Nabycie ograniczonego prawa rzeczowego (nieodpłatnej służebności mieszkania) nastąpi na podstawie umowy zawartej wyłącznie pomiędzy synem, a Panem jako nabywcą prawa. Zatem w sytuacji, gdy żona syna wyrazi zgodę, o której mowa w art. 37 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego na ustanowienie ww. służebności, nabycie to skorzysta ze zwolnienia przewidzianego w art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn.
Ojciec planuje nabyć od syna nieodpłatną, dożywotnią służebność osobistą mieszkania. Syn jest współwłaścicielem lokalu: 1/4 udziału posiada w swoim majątku osobistym, a 3/4 udziału w majątku wspólnym z żoną. Służebność zostanie ustanowiona aktem notarialnym, gdzie stroną umowy będzie wyłącznie syn, a…
Interpretacja indywidualna
– stanowisko prawidłowe
Szanowny Panie,
stwierdzam, że Pana stanowisko w sprawie oceny skutków podatkowych opisanego zdarzenia przyszłego w podatku od spadków i darowizn jest prawidłowe.
Zakres wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej
9 marca 2026 r. wpłynął Pana wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej, który dotyczy podatku od spadków i darowizn w zakresie skutków podatkowych zawarcia umowy nieodpłatnego ustanowienia służebności mieszkania. Treść wniosku jest następująca:
Opis zdarzenia przyszłego
Pana syn (…) na podstawie aktu notarialnego (…), sporządzonego przez notariusz (…) nabył wraz z żoną (…) odrębną własność lokalu mieszkalnego (…).
Nabycie tego lokalu nastąpiło w następującej konfiguracji własnościowej:
1. Udział wynoszący 1/4 części w prawie własności lokalu Pana syn nabył wyłącznie do swojego majątku osobistego. Środki na nabycie tego udziału pochodziły w całości z darowizn pieniężnych, które syn otrzymał wyłącznie od swojej matki (…). Darowizny te opiewały na łączną kwotę (…) i zostały przekazane przelewami na jego rachunek bankowy (…). Zostały one przez Pana syna prawidłowo i terminowo zgłoszone do właściwego Naczelnika Urzędu Skarbowego na formularzach SD-Z2.
2. Pozostały udział wynoszący 3/4 części w prawie własności tego samego lokalu Pana syn nabył wspólnie z żoną do majątku objętego ustawową wspólnością majątkową małżeńską.
Obecnie (jako zdarzenie przyszłe) planuje Pan nabyć prawo nieodpłatnej, dożywotniej służebności osobistej tego mieszkania, polegającej na prawie zamieszkiwania w nim. Prawo to zostanie ustanowione w formie aktu notarialnego przez Pana syna.
Stroną umowy ustanawiającą służebność na Pana rzecz (darczyńcą) będzie wyłącznie Pana syn. Żona Pana syna (synowa) nie będzie składała oświadczenia o ustanowieniu służebności w swoim imieniu (nie będzie stroną przekazującą prawo). Z racji tego, że służebność obciąży całą nieruchomość, w tym udział 3/4 wchodzący w skład ich majątku wspólnego, synowa stawi się do aktu notarialnego wyłącznie w celu wyrażenia obligatoryjnej zgody na obciążenie majątku wspólnego, zgodnie z wymogiem wynikającym z art. 37 § 1 pkt 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
Pytanie
Czy w opisanym zdarzeniu przyszłym nabycie przez Pana prawa nieodpłatnej, dożywotniej służebności osobistej mieszkania ustanowionej przez Pana syna na lokalu, w którym syn posiada 1/4 udziału w swoim majątku osobistym, a 3/4 udziału objęte jest ustawową wspólnością majątkową małżeńską syna i synowej – przy jednoczesnym wyrażeniu przez synową w akcie notarialnym wyłącznie ustawowej zgody na obciążenie majątku wspólnego (zgodnie z art. 37 § 1 pkt 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), będzie traktowane jako nabycie praw majątkowych wyłącznie od zstępnego, a w konsekwencji cała wartość nabytego przez Pana prawa będzie w 100% zwolniona z opodatkowania podatkiem od spadków i darowizn na podstawie art. 4a ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn?
Pana stanowisko w sprawie
W Pana ocenie, w przedstawionym zdarzeniu przyszłym, nabycie prawa nieodpłatnej, dożywotniej służebności osobistej mieszkania będzie w całości korzystało ze zwolnienia z podatku od spadków i darowizn na podstawie art. 4a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (u.p.s.d.).
Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 6 u.p.s.d., podatkowi podlega nabycie praw majątkowych m.in. tytułem nieodpłatnej służebności. Jednakże na mocy art. 4a ust. 1 pkt 1 u.p.s.d., zwalnia się od podatku nabycie tych praw przez wstępnych (w tym ojca), jeżeli nabycie następuje od zstępnych (w tym syna). Ponadto, zgodnie z art. 4a ust. 4 pkt 2 u.p.s.d., zawarcie umowy w formie aktu notarialnego Pana zdaniem, zwalnia Pana z obowiązku zgłaszania tego faktu naczelnikowi urzędu skarbowego.
W opisanym zdarzeniu przyszłym stroną umowy (darczyńcą) ustanawiającą służebność na Pana rzecz będzie wyłącznie Pana syn. Działa on w ramach zarządu swoim majątkiem osobistym (w którym posiada 1/4 udziału) oraz majątkiem wspólnym (w którym posiada 3/4 udziału). Fakt, że środki finansowe na nabycie przez syna udziału do jego majątku osobistego pochodziły z darowizn od matki (Pana żony), pozostaje bez wpływu na prawną ocenę tego zdarzenia – obecnie to wyłącznie Pana syn z własnego majątku dokonuje przysporzenia na Pana rzecz. Udział Pana synowej w akcie notarialnym ograniczy się wyłącznie do wyrażenia ustawowej zgody na obciążenie majątku wspólnego, wymaganej przepisem art. 37 § 1 pkt 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (k.r.o.). Taka zgoda stanowi jedynie formalny warunek ważności umowy i nie czyni z synowej strony umowy (współdarczyńcy).
Podsumowując, Pana zdaniem, skoro stroną umowy ustanawiającej służebność będzie wyłącznie Pana syn (zstępny), a jego żona jedynie wyrazi wymaganą prawem rodzinnym zgodę, to cała wartość nabytego przez Pana prawa będzie podlegała całkowitemu zwolnieniu z podatku od spadków i darowizn.
Na potwierdzenie stanowiska przywołał Pan interpretacje indywidualne.
Ocena stanowiska
Stanowisko, które przedstawił Pan we wniosku jest prawidłowe.
Uzasadnienie interpretacji indywidualnej
Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1837 ze zm.):
Podatkowi od spadków i darowizn, zwanemu dalej „podatkiem”, podlega nabycie przez osoby fizyczne własności rzeczy znajdujących się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub praw majątkowych wykonywanych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, tytułem nieodpłatnej: renty, użytkowania oraz służebności.
Na podstawie art. 5 ww. ustawy:
Obowiązek podatkowy ciąży na nabywcy rzeczy i praw majątkowych.
W myśl art. 6 ust. 1 pkt 8 ww. ustawy:
Obowiązek podatkowy powstaje przy nabyciu w drodze nieodpłatnej służebności, renty oraz użytkowania – z chwilą ustanowienia tych praw.
Zgodnie z art. 9 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy:
Opodatkowaniu podlega nabycie, od jednego zbywcy, własności rzeczy i praw majątkowych o czystej wartości przekraczającej 36 120 zł - jeżeli nabywcą jest osoba zaliczona do I grupy podatkowej.
Natomiast art. 9 ust. 2 ww. ustawy:
Jeżeli nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych od tego samego zbywcy następuje więcej niż jeden raz, do czystej wartości rzeczy i praw majątkowych ostatnio nabytych dolicza się czystą wartość rzeczy i praw majątkowych nabytych dotychczas od tego samego zbywcy w roku, w którym nastąpiło ostatnie nabycie, i w okresie 5 lat poprzedzających ten rok. Od podatku obliczonego od łącznej wartości nabytych rzeczy i praw majątkowych potrąca się podatek przypadający od opodatkowanych poprzednio nabytych rzeczy i praw majątkowych. Wynikająca z obliczenia nadwyżka podatku nie podlega ani zaliczeniu na poczet innych podatków, ani zwrotowi. Nabywcy obowiązani są w zeznaniu podatkowym wymienić rzeczy i prawa majątkowe nabyte w podanym wyżej okresie.
Art. 14 ust. 1 ww. ustawy stanowi, że:
Wysokość podatku ustala się w zależności od grupy podatkowej, do której zaliczony jest nabywca.
Zgodnie z art. 14 ust. 2 ww. ustawy:
Zaliczenie do grupy podatkowej następuje według osobistego stosunku nabywcy do osoby, od której lub po której zostały nabyte rzeczy i prawa majątkowe.
W myśl art. 14 ust. 3 ww. ustawy:
Do poszczególnych grup podatkowych zalicza się:
1) do grupy I – małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, zięcia, synową, rodzeństwo, ojczyma, macochę i teściów;
2) do grupy II – zstępnych rodzeństwa, rodzeństwo rodziców, zstępnych i małżonków pasierbów, małżonków rodzeństwa i rodzeństwo małżonków, małżonków rodzeństwa małżonków, małżonków innych zstępnych;
3) do grupy III – innych nabywców.
Przepis art. 17a ust. 1 i 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn stanowi, że:
Podatnicy podatku są obowiązani, z zastrzeżeniem ust. 2, złożyć, w terminie miesiąca od dnia powstania obowiązku podatkowego, właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego zeznanie podatkowego o nabyciu rzeczy lub praw majątkowych według ustalonego wzoru. Do zeznania podatkowego dołącza się dokumenty mające wpływ na określenie podstawy opodatkowania.
Obowiązek składania zeznań podatkowych nie dotyczy przypadków, w których podatek jest pobierany przez płatnika.
Zgodnie z art. 18 ust. 1 pkt 3 cyt. ustawy:
Notariusze są płatnikami podatku od dokonanej w formie aktu notarialnego umowy nieodpłatnego ustanowienia służebności.
Jak z powyższych przepisów wynika, ustanowienie nieodpłatnej służebności – co do zasady podlega opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn.
W myśl art. 4a ust. 1 pkt 1 ww. ustawy:
Zwalnia się od podatku nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych przez małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę, jeżeli zgłoszą nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego powstałego na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 2–5, 7 i 8 oraz ust. 1a–2 , a w przypadku nabycia w drodze dziedziczenia - w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku, z zastrzeżeniem ust. 2 i 4.
Zgodnie z art. 4a ust. 4 omawianej ustawy:
Obowiązek zgłoszenia nie obejmuje przypadków, gdy:
1) wartość majątku ostatnio nabytego doliczona do wartości majątku nabytego dotychczas od tej samej osoby lub po tej samej osobie w roku, w którym nastąpiło ostatnie nabycie, i w okresie 5 lat poprzedzających ten rok nie przekracza kwoty określonej w art. 9 ust. 1 pkt 1 lub
2) nabycie następuje na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego albo w tej formie zostało złożone oświadczenie woli jednej ze stron.
Z opisu sprawy przedstawionego we wniosku wynika, że Pana syn wraz z żoną są właścicielami lokalu mieszkalnego. Pana syn zamierza ustanowić na Pana rzecz nieodpłatną i dożywotnią służebność osobistą wyżej wymienionego lokalu mieszkalnego, polegającą na prawie zamieszkania w nim. Prawo to zostanie ustanowione w formie aktu notarialnego. Stronami umowy ustanawiającej służebność będzie Pan i Pana syn, natomiast synowa wyrazi zgodę w formie aktu notarialnego na jej ustanowienie (zgoda w trybie art. 37 § 1 Ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy).
Jako że przepisy ustawy o podatku od spadków i darowizn nie definiują pojęcia „służebności”, należy odwołać się do odpowiednich przepisów uregulowanych w ustawie z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1071 ze zm.).
Zgodnie z art. 244 § 1 Kodeksu cywilnego:
Ograniczonymi prawami rzeczowymi są: użytkowanie, służebność, zastaw, spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu oraz hipoteka.
W myśl art. 245 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego:
§ 1. Z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, do ustanowienia ograniczonego prawa rzeczowego stosuje się odpowiednio przepisy o przeniesieniu własności.
§ 2. Jednakże do ustanowienia ograniczonego prawa rzeczowego na nieruchomości nie stosuje się przepisów o niedopuszczalności warunku lub terminu. Forma aktu notarialnego jest potrzebna tylko dla oświadczenia właściciela, który prawo ustanawia.
Zgodnie z art. 296 Kodeksu cywilnego:
Nieruchomość można obciążyć na rzecz oznaczonej osoby fizycznej prawem, którego treść odpowiada treści służebności gruntowej (służebność osobista).
W myśl art. 297 ww. Kodeksu:
Do służebności osobistych stosuje się odpowiednio przepisy o służebnościach gruntowych z zachowaniem przepisów rozdziału niniejszego.
Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że ustanowienie nieodpłatnej służebności mieszkania (osobistej) przez Pana syna na Pana rzecz, tj. osoby wymienionej w zamkniętym katalogu określonym w art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn, będzie korzystać ze zwolnienia podatkowego na podstawie art. 4a powołanej ustawy.
Bez wpływu na rozstrzygnięcie pozostaje fakt, że zawierając przedmiotową umowę ustanowienia nieodpłatnej służebności mieszkania (osobistej) Pana syn pozostaje w związku małżeńskim. Okoliczność ta wywiera bowiem skutki jedynie w sferze prawa rodzinnego.
Kwestie stosunków majątkowych małżeńskich reguluje ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t. j. Dz.U. z 2026 r. poz. 236).
Zgodnie z art. 37 § 1 pkt 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego:
Zgoda drugiego małżonka jest potrzebna do dokonania czynności prawnej prowadzącej do zbycia, obciążenia, odpłatnego nabycia nieruchomości lub użytkowania wieczystego, jak również prowadzącej do oddania nieruchomości do używania lub pobierania z niej pożytków.
W myśl art. 37 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego:
Ważność umowy, która została zawarta przez jednego z małżonków bez wymaganej zgody drugiego, zależy od potwierdzenia umowy przez drugiego małżonka.
Stosownie do art. 37 § 4 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego:
Jednostronna czynność prawna dokonana bez wymaganej zgody drugiego małżonka jest nieważna.
Z zacytowanych przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wynika, że zgoda małżonka niezbędna jest dla stwierdzenia ważności jednostronnej czynności dokonanej przez drugiego małżonka, w przypadku, gdy prowadzi ona do ustanowienia nieodpłatnej służebności mieszkania na nieruchomości objętej wspólnością majątkową małżeńską. Z faktu tego nie można jednak wywodzić, że wyrażając taką zgodę drugi z małżonków również staje się stroną tej czynności.
Podsumowując, nabycie ograniczonego prawa rzeczowego (nieodpłatnej służebności mieszkania) – jak sam Pan wskazał – nastąpi na podstawie umowy zawartej wyłącznie pomiędzy Pana synem, a Panem jako nabywcą prawa. Zatem w sytuacji, gdy żona Pana syna wyrazi zgodę, o której mowa w art. 37 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego na ustanowienie ww. służebności, nabycie to skorzysta ze zwolnienia przewidzianego w art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn.
A zatem, nie będzie ciążył na Panu obowiązek uiszczenia podatku od spadków i darowizn z tytułu zawarcia ww. umowy.
Ponadto, w związku z tym, że przedmiotowa umowa sporządzona zostanie w formie aktu notarialnego, dla spełnienia warunków do zwolnienia w takiej sytuacji nie będzie konieczne zgłoszenie nabycia ww. prawa majątkowego właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od powstania obowiązku podatkowego, co wynika z treści przywołanego powyżej art. 4a ust. 4 pkt 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn.
Dodatkowe informacje
Informacja o zakresie rozstrzygnięcia
Interpretacja dotyczy zdarzenia przyszłego, które Pan przedstawił i stanu prawnego, który obowiązuje w dniu wydania interpretacji.
Odnosząc się do przywołanych przez Pana interpretacji indywidualnych wskazać należy, że zostały one wydane w indywidualnych sprawach i nie mają zastosowania ani konsekwencji wiążących w odniesieniu do żadnego innego stanu faktycznego czy też zdarzenia przyszłego. Natomiast Organ, mimo że w ocenie indywidualnych spraw podatników posiłkuje się wydanymi rozstrzygnięciami sądów i innych organów, to nie ma możliwości zastosowania ich wprost, ponieważ nie stanowią materialnego prawa podatkowego.
Pouczenie o funkcji ochronnej interpretacji
- Funkcję ochronną interpretacji indywidualnych określają przepisy art. 14k-14nb ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 111 ze zm.). Interpretacja będzie mogła pełnić funkcję ochronną, jeśli Pana sytuacja będzie zgodna (tożsama) z opisem zdarzenia przyszłego i zastosuje się Pan do interpretacji.
- Zgodnie z art. 14na § 1 Ordynacji podatkowej:
Przepisów art. 14k-14n Ordynacji podatkowej nie stosuje się, jeśli stan faktyczny lub zdarzenie przyszłe będące przedmiotem interpretacji indywidualnej jest elementem czynności, które są przedmiotem decyzji wydanej:
1) z zastosowaniem art. 119a;
2) w związku z wystąpieniem nadużycia prawa, o którym mowa w art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług;
3) z zastosowaniem środków ograniczających umowne korzyści.
- Zgodnie z art. 14na § 2 Ordynacji podatkowej:
Przepisów art. 14k-14n nie stosuje się, jeżeli korzyść podatkowa, stwierdzona w decyzjach wymienionych w § 1, jest skutkiem zastosowania się do utrwalonej praktyki interpretacyjnej, interpretacji ogólnej lub objaśnień podatkowych.
Pouczenie o prawie do wniesienia skargi na interpretację
Ma Pan prawo do zaskarżenia tej interpretacji indywidualnej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Zasady zaskarżania interpretacji indywidualnych reguluje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.; dalej jako „PPSA”).
Skargę do Sądu wnosi się za pośrednictwem Dyrektora KIS (art. 54 § 1 PPSA). Skargę należy wnieść w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia interpretacji indywidualnej (art. 53 § 1 PPSA):
- w formie papierowej, w dwóch egzemplarzach (oryginał i odpis) na adres: Krajowa Informacja Skarbowa, ul. Warszawska 5, 43-300 Bielsko-Biała (art. 47 § 1 PPSA), albo
- w formie dokumentu elektronicznego, w jednym egzemplarzu (bez odpisu), na adres Krajowej Informacji Skarbowej na platformie ePUAP: /KIS/wnioski albo /KIS/SkrytkaESP (art. 47 § 3 i art. 54 § 1a PPSA).
Skarga na interpretację indywidualną może opierać się wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 57a PPSA).
Podstawa prawna dla wydania interpretacji
Podstawą prawną dla wydania tej interpretacji jest art. 13 § 2a oraz art. 14b § 1 Ordynacji podatkowej.
QuickMap AI przeszukuje 2,87 mln dokumentów podatkowych i zwraca dopasowane orzeczenia z analizą linii orzeczniczej.
Wypróbuj za darmo