Interpretacja 0111-KDIB2-1.4010.171.2026.3.AJ

Interpretacja indywidualna - stanowisko jest w części prawidłowe i w części nieprawidłowe

 

Szanowni Państwo,

stwierdzam, że Państwa stanowisko w sprawie oceny skutków podatkowych opisanego zdarzenia przyszłego w podatku dochodowym od osób prawnych jest w części prawidłowe i w części nieprawidłowe.

 

Zakres wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej

 

30 marca 2026 r. za pośrednictwem Poczty Polskiej wpłynął Państwa wniosek z 25 marca 2026 r. o wydanie interpretacji indywidualnej dotyczący podatku dochodowego od osób prawnych w zakresie ustalenia:

   - czy wartość roszczeń odszkodowawczych przysługujących Spółce wobec gminy z tytułu niedostarczenia lokali socjalnych, z których dochodzenia Spółka zrezygnuje w  ramach porozumienia zawartego z gminą w związku z przekazaniem budynków mieszkalnych, może zostać zaliczona do kosztów uzyskania przychodów na podstawie art. 15 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych,

   - czy ponoszone przez Spółkę wydatki związane z przygotowaniem nieruchomości do przekazania na rzecz Gmin - niezależnie od przyjętego wariantu postępowania mogą zostać zaliczone do kosztów uzyskania przychodów na podstawie art. 15 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych.

 

Z uwagi na braki formalne, wezwaliśmy Państwa pismami z 29 kwietnia 2026 r. oraz 21 maja 2026 r., o ich uzupełnienie. Wezwania zostały odebrane odpowiednio 30 kwietnia 2026 r. i 21 maja 2026 r., uzupełnienie do ww. wniosku wpłynęło 5 maja 2026 r. oraz 25 maja 2026 r.

 

Treść wniosku jest następująca:

Opis zdarzenia przyszłego

X. z siedzibą w (…) (dalej: „Spółka” lub „Wnioskodawca”) jest podatnikiem podatku dochodowego od osób prawnych.

Spółka nie wchodzi w skład podatkowej grupy kapitałowej w rozumieniu art. 1a ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (dalej: „ustawa o CIT”).

Przedmiot działalności gospodarczej Spółki obejmuje w szczególności prowadzenie likwidacji zakładów górniczych, wykonywanie działań polikwidacyjnych na terenach górniczych, a także zabezpieczanie kopalń przed zagrożeniami wodnymi, gazowymi oraz pożarowymi po zakończeniu ich likwidacji. Działalność ta prowadzona jest na podstawie przepisów ustawy z dnia 7 września 2007 r. o funkcjonowaniu górnictwa węgla kamiennego.

Zgodnie z art. 2 pkt 1 lit. b wskazanej ustawy przez przedsiębiorstwo górnicze rozumie się m.in. spółkę, w której Skarb Państwa lub spółki węglowe posiadają akcje albo udziały, prowadzącą wydobycie węgla kamiennego na podstawie koncesji albo prowadzącą likwidację zakładu górniczego, działania polikwidacyjne na terenach górniczych albo zabezpieczającą kopalnie przed zagrożeniami wodnymi, gazowymi oraz pożarowymi po zakończeniu likwidacji kopalni.

X realizuje zadania związane z działaniami wykonywanymi po zakończeniu likwidacji kopalń, polegające w szczególności na zabezpieczaniu kopalń sąsiednich przed zagrożeniem wodnym i pożarowym, odwadnianiu niecek bezodpływowych, rekultywacji terenów pogórniczych, a także na wypłacie urlopów górniczych oraz rent wyrównawczych przewidzianych w przepisach prawa. Zadania te realizowane są w ramach prowadzonej przez Spółkę działalności gospodarczej zgodnie z przepisami ustawy z dnia 7 września 2007 r. o funkcjonowaniu górnictwa węgla kamiennego.

W związku z działalnością górniczą prowadzoną w przeszłości przez poprzedników prawnych Spółki, tj. zakłady górnicze funkcjonujące zarówno w okresie gospodarki centralnie planowanej, jak i po transformacji ustrojowej, doszło do wybudowania lub nabycia - w różnych trybach prawnych - budynków mieszkalnych przeznaczonych na cele mieszkaniowe pracowników tych zakładów górniczych oraz członków ich rodzin. Finansowane było to z różnych źródeł, w szczególności z:

- środków zakładowego funduszu mieszkaniowego,

- kredytów bankowych,

- środków własnych przedsiębiorstw górniczych.

W wyniku licznych przekształceń organizacyjnych i prawnych w sektorze górnictwa, w tym likwidacji przedsiębiorstw, ich łączenia oraz przekształceń własnościowych, właścicielem przedmiotowych nieruchomości stała się Spółka X.

Budynki te stanowią składniki majątku Spółki ujmowane w ewidencji środków trwałych oraz podlegają amortyzacji zgodnie z przepisami ustawy o CIT oraz ustawy o rachunkowości. Spółka w części tych budynków prowadzi działalność polegającą na wynajmie lokali mieszkalnych na rzecz najemców.

Na podstawie przepisów ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (tzw. ustawy komunalizacyjnej) oraz wydanych na jej podstawie aktów wykonawczych budynki mieszkalne pozostające w posiadaniu przedsiębiorstw państwowych lub ich następców prawnych podlegały, a w określonych przypadkach nadal podlegają, przekazaniu na rzecz właściwych gmin w drodze decyzji administracyjnych wydawanych przez właściwych wojewodów.

Decyzje te mają charakter władczy i są wiążące dla podmiotów, których dotyczą.

W odniesieniu do Spółki właściwy wojewoda wydał decyzje administracyjne nakazujące przekazanie określonych budynków mieszkalnych na rzecz gmin właściwych ze względu na położenie tych nieruchomości. Przedmiotem przekazania są wielorodzinne budynki mieszkalne.

Z uwagi na uwarunkowania prawne dotyczące gospodarki mieszkaniowej oraz realizację przez jednostki samorządu terytorialnego zadań publicznych w zakresie zaspokajania potrzeb mieszkaniowych mieszkańców, możliwe są różne warianty (scenariusze) przekazania wskazanych budynków mieszkalnych na rzecz właściwych gmin.

WARIANT I

Przekazanie budynków mieszkalnych na podstawie decyzji komunalizacji.

Przekazanie budynków mieszkalnych następuje w drodze decyzji administracyjnej wydanej przez właściwego wojewodę na podstawie przepisów, tj. Ustawy o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości z 29 września 1990 r.

Decyzja ta ma charakter władczy i skutkuje nabyciem nieruchomości przez gminę z mocy prawa i przeniesieniem z majątku Spółki na rzecz właściwej gminy z dniem, w którym decyzja stanie się ostateczna.

Przekazanie nieruchomości, nie wiąże się z przyznaniem Spółce odszkodowania wywłaszczeniowego z tytułu utraty prawa własności tych budynków, albowiem Spółka nigdy nie była właścicielem przedmiotowych nieruchomości. Wobec powyższego nie ma możliwości uzyskania odszkodowania wywłaszczeniowego - nie ma tu bowiem sytuacji wywłaszczenia. Budynki będące przedmiotem przekazania stanowią środki trwałe Spółki ujmowane w ewidencji środków trwałych i podlegające amortyzacji zgodnie z przepisami ustawy o CIT oraz Ustawy o rachunkowości.

W związku z przeniesieniem własności budynków następuje ich wyksięgowanie z ewidencji środków trwałych Spółki, co skutkuje definitywną utratą przez Spółkę możliwości dalszego wykorzystywania tych składników majątku w prowadzonej działalności gospodarczej, w ramach której uprzednio generowały one przychody Spółki.

W związku z przekazaniem nieruchomości:

 - należności od najemców lokali (w szczególności z tytułu czynszów oraz opłat eksploatacyjnych) powstałe do dnia przekazania pozostają wierzytelnościami Spółki,

- zobowiązania związane z funkcjonowaniem budynków powstałe do dnia przekazania pozostają zobowiązaniami Spółki.

WARIANT II

Przekazanie budynków mieszkalnych na podstawie decyzji komunalizacji.

Przekazanie budynków mieszkalnych następuje w drodze decyzji administracyjnej wydanej przez właściwego wojewodę na podstawie przepisów, tj. Ustawy o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości z 29 września 1990 r.

Decyzja ta ma charakter władczy i skutkuje nabyciem nieruchomości przez gminę z mocy prawa i przeniesieniem z majątku Spółki na rzecz właściwej gminy z dniem, w którym decyzja stanie się ostateczna.

Przekazanie nieruchomości, nie wiąże się z przyznaniem Spółce odszkodowania wywłaszczeniowego z tytułu utraty prawa własności tych budynków, albowiem Spółka nigdy nie była właścicielem przedmiotowych nieruchomości. Wobec powyższego nie ma możliwości uzyskania odszkodowania wywłaszczeniowego - nie ma tu bowiem sytuacji wywłaszczenia. Budynki będące przedmiotem przekazania stanowią środki trwałe Spółki ujmowane w ewidencji środków trwałych i podlegające amortyzacji zgodnie z przepisami ustawy o CIT oraz Ustawy o rachunkowości.

W związku z przeniesieniem własności budynków następuje ich wyksięgowanie z ewidencji środków trwałych Spółki, co skutkuje definitywną utratą przez Spółkę możliwości dalszego wykorzystywania tych składników majątku w prowadzonej działalności gospodarczej, w ramach której uprzednio generowały one przychody Spółki.

W związku z przekazaniem nieruchomości:

- należności od najemców lokali (w szczególności z tytułu czynszów oraz opłat eksploatacyjnych) powstałe do dnia przekazania pozostają wierzytelnościami Spółki,

- zobowiązania związane z funkcjonowaniem budynków powstałe do dnia przekazania pozostają zobowiązaniami Spółki.

Spółka nie posiada pełnej dokumentacji pozwalającej na potwierdzenie wysokości poniesionych historycznych nakładów inwestycyjnych. Jednocześnie pomiędzy Spółką a gminą dochodzi do rozliczenia roszczeń wynikających z przekazaniem nieruchomości. Gmina wypłaca Spółce rekompensatę obejmującą poniesione przez Spółkę nakłady inwestycyjne lub modernizacyjne związane z przekazywanymi budynkami.

W ocenie Wnioskodawcy, kluczowe z punktu widzenia rozpoznania skutków podatkowych przekazania nieruchomości są następujące kwestie. Przekazanie budynków następuje na podstawie decyzji administracyjnej wydanej przez wojewodę (akt władzy publicznej), gdzie Spółka nie ma możliwości odmowy przekazania - decyzja jest wiążąca i wykonalna. Tym samym należy przyjąć, że przekazanie ma charakter przymusowy (wywłaszczeniowy). Spółka nie wyraża dobrowolnej zgody na przeniesienie własności budynków - działa tutaj z mocy prawa, na podstawie powszechnie obowiązujących przepisów prawa. Przekazanie następuje w interesie publicznym - zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych społeczności lokalnej, realizacja zadań własnych gminy w zakresie mieszkalnictwa (art. 7 ust. 1 pkt 6 ustawy o samorządzie gminnym).

Z punktu widzenia skutków cywilnoprawnych należy wskazać, że przeniesienie własności nieruchomości następuje z dniem uprawomocnienia się decyzji komunalizacji, następuje z mocy prawa przeniesienie własności budynków mieszkalnych z majątku Spółki do majątku Gminy. Zmiana właściciela jest odnotowywana w księdze wieczystej na podstawie decyzji wojewody.

WARIANT III

Przekazanie budynków mieszkalnych następuje na podstawie porozumienia zawartego pomiędzy Spółką a właściwą gminą, bez wypłaty na rzecz Spółki rekompensaty z tytułu poniesionych nakładów lub dokonanych modernizacji tych budynków.

Czynność ta ma charakter dobrowolny i realizowana jest w drodze uzgodnień pomiędzy stronami, tj. Spółką oraz właściwą jednostką samorządu terytorialnego.

Porozumienie zawierane jest w trybie artykułu 23 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. funkcjonowaniu górnictwa węgla kamiennego w związku z realizacją przez gminę jej zadań własnych w zakresie zaspokajania potrzeb mieszkaniowych wspólnoty samorządowej, o których mowa w art. 7 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym.

W tym wariancie przekazanie budynków następuje nieodpłatnie, bez wypłaty przez gminę jakiegokolwiek odszkodowania lub wynagrodzenia na rzecz Spółki, w tym również bez zwrotu poniesionych przez Spółkę nakładów inwestycyjnych lub modernizacyjnych. Budynki będące przedmiotem przekazania stanowią środki trwałe Spółki ujmowane w ewidencji środków trwałych oraz podlegające amortyzacji.

W związku z przeniesieniem własności budynków następuje ich wyksięgowanie z ewidencji środków trwałych Spółki, co skutkuje definitywną utratą przez Spółkę możliwości dalszego wykorzystywania tych składników majątku w prowadzonej działalności gospodarczej, w ramach której uprzednio generowały one przychody Spółki.

WARIANT IV

Przekazanie budynków mieszkalnych następuje na podstawie porozumienia zawartego pomiędzy Spółką a właściwą gminą, przewidującego wypłatę na rzecz Spółki rekompensaty z tytułu poniesionych nakładów lub dokonanych modernizacji tych budynków.

Czynność ta ma charakter dobrowolny i realizowana jest w drodze uzgodnień pomiędzy stronami, tj. Spółką oraz właściwą jednostką samorządu terytorialnego.

Porozumienie zawierane jest w trybie artykułu 23 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o funkcjonowaniu górnictwa węgla kamiennego w związku z realizacją przez gminę jej zadań własnych w zakresie zaspokajania potrzeb mieszkaniowych wspólnoty samorządowej, o których mowa w art. 7 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym.

Na podstawie zawartego porozumienia Spółka przenosi własność budynków mieszkalnych na rzecz gminy.

Jednocześnie pomiędzy Spółką a właściwą gminą dochodzi do rozliczenia na podstawie zawartego porozumienia. W związku z przekazaniem nieruchomości gmina wypłaca Spółce rekompensatę obejmującą nakłady inwestycyjne lub modernizacyjne poniesione przez Spółkę w odniesieniu do przedmiotowych budynków.

Budynki stanowiące przedmiot przekazania są ujmowane w ewidencji środków trwałych Spółki jako środki trwałe oraz podlegają amortyzacji zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.

W konsekwencji przekazania budynków na rzecz gminy następuje wyksięgowanie tych składników majątku z ewidencji środków trwałych prowadzonej przez Spółkę co skutkuje definitywną utratą przez Spółkę możliwości dalszego wykorzystywania tych składników majątku w prowadzonej działalności gospodarczej, w ramach której uprzednio generowały one przychody Spółki.

Z punktu widzenia skutków cywilnoprawnych należy wskazać, że przeniesienie własności nieruchomości opisanym w wariancie III i IV następuje z dniem podpisania porozumienia w formie Aktu Notarialnego. Zmiana właściciela jest odnotowywana w księdze wieczystej.

W związku z prowadzoną działalnością gospodarczą polegającą na wynajmie lokali mieszkalnych, Spółka w niektórych przypadkach uzyskiwała wobec najemców prawomocne wyroki eksmisyjne. W sytuacjach, w których sąd w treści wyroku eksmisyjnego przyznawał osobie eksmitowanej uprawnienie do otrzymania lokalu socjalnego, wykonanie eksmisji było uzależnione od uprzedniego zapewnienia takiego lokalu przez właściwą gminę. W przypadku niedostarczenia przez gminę lokalu socjalnego osobie uprawnionej do jego otrzymania, właścicielowi lokalu przysługuje wobec gminy roszczenie o odszkodowanie. Odszkodowanie to stanowi rekompensatę za brak możliwości korzystania przez właściciela z lokalu, w tym w szczególności za brak możliwości oddania lokalu w najem innym podmiotom.

W związku z powyższym Spółce przysługują wobec właściwych gmin roszczenia odszkodowawcze z tytułu niedostarczenia lokali socjalnych osobom objętym prawomocnymi wyrokami eksmisyjnymi. Roszczenia te pozostają w bezpośrednim związku z prowadzoną przez Spółkę działalnością gospodarczą polegającą na wynajmie lokali mieszkalnych i wynikają z ograniczenia możliwości gospodarczego wykorzystania lokali należących do Spółki.

Zdarzenie przyszłe

Spółka jest właścicielem budynków mieszkalnych, które były dotychczas wykorzystywane w prowadzonej przez nią działalności gospodarczej polegającej na wynajmie lokali mieszkalnych. W związku z prowadzonym procesem restrukturyzacji majątku Spółka planuje przekazanie części budynków mieszkalnych na rzecz właściwych gmin w wariancie III i IV opisanym powyżej. W związku z tym Spółka prowadzi z gminami rozmowy dotyczące uregulowania wzajemnych rozliczeń związanych z tymi nieruchomościami.

W okresie poprzedzającym planowane przekazanie budynków Spółka była stroną licznych postępowań sądowych dotyczących roszczeń wobec gmin z tytułu odszkodowań za niedostarczenie lokali socjalnych osobom uprawnionym do ich otrzymania na podstawie przepisów ustawy z 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy oraz o zmianie Kodeksu cywilnego. Roszczenia te powstały w związku z prowadzoną przez Spółkę działalnością gospodarczą polegającą na wynajmie lokali mieszkalnych. Część roszczeń Spółki została potwierdzona prawomocnymi wyrokami sądów, natomiast część roszczeń pozostaje na etapie dochodzenia w toku postępowań sądowych. Istnieją również roszczenia, które nie zostały jeszcze objęte postępowaniami sądowymi, lecz mogłyby być dochodzone przez Spółkę w przyszłości.

W związku z planowanym przekazaniem budynków mieszkalnych na rzecz gmin Spółka rozważa zawarcie z gminami porozumień regulujących wzajemne rozliczenia pomiędzy stronami.

 

W ramach takich porozumień przewiduje się w szczególności, że:

- gmina ureguluje na rzecz Spółki należności wynikające z prawomocnych wyroków sądowych zasądzających odszkodowania na rzecz Spółki,

- natomiast Spółka zrezygnuje z dochodzenia pozostałych roszczeń odszkodowawczych, które nie zostały dotychczas prawomocnie zasądzone.

 

Rezygnacja ta może dotyczyć w szczególności roszczeń:

   - które nie zostały dotychczas objęte prawomocnymi wyrokami sądowymi,

   - stanowiących przedmiot toczących się postępowań sądowych,

   - które mogłyby zostać dochodzone przez Spółkę w przyszłości, w szczególności w sytuacji, gdy na dzień przekazania nieruchomości nie zostało jeszcze wszczęte postępowanie sądowe w tym zakresie.

Decyzja o rezygnacji z dochodzenia części roszczeń odszkodowawczych podejmowana będzie przez Spółkę w ramach racjonalnej decyzji gospodarczej, mającej na celu kompleksowe uregulowanie relacji pomiędzy Spółką a gminą w związku z przekazaniem budynków mieszkalnych.

 

Rezygnacja z dochodzenia części roszczeń ma na celu w szczególności:

- umożliwienie sprawnego przekazania budynków mieszkalnych na rzecz gminy,

- zakończenie sporów sądowych pomiędzy stronami,

- ograniczenie kosztów prowadzenia dalszych postępowań sądowych,

- uporządkowanie sytuacji prawnej nieruchomości przed ich przekazaniem gminie.

 

W wyniku zawarcia porozumienia Spółka definitywnie zrzeknie się dochodzenia części przysługujących jej roszczeń odszkodowawczych.

 

W związku z podjęciem decyzji o rezygnacji z dochodzenia roszczeń odszkodowawczych Spółka dokona odpowiednich zapisów w księgach rachunkowych. Skutkiem rachunkowym takiej decyzji może być w szczególności:

- rozpoznanie straty odpowiadającej wartości roszczeń, z których dochodzenia Spółka zrezygnowała, lub

- odpisanie wierzytelności odszkodowawczych.

W związku z powyższym Spółka powzięła wątpliwość, czy wartość roszczeń odszkodowawczych, z których dochodzenia Spółka zrezygnuje w ramach zawartego porozumienia z gminą, może zostać zaliczona do kosztów uzyskania przychodów na podstawie art. 15 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych.

 

Jednocześnie Spółka w związku z przygotowaniem nieruchomości do przekazania na rzecz Gmin ponosi określone wydatki - niezależnie od przyjętego wariantu przekazania. Wydatki te w sposób bezpośredni lub pośredni związane są z przygotowaniem nieruchomości do przekazania na rzecz Gmin. Należy tutaj wskazać takie koszty jak:

- wykonanie operatów szacunkowych nieruchomości,

- ogłoszenia prasowe lub przetargowe,

- koszty przygotowania dokumentacji przekazania,

- koszty obsługi prawnej lub administracyjnej procedury przekazania.

 

Wskazane koszty nie są związane z konkretnym przychodem, lecz z procesem gospodarczego zarządzania majątkiem spółki związane ze zrzeczeniem się składników majątku na rzecz Gmin. Jednocześnie w niektórych przypadkach przekazywanie, zrzeczenie się część majątku na rzecz Gmin wynika z restrukturyzacji majątku, tj.:

- służy uporządkowaniu majątku Spółki,

- pozwala zakończyć działalność w danym obszarze,

- ogranicza przyszłe koszty utrzymania nieruchomości.

W piśmie z 5 maja 2026 r., stanowiącym uzupełnienie wniosku, wskazali Państwo, że:

Porozumienie zawarte pomiędzy Wnioskodawcą a Gminą w wyniku, którego dojdzie do dobrowolnego, nieodpłatnego przekazania przez Wnioskodawcą budynków mieszkalnych na rzecz gminy nie będzie stanowiło darowizny, o której mowa w art. 888 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny. Przekazanie nieruchomości nastąpi w drodze dwustronnego porozumienia pomiędzy Spółką a właściwą Gminą.

Po pierwsze - przekazanie następuje w wykonaniu obowiązku wynikającego z przepisów szczególnych. Podstawą prawną przekazania jest art. 3 Ustawy z 12 października 1994 r. o zasadach przekazywania zakładowych budynków mieszkalnych przez przedsiębiorstwa państwowe (Dz. U. z 2014 r. poz. 1381), która zobowiązuje przedsiębiorców do podejmowania działań zmierzających do przekazania zasobów mieszkaniowych na rzecz gmin. Porozumienie jest formą wykonania tego ustawowego obowiązku.

Po drugie - po stronie Spółki nie występuje animus donandi (zamiar obdarowania). Celem działania Spółki nie jest dokonanie bezpłatnego przysporzenia na rzecz gminy, lecz wywiązanie się z obowiązków wynikających z ww. ustawy.

Po trzecie - przekazanie następuje w interesie publicznym i realizuje cele ustawowo określone, co odróżnia je od klasycznej darowizny będącej działaniem strony w ramach swobody umów.

W przypadku Wariantu I (przekazanie na podstawie decyzji administracyjnej wojewody w trybie ustawy komunalizacyjnej) przekazanie budynków następuje z mocy prawa, na podstawie władczej decyzji administracyjnej. Gmina nie jest zobowiązana do żadnego świadczenia wzajemnego z tego tytułu, w szczególności nie wypłaca odszkodowania, wynagrodzenia ani rekompensaty z tytułu poniesionych przez Spółkę nakładów inwestycyjnych lub modernizacyjnych.

W przypadku Wariantu III (dobrowolne przekazanie na podstawie porozumienia, bez wynagrodzenia) gmina również nie będzie zobowiązana do wypłaty rekompensaty za poniesione nakłady lub dokonane modernizacje budynków. Jednakże należy podkreślić istotną okoliczność. W ramach porozumienia regulującego przekazanie nieruchomości gmina będzie zobowiązana do uregulowania należności Spółki wynikających z prawomocnych wyroków sądowych zasądzających odszkodowania na jej rzecz za niedostarczenie lokali socjalnych osobom uprawnionym. Wnioskodawca traktuje to jako element rozliczenia wzajemnych wierzytelności, który odbywa się niezależnie od samej czynności przekazania nieruchomości.

Podsumowując - w Wariancie I i Wariancie III nie wystąpi świadczenie wzajemne bezpośrednio z tytułu przejęcia budynków, natomiast porozumienie obejmie łączne uregulowanie wzajemnych wierzytelności stron, co odróżnia te transakcje od klasycznej darowizny.

Wnioskodawca wyjaśnia, że zrzeczenie się przez Spółkę części roszczeń odszkodowawczych - tych, które nie zostały dotychczas prawomocnie zasądzone - jest faktycznie elementem porozumienia zawieranego z gminą i pozostaje w bezpośrednim związku z planowanym przekazaniem nieruchomości.

Jednocześnie wskazali Państwo, że:

  - Gmina nie formułuje w sposób jednoznaczny warunków przejęcia nieruchomości w postaci obowiązkowego zrzeczenia się przez Spółkę roszczeń odszkodowawczych. Działania jednostek samorządu terytorialnego wiążą się z koniecznością kompleksowego uregulowania sytuacji prawnej i finansowej, w tym w szczególności wzajemnych roszczeń pomiędzy stronami;

  - Należy wskazać, że Gmina jako podmiot realizujący zadania publiczne dąży do przejęcia nieruchomości w sposób niegenerujący dodatkowych obciążeń finansowych związanych z potencjalnymi roszczeniami odszkodowawczymi. W tym sensie uregulowanie tych roszczeń, w tym poprzez ich zrzeczenie, stanowi element racjonalnych uzgodnień stron, a nie jednostronnie narzucony warunek;

  - Z perspektywy Spółki rezygnacja z części roszczeń stanowi racjonalną decyzję gospodarczą, której celem jest zakończenie długotrwałych sporów sądowych, ograniczenie kosztów obsługi prawnej oraz umożliwienie sprawnego przeprowadzenia restrukturyzacji majątkowej.

W świetle powyższego potwierdzają Państwo, że zrzeczenie się roszczeń jest warunkiem koniecznym do zawarcia porozumienia o przekazaniu nieruchomości, a co za tym idzie ma bezpośredni związek z prowadzoną działalnością gospodarczą Wnioskodawcy.

Wnioskodawca wyjaśnia, że zrzeczenie się roszczeń odszkodowawczych nastąpi na podstawie stosownych postanowień porozumienia zawieranego pomiędzy Spółką a gminą. Z formalnego punktu widzenia rezygnacja z dochodzenia roszczeń może przyjąć postać zbliżoną do konstrukcji zwolnienia z długu, o której mowa w art. 508 k.c.

Niemniej zwracają Państwo uwagę na następujące okoliczności:

   - Rezygnacja z roszczeń ma charakter wzajemny - dokonywana jest w kontekście szerzej pojętego porozumienia, na mocy którego gmina również spełnia określone świadczenia na rzecz Spółki (zapłata prawomocnie zasądzonych odszkodowań);

   - Rezygnacja stanowi element racjonalnej decyzji biznesowej ukierunkowanej na ograniczenie kosztów postępowań sądowych, a nie nieodpłatne zwolnienie z długu w ścisłym rozumieniu prawa cywilnego.

Odnosząc się do pytania o dokumentację potwierdzającą nieskuteczność egzekucji lub przewyższanie kosztów egzekucji nad wartością wierzytelności (o której mowa w art. 16 ust. 1 pkt 44 ustawy o CIT), Spółka wyjaśnia, że wskazany przepis nie ma w niniejszej sprawie zastosowania.

Roszczenia odszkodowawcze Spółki są roszczeniami wobec gminy - jednostki samorządu terytorialnego, która jest podmiotem o ustabilizowanej sytuacji finansowej. Obawy co do skuteczności egzekucji tych roszczeń nie stanowią zatem podstawy ani motywu rezygnacji. Decyzja o rezygnacji z części roszczeń wynika wyłącznie z przesłanek ekonomicznych i organizacyjnych związanych z procesem restrukturyzacji majątku Spółki.

Potwierdzają Państwo, że wszelkie wydatki ponoszone w związku z przygotowaniem nieruchomości do przekazania na rzecz gminy są ponoszone przez Spółkę z jej własnych środków finansowych i nie zostaną Spółce zwrócone ani zrekompensowane przez żaden podmiot zewnętrzny.

Wydatki te obejmują w szczególności:

- koszty sporządzenia operatów szacunkowych nieruchomości;

- koszty ogłoszeń i dokumentacji związanej z procedurą przekazania;

- koszty obsługi prawnej i administracyjnej procesu przekazania;

- inne wydatki o charakterze przygotowawczym niezbędne do sprawnego przeprowadzenia transakcji.

Wydatki te są ponoszone niezależnie od wybranego wariantu przekazania nieruchomości (Wariant l-IV) i mają charakter kosztów pośrednich związanych z działalnością gospodarczą Spółki, w tym z procesem restrukturyzacji majątkowej. Nie zostaną również sfinansowane ze środków publicznych ani z jakichkolwiek źródeł zewnętrznych.

Wnioskodawca jest właścicielem budynków mieszkalnych. Prawo własności Spółki do tych nieruchomości jest ujawnione w księgach wieczystych.

Nieruchomości te stanowią środki trwałe Spółki, ujmowane w ewidencji środków trwałych i podlegające amortyzacji zgodnie z przepisami ustawy o CIT oraz ustawy o rachunkowości. Spółka nabyła prawo własności do tych budynków w wyniku sukcesji majątkowej następującej w związku z wieloletnimi przekształceniami organizacyjnymi i prawnymi w sektorze górnictwa węgla kamiennego, po likwidowanych kopalniach oraz w wyniku połączenia z (...) S.A., (...) S.A. oraz (...) Sp. z o.o.

Nabycie prawa własności nieruchomości przez Spółkę nastąpiło nie w drodze umowy cywilnoprawnej, lecz na skutek wstąpienia w prawa i obowiązki likwidowanych przedsiębiorstw górniczych. Z uwagi na tę specyficzną drogę nabycia Spółka - jak wskazano w treści wniosku - może nie dysponować pełną dokumentacją historycznych nakładów inwestycyjnych poniesionych na te nieruchomości przed ich przejęciem przez Spółkę.

Wnioskodawca podtrzymuje w szczególności, że:

  - Wartość roszczeń odszkodowawczych wobec gmin z tytułu niedostarczenia lokali socjalnych, z których dochodzenia Spółka zrezygnuje w ramach porozumienia z gminą, może zostać zaliczona do kosztów uzyskania przychodów na podstawie art. 15 ust. 1 ustawy o CIT, jako wydatek poniesiony w celu zachowania źródła przychodów i stanowiący racjonalną decyzję gospodarczą w ramach restrukturyzacji majątku Spółki;

  - Wydatki związane z przygotowaniem nieruchomości do przekazania na rzecz gmin - niezależnie od wybranego wariantu - stanowią koszty uzyskania przychodów w rozumieniu art. 15 ust. 1 ustawy o CIT, jako koszty pośrednio związane z przychodami uprzednio generowanymi z tytułu najmu tych nieruchomości oraz z procesem restrukturyzacji majątkowej Spółki;

  - Przekazanie budynków mieszkalnych na rzecz gminy w Wariancie III nie stanowi darowizny w rozumieniu art. 888 k.c. ani art. 16 ust. 1 pkt 14 ustawy o CIT.

Pytania

1. Czy wartość roszczeń odszkodowawczych przysługujących Spółce wobec gminy z tytułu niedostarczenia lokali socjalnych, z których dochodzenia Spółka zrezygnuje w ramach porozumienia zawartego z gminą w związku z przekazaniem budynków mieszkalnych, może zostać zaliczona do kosztów uzyskania przychodów na podstawie art. 15 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych?

2. Czy ponoszone przez Spółkę wydatki związane z przygotowaniem nieruchomości do przekazania na rzecz Gmin - niezależnie od przyjętego wariantu postępowania mogą zostać zaliczone do kosztów uzyskania przychodów na podstawie art. 15 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych?

Państwa stanowisko w sprawie

Państwa zdaniem, w przedstawionym zdarzeniu przyszłym wartość roszczeń odszkodowawczych przysługujących Spółce wobec gmin z tytułu niedostarczenia lokali socjalnych, z których dochodzenia Spółka zrezygnuje w ramach zawartego porozumienia z gminą, może zostać zaliczona do kosztów uzyskania przychodów na podstawie art. 15 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych.

W Państwa ocenie, w przedstawionym zdarzeniu przyszłym ponoszone przez Spółkę wydatki związane z przygotowaniem nieruchomości do przekazania na rzecz Gmin - niezależnie od przyjętego wariantu postępowania - mogą stanowić koszt uzyskania przychodów w rozumieniu art. 15 ust. 1 ustawy o CIT.

Uzasadnienie stanowiska Spółki

Zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów albo zachowania lub zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 16 ust. 1 tej ustawy. Z powyższego przepisu wynika, że aby dany wydatek mógł zostać uznany za koszt uzyskania przychodów, powinien spełniać następujące warunki:

- pozostawać w związku z prowadzoną przez podatnika działalnością gospodarczą,

- być poniesiony w celu osiągnięcia przychodów albo zachowania lub zabezpieczenia źródła przychodów,

- nie znajdować się w katalogu wydatków niestanowiących kosztów uzyskania przychodów określonym w art. 16 ust. 1 ustawy o CIT.

W ocenie Wnioskodawcy wszystkie powyższe przesłanki są w analizowanej sytuacji spełnione. Przede wszystkim roszczenia odszkodowawcze wobec gmin powstały bezpośrednio w związku z prowadzoną przez Spółkę działalnością gospodarczą polegającą na wynajmie lokali mieszkalnych. Odszkodowania te stanowią rekompensatę za brak możliwości korzystania z lokali mieszkalnych przez Spółkę oraz brak możliwości oddania tych lokali w najem innym podmiotom w sytuacji, gdy wykonanie wyroków eksmisyjnych było uzależnione od zapewnienia przez gminę lokali socjalnych. Tym samym roszczenia te pozostają w bezpośrednim związku z działalnością gospodarczą Spółki oraz z przychodami osiąganymi z tytułu wynajmu lokali mieszkalnych.

Rezygnacja z dochodzenia części roszczeń odszkodowawczych nastąpi w ramach porozumienia zawartego z gminą w związku z planowanym przekazaniem budynków mieszkalnych na jej rzecz. Celem zawarcia takiego porozumienia jest kompleksowe uregulowanie wzajemnych rozliczeń pomiędzy stronami oraz uporządkowanie sytuacji prawnej nieruchomości przed ich przekazaniem. Decyzja o rezygnacji z dochodzenia części roszczeń odszkodowawczych stanowi zatem element racjonalnej decyzji gospodarczej podejmowanej przez Spółkę. Działanie to ma na celu w szczególności zakończenie sporów pomiędzy stronami, ograniczenie kosztów dalszych postępowań sądowych oraz umożliwienie sprawnego przeprowadzenia procesu przekazania nieruchomości. W rezultacie rezygnacja z dochodzenia części roszczeń stanowi działanie ukierunkowane na zabezpieczenie interesów gospodarczych Spółki oraz uporządkowanie jej sytuacji majątkowej w związku z prowadzoną restrukturyzacją majątku.

Jednocześnie należy wskazać, że przepisy ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych nie przewidują wyłączenia z kosztów uzyskania przychodów wartości roszczeń, z których podatnik rezygnuje w ramach racjonalnej decyzji gospodarczej związanej z prowadzoną działalnością gospodarczą.

W konsekwencji, w ocenie Wnioskodawcy, strata ekonomiczna odpowiadająca wartości roszczeń odszkodowawczych, z których dochodzenia Spółka zrezygnuje w ramach zawartego porozumienia z gminą, pozostaje w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą Spółki oraz spełnia przesłanki określone w art. 15 ust. 1 ustawy o CIT.

W związku z powyższym wartość tych roszczeń powinna zostać uznana za koszt uzyskania przychodów Spółki.

W ocenie Wnioskodawcy, w sytuacji w której możliwe jest przyporządkowanie wskazanych wydatków do przyszłych nieodpłatnych świadczeń wykonywanych przez Spółkę - w ramach prowadzonej działalności likwidacyjnej jest możliwe uznanie, ww. wydatków za poniesione w celu uzyskania zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów - w rozumieniu art. 15 ust. 1 ustawy o CIT.

Należy przyjąć, że przekazanie przez Spółkę budynków mieszkalnych na rzecz gminy nie stanowi darowizny w rozumieniu art. 16 ust. 1 pkt 14 ustawy o CIT.

Zgodnie z art. 16 ust. 1 pkt 14 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych nie uważa się za koszty uzyskania przychodów darowizn i ofiar wszelkiego rodzaju.

Ustawa o CIT nie definiuje pojęcia darowizny, dlatego należy odwołać się do przepisów prawa cywilnego.

Zgodnie z art. 888 § 1 Kodeksu cywilnego przez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swojego majątku.

Z definicji tej wynika, że podstawowymi elementami darowizny są:

- zawarcie umowy cywilnoprawnej,

- dobrowolność świadczenia,

- zamiar dokonania przysporzenia (animus donandi),

- bezpłatny charakter świadczenia.

W analizowanym przypadku wskazane elementy nie występują w przypadku wszystkich opisanych wariantów.

Zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy o CIT kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów.

Z treści cytowanego przepisu wynika, że aby możliwe było uznanie określonego wydatku za koszt, wydatek ten musi być poniesiony, musi wystąpić związek przyczynowo-skutkowy z przychodem (lub zachowaniem źródła przychodów), oraz brak wyłączenia z art. 16 ust. 1 ustawy o CIT.

Budynki mieszkalne stanowiły środki trwałe Spółki i były wykorzystywane w działalności gospodarczej polegającej na wynajmie lokali mieszkalnych. Z tytułu najmu Spółka osiągała przychody podlegające opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób prawnych.

W wyniku wydania decyzji komunalizacji, Spółka traci prawo własności do budynków, co powoduje:

- utratę środka trwałego,

- utratę źródła przychodów,

- powstanie straty ekonomicznej odpowiadającej wysokości wydatków ponoszonych w związku z przygotowaniem nieruchomości do przekazania.

Wydatki ponoszone w związku z przygotowaniem nieruchomości do przekazania na rzecz Gminy stanowią część poniesionych wydatków związanych z całym procesem likwidacyjnym prowadzonym przez Spółkę.

W związku z powyższym należy przyjąć, że w analizowanej sytuacji nie znajdują zastosowania wyłączenia z kosztów określone w art. 16 ust. 1 ustawy o CIT.

W szczególności:

- art. 16 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o CIT dotyczy wydatków na nabycie środków trwałych, które rozliczane są poprzez amortyzację i nie odnosi się do utraty środka trwałego,

- art. 16 ust. 1 pkt 14 ustawy o CIT dotyczy darowizn, a przekazanie nieruchomości na podstawie decyzji komunalizacji - jak wskazano powyżej - nie stanowi darowizny.

Podsumowując należy przyjąć, że wydatki ponoszone w związku z przygotowaniem nieruchomości do przekazania na rzecz Gminy są kosztem uzyskania przychodów, ponieważ przekazanie nie jest darowizną (brak wyłączenia z art. 16 ust. 1 pkt 14 ustawy o CIT), a ponadto w związku z przekazaniem nie zachodzi wyłączenie z art. 16 ust. 1 pkt 1 lit. b - które dotyczy nabycia, a nie utraty środka trwałego. Należy także wskazać, że Spółka poniosła stratę ekonomiczną w wyniku przymusowego pozbawienia majątku, a wydatki ponoszone w związku z przygotowaniem nieruchomości do przekazania stanowi koszt związany z utratą źródła przychodów (budynki generowały przychody z najmu).

Na marginesie należy tutaj odnieść się jeszcze do Interpretacji z 19 marca 2021 r. znak 0111-KDIB3-2.4012.967.2020.3.AZ wydanej dla Wnioskodawcy w zakresie w jakim w przedmiotowej interpretacji Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej uznał stanowisko Wnioskodawcy za prawidłowe w zakresie prawa do odliczenia podatku naliczonego VAT przy nabyciu towarów i usług związanych z likwidacją obiektów budowlanych (naziemnych) na gruntach wchodzących w skład majątku przejętych kopalni, zakładów górniczych lub ich części oraz podatku naliczonego przy nabyciu towarów i usług związanych z bieżącym utrzymaniem tych nieruchomości, jeżeli sprzedaż tych nieruchomości jest opodatkowana, tj. nie korzysta ze zwolnienia od podatku oraz prawa do odliczenia podatku naliczonego VAT przy nabyciu towarów i usług innych niż określone wyżej, służących wykonaniu czynności likwidacyjnych dotyczących przejętych kopalni, zakładów górniczych lub ich części, w których Wnioskodawca po przejęciu prowadził działalność wydobywczą. Z przedstawionego we wskazanym wniosku stanu faktycznego wynika, że Spółce jako Wnioskodawcy przysługuje pełne prawo do odliczenia podatku VAT naliczonego związanego z prowadzoną przez Wnioskodawcę działalnością likwidacyjną.

Spółka wskazała we wniosku, m.in., że: „Likwidacja przejętej kopalni, zakładu górniczego lub jego części jest prowadzona na warunkach określonych w programie likwidacji lub jego części oraz w rocznym planie zadań wykonywanych w ramach likwidacji. W przejętych kopalniach, zakładach górniczych lub ich częściach Spółka w szczególności dokonuje odwodnienia kopalni i zabezpiecza czynne zakłady górnicze przed zagrożeniem wodnym (zaprzestania odwadniania zlikwidowanych kopalni spowodowałoby sukcesywne zatapianie i zagrożenie wodne dla innych kopalni w regionie). W związku z prowadzonymi czynnościami likwidacyjnymi Spółka pozyskuje również i sprzedaje pozyskany metan i złom z likwidowanych kopalni. W skład przejmowanego przez Spółkę mienia zakładów górniczych wchodzą również nieruchomości (grunty, budynki i budowle). Należy podkreślić, że oprócz majątku przejmowanego od przedsiębiorców górniczych Spółka posiada również inne składniki majątku - w szczególności mieszkania, które są przez Spółkę wynajmowane na cele mieszkalne. Zarządzaniem budynkami mieszkalnymi zajmuje się powołany do tego oddział Spółka - Administracja Zasobów Mieszkaniowych. Kwestie związane z wydatkami dotyczącymi zarządzaniem i gospodarowaniem mieszkaniami pozostają poza zakresem pytań będących przedmiotem niniejszego wniosku. Wchodzące w skład przejmowanych kopalni, zakładów lub ich części nieruchomości po przeprowadzeniu czynności likwidacyjnych w podziemnych wyrobiskach górniczych, rekultywacji gruntów oraz dokonaniu rozbiórki znajdujących się na nich obiektów budowlanych, są przeznaczone do sprzedaży, oddania w dzierżawę. Możliwe jest również nieodpłatne przekazanie takiej nieruchomości na rzecz gminy, w której jest ona położona.” W ocenie Wnioskodawcy tak opisany stan faktyczny we wskazanej interpretacji oraz dokonana przez Dyrektora KIS ocena tego stanu faktycznego istotne są dla oceny w niniejszej sprawie z uwagi na charakter prowadzonej przez Wnioskodawcę działalności polegającej na likwidacji majątku przejmowanych kopalń.

W przypadku opisanego powyżej stanu faktycznego dotyczącego przymusowego przekazania nieruchomości wskazana czynność jest następstwem prowadzonej wcześniej działalności Spółki w zakresie ich najmu na cele mieszkaniowe. W związku z przedmiotowym najmem nieruchomości Spółka osiągała przychody podlegające opodatkowaniu, jednocześnie kosztem związanym z generowanym przychodem były między innymi dokonywane przez Spółkę odpisy amortyzacyjne. „Likwidacja” środka trwałego w sytuacji jego przymusowego przekazania na podstawie decyzji jest niejako kontynuacją procesu likwidacji, gdzie Spółka generowała z „likwidowanego” majątku przychody. W związku z powyższym, w ocenie Wnioskodawcy, wydatki ponoszone w związku z przygotowaniem nieruchomości do przekazania powstające w związku z procesem likwidacji kopalń - przekazaniem z mocy prawa nieruchomości przez Wnioskodawcę na rzecz Gminy - stanowić będą koszt uzyskania przychodów w rozumieniu przepisu art. 15 ust. 1 ustawy o CIT, powyższy wydatek powstanie w związku z przychodami generowanymi z tytułu najmu ww. nieruchomości.

Zdaniem Wnioskodawcy w przypadku dobrowolnego przekazania budynków na podstawie porozumienia pomiędzy Spółką a gminą:

- otrzymana rekompensata za poniesione nakłady stanowi przychód podatkowy;

- wydatki ponoszone w związku z przygotowaniem nieruchomości do przekazania związane są z uzyskiwanymi przez Wnioskodawcę przychodami.

Rekompensata stanowić będzie przysporzenie majątkowe w rozumieniu art. 12 ust. 1 pkt 1 ustawy o CIT. Zgodnie z cytowanym przepisem przychodami, są w szczególności otrzymane pieniądze, wartości pieniężne, w tym również różnice kursowe. Ustawodawca zalicza więc do przychodów podatkowych otrzymane pieniądze, w opisanej sytuacji Spółka w związku z dobrowolnym przekazaniem nieruchomości otrzymuje określone środki finansowe, które należy uznać za przychód w momencie ich otrzymania.

Jednocześnie wydatki ponoszone w związku z przygotowaniem nieruchomości do przekazania w konsekwencji stanową koszt uzyskania przychodów w rozumieniu art. 15 ust. 1 ustawy o CIT - związane są z uzyskiwanymi w przeszłości przez Spółkę przychodami z najmu a w momencie przekazania przez Spółkę z przychodem w postaci wypłaconej rekompensaty.

Państwa zdaniem, również w przypadku dobrowolnego (nieodpłatnego) przekazania budynków na podstawie porozumienia pomiędzy Spółką a gminą wydatki ponoszone w związku z przygotowaniem nieruchomości do przekazania związane są z uzyskiwanymi przez Państwa przychodami, w konsekwencji stanową one koszt uzyskania przychodów w rozumieniu art. 15 ust. 1 ustawy o CIT - związane są z uzyskiwanymi w przeszłości przez Spółkę przychodami z najmu.

Ocena stanowiska

Stanowisko, które przedstawili Państwo we wniosku jest w części prawidłowe i w części nieprawidłowe.

Uzasadnienie interpretacji indywidualnej

Na wstępie należy zaznaczyć, że pytania przedstawione przez Państwa we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej wyznaczają zakres przedmiotowy tego wniosku. W związku z powyższym, wydana interpretacja dotyczy tylko sprawy będącej przedmiotem wniosku (Państwa zapytań). Zatem, inne kwestie wynikające z opisu sprawy i własnego stanowiska, nieobjęte pytaniami, nie zostały rozpatrzone w niniejszej interpretacji.

Zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 554 ze zm.; dalej: „ustawa o CIT”),

Konstrukcja przepisu dotyczącego kosztów uzyskania przychodów daje podatnikowi możliwość odliczenia dla celów podatkowych wszelkich kosztów (niewymienionych w art. 16 ust. 1 ustawy o CIT), pod warunkiem, że wykaże ich bezpośredni bądź pośredni związek z prowadzoną działalnością, a ich poniesienie ma lub może mieć wpływ na wielkość osiągniętego przychodu. Tak więc, kosztami uzyskania przychodów są wszelkie, racjonalnie i gospodarczo uzasadnione wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, których celem jest osiągnięcie, zabezpieczenie i zachowanie źródła przychodów, z wyjątkiem wymienionych w art. 16 ust. 1 ustawy o CIT.

Zatem, warunkiem uznania wydatku poniesionego przez podatnika za koszt uzyskania przychodów, jest łączne spełnienie następujących przesłanek:

  - musi zostać poniesiony przez podatnika, tj. w ostatecznym rozrachunku musi on zostać pokryty z zasobów majątkowych podatnika (nie stanowią kosztu uzyskania przychodu podatnika wydatki, które zostały poniesione na działalność podatnika przez osoby inne niż podatnik),

  - musi być definitywny (rzeczywisty), tj. wartość poniesionego wydatku nie została podatnikowi w jakikolwiek sposób zwrócona,

  - musi pozostawać w związku z prowadzoną przez podatnika działalnością gospodarczą,

  - musi zostać poniesiony w celu uzyskania przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów,

  - musi zostać właściwie udokumentowany,

  - nie może znajdować się w grupie wydatków, których zgodnie z art. 16 ust. 1 ww. ustawy nie uważa się za koszty uzyskania przychodów.

Powyższe oznacza, że wszystkie poniesione wydatki, po wyłączeniu wydatków enumeratywnie wymienionych w przywołanym art. 16 ust. 1 ww. ustawy, stanowić mogą koszt uzyskania przychodów, o ile pozostają w związku przyczynowo-skutkowym z osiąganymi przychodami.

Należy przy tym zauważyć, że definicja sformułowana przez ustawodawcę ma charakter ogólny. Z tego względu, każdorazowy wydatek poniesiony przez podatnika powinien podlegać indywidualnej analizie w celu dokonania jego kwalifikacji prawnej. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy ustawa wyraźnie wskazuje jego przynależność do kategorii kosztów uzyskania przychodów lub wyłącza możliwość zaliczenia go do tego rodzaju kosztów. W pozostałych przypadkach, należy zaś zbadać istnienie związku przyczynowego pomiędzy poniesieniem kosztu a powstaniem przychodu lub realną szansą powstania przychodów podatkowych, bądź też zachowaniem albo zabezpieczeniem źródła ich uzyskiwania. Podatnik oceniając związek wydatku z prowadzoną działalnością gospodarczą winien zakładać, że dany koszt może obiektywnie przyczynić się do osiągnięcia przychodów. Ponadto, należy mieć na względzie, że podatnik uznając wydatek za koszt uzyskania przychodów odnosi ewidentne korzyści albowiem o ten koszt zmniejsza podstawę opodatkowania. Na nim więc spoczywa ciężar udowodnienia, że określony wydatek jest kosztem uzyskania przychodów.

Uznanie danego wydatku za koszt uzyskania przychodów jest możliwe tylko wtedy, gdy z prawidłowo i rzetelnie udokumentowanych zdarzeń wynika ponad wszelką wątpliwość, że jest to wydatek celowy i racjonalnie uzasadniony. Podatnik zobowiązany jest więc wykazać nie tylko fakt poniesienia danego wydatku, ale także jego celowość i racjonalność. Przy ustalaniu kosztów uzyskania przychodów, nie można uznać za koszt wydatków, których charakter budzi wątpliwości.

W tym miejscu należy zauważyć, że ustawodawca nie definiuje, co należy rozumieć pod pojęciami: „w celu” osiągnięcia przychodu, jak i „zachowanie” lub „zabezpieczenie” źródła przychodów.

Zgodnie z definicjami zawartymi w Słowniku języka polskiego PWN, pojęcie:

 a) „celowość” oznacza: „przydatność do jakichś potrzeb”, „świadome zmierzanie do celu”, „taki przebieg zjawisk, zdarzeń, działań ludzkich, jakby w swym rozwoju zmierzały one do określonego celu”,

 b) „zabezpieczyć” oznacza: „zapewnienie ochrony przed czymś niebezpiecznym lub szkodliwym”, „uczynienie bezpiecznym”, „zapewnienie utrzymania czegoś w dotychczasowym stanie”, „zapewnienie komuś środków do życia”, „zapewnienie zaspokojenia roszczenia lub wykonanie kary”, natomiast

 c) „zachować” oznacza: „pozostać w posiadaniu czegoś”, „dochować coś w niezmienionym stanie mimo upływu czasu lub niesprzyjających okoliczności”, „uchronić przed zapomnieniem”.

Można więc przyjąć, że koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów to takie koszty, które są poniesione w trakcie dążenia do uzyskania przychodów. Określony cel musi być widoczny w momencie ponoszenia kosztu. Ponadto, poniesione koszty winny omawiany cel realizować lub co najmniej zakładać jego realność. Koszty poniesione na zachowanie źródła przychodu to takie koszty, które poniesione zostały, aby przychody z danego źródła przychodów w dalszym ciągu występowały w nienaruszonym stanie oraz aby takie źródło w ogóle dalej istniało. Natomiast, jako zabezpieczenie źródła przychodów powinno się przyjmować koszty poniesione na ochronienie istniejącego źródła przychodów, w taki sposób, aby to źródło funkcjonowało w bezpieczny sposób.

Powyższe oznacza, że wydatki związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, po wyłączeniu zastrzeżonych w ustawie, są kosztami uzyskania przychodów, o ile pozostają w związku przyczynowo-skutkowym z osiąganymi przychodami lub służą zachowaniu bądź zabezpieczeniu źródła przychodów.

Zatem, kosztami uzyskania przychodów z danego źródła przychodów są wszelkie racjonalne i gospodarczo uzasadnione wydatki związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, których celem jest osiągnięcie przychodów, zabezpieczenie i zachowanie danego źródła przychodów.

Katalog wydatków niestanowiących kosztów uzyskania przychodów, pomimo ich związku z przychodami i prowadzoną działalnością gospodarczą zawarty został w art. 16 ust. 1 ustawy o CIT. Należy jednak pamiętać, że samo wyliczenie kosztów, których nie uważa się za koszty uzyskania przychodów, nie stwarza domniemania, że wszelkie pozostałe koszty, które nie są zamieszczone w art. 16 ust. 1 ustawy o CIT, zostaną ex lege uznane za koszty uzyskania przychodów.

Ponadto, należy mieć na względzie, że uznając dany wydatek za koszt uzyskania przychodu podatnik odnosi ewidentne korzyści, bowiem koszt uzyskania przychodu zmniejsza podstawę opodatkowania. Zatem możliwość kwalifikowania konkretnego wydatku jako kosztu uzyskania przychodu, uzależniona jest od rzetelnej i całościowej oceny tego, czy w świetle wszystkich występujących w sprawie okoliczności, przy zachowaniu należytej staranności, podatnik w momencie dokonywania wydatku mógł i powinien wiedzieć, że wydatek ten przyczyni się do powstania, zachowania lub zabezpieczenia przychodu.

Wydatek zostanie uznany za koszt uzyskania przychodów, jeżeli pomiędzy jego poniesieniem a powstaniem, zwiększeniem bądź też możliwością powstania przychodu zaistnieje związek przyczynowy i koszt nie będzie objęty dyspozycją art. 16 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych.

Państwa wątpliwości w pierwszej kolejności budzi kwestia ustalenia, czy wartość roszczeń odszkodowawczych przysługujących Spółce wobec gminy z tytułu niedostarczenia lokali socjalnych, z których dochodzenia Spółka zrezygnuje w ramach porozumienia zawartego z gminą w związku z przekazaniem budynków mieszkalnych, może zostać zaliczona do kosztów uzyskania przychodów na podstawie art. 15 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych.

W opisie zdarzenia przyszłego wskazali Państwo, że w związku z planowanym przekazaniem budynków mieszkalnych na rzecz gmin Spółka rozważa zawarcie z gminami porozumień regulujących wzajemne rozliczenia pomiędzy stronami.

 

W ramach takich porozumień przewiduje się w szczególności, że:

- gmina ureguluje na rzecz Spółki należności wynikające z prawomocnych wyroków sądowych zasądzających odszkodowania na rzecz Spółki,

- natomiast Spółka zrezygnuje z dochodzenia pozostałych roszczeń odszkodowawczych, które nie zostały dotychczas prawomocnie zasądzone.

 

Rezygnacja ta może dotyczyć w szczególności roszczeń:

   - które nie zostały dotychczas objęte prawomocnymi wyrokami sądowymi,

   - stanowiących przedmiot toczących się postępowań sądowych,

   - które mogłyby zostać dochodzone przez Spółkę w przyszłości, w szczególności w sytuacji, gdy na dzień przekazania nieruchomości nie zostało jeszcze wszczęte postępowanie sądowe w tym zakresie.

 

Decyzja o rezygnacji z dochodzenia części roszczeń odszkodowawczych podejmowana będzie przez Spółkę w ramach racjonalnej decyzji gospodarczej, mającej na celu kompleksowe uregulowanie relacji pomiędzy Spółką a gminą w związku z przekazaniem budynków mieszkalnych.

 

Rezygnacja z dochodzenia części roszczeń ma na celu w szczególności:

- umożliwienie sprawnego przekazania budynków mieszkalnych na rzecz gminy,

- zakończenie sporów sądowych pomiędzy stronami,

- ograniczenie kosztów prowadzenia dalszych postępowań sądowych,

- uporządkowanie sytuacji prawnej nieruchomości przed ich przekazaniem gminie.

W wyniku zawarcia porozumienia Spółka definitywnie zrzeknie się dochodzenia części przysługujących jej roszczeń odszkodowawczych.

Uważają Państwo, że rezygnacja z roszczeń odszkodowawczych ma charakter wzajemny i ekwiwalentny, ponieważ Gmina w zamian zobowiązuje się uregulować należności wynikające z innych, prawomocnych wyroków sądowych.

Nie sposób zgodzić się z powyższym stanowiskiem. Zauważyć należy, że uregulowanie przez Gminę należności wynikających z prawomocnych wyroków sądowych nie stanowi dla Państwa żadnego „świadczenia wzajemnego”, korzyści ani ustępstwa ze strony dłużnika. Gmina, jako dłużnik, ma prawny i bezwzględny obowiązek wykonania prawomocnych wyroków. Spełnienie ciążącego na niej obowiązku wynikającego z tytułu egzekucyjnego nie może być traktowane jako ekwiwalent za to, że Państwo zrezygnują z innych, należnych Państwu roszczeń.

Wzajemność i ekwiwalentność na gruncie prawa podatkowego musi mieć wymierny, materialny charakter rynkowy. W analizowanej sprawie Spółka w odniesieniu do „pozostałych roszczeń” nie otrzymuje od Gminy żadnego ekwiwalentu finansowego - rezygnacja ta ma charakter jednostronny i jest pozbawiona cech odpłatności, co wyklucza uznanie tej operacji za transakcję ekwiwalentną.

W przesłanym uzupełnieniu wniosku prezentują Państwo dwojaką wzajemnie wykluczającą się argumentację. Z jednej strony wskazują, że z formalnego punktu widzenia rezygnacja z dochodzenia roszczeń „może przyjąć postać zbliżoną do konstrukcji zwolnienia z długu, o której mowa w art. 508 k.c.”, by w kolejnym akapicie wskazać, że „czynność ta nie stanowi nieodpłatnego zwolnienia z długi w ścisłym rozumieniu prawa cywilnego”. Jednocześnie szeroko Państwo uzasadniają, że art. 16 ust. 1 pkt 44 ustawy o CIT nie ma w sprawie zastosowania z uwagi na dobrą i ustabilizowaną sytuację finansową Gminy oraz brak obaw co do skuteczności egzekucji.

Odnosząc się do powyższego, wskazać należy, że argumentacja ta dowodzi całkowicie błędnego zrozumienia istoty i konstrukcji wskazanego przepisu. Spółka utożsamia instytucję umorzenia wierzytelności z jej nieściągalnością. Tymczasem art. 16 ust. 1 pkt 44 ustawy o CIT zgodnie, z którym, nie uważa się za koszty uzyskania przychodów:

wprowadza generalny, bezwzględny zakaz zaliczania umorzonych wierzytelności do kosztów uzyskania przychodów. Wskazany przepis przewiduje wyjątek tylko dla wierzytelności uprzednio zarachowanych jako przychód należny (co przy roszczeniach odszkodowawczych, które są rozliczane kasowo nie ma miejsca).

Jak widać, przepis ten w ogóle nie analizuje kondycji finansowej podmiotów. Jednak kluczowy jest fakt, że opisane we wniosku zrzeczenie się roszczeń odszkodowawczych w ogóle nie wypełnia przesłanki umorzenia wierzytelności i nie może przyjąć takiej formy prawnej.

Aby doszło do umorzenia wierzytelności, wymagane byłoby definitywne wygaśnięcie zobowiązania cywilnoprawnego. Zrzeczenie się dochodzenia roszczeń odszkodowawczych na mocy porozumienia oznacza jedynie rezygnację z procesowych środków ich zaspokojenia. W sensie prawnym zobowiązanie Gminy nie ulega unicestwieniu - dług formalnie nadal istnieje, zmienia się jedynie wola wierzyciela co do jego windykacji.

Skoro zatem zrzeczenie się roszczeń odszkodowawczych nie stanowi umorzenia wierzytelności, to powoływanie się na art. 16 ust. 1 pkt 44 ustawy o CIT oraz badanie warunków w nim zawartych jest bezcelowe, gdyż przepis ten w ogóle nie ma zastosowania w sprawie. Skutki podatkowe tego zdarzenia należy ocenić wyłącznie przez pryzmat ogólnej definicji kosztów zawartej w art. 15 ust. 1 ustawy o CIT.

Jak wskazano powyżej, zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy o CIT, kosztami są wydatki poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów. Należy zauważyć, że aby wydatek uzyskał status kosztu uzyskania przychodów istotne znaczenie ma cel, w jakim został poniesiony. Wydatek zostanie uznany za koszt podatkowy, jeżeli pomiędzy jego poniesieniem, a powstaniem, zwiększeniem bądź też możliwością powstania przychodu istnieje związek przyczynowy. Nie każdy wydatek ponoszony w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą stanowić może koszt uzyskania przychodów i jako taki podlegać odliczeniu od podstawy opodatkowania. Skoro ustawodawca wyraźnie wiąże koszty uzyskania przychodów z określonym celem, to musi on być widoczny.

Aby dane zdarzenie mogło zostać uznane za koszt podatkowy, po stronie podatnika musi dojść do definitywnego uszczuplenia jego majątku.

W związku z tym, że planowanie zrzeczenie się roszczeń nie prowadzi do umorzenia wierzytelności i zobowiązanie prawne wciąż istnieje, to po stronie Spółki nie dochodzi do poniesienia żadnego realnego ani definitywnego kosztu ani straty o charakterze majątkowym. Sam fakt, że Spółka dobrowolnie postanawia nie windykować przysługujących jej roszczeń finansowych od dłużnika o stabilnej kondycji finansowej, nie daje podstaw do wykreowania kosztu podatkowego.

Świadome odstąpienie od dochodzenia roszczeń odszkodowawczych od wypłacalnego dłużnika jest rezygnacją z potencjalnego przychodu z winy samego podatnika, a nie kosztem poniesionym w celu jego osiągnięcia lub zachowania źródła przychodu. Dobrowolna rezygnacja z przysługujących Państwu praw majątkowych (roszczenie odszkodowawcze za brak dostarczenia lokali) nie prowadzi do ochrony źródła przychodów, lecz dobrowolnie pozbawia Państwa należnych środków.

Co więcej, podnoszona przez Państwa okoliczność, że Gmina jest podmiotem o stabilnej strukturze finansowej, z którego dług jest w pełni ściągalny, stanowi kluczowy argumenty przeciwko zaprezentowanemu stanowisku. Skoro bowiem roszczenie odszkodowawcze było pewne i możliwe do wyegzekwowania, to decyzja o ich ugodowym zrzeczeniu się tym bardziej potwierdza dobrowolny i nieuzasadniony podatkowo charakter.

W związku z powyższym, wartość roszczeń odszkodowawczych przysługujących Spółce wobec gmin z tytułu niedostarczenia lokali socjalnych, z których dochodzenia Spółka zrezygnuje w ramach zawartego porozumienia z gminą, nie może zostać zaliczona do kosztów uzyskania przychodów na podstawia art. 15 ust. 1 ustawy o CIT.

Zatem Państwa stanowisko dotyczące pytania nr 1 należało uznać za nieprawidłowe.

Państwa kolejna wątpliwość dotyczy ustalenia, czy ponoszone przez Spółkę wydatki związane z przygotowaniem nieruchomości do przekazania na rzecz Gmin - niezależnie od przyjętego wariantu postępowania mogą zostać zaliczone do kosztów uzyskania przychodów na podstawie art. 15 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych.

Z opisu sprawy wynika, że w związku z przygotowaniem nieruchomości do przekazania na rzecz Gmin ponoszą Państwo określone wydatki, które w sposób bezpośredni lub pośredni związane są z przygotowaniem nieruchomości do przekazania. Wskazali Państwo, że są to:

- koszty wykonania operatów szacunkowych nieruchomości,

- koszty ogłoszeń prasowych lub przetargowych,

- koszty przygotowania dokumentacji przekazania,

- koszty obsługi prawnej lub administracyjnej procedury przekazania.

Wskazali Państwo również, że wskazane koszty nie są one związane z konkretnym przychodem, lecz z procesem gospodarczego zarządzania majątkiem Spółki związane ze zrzeczeniem się składników majątku na rzecz Gmin.

Odnosząc się do Państwa wątpliwości zauważyć należy, że użyte przez ustawodawcę pojęcie „zachowanie albo zabezpieczenie źródła przychodów” nakazuje ocenić ponoszone wydatki przez pryzmat obiektywnej racjonalności gospodarczej. Kosztem podatkowym mogą być nie tylko nakłady bezpośrednio generujące przychód, ale również te poniesione w celu prawidłowego zarządzania posiadanym majątkiem, w tym w celu ograniczenia strat lub minimalizacji bieżących kosztów.

Oceniając charakter wydatków związanych z przygotowaniem budynków do przekazania Gminie należy uwzględnić specyfikę wskazanych wariantów przekazania:

  - przekazania odpłatne/za rekompensatą (Wariant I i Wariant III) - jak sami Państwo wskazali otrzymana rekompensata będzie stanowiła dla Państwa przychód podatkowy na gruncie ustawy o CIT, zatem wydatki na przygotowanie nieruchomości i obsługę procesu stoją w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z zabezpieczeniem tego konkretnego źródła przychodu,

  - przekazania nieodpłatne (Wariant II i Wariant IV) - brak bezpośredniego przychodu w momencie przekazania (rekompensaty) nie pozbawia Państwa możliwości rozpoznania kosztów podatkowych - jak Państwo wskazali nieruchomości były przez Państwa wykorzystywane w prowadzonej działalności gospodarczej i generowały stałe przychody z tytułu najmu.

Zauważyć należy, że wskazane we wniosku wydatki są bezpośrednią konsekwencją działania zmierzającego do sfinalizowania procesu restrukturyzacji majątkowej i przekazania nieruchomości na rzecz Gmin. Wiążą się one z ogólnym funkcjonowaniem Państwa spółki oraz zarządzaniem jej strukturą majątkową. Wskazali Państwo, że restrukturyzacja majątku służy uporządkowaniu majątku Spółki, pozwala zakończyć działalność w danym obszarze oraz ogranicza przyszłe koszty utrzymania nieruchomości.

Dla prawidłowości kwalifikacji wskazanych wydatków jako kosztów uzyskania przychodów kluczowe znaczenie ma również ich definitywność.

W uzupełnieniu wniosku wskazali Państwo, iż „wszelkie wydatki ponoszone w związku z przygotowaniem nieruchomości do przekazania na rzecz gmin są ponoszone przez Spółkę z jej własnych środków finansowych i nie zostaną Spółce zwrócone ani zrekompensowane przez żaden podmiot zewnętrzny”. Dodatkowo w odniesieniu do Wariantu I i Wariantu III wskazali Państwo, że nie wystąpi między Państwem, a Gminą świadczenie wzajemne bezpośrednio z tytułu przejęcia budynków.

W związku z powyższym brak jest podstaw do zastosowania wyłączeń z art. 16 ust. 1 ustawy o CIT. Wydatki służą bezpiecznemu i formalnemu przeprowadzeniu restrukturyzacji, wydatki nie stanowią darowizny oraz nie podlegają zwrotowi, co pozwala na ich ujęcie w kosztach podatkowych.

Mając powyższe na uwadze, wydatki obejmujące koszty sporządzenia operatów szacunkowych nieruchomości, koszty ogłoszeń i dokumentacji związanej z procedurą przekazania, koszty obsługi prawnej i administracyjnej w procesu przekazania oraz inne wydatki o charakterze przygotowawczym niezbędne do sprawnego przeprowadzenia transakcji spełniają ogólne kryteria art. 15 ust. 1 ustawy o CIT i mogą stanowić koszt uzyskania przychodów.

Zatem Państwa stanowisko dotyczące pytania nr 2 należało uznać za prawidłowe.

 

Dodatkowe informacje

Informacja o zakresie rozstrzygnięcia

Interpretacja dotyczy zdarzenia przyszłego, które Państwo przedstawili i stanu prawnego, który obowiązuje w dniu wydania interpretacji.

Interpretacja indywidualna wywołuje skutki prawnopodatkowe tylko wtedy, gdy rzeczywisty stan faktyczny sprawy będącej przedmiotem interpretacji pokrywał się będzie z opisem zdarzenia przyszłego podanym przez Państwa w złożonym wniosku. W związku z powyższym, w przypadku zmiany któregokolwiek elementu przedstawionego we wniosku opisu sprawy, udzielona odpowiedź traci swoją aktualność.

Pouczenie o funkcji ochronnej interpretacji

  - Funkcję ochronną interpretacji indywidualnych określają przepisy art. 14k-14nb ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 622 ze zm.). Interpretacja będzie mogła pełnić funkcję ochronną, jeśli Państwa sytuacja będzie zgodna (tożsama) z opisem zdarzenia przyszłego i zastosują się Państwo do interpretacji.

  - Zgodnie z art. 14na § 1 Ordynacji podatkowej:

 - Zgodnie z art. 14na § 2 Ordynacji podatkowej:

Pouczenie o prawie do wniesienia skargi na interpretację

Mają Państwo prawo do zaskarżenia tej interpretacji indywidualnej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Zasady zaskarżania interpretacji indywidualnych reguluje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.; dalej jako „PPSA”).

Skargę do Sądu wnosi się za pośrednictwem Dyrektora KIS (art. 54 § 1 PPSA). Skargę należy wnieść w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia interpretacji indywidualnej (art. 53 § 1 PPSA):

   - w formie papierowej, w dwóch egzemplarzach (oryginał i odpis) na adres: Krajowa Informacja Skarbowa, ul. Warszawska 5, 43-300 Bielsko-Biała (art. 47 § 1 PPSA), albo

   - w formie dokumentu elektronicznego, w jednym egzemplarzu (bez odpisu), na adres Krajowej Informacji Skarbowej na platformie ePUAP: /KIS/wnioski albo /KIS/SkrytkaESP (art. 47 § 3 i art. 54 § 1a PPSA).

Skarga na interpretację indywidualną może opierać się wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 57a PPSA).

Podstawa prawna dla wydania interpretacji

Podstawą prawną dla wydania tej interpretacji jest art. 13 § 2a oraz art. 14b § 1 Ordynacji podatkowej.