Skutki podatkowe działu spadku ze spłatą na podstawie orzeczenia sądu.
Trzy osoby (A, B, C) są spadkobiercami po zmarłym bracie X. Po śmierci pozostałych spadkobierców, 35 osób miało prawo do spadku. Sąd dokonał działu spadku, przyznając nieruchomości w 1/3 udziałów A, B i C, obciążając ich solidarną spłatą na rzecz pozostałych 32 uczestników. Pierwotne…
Interpretacja indywidualna – stanowisko nieprawidłowe
Szanowni Państwo,
stwierdzam, że Państwa stanowisko w sprawie oceny skutków podatkowych opisanego stanu faktycznego w podatku od czynności cywilnoprawnych jest nieprawidłowe.
Zakres wniosku wspólnego o wydanie interpretacji indywidualnej
19 marca 2026 r. wpłynął Państwa wniosek wspólny z 14 marca 2026 r. o wydanie interpretacji indywidualnej, który dotyczy m.in. podatku od czynności cywilnoprawnych w zakresie skutków podatkowych odpłatnego działu spadku. Uzupełnili go Państwo – w odpowiedzi na wezwania – pismem z 2 maja 2026 r. (data wpływu 8 maja 2026 r.) oraz pismem z 26 maja 2026 r. (data wpływu 28 maja 2026 r.). Treść wniosku wspólnego jest następująca:
Zainteresowani, którzy wystąpili z wnioskiem
1) Zainteresowana będąca stroną postępowania:
A.;
2) Zainteresowana niebędąca stroną postępowania:
B.;
3) Zainteresowana niebędąca stroną postępowania:
C.;
Opis stanu faktycznego
Zainteresowana będąca stroną postępowania (dalej jako: Zainteresowana) oraz Zainteresowane niebędące stroną postępowania (dalej jako: Osoby Zainteresowane będące stroną postępowania) są spadkobiercami rodziców, którzy nabyli spadek po zmarłym w dniu … 2003 r. bracie X - w wyniku postępowania zainicjowanego przez Zainteresowaną A., zakończonego postanowieniem Sądu Rejonowego w … z dnia … r. sygn. akt …, prawomocnym od dnia 19 lipca 2023 r.
Nabycie spadku po swoich rodzicach - odpowiednio:
· Zainteresowana A. - po matce …,
· Osoba Zainteresowana B. - po ojcu …,
· Osoba Zainteresowana C - po ojcu …,
nastąpiło na podstawie aktów poświadczenia dziedziczenia sporządzonych przez notariusza.
W wyniku upływu czasu oraz zgonów pozostałego rodzeństwa spadkodawcy X oraz ich zstępnych okazało się, że do działu spadku po X ma prawo przystąpić, łącznie z Zainteresowaną i Osobami Zainteresowanymi - 35 osób.
Zainteresowana, po uzgodnieniu z wszystkimi przyszłymi uczestnikami postępowania o dział spadku, zainicjowała to postępowania jako wnioskodawca postępowania o dział spadku po X, wnioskiem z dnia … 2024 r., który został złożony w Sądzie Rejonowym … i otrzymał sygnaturę akt: … .
Postępowanie o dział spadku, z udziałem wszystkich 34 uczestników i Zainteresowanej jako wnioskodawcy, zakończyło się postanowieniem Sądu Rejonowego …, z dnia … 2025 r., sygn. akt …, prawomocnym od dnia 28 maja 2025 r. W wyniku tego postępowania orzeczeniem Sąd Rejonowy … przyznał prawo własności działek nr … i … stanowiących całkowitą masę spadkową, w częściach ułamkowych: w 1/3 części Zainteresowanej oraz po 1/3 części pozostałym dwóm Osobom Zainteresowanym.
W chwili składania wniosku o dział spadku - spadek po X przypadał: Zainteresowanej - w wysokości 1/18 udziału w spadku, Osobie Zainteresowanej B. - 1/36 udziału w spadku, Osobie Zainteresowanej C. - 1/18 udziału w spadku.
W treści postanowienia o dział spadku Sąd zasądził od Zainteresowanej oraz pozostałych Osób Zainteresowanych, solidarnie, obowiązek spłaty - w terminie 1 roku od dnia uprawomocnienia się postanowienia - na rzecz pozostałych 32 Uczestników postępowania działowego - kwotę łączną … złotych. Powyższa decyzja sądu o sposobie działu spadku spowodowana była okolicznością zapewnienia możliwości przyszłej sprzedaży majątku wchodzącego w skład masy spadkowej, która to przyszła sprzedaż była celem wszystkich spadkobierców, uczestników postępowania o dział spadku, a która to sprzedaż byłaby w praktyce znacznie utrudniona lub wręcz racjonalnie niemożliwa (niewykonalna), gdyby stroną sprzedaży nieruchomości miałoby być 35 osób zamieszkałych w różnych miejscach Polski i zagranicą. Dlatego sąd, w oparciu o zgodny wniosek uczestników, wskazał jedynie 3 spadkobierców (Zainteresowaną i pozostałe dwie Osoby Zainteresowane), którzy stali się, w wyniku tego postępowania, współwłaścicielami masy spadkowej będącej przedmiotem działu spadku w tym postępowaniu.
Pytania (sformułowane w zakresie podatku od czynności cywilnoprawnych)
1) Czy orzeczenie sądu o dziale spadku należy traktować jako wywołujące skutki cywilnoprawne w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (Dz.U. 2026 r. poz. 191), określone w art. 1 ust. 1 pkt 3 i kogo te skutki cywilnoprawne dotyczą - czy Zainteresowanej i pozostałych dwóch Osób Zainteresowanych?
2) Czy i w którym momencie powstaje obowiązek podatkowy w zakresie podatku od czynności cywilnoprawnych dla Zainteresowanej oraz dla Osób zainteresowanych, a jeżeli tak - to od jakiej daty podatek od czynności cywilnoprawnych należy się?
Państwa stanowisko w sprawie
Ad.1. Zdaniem Zainteresowanych, orzeczenie sądu o dziale spadku, nie wypełnia definicji przedmiotowej określonej w art. 1 ust. 1 pkt 3 ani w art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. f) ustawy o PCC. Gdyby tak było, to ustawodawca określiłby w przepisie wprost, że podatkowi podlegają orzeczenia sądów o dziale spadku, tymczasem w ustawie wymieniono jedynie umowy o dział spadku lub o zniesienie współwłasności (art. 1 ust. 1 lit. f) oraz ogólnie „orzeczenia sądów, w tym polubownych oraz ugody”, którym przypisuje się skutki cywilnoprawne. Dział spadku nie jest umową, a decyzją sądu, a w Państwa przypadku - jest dodatkowo bezwzględnym zobowiązaniem do spłat pozostałych 32 uczestników postępowania, ustalonych kwotowo, a nie proporcjonalnie do udziałów w spadku, któremu dodatkowo sąd nadał walor odpowiedzialności solidarnej, opatrzonej rygorem za opóźnienie w dokonaniu spłat. Orzeczenie w tej sprawie „zasądza” konkretne kwoty, które nie powstały w wyniku porozumienia, a skutkiem decyzji sądu. Takie orzeczenie sądu nie można uznać za zgodne z art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy i nie powoduje ono obowiązku zapłaty podatku od czynności cywilnoprawnych - ani dla Zainteresowanej i Osób Zainteresowanych.
Ad.2. Zdaniem Zainteresowanych, stanowisko dotyczące odpowiedzi na pytanie 2, jest bezpośrednio związane z przedstawionym stanowiskiem dotyczącym pytania 1. Obowiązek podatkowy z orzeczenia sądu o dziale spadku nie powstaje, bowiem dział spadku przed sądem nie jest czynnością umowną uzależnioną od woli stron, nie jest czynnością mającą na celu zniesienie współwłasności, nie jest realizacją ugody zawartej przed sądem, a jest arbitralną decyzją sądu, nakładającą obowiązek rozliczenia się Zainteresowanej i Osób Zainteresowanych z pozostałymi uczestnikami postępowania o dział spadku - w terminie nakazanym przez sąd.
Ocena stanowiska
Stanowisko, które przedstawili Państwo we wniosku jest nieprawidłowe.
Uzasadnienie interpretacji indywidualnej
Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. f) ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 191):
Podatkowi podlegają umowy o dział spadku oraz umowy o zniesienie współwłasności – w części dotyczącej spłat lub dopłat.
W myśl art. 1 ust. 1 pkt 3 ww. ustawy:
Podatkowi podlegają orzeczenia sądów, w tym również polubownych, oraz ugody, jeżeli wywołują one takie same skutki prawne, jak czynności cywilnoprawne wymienione w pkt 1 lub 2.
Zgodnie z art. 1 ust. 2 pkt 3 ww. ustawy:
Przepisy ustawy o umowie o dziale spadku oraz umowie o zniesieniu współwłasności – stosuje się odpowiednio do:
a) nabycia własności rzeczy wspólnej lub wspólnego prawa majątkowego albo ich części przez niektórych dotychczasowych współwłaścicieli na dalszą współwłasność – w części spłat lub dopłat,
b) odpłatnego wyodrębnienia własności lokali na rzecz niektórych lub wszystkich współwłaścicieli.
Przepisy ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych nie zawierają definicji działu spadku, z tego względu w tym zakresie należy sięgnąć do przepisów ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1071 ze zm.).
Zgodnie z art. 1035 ww. Kodeksu:
Jeżeli spadek przypada kilku spadkobiercom, do wspólności majątku spadkowego oraz do działu spadku stosuje się odpowiednio przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych z zachowaniem przepisów niniejszego tytułu.
Stosownie do art. 1037 § 1 ww. Kodeksu:
Dział spadku może nastąpić bądź na mocy umowy między wszystkimi spadkobiercami, bądź na mocy orzeczenia sądu na żądanie któregokolwiek ze spadkobierców.
Jak wynika z powyższych przepisów, dział spadku polega na zniesieniu wspólności majątku spadkowego.
Stosownie do art. 195 ww. Kodeksu:
Własność tej samej rzeczy może przysługiwać niepodzielnie kilku osobom (współwłasność).
Jak stanowi art. 210 § 1 zdanie pierwsze ww. Kodeksu:
Każdy ze współwłaścicieli może żądać zniesienia współwłasności.
Zgodnie z art. 212 ww. ustawy:
Jeżeli zniesienie współwłasności następuje na mocy orzeczenia sądu, wartość poszczególnych udziałów może być wyrównana przez dopłaty pieniężne. Przy podziale gruntu sąd może obciążyć poszczególne części potrzebnymi służebnościami gruntowymi.
Rzecz, która nie daje się podzielić, może być przyznana stosownie do okoliczności jednemu ze współwłaścicieli z obowiązkiem spłaty pozostałych albo sprzedana stosownie do przepisów kodeksu postępowania cywilnego.
Jeżeli ustalone zostały dopłaty lub spłaty, sąd oznaczy termin i sposób ich uiszczenia, wysokość i termin uiszczenia odsetek, a w razie potrzeby także sposób ich zabezpieczenia. W razie rozłożenia dopłat i spłat na raty terminy ich uiszczenia nie mogą łącznie przekraczać lat dziesięciu. W wypadkach zasługujących na szczególne uwzględnienie sąd na wniosek dłużnika może odroczyć termin zapłaty rat już wymagalnych.
Spłata stanowi wyrażoną w pieniądzu równowartość udziału w majątku spadkowym (stanowiącym współwłasność) i występuje wówczas przy dziale spadku lub zniesieniu współwłasności, gdy całość majątku spadkowego (majątku objętego współwłasnością) przyznano jednemu lub kilku ze spadkobierców (współwłaścicieli). Natomiast dopłata ma wyrównać różnice powstałe wskutek fizycznego podziału majątku między spadkobierców (współwłaścicieli), gdy zachodzą rozbieżności między faktycznie przyznaną im częścią majątku a udziałem w spadku (udziałem w majątku objętym współwłasnością).
Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 3 ww. ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych:
Obowiązek podatkowy, z zastrzeżeniem ust. 2, powstaje z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia sądu, doręczenia wyroku sądu polubownego lub zawarcia ugody – od przedmiotów opodatkowania określonych w art. 1 ust. 1 pkt 3.
Stosownie do treści art. 4 pkt 5 ww. ustawy:
Obowiązek podatkowy, z zastrzeżeniem art. 5, ciąży – przy umowie o dział spadku lub o zniesienie współwłasności – na podmiocie nabywającym rzeczy lub prawa majątkowe ponad udział w spadku lub we współwłasności.
Art. 5 ust. 1 ww. ustawy stanowi, że:
Obowiązek zapłaty podatku ciąży na podatnikach tego podatku.
Jak wynika z treści art. 6 ust. 1 pkt 5 ww. ustawy:
Podstawę opodatkowania stanowi przy umowie o zniesienie współwłasności lub o dział spadku – wartość rynkowa rzeczy lub prawa majątkowego nabytego ponad wartość udziału we współwłasności lub spadku.
Stosownie do art. 6 ust. 2 ww. ustawy:
Wartość rynkową przedmiotu czynności cywilnoprawnych określa się na podstawie przeciętnych cen stosowanych w obrocie rzeczami tego samego rodzaju i gatunku, z uwzględnieniem ich miejsca położenia, stanu i stopnia zużycia, oraz w obrocie prawami majątkowymi tego samego rodzaju, z dnia dokonania tej czynności, bez odliczania długów i ciężarów.
Zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy:
Stawki podatku wynoszą od umów zamiany, dożywocia, o dział spadku, o zniesienie współwłasności oraz darowizny:
a) przy przeniesieniu własności nieruchomości, rzeczy ruchomych, prawa użytkowania wieczystego, własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego, spółdzielczego prawa do lokalu użytkowego oraz wynikających z przepisów prawa spółdzielczego: prawa do domu jednorodzinnego oraz prawa do lokalu w małym domu mieszkalnym – 2%,
b) przy przeniesieniu własności innych praw majątkowych – 1%.
W myśl art. 10 ust. 1 ww. ustawy:
Podatnicy są obowiązani, bez wezwania organu podatkowego, złożyć deklarację w sprawie podatku od czynności cywilnoprawnych, według ustalonego wzoru, oraz obliczyć i wpłacić podatek w terminie 14 dni od dnia powstania obowiązku podatkowego, z wyłączeniem przypadków, gdy podatek jest pobierany przez płatnika, oraz przypadków, o których mowa w ust. 1a.
Jak wynika z powołanych przepisów – umowa o dział spadku ze spłatą, jak również orzeczenie sądu, które wywiera taki sam skutek jak taka umowa, podlega opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych na podstawie art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. f) i art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych. Obowiązek uiszczenia tegoż podatku ciąży na podmiocie nabywającym rzeczy lub prawa majątkowe ponad udział we współwłasności.
Z przedstawionego we wniosku zdarzenia wynika, że przed Sądem toczyło się postępowanie o dział spadku z udziałem 35 uczestników (spadkobierców). W wyniku tego postępowania prawo własności działek stanowiących całkowitą masę spadkową Sąd przyznał w częściach ułamkowych w 1/3 części na rzecz każdej z Zainteresowanych, tj. A., B. i C. Równocześnie Sąd zasądził od Zainteresowanych solidarnie, obowiązek spłaty na rzecz pozostałych 32 uczestników postępowania. W chwili działu spadku udział A. w masie spadkowej wynosił 1/18, B. 1/36 i C. 1/18. Orzeczenie Sądu o dziale spadku stało się prawomocne 28 maja 2025 r.
Zdaniem Zainteresowanych, nie są zobowiązane do zapłaty podatku od czynności cywilnoprawnych, ponieważ orzeczenie sądu o dziale spadku nie jest umową o dziale spadku lecz decyzją Sądu.
Z powyższym stanowiskiem nie można się zgodzić.
W rozpatrywanej sprawie mamy do czynienia z orzeczeniem sądu, w wyniku którego doszło do podziału masy spadkowej w ten sposób, że Zainteresowane nabyły na współwłasność całą masę spadkową, natomiast na rzecz pozostałych uczestników postępowania przyznane zostały spłaty. Przedmiotem wydanego 20 maja 2025 r. orzeczenia sądowego był więc dział spadku.
Natomiast określający przedmiot opodatkowania podatkiem od czynności cywilnoprawnych art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. f) ww. ustawy stanowi, że podatkowi temu podlegają umowy o dział spadku oraz umowy o zniesienie współwłasności w części dotyczącej spłat lub dopłat. Ponadto art. 1 ust. 1 pkt 3 ww. ustawy stanowi, że podatkowi temu podlegają także orzeczenia sądów, w tym również polubownych, oraz ugody, jeżeli wywołują takie same skutki prawne, jak czynności cywilnoprawne wymienione w punkcie 1 lub 2. Z zestawienia tych dwóch przepisów wynika, że przedmiotem opodatkowania podatkiem od czynności cywilnoprawnych są, między innymi, spłaty lub dopłaty wynikające z orzeczeń sądów dokonujących działu spadku lub zniesienia współwłasności.
Zatem wydane 20 maja 2025 r. orzeczenie w zakresie działu spadku podlega opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych na podstawie art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. f) w związku z art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych, ponieważ wiąże się z obowiązkiem spłaty. Istotne jest to, że skutkiem prawnym tego orzeczenia jest podział majątku spadkowego z obowiązkiem spłaty.
Zgodnie natomiast z ww. art. 4 pkt 5 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych obowiązek podatkowy przy umowie o dział spadku ciąży na podmiocie nabywającym rzeczy lub prawa majątkowe ponad udział w spadku. Zobowiązanym do zapłaty podatku od czynności cywilnoprawnych są zatem Zainteresowane, ponieważ w wyniku działu spadku ich udział w spadku, który w przypadku A. i C. wynosił 1/18, a w przypadku B. wynosił 1/36, zwiększył się do 1/3.
Podstawę opodatkowania, w myśl art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych stanowi wartość rynkowa majątku nabytego przez każdą z Zainteresowanych w wyniku działu spadku ponad pierwotny udział jaki posiadała każda z Zainteresowanych w spadku.
Zgodnie natomiast z ww. art. 3 ust. 1 pkt 3 ww. ustawy, obowiązek podatkowy powstał po stronie Zainteresowanych z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia sądu, tj. 28 maja 2025 r.
Reasumując, dokonany na podstawie orzeczenia sądu, odpłatny dział spadku (ze spłatą), podlega opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych. Skutki podatkowe ww. orzeczenia powstały po stronie Zainteresowanych a obowiązek podatkowy powstał z chwilą uprawomocnienia orzeczenia sądu o dziale spadku.
Dodatkowe informacje
Informacja o zakresie rozstrzygnięcia
Interpretacja dotyczy stanu faktycznego, który Państwo przedstawili i stanu prawnego obowiązującego w dacie zaistnienia zdarzenia w przedstawionym stanie faktycznym.
Przedmiotem niniejszej interpretacji jest ocena Państwa stanowiska wyłącznie w zakresie podatku od czynności cywilnoprawnych. W zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych oraz podatku od spadków i darowizn zostaną wydane odrębne rozstrzygnięcia.
Pouczenie o funkcji ochronnej interpretacji
· Funkcję ochronną interpretacji indywidualnych określają przepisy art. 14k-14nb ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 622). Interpretacja będzie mogła pełnić funkcję ochronną, jeśli Państwa sytuacja będzie zgodna (tożsama) z opisem stanu faktycznego. Z funkcji ochronnej będą mogli skorzystać Ci z Państwa, którzy zastosują się do interpretacji.
· Zgodnie z art. 14na § 1 Ordynacji podatkowej:
Przepisów art. 14k-14n Ordynacji podatkowej nie stosuje się, jeśli stan faktyczny lub zdarzenie przyszłe będące przedmiotem interpretacji indywidualnej jest elementem czynności, które są przedmiotem decyzji wydanej:
1) z zastosowaniem art. 119a;
2) w związku z wystąpieniem nadużycia prawa, o którym mowa w art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług;
3) z zastosowaniem środków ograniczających umowne korzyści.
· Zgodnie z art. 14na § 2 Ordynacji podatkowej:
Przepisów art. 14k-14n nie stosuje się, jeżeli korzyść podatkowa, stwierdzona w decyzjach wymienionych w § 1, jest skutkiem zastosowania się do utrwalonej praktyki interpretacyjnej, interpretacji ogólnej lub objaśnień podatkowych.
Pouczenie o prawie do wniesienia skargi na interpretację przez Zainteresowanego, który jest stroną postępowania
… (Zainteresowana będąca stroną postępowania – art. 14r § 2 Ordynacji podatkowej) ma prawo wnieść skargę na tę interpretację indywidualną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego … . Zasady zaskarżania interpretacji indywidualnych reguluje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.; dalej jako „PPSA”).
Skargę do Sądu wnosi się za pośrednictwem Dyrektora KIS (art. 54 § 1 PPSA). Skargę należy wnieść w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia interpretacji indywidualnej (art. 53 § 1 PPSA):
· w formie papierowej, w dwóch egzemplarzach (oryginał i odpis) na adres: Krajowa Informacja Skarbowa, ul. Warszawska 5, 43-300 Bielsko-Biała (art. 47 § 1 PPSA), albo
· w formie dokumentu elektronicznego, w jednym egzemplarzu (bez odpisu), na adres Krajowej Informacji Skarbowej na platformie ePUAP: /KIS/wnioski albo /KIS/SkrytkaESP (art. 47 § 3 i art. 54 § 1a PPSA).
Skarga na interpretację indywidualną może opierać się wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 57a PPSA).
Podstawa prawna dla wydania interpretacji
Podstawą prawną dla wydania tej interpretacji jest art. 13 § 2a, art. 14b § 1 i art. 14r Ordynacji podatkowej.
QuickMap AI przeszukuje 2,87 mln dokumentów podatkowych i zwraca dopasowane orzeczenia z analizą linii orzeczniczej.
Wypróbuj za darmo