W zakresie skutków podatkowych zawarcia umowy nieodpłatnego ustanowienia służebności mieszkania (darowizna za zgodą małżonka).
Syn wnioskodawczyni zamierza ustanowić na jej rzecz nieodpłatną i dożywotnią służebność osobistą lokalu mieszkalnego. Lokal stanowi część budynku mieszkalnego z osobnym wejściem, wybudowanego na podstawie pozwolenia na budowę z 2022 roku i oddanego do użytku w 2025 roku. Syn pozostaje w związku małżeńskim z obowiązującą wspólnością majątkową małżeńską, a właścicielami całego budynku są oni oboje na prawach tej wspólności. Wartość budynku wynosi około 400 000 zł, co przekracza kwotę wolną od podatku. Służebność…
Interpretacja indywidualna – stanowisko prawidłowe
Szanowna Pani,
stwierdzam, że Pani stanowisko w sprawie oceny skutków podatkowych opisanego zdarzenia przyszłego w podatku od spadków i darowizn jest prawidłowe.
Zakres wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej
24 lipca 2025 r. wpłynął Pani wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej, który dotyczy podatku od spadków i darowizn w zakresie skutków podatkowych zawarcia umowy nieodpłatnego ustanowienia służebności mieszkania. Uzupełniła go Pani – w odpowiedzi na wezwanie – pismem z 14 sierpnia 2025 r. Treść wniosku jest następująca:
Opis zdarzenia przyszłego
Syn Wnioskodawczyni tj. A.A. PESEL (...) zamierza ustanowić na rzecz swojej matki B.B.(Wnioskodawczyni), nieodpłatną i dożywotnią służebność osobistą lokalu mieszkalnego, polegającą na swobodnym prawie do korzystania z całego lokalu, na podstawie art. 296 i nast. Kodeksu cywilnego.
Lokal mieszkalny o jakim mowa, stanowi architektonicznie i funkcjonalnie, część budynku mieszkalnego, z osobnym wejściem. Budynek ten położony jest na działce budowlanej nr (...) w obrębie (...), gmina (...). Przedmiotowy budynek wybudowano na podstawie prawomocnej decyzji Starosty (...) o pozwoleniu na budowę nr (...) z dnia (...)2022 r. Budynek ten z dniem (...) 2025 r. został oddany do użytkowania przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w (...).
Syn Wnioskodawczyni tj. A.A., jest w związku małżeńskim z C.C. PESEL (...), w którym obowiązuje ustrój wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej. Służebność osobista na rzecz Wnioskodawczyni, zostanie ustanowiona wyłącznie na lokalu mieszkalnym, o jakim mowa wyżej. Właścicielami całego budynku mieszkalnego - w tym przedmiotowego lokalu mieszkalnego oraz gruntu na jakim został on wybudowany są, na prawach wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej, A.A. (syn Wnioskodawczyni) i C.C. (synowa Wnioskodawczyni). Łączna wartość rynkowa przedmiotowego budynku mieszkalnego wraz z opisanym wyżej lokalem mieszkalnym, wynosi około 400.000 zł, zatem przekracza kwotę wolną od podatku dla nabywcy z I grupy podatkowej określoną w art. 9 ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn.
Przedmiotowa służebność zostanie ustanowiona na podstawie umowy w formie aktu notarialnego zawartej wyłącznie pomiędzy Wnioskodawczynią tj. B.B., a jej synem A.A.. Stronami umowy ustanawiającej służebność będą zatem wyłącznie matka i jej syn, natomiast synowa (C.C.) wyrazi zgodę w formie aktu notarialnego na jej ustanowienie (zgoda w trybie art. 37 § 1 Ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy).
Pytania
1. Czy po ustanowieniu na rzecz Wnioskodawczyni nieodpłatnej i dożywotniej służebności osobistej mieszkania przez syna – A.A., pozostającego w związku małżeńskim, w którym obowiązuje ustrój wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej, i za zgodą jego żony (C.C.), wyrażoną w trybie art. 37 § 1 Kodeksu rodzinnego, notariusz jako płatnik podatku od dokonanej w formie aktu notarialnego umowy nieodpłatnego ustanowienia służebności nie będzie zobowiązany do pobrania tego podatku?
2. Czy po ustanowieniu na rzecz Wnioskodawczyni służebności osobistej mieszkania przez jej syna (A.A.) pozostającego w związku małżeńskim z obowiązującą wspólnotą majątkową, Wnioskodawczyni będzie zwolniona w całości z obowiązku zapłaty podatku od nieodpłatnego nabycia prawa służebności mieszkania na podstawie art. 4a ust. 1 pkt 1 oraz ust. 4 pkt 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn?
3. Czy po ustanowieniu na rzecz Wnioskodawczyni służebności osobistej mieszkania przez jej syna (A.A.), pozostającego w związku małżeńskim z obowiązującą wspólnotą majątkową, Wnioskodawczyni będzie zwolniona na podstawie art. 4a ust. 4 pkt 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn z obowiązku dokonania zgłoszenia właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego, faktu ustanowienia rzeczonej służebności, w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego, skoro obowiązek ten nie obejmuje przypadków, gdy nabycie rzeczonego prawa nastąpi na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego?
Pani stanowisko w sprawie
Podzielając, i przyjmując za własne, dotychczasowe stanowiska Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, wyrażone w interpretacjach indywidualnych m.in. z 19 sierpnia 2022 r. Znak: 0111-KDIB2-2.4015.98.2022.1.DR oraz z 29 października 2021 r. Znak: 0111-KDIB2-2.4015.127.2021.1.PB oraz z 5 kwietnia 2023 r. Znak: 0111-KDIB2-2.4015.30.2023.1.DR, Wnioskodawczyni uważa, że ustanowienie na rzecz matki, tj. osoby wymienionej w zamkniętym katalogu osób określonych w art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn, nieodpłatnej służebności mieszkania, której wartość jest wyższa niż kwota wolna od podatku, przez syna pozostającego w związku małżeńskim z ustrojem wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej, za pisemną zgodą drugiego z małżonków, wyrażoną w formie aktu notarialnego, jest zwolnione w całości od podatku. W związku z czym, notariusz nie będzie zobowiązany do pobrania podatku od dokonanej w formie aktu notarialnego umowy nieodpłatnego ustanowienia służebności, jeżeli łącznie spełnione zostaną następujące warunki: nieodpłatna służebność mieszkania zostanie ustanowiona na podstawie umowy w formie aktu notarialnego wyłącznie pomiędzy matką (B.B.), i jej synem (A.A.), a synowa (C.C.), wyrazi zgodę w formie aktu notarialnego na ustanowienie przez jej męża służebności mieszkania na rzecz jego matki.
Ponadto, Wnioskodawczyni uważa, że stosownie do zapisów art. 4a ust. 4 pkt 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn, w związku z tym, że przedmiotowa służebność zawarta zostanie w formie aktu notarialnego, na Wnioskodawczyni nie będzie ciążył obowiązek, zgłoszenia nabycia przedmiotowego prawa służebności, właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego.
Ocena stanowiska
Stanowisko, które przedstawiła Pani we wniosku jest prawidłowe.
Uzasadnienie interpretacji indywidualnej
Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1837 ze zm.):
Podatkowi od spadków i darowizn, zwanemu dalej „podatkiem”, podlega nabycie przez osoby fizyczne własności rzeczy znajdujących się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub praw majątkowych wykonywanych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, tytułem nieodpłatnej: renty, użytkowania oraz służebności.
Na podstawie art. 5 ww. ustawy:
Obowiązek podatkowy ciąży na nabywcy rzeczy i praw majątkowych.
W myśl art. 6 ust. 1 pkt 8 ww. ustawy:
Obowiązek podatkowy powstaje przy nabyciu w drodze nieodpłatnej służebności, renty oraz użytkowania – z chwilą ustanowienia tych praw.
Zgodnie z art. 9 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy:
Opodatkowaniu podlega nabycie, od jednego zbywcy, własności rzeczy i praw majątkowych o czystej wartości przekraczającej 36 120 zł - jeżeli nabywcą jest osoba zaliczona do I grupy podatkowej.
Art. 14 ust. 1 ww. ustawy stanowi, że:
Wysokość podatku ustala się w zależności od grupy podatkowej, do której zaliczony jest nabywca.
Zgodnie z art. 14 ust. 2 ww. ustawy:
Zaliczenie do grupy podatkowej następuje według osobistego stosunku nabywcy do osoby, od której lub po której zostały nabyte rzeczy i prawa majątkowe.
W myśl art. 14 ust. 3 ww. ustawy:
Do poszczególnych grup podatkowych zalicza się:
1) do grupy I – małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, zięcia, synową, rodzeństwo, ojczyma, macochę i teściów;
2) do grupy II – zstępnych rodzeństwa, rodzeństwo rodziców, zstępnych i małżonków pasierbów, małżonków rodzeństwa i rodzeństwo małżonków, małżonków rodzeństwa małżonków, małżonków innych zstępnych;
3) do grupy III – innych nabywców.
Przepis art. 17a ust. 1 i 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn stanowi, że:
1. Podatnicy podatku są obowiązani, z zastrzeżeniem ust. 2, złożyć, w terminie miesiąca od dnia powstania obowiązku podatkowego, właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego zeznanie podatkowego o nabyciu rzeczy lub praw majątkowych według ustalonego wzoru. Do zeznania podatkowego dołącza się dokumenty mające wpływ na określenie podstawy opodatkowania.
2. Obowiązek składania zeznań podatkowych nie dotyczy przypadków, w których podatek jest pobierany przez płatnika.
Zgodnie z art. 18 ust. 1 pkt 3 cyt. ustawy:
Notariusze są płatnikami podatku od dokonanej w formie aktu notarialnego umowy nieodpłatnego ustanowienia służebności.
Jak z powyższych przepisów wynika, ustanowienie nieodpłatnej służebności – co do zasady podlega opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn.
W myśl art. 4a ust. 1 pkt 1 ww. ustawy:
Zwalnia się od podatku nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych przez małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę, jeżeli zgłoszą nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego powstałego na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 2-5, 7 i 8 oraz ust. 2, a w przypadku nabycia w drodze dziedziczenia - w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku, z zastrzeżeniem ust. 2 i 4.
Zgodnie z art. 4a ust. 4 omawianej ustawy:
Obowiązek zgłoszenia nie obejmuje przypadków, gdy:
1) wartość majątku ostatnio nabytego doliczona do wartości majątku nabytego dotychczas od tej samej osoby lub po tej samej osobie w roku, w którym nastąpiło ostatnie nabycie, i w okresie 5 lat poprzedzających ten rok nie przekracza kwoty określonej w art. 9 ust. 1 pkt 1 lub
2) nabycie następuje na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego albo w tej formie zostało złożone oświadczenie woli jednej ze stron.
Ze zdarzenia przyszłego przedstawionego we wniosku wynika, że Pani syn zamierza ustanowić na Pani rzecz (matki) nieodpłatną i dożywotnią służebność osobistą lokalu mieszkalnego. Lokal mieszkalny o jakim mowa stanowi architektonicznie i funkcjonalnie, część budynku mieszkalnego, z osobnym wejściem. Właścicielami całego budynku mieszkalnego – w tym przedmiotowego lokalu mieszkalnego, oraz gruntu na jakim został on wybudowany, są, na prawach wspólności ustawowej małżeńskiej Pani syn i Pani synowa. Przedmiotowa służebność zostanie ustanowiona na podstawie umowy w formie aktu notarialnego zawartej wyłącznie między Panią, a Pani synem. Stronami umowy ustanawiającej służebność będą zatem wyłącznie Pani i Pani syn, natomiast Pani synowa wyrazi zgodę w formie aktu notarialnego na jej ustanowienie w trybie art. 37 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
Jako, że przepisy ustawy o podatku od spadków i darowizn nie definiują pojęcia „służebności”, należy odwołać się do odpowiednich przepisów uregulowanych w ustawie z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1071).
Zgodnie z art. 244 § 1 Kodeksu cywilnego:
Ograniczonymi prawami rzeczowymi są: użytkowanie, służebność, zastaw, spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu oraz hipoteka.
W myśl art. 245 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego:
§ 1. Z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, do ustanowienia ograniczonego prawa rzeczowego stosuje się odpowiednio przepisy o przeniesieniu własności.
§ 2. Jednakże do ustanowienia ograniczonego prawa rzeczowego na nieruchomości nie stosuje się przepisów o niedopuszczalności warunku lub terminu. Forma aktu notarialnego jest potrzebna tylko dla oświadczenia właściciela, który prawo ustanawia.
Zgodnie z art. 296 Kodeksu cywilnego:
Nieruchomość można obciążyć na rzecz oznaczonej osoby fizycznej prawem, którego treść odpowiada treści służebności gruntowej (służebność osobista).
W myśl art. 297 ww. Kodeksu:
Do służebności osobistych stosuje się odpowiednio przepisy o służebnościach gruntowych z zachowaniem przepisów rozdziału niniejszego.
Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że ustanowienie nieodpłatnej służebności mieszkania (osobistej) przez Pani syna na Pani rzecz, tj. osoby wymienionej w zamkniętym katalogu określonym w art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn, będzie korzystać ze zwolnienia podatkowego na podstawie art. 4a powołanej ustawy.
Bez wpływu na rozstrzygnięcie pozostaje fakt, że zawierając przedmiotową umowę ustanowienia nieodpłatnej służebności mieszkania (osobistej) Pani syn pozostaje w związku małżeńskim. Okoliczność ta wywiera bowiem skutki jedynie w sferze prawa rodzinnego.
Kwestie stosunków majątkowych małżeńskich reguluje ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t. j. Dz.U. z 2023 r. poz. 2809 ze zm.).
Zgodnie z art. 37 § 1 pkt 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego:
Zgoda drugiego małżonka jest potrzebna do dokonania czynności prawnej prowadzącej do zbycia, obciążenia, odpłatnego nabycia nieruchomości lub użytkowania wieczystego, jak również prowadzącej do oddania nieruchomości do używania lub pobierania z niej pożytków.
W myśl art. 37 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego:
Ważność umowy, która została zawarta przez jednego z małżonków bez wymaganej zgody drugiego, zależy od potwierdzenia umowy przez drugiego małżonka.
Stosownie do art. 37 § 4 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego:
Jednostronna czynność prawna dokonana bez wymaganej zgody drugiego małżonka jest nieważna.
Z zacytowanych przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wynika, że zgoda małżonka niezbędna jest dla stwierdzenia ważności jednostronnej czynności dokonanej przez drugiego małżonka, w przypadku gdy prowadzi ona do ustanowienia nieodpłatnej służebności mieszkania na nieruchomości objętej wspólnością majątkową małżeńską. Z faktu tego nie można jednak wywodzić, że wyrażając taką zgodę drugi z małżonków również staje się stroną tej czynności.
Podsumowując, nabycie ograniczonego prawa rzeczowego (nieodpłatnej służebności mieszkania) – jak sama Pani wskazała – nastąpi na podstawie umowy zawartej wyłącznie pomiędzy Pani synem, a Panią jako nabywcą prawa. Zatem w sytuacji gdy żona Pani syna wyrazi zgodę, o której mowa w art. 37 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego na ustanowienie ww. służebności, nabycie to skorzysta ze zwolnienia przewidzianego w art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn.
A zatem, nie będzie ciążył na Pani obowiązek uiszczenia podatku od spadków i darowizn z tytułu zawarcia ww. umowy.
Ponadto, w związku z tym, że przedmiotowa umowa sporządzona zostanie w formie aktu notarialnego, dla spełnienia warunków do zwolnienia w takiej sytuacji nie będzie konieczne zgłoszenie nabycia ww. prawa majątkowego właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od powstania obowiązku podatkowego, co wynika z treści przywołanego powyżej art. 4a ust. 4 pkt 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn.
Dodatkowe informacje
Informacja o zakresie rozstrzygnięcia
Przedmiotowa interpretacja – zgodnie ze złożonym wnioskiem – została wydana wyłącznie dla Pani tym samym płynąca z niej funkcja ochronna ma zastosowanie tylko dla Pani. Nie rozstrzyga ona zatem o obowiązkach notariusza jako płatnika podatku od spadków i darowizn.
Interpretacja dotyczy zdarzenia przyszłego, które Pani przedstawiła i stanu prawnego, który obowiązuje w dniu wydania interpretacji.
Pouczenie o funkcji ochronnej interpretacji
- Funkcję ochronną interpretacji indywidualnych określają przepisy art. 14k-14nb ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 111 ze zm.) Interpretacja będzie mogła pełnić funkcję ochronną, jeśli Pani sytuacja będzie zgodna (tożsama) z opisem zdarzenia przyszłego i zastosuje się Pani do interpretacji.
- Zgodnie z art. 14na § 1 Ordynacji podatkowej:
Przepisów art. 14k-14n Ordynacji podatkowej nie stosuje się, jeśli stan faktyczny lub zdarzenie przyszłe będące przedmiotem interpretacji indywidualnej jest elementem czynności, które są przedmiotem decyzji wydanej:
1) z zastosowaniem art. 119a;
2) w związku z wystąpieniem nadużycia prawa, o którym mowa w art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług;
3) z zastosowaniem środków ograniczających umowne korzyści.
- Zgodnie z art. 14na § 2 Ordynacji podatkowej:
Przepisów art. 14k-14n nie stosuje się, jeżeli korzyść podatkowa, stwierdzona w decyzjach wymienionych w § 1, jest skutkiem zastosowania się do utrwalonej praktyki interpretacyjnej, interpretacji ogólnej lub objaśnień podatkowych.
Pouczenie o prawie do wniesienia skargi na interpretację
Ma Pani prawo do zaskarżenia tej interpretacji indywidualnej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (…). Zasady zaskarżania interpretacji indywidualnych reguluje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej jako „PPSA”).
Skargę do Sądu wnosi się za pośrednictwem Dyrektora KIS (art. 54 § 1 PPSA). Skargę należy wnieść w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia interpretacji indywidualnej (art. 53 § 1 PPSA):
- w formie papierowej, w dwóch egzemplarzach (oryginał i odpis) na adres: Krajowa Informacja Skarbowa, ul. Warszawska 5, 43-300 Bielsko-Biała (art. 47 § 1 PPSA), albo
- w formie dokumentu elektronicznego, w jednym egzemplarzu (bez odpisu), na adres Elektronicznej Skrzynki Podawczej Krajowej Informacji Skarbowej na platformie ePUAP: /KIS/SkrytkaESP (art. 47 § 3 i art. 54 § 1a PPSA).
Skarga na interpretację indywidualną może opierać się wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 57a PPSA).
Podstawa prawna dla wydania interpretacji
Podstawą prawną dla wydania tej interpretacji jest art. 13 § 2a oraz art. 14b § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 111 ze zm.)
QuickMap AI przeszukuje 2,87 mln dokumentów podatkowych i zwraca dopasowane orzeczenia z analizą linii orzeczniczej.
Wypróbuj za darmo