Interpretacja 0111-KDIB2-3.4014.105.2026.3.AD

Interpretacja indywidualna – stanowisko nieprawidłowe

Szanowny Panie,

stwierdzam, że Pana stanowisko w sprawie oceny skutków podatkowych opisanego stanu faktycznego w podatku od czynności cywilnoprawnych jest nieprawidłowe.

Zakres wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej

9 lutego 2026 r. wpłynął Pana wniosek z 2 lutego 2026 r. o wydanie interpretacji indywidualnej dotyczącej podatku od czynności cywilnoprawnych w zakresie skutków podatkowych dokonania działu spadku ze spłatą. Uzupełnił go Pan – w odpowiedzi na wezwanie – 20 kwietnia 2026 r. Treść wniosku jest następująca:

Opis stanu faktycznego

(…) była matką (…), (…) (Pana) i (…). (…) 2009 r. (…) zmarła, a spadek po niej z mocy ustawy nabyli na podstawie aktu poświadczenia dziedziczenia (…): (…), (…) oraz Pan, w udziałach po 1/3 części każdy z nich.

Spadkodawczyni była właścicielką lokalu mieszkalnego (…).

Umową darowizny z (…) 2006 r., spadkodawczyni darowała synom nieruchomość w udziałach po (…). Nieruchomość składała się z działek nr (…), stanowiących rolę i łąkę w (…) o łącznej powierzchni (…) ha, (…). Wartość darowizny została ustalona na kwotę (…) zł.

Poza prawem własności lokalu mieszkalnego (…), w skład spadku po (…) wchodziła też:

-        równowartość środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku (…) zł;

-        (…) jednostek uczestnictwa w FIO (…) o łącznej wartości (…) zł.

(…) 2010 r., działając w imieniu własnym jak również z upoważnienia (…) oraz (…), wypłacił Pan z rachunku (…) kwotę (…) zł.

(…) r. wraz z bratem sprzedał Pan udziały w nieruchomości otrzymanej w darowiźnie na rzecz (…) za cenę (…) zł. Powodem zbycia nieruchomości była znaczna odległość od miejsca zamieszkania. (…) chcieli zaś powiększyć areał uprawny, gdyż byli już właścicielami dziełek rolnych w bezpośrednim sąsiedztwie. W dacie nabycia nieruchomość była zaniedbana – drzewka owocowe miały wiele lat, nie były pielęgnowane, grunt porastały wysokie chwasty. W związku z tym nabywcy gruntu postanowili wykarczować pozostałości po dawnym sadzie i posadzić ziemniaki.

Wartość lokalu mieszkalnego należącego do spadkodawczyni, według stanu na (…) 2009 r. i cen w 2022 r. wynosi (…) zł.

Na kanwie tak poczynionych ustaleń, Sąd Rejonowy w pkt I ustalił skład i stan spadku na dzień śmierci spadkodawcy, zaś według cen obowiązujących w chwili orzekania i ustalił, że w skład spadku po (…) wchodzi:

-        prawo własności lokalu mieszkalnego o wartości (…) zł;

-        równowartość środków pieniężnych (…) o wartości (…) zł;

-        (…) jednostek uczestnictwa w FIO o łącznej wartości (…) zł.

W punkcie II sentencji postanowienia Sąd dokonał zaliczenia na schedę spadkową uczestników postępowania otrzymaną (…) 2006 r. darowiznę od spadkodawczyni w postaci udziałów po (…) w prawie własności nieruchomości, składającej się z składającej się z działek nr (…) o wartości (…) zł.

W świetle powyższych rozważań do ustalonej przez Sąd wartości spadku ((…) zł) Sąd ten doliczył wartość darowizny na rzecz uczestników ((…) zł), co daje sumę (…) zł. Kwotę tę należało podzielić na trzy, zgodnie z ułamkiem w jakim Pan i uczestnicy postępowania dziedziczyli po swojej matce, tak, aby otrzymać przypadającą na ich rzecz wartość spadku.

W ten sposób Sąd ustalił, że na każdego ze spadkobierców powinna przypaść kwota (…) zł. Następnie od tej kwoty należało odjąć odpowiadającą wielkości udziału wartość darowizny otrzymanej przez uczestników ((…) zł/2), co oznacza, że spadkobiercy ci dostali mniej, aniżeli przypadałoby im, gdyby darowizny nie otrzymali. W konsekwencji dokonując działu spadku Sąd był zobligowany uwzględnić w podziale zarówno (…) jak i Pana, doliczając wartość otrzymanej darowizny do wartości spadku.

Dokonując działu spadku Sąd Rejonowy przyznał po 1/2 Panu i (…) wszystkie ustalone w pkt I składniki majątkowe.

W punkcie V sentencji postanowienia Sąd orzekł o obowiązku zapłaty od Pana i (…) na rzecz (…) tytułem wyrównania udziału w majątku spadkowym na podstawie art. 212 § 1 w zw. z art. 1035 Kodeksu cywilnego. W oparciu o ustalone przez biegłego z zakresu szacowania wartości nieruchomości oraz wielkości udziałów w majątku spadkowym, zasądził na rzecz (…) od Pana i brata kwotę (…) zł, czyli łącznie kwotę (…) zł, która stanowi 1/3 wartości spadku, o której mowa w punkcie III sentencji postanowienia ((…) zł).

W uzupełnieniu wniosku wskazał Pan, że postanowienie o dziale spadku wydane zostało (…) 2022 r., a sprawa uprawomocniła się (…) 2023 r.

Pytanie

Czy jest Pan obowiązany do poniesienia podatku od czynności cywilnoprawnych? Jaki wymiar tego podatku powinien Pan ponieść?

Pana stanowisko w sprawie

W Pana ocenie, w związku z tym, że sprawa dotyczyła działu spadku i zniesienia współwłasności nie powinien Pan ponosić podatku.

Jeżeli już spoczywa na Panu obowiązek podatkowy to jego wymiar winien wynieść 2% od wartości nadwyżki od należnego udziału. W sprawie wartość lokalu to (…)/3 = (…) zł, a przejęcie lokalu na rzecz uczestników to (…)/2=(…) zł. Wobec tego ew. nadwyżka to (…) zł x 2%=(…) zł.

Na potwierdzenie swojego stanowiska powołał się Pan na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Ocena stanowiska

Stanowisko, które przedstawił Pan we wniosku jest nieprawidłowe.

Uzasadnienie interpretacji indywidualnej

Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. f) ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (t. j. Dz. U. z 2022 r. poz. 111 ze zm.):

Podatkowi podlegają umowy o dział spadku oraz umowy o zniesienie współwłasności – w części dotyczącej spłat lub dopłat.

W myśl art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy:

Podatkowi podlegają orzeczenia sądów, w tym również polubownych, oraz ugody, jeżeli wywołują one takie same skutki prawne, jak czynności cywilnoprawne wymienione w pkt 1 lub 2.

Powołane powyżej przepisy regulują opodatkowanie podatkiem od czynności cywilnoprawnych wyłącznie takich umów o dział spadku oraz umów o zniesienie współwłasności (lub orzeczeń oraz ugód w tym przedmiocie), z którymi związane są spłaty lub dopłaty.

Dział spadku polega na zniesieniu wspólności majątku spadkowego. Zgodnie z art. 1035 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t. j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1071 ze zm.):

Jeżeli spadek przypada kilku spadkobiercom, do wspólności majątku spadkowego oraz do działu spadku stosuje się odpowiednio przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych z zachowaniem przepisów niniejszego tytułu.

W myśl art. 1037 § 1 cyt. ustawy:

Dział spadku może nastąpić bądź na mocy umowy między wszystkimi spadkobiercami, bądź na mocy orzeczenia sądu na żądanie któregokolwiek ze spadkobierców.

Można go dokonać poprzez przyznanie majątku np. jednemu spadkobiercy lub fizyczny podział rzeczy, tzn. poszczególne przedmioty zostaną podzielone i przyznane poszczególnym spadkobiercom.

Współwłasność jest instytucją prawa cywilnego, która może mieć charakter albo współwłasności w częściach ułamkowych, albo współwłasności łącznej. Współwłasność łączną regulują przepisy dotyczące stosunków, z których ona wynika. Z kolei do współwłasności w częściach ułamkowych stosuje się przepisy Działu IV Księgi drugiej Kodeksu cywilnego.

Zgodnie z art. 195 ww. ustawy:

Własność tej samej rzeczy może przysługiwać niepodzielnie kilku osobom (współwłasność).

W myśl art. 210 § 1 zd. pierwsze ww. ustawy:

Każdy ze współwłaścicieli może żądać zniesienia współwłasności

Na podstawie art. 211 ww. ustawy:

Każdy ze współwłaścicieli może żądać, ażeby zniesienie współwłasności nastąpiło przez podział rzeczy wspólnej, chyba że podział byłby sprzeczny z przepisami ustawy lub ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem rzeczy albo że pociągałby za sobą istotną zmianę rzeczy lub znaczne zmniejszenie jej wartości.

Zgodnie z art. 212 ww. ustawy:

Jeżeli zniesienie współwłasności następuje na mocy orzeczenia sądu, wartość poszczególnych udziałów może być wyrównana przez dopłaty pieniężne. Przy podziale gruntu sąd może obciążyć poszczególne części potrzebnymi służebnościami gruntowymi.

Rzecz, która nie daje się podzielić, może być przyznana stosownie do okoliczności jednemu ze współwłaścicieli z obowiązkiem spłaty pozostałych albo sprzedana stosownie do przepisów kodeksu postępowania cywilnego.

Jeżeli ustalone zostały dopłaty lub spłaty, sąd oznaczy termin i sposób ich uiszczenia, wysokość i termin uiszczenia odsetek, a w razie potrzeby także sposób ich zabezpieczenia. W razie rozłożenia dopłat i spłat na raty terminy ich uiszczenia nie mogą łącznie przekraczać lat dziesięciu. W wypadkach zasługujących na szczególne uwzględnienie sąd na wniosek dłużnika może odroczyć termin zapłaty rat już wymagalnych.

Jak już wskazano powyżej, zgodnie z przepisami ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych opodatkowaniu podlega dział spadku oraz zniesienie współwłasności (dokonane umownie lub orzeczeniem sądu), jeżeli wiąże się on z obowiązkiem spłat lub dopłat.

Spłata stanowi wyrażoną w pieniądzu równowartość udziału w majątku spadkowym (stanowiącym współwłasność) i występuje wówczas przy dziale spadku lub zniesieniu współwłasności, gdy całość majątku spadkowego (majątku objętego współwłasnością) przyznano jednemu lub kilku ze spadkobierców (współwłaścicieli). Natomiast dopłata ma wyrównać różnice powstałe wskutek fizycznego podziału majątku między spadkobierców (współwłaścicieli), gdy zachodzą rozbieżności między faktycznie przyznaną im częścią majątku a udziałem w spadku (udziałem w majątku objętym współwłasnością).

W myśl art. 3 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych:

Obowiązek podatkowy powstaje z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia sądu, doręczenia wyroku sądu polubownego lub zawarcia ugody – od przedmiotów opodatkowania określonych w art. 1 ust. 1 pkt 3.

Na mocy art. 4 pkt 5 ww. ustawy:

Obowiązek podatkowy przy umowie o dział spadku lub o zniesienie współwłasności ciąży na podmiocie nabywającym rzeczy lub prawa majątkowe ponad udział w spadku lub we współwłasności.

Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych:

Podstawę opodatkowania stanowi przy umowie o zniesienie współwłasności lub o dział spadku - wartość rynkowa rzeczy lub prawa majątkowego nabytego ponad wartość udziału we współwłasności lub spadku.

W myśl art. 6 ust. 2 ww. ustawy:

Wartość rynkową przedmiotu czynności cywilnoprawnych określa się na podstawie przeciętnych cen stosowanych w obrocie rzeczami tego samego rodzaju i gatunku, z uwzględnieniem ich miejsca położenia, stanu i stopnia zużycia, oraz w obrocie prawami majątkowymi tego samego rodzaju, z dnia dokonania tej czynności, bez odliczania długów i ciężarów.

Opodatkowaniu podlega tylko nadwyżka wartości nabytych rzeczy i praw majątkowych ponad wartość udziału we współwłasności lub w spadku. Podstawą do obliczenia podatku od czynności cywilnoprawnych jest wartość rynkowa rzeczy lub prawa majątkowego nabytego ponad wartość udziału we współwłasności lub spadku. Tym samym podstawą opodatkowania będzie wartość rynkowa ww. praw majątkowych lub rzeczy niezależnie od wysokości ustalonych spłat lub dopłat.

Zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy:

Stawka podatku od umów zamiany, dożywocia, o dział spadku, o zniesienie współwłasności oraz darowizny wynosi:

a) przy przeniesieniu własności nieruchomości, rzeczy ruchomych, prawa użytkowania wieczystego, własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego, spółdzielczego prawa do lokalu użytkowego oraz wynikających z przepisów prawa spółdzielczego: prawa do domu jednorodzinnego oraz prawa do lokalu w małym domu mieszkalnym - 2%,

b) przy przeniesieniu własności innych praw majątkowych - 1%.

Stosownie do treści art. 7 ust. 3 pkt 1 ww. ustawy:

Podatek pobiera się według stawki najwyższej jeżeli podatnik dokonując czynności cywilnoprawnej, w wyniku której nastąpiło przeniesienie własności, nie wyodrębnił wartości rzeczy lub praw majątkowych, do których mają zastosowanie różne stawki - od łącznej wartości tych rzeczy lub praw majątkowych.

Stosownie do art. 10 ust. 1 ww. ustawy:

Podatnicy są obowiązani, bez wezwania organu podatkowego, złożyć deklarację w sprawie podatku od czynności cywilnoprawnych, według ustalonego wzoru, oraz obliczyć i wpłacić podatek w terminie 14 dni od dnia powstania obowiązku podatkowego, z wyłączeniem przypadków, gdy podatek jest pobierany przez płatnika, oraz przypadków, o których mowa w ust. 1a.

Z przedstawionego we wniosku stanu faktycznego wynika, że w 2009 r. zmarła Pana matka. Grono spadkobiorców to Pan, brat i siostra. Przed śmiercią, w 2006 r., na podstawie umowy darowizny matka darowała Panu i bratu nieruchomość w udziałach po (…). Wartość darowizny została ustalona na kwotę (…) zł. W (…) r. wraz z bratem sprzedał Pan udziały w nieruchomości otrzymanej w darowiźnie za cenę (…) zł. Sąd Rejonowy w pkt I postanowienia ustalił skład i stan spadku na dzień śmierci spadkodawcy stwierdzając: prawo własności lokalu mieszkalnego o wartości (…) zł; równowartość środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku prowadzonym w (…) o wartości (…) zł oraz (…) jednostek uczestnictwa w FIO o łącznej wartości (…) zł. W punkcie II sentencji postanowienia Sąd dokonał zaliczenia na schedę spadkową uczestników postępowania otrzymaną w 2006 r. darowiznę od spadkodawczyni w postaci udziałów po (…) w prawie własności nieruchomości o wartości (…) zł. Dokonując działu spadku Sąd Rejonowy przyznał po 1/2 Panu i bratu wszystkie ustalone w pkt I składniki majątkowe. Sąd orzekł o obowiązku zapłaty od Pana i brata na rzecz siostry tytułem wyrównania udziału w majątku spadkowym na podstawie art. 212 § 1 w zw. z art. 1035 Kodeksu cywilnego, kwoty (…) zł, czyli łącznie kwotę (…) zł, która stanowi 1/3 wartości spadku. Postanowienie o dziale spadku uprawomocniło się (…) 2023 r.

Ma Pan wątpliwości czy powinien Pan uiścić podatek od czynności cywilnoprawnych.

Pana zdaniem, nie powinien Pan ponosić podatku, a jeżeli już to jedynie 2% od wartości nadwyżki od należnego udziału w lokalu.

Z takim stanowiskiem nie można się zgodzić.

Z ww. przepisów jasno wynika, że dział spadku oraz zniesienie współwłasności ze spłatą podlega opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych na podstawie art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. f) ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych.

Z treści wniosku wynika, że w związku z dziedziczeniem ustawowym po matce – nabył Pan 1/3 udziału w spadku. W skład spadku – co potwierdził Sąd Rejonowy – weszło prawo własności nieruchomości, wartość środków pieniężnych zgromadzonych na koncie bankowym oraz jednostki uczestnictwa w FIO. Dokonując działu spadku, Sąd przyznał Panu 1/2 udziału w spadku, orzekając spłatę na rzecz siostry.

Podstawą opodatkowania zgodnie z ww. art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych jest wartość rynkowa rzeczy lub prawa majątkowego nabytego ponad wartość udziału w spadku.

Z powyższego wynika, że wartość otrzymanego przez Pana – w wyniku działu spadku – majątku, przewyższyła wartość Pana pierwotnego udziału w majątku spadkowym. W konsekwencji powyższego ciąży na Panu obowiązek podatkowy, ponieważ nabył Pan majątek o wyższej wartości niż wartość udziału jaki Pan posiadał w spadku.

Podstawą opodatkowania jest wartość rynkowa nadwyżki udziału niezależnie od wysokości ustalonych spłat lub dopłat.

Tym samym, majątek, który w wyniku działu spadku podlega opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych może pochodzić jedynie ze spadku. Zatem dla opodatkowania tym podatkiem, nie ma znaczenia, że Sąd zaliczył do schedy spadkowej darowiznę z 2006 r. Opodatkowanie dotyczy bowiem tylko majątku nabytego w spadku.

Pana wątpliwości dotyczą również wymiaru podatku. Pana zdaniem, winien Pan zapłacić 2% podatku od wartości nadwyżki od należnego udziału w lokalu.

Stawki podatku, które należy zastosować zostały wskazane w art. 7 ww. ustawy. Z przepisu tego wynika, że w stosunku do nieruchomości (udziału w prawie własności lokalu) oraz rzeczy ruchomych (środki pieniężne) należy zastosować stawkę 2%, natomiast w stosunku do innych praw majątkowych (jednostek uczestnictwa w FIO) – stawkę 1%.

Nie można zatem zgodzić się z Panem, że powinien Pan zapłacić podatek od czynności cywilnoprawnych w wysokości 2% od wartości udziału w lokalu nabytego ponad udział w spadku. Z przedstawionego zdarzenia wynika bowiem, że nabył Pan także większy udział w środkach pieniężnych zgromadzonych na rachunku prowadzonym w (…) oraz w jednostkach uczestnictwa w FIO. Również więc od nadwyżki w ww. składnikach masy spadkowej powinien zapłacić Pan podatek.

Dodatkowe informacje

Informacja o zakresie rozstrzygnięcia

Interpretacja dotyczy stanu faktycznego, który Pan przedstawił i stanu prawnego, który obowiązywał w dacie zaistnienia zdarzenia.

W odniesieniu do przywołanego wyroku z 14 lipca 2020 r. Naczelnego Sądu Administracyjnego sygn. akt II FSK 917/20 wskazuję, że orzeczenie to zostało wydawane w indywidualnej sprawie, a zatem orzeczenie to nie może być podstawą dla rozstrzygnięcia w Pana sprawie – bowiem nie stanowi ono materialnego prawa podatkowego.

Niemniej, powołane przez Pana orzeczenie nie przesądza o braku powstania obowiązku podatkowego w podatku od czynności cywilnoprawnych w związku z nabyciem większego udziału w składnikach masy spadkowej w drodze działu spadku z obowiązkiem spłaty. Orzeczenie to dotyczy powstania konieczności ponownej weryfikacji przez organ podatkowy czy podatnik uzyskał wartość ponad wielkość udziałów w spadku. Jest to sytuacja odmienna niż zaistniała w zdarzeniu. Ponadto, w odniesieniu do całości ww. orzeczenia – wyrok ten jest w istocie potwierdzeniem stanowiska Organu prezentowanego w tej interpretacji – gdyż wynika z niego, że dział spadku ze spłatą podlega pod przepisy ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych, a nabycie wartości ponad udział w spadku powoduje powstanie obowiązku podatkowego.

Pouczenie o funkcji ochronnej interpretacji

-        Funkcję ochronną interpretacji indywidualnych określają przepisy art. 14k-14nb ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 111 ze zm.). Interpretacja będzie mogła pełnić funkcję ochronną, jeśli Pana sytuacja jest zgodna (tożsama) z opisem stanu faktycznego i zastosuje się Pan do interpretacji.

-        Zgodnie z art. 14na § 1 Ordynacji podatkowej:

Przepisów art. 14k-14n Ordynacji podatkowej nie stosuje się, jeśli stan faktyczny lub zdarzenie przyszłe będące przedmiotem interpretacji indywidualnej jest elementem czynności, które są przedmiotem decyzji wydanej:

1) z zastosowaniem art. 119a;

2) w związku z wystąpieniem nadużycia prawa, o którym mowa w art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług;

3) z zastosowaniem środków ograniczających umowne korzyści.

-        Zgodnie z art. 14na § 2 Ordynacji podatkowej:

Przepisów art. 14k-14n nie stosuje się, jeżeli korzyść podatkowa, stwierdzona w decyzjach wymienionych w § 1, jest skutkiem zastosowania się do utrwalonej praktyki interpretacyjnej, interpretacji ogólnej lub objaśnień podatkowych.

Pouczenie o prawie do wniesienia skargi na interpretację

Ma Pan prawo do zaskarżenia tej interpretacji indywidualnej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (…). Zasady zaskarżania interpretacji indywidualnych reguluje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143; dalej jako „PPSA”).

Skargę do Sądu wnosi się za pośrednictwem Dyrektora KIS (art. 54 § 1 PPSA). Skargę należy wnieść w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia interpretacji indywidualnej (art. 53 § 1 PPSA):

-        w formie papierowej, w dwóch egzemplarzach (oryginał i odpis) na adres: Krajowa Informacja Skarbowa, ul. Warszawska 5, 43-300 Bielsko-Biała (art. 47 § 1 PPSA), albo

-        w formie dokumentu elektronicznego, w jednym egzemplarzu (bez odpisu), na adres Krajowej Informacji Skarbowej na platformie ePUAP: /KIS/wnioski albo /KIS/SkrytkaESP (art. 47 § 3 i art. 54 § 1a PPSA).

Skarga na interpretację indywidualną może opierać się wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 57a PPSA).

Podstawa prawna dla wydania interpretacji

Podstawą prawną dla wydania tej interpretacji jest art. 13 § 2a oraz art. 14b § 1 Ordynacji podatkowej.