Interpretacja 0111-KDIB3-1.4012.443.2026.2.IK

Interpretacja indywidualna

– stanowisko prawidłowe

Szanowny Panie,

stwierdzam, że Pana stanowisko w sprawie oceny skutków podatkowych opisanego zaistniałego stanu faktycznego w podatku od towarów i usług jest prawidłowe.

Zakres wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej

2 czerwca 2026 r. wpłynął Pana wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej w zakresie podatku od towarów i usług. Uzupełnił go Pan – w odpowiedzi na wezwanie – o opłatę.

Treść wniosku jest następująca:

Opis zaistniałego stanu faktycznego

Wnioskodawca jest czynnym, zarejestrowanym podatnikiem podatku od towarów i usług (VAT). Podatnik prowadzi działalność gospodarczą, w ramach której wykonuje czynności opodatkowane tym podatkiem. Przedsiębiorstwo Wnioskodawcy posadowione jest na nieruchomości położonej w lokalizacji, względem której wykryto szkodliwe oddziaływanie przedsiębiorstwa górniczego. Eksploatacja podziemnych warstw nieruchomości przez przedsiębiorstwo górnicze doprowadziła do wystąpienia szeregu szkód górniczych zarówno względem właścicieli innych nieruchomości, jak i względem nieruchomości Wnioskodawcy, w ramach której funkcjonuje jego przedsiębiorstwo. Wnioskodawca z tytułu poniesionych szkód w mieniu związanym z prowadzoną przez Wnioskodawcę działalnością opodatkowaną VAT otrzymał od przedsiębiorstwa górniczego odszkodowanie za doznane szkody górnicze. W opisywanym stanie faktycznym Wnioskodawca dochodził roszczeń na drodze sądowej oraz przedsądowej (np. negocjacje, ugody). Celem tych działań było uzyskanie odszkodowania (za poniesioną szkodę, a także za utracone korzyści). Aby skutecznie wyegzekwować swoje prawa, Wnioskodawca nabył usługi prawne (takie jak zastępstwo procesowe, doradztwo, sporządzanie pism procesowych) świadczone przez profesjonalnego pełnomocnika (radcę prawnego lub adwokata).

Usługi profesjonalnego pełnomocnika (będącego czynnym podatnikiem VAT w zakresie tych usług stanowiących czynności opodatkowane) zostały udokumentowane fakturami VAT wystawionymi na rzecz Wnioskodawcy. Wydatki na obsługę prawną były poniesione w celu ochrony interesów majątkowych Wnioskodawcy i zabezpieczenia jego źródła przychodów. Środki uzyskane z odszkodowania zostały przeznaczone na finansowanie bieżącej, opodatkowanej VAT działalności gospodarczej Wnioskodawcy.

Pytanie

Czy Wnioskodawcy przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego wynikającego z faktur dokumentujących nabycie usług prawnych mających na celu dochodzenie roszczeń odszkodowawczych (w tym odszkodowania za utracone korzyści) od podmiotu odpowiedzialnego z tytułu wystąpienia szkód górniczych w mieniu Wnioskodawcy związanym z prowadzoną opodatkowaną VAT działalnością Wnioskodawcy?

Pana stanowisko

Wnioskodawcy przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego wynikającego z faktur dokumentujących nabycie usług prawnych mających na celu dochodzenie roszczeń odszkodowawczych (w tym odszkodowania za utracone korzyści) od podmiotu odpowiedzialnego z tytułu wystąpienia szkód górniczych w mieniu Wnioskodawcy związanym z prowadzoną opodatkowaną VAT działalnością Wnioskodawcy.

Uzasadnienie do stanowiska własnego Wnioskodawcy:

Wnioskodawca stoi na stanowisku, że przysługuje mu prawo do odliczenia podatku naliczonego z faktur dokumentujących nabycie usług prawnych, mimo iż bezpośrednim efektem tych usług jest uzyskanie odszkodowania niepodlegającego opodatkowaniu VAT. Prawo to wynika z art. 86 ust. 1 u.p.tu., którego prawidłową wykładnię w analizowanym zakresie prezentują polskie sądy administracyjne oraz Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE).

Zgodnie z ugruntowaną linią orzeczniczą, dla realizacji prawa do odliczenia VAT nie jest wymagany wyłącznie związek bezpośredni pomiędzy zakupem a konkretną czynnością opodatkowaną. Prawo to przysługuje również wtedy, gdy ponoszone wydatki stanowią element kosztów ogólnych podatnika i jako takie są elementami cenotwórczymi jego produktów lub usług.

Warto w tym kontekście wskazać, iż wedle stanowiska wyrażonego przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8 marca 2022 roku, sygn. I FSK 1760/18:

„O pośrednim związku dokonanych zakupów z działalnością podatnika można mówić wówczas, gdy zakup towarów i usług nie przyczynia się bezpośrednio do uzyskania przychodu przez podatnika (...) lecz przez wpływ na ogólne funkcjonowanie przedsiębiorstwa jako całości, przyczynia się do generowania przez dany podmiot obrotów”.

W cytowanym wyroku Naczelny Sąd Administracyjny, powołując się na orzecznictwo TSUE (w tym sprawę C-98/98 Midland Bank), wskazuje, że prawo do odliczenia przysługuje nawet przy braku ścisłego związku z konkretną transakcją, gdy koszty te zachowują związek z całą działalnością gospodarczą podatnika.

Z kolei w wyroku NSA z dnia 9 października 2015 roku, sygn. I FSK 1022/14, podniesiono, iż:

„Z orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości UE wynika przede wszystkim, że bezpośredni związek między konkretną transakcją na wcześniejszym etapie obrotu a transakcją lub transakcjami dającymi prawo do odliczenia dokonanymi na późniejszym etapie obrotu jest co do zasady niezbędny do powstania po stronie podatnika prawa do odliczenia podatku naliczonego oraz do określenia wysokości tego odliczenia (zob. ww. wyrok w sprawie Midland Bank, pkt 24; wyrok z dnia 22 lutego 2001 r. w sprawie C-408/98 Abbey National, EU:C:2001:110, pkt 26; wyrok z dnia 8 lutego 2007 r. w sprawie C-435/05 lnvestrand, EU:C:2007:87, pkt 23, wyrok z dnia 21 lutego 2013 r. w sprawie C-104/12 Becker, EU:C:2013:99, pkt 19). Podatnik korzysta jednak z prawa do odliczenia również w sytuacji braku bezpośredniego związku między konkretną transakcją na wcześniejszym etapie obrotu a transakcją lub transakcjami na późniejszym etapie obrotu powodującymi powstanie prawa do odliczenia, jeżeli cena nabycia otrzymanych świadczeń wchodzi w zakres ogólnych kosztów działalności podatnika i stanowi w związku z tym element ceny dostarczanych przez niego towarów lub świadczonych usług. Tego rodzaju koszty mają bowiem bezpośredni związek z całością działalności gospodarczej podatnika (zob. w szczególności, ww. wyroki w sprawie Midland Bank, pkt 31; w sprawie Kretztechnik, pkt 36; w sprawie Becker, pkt 20). Również w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że „co do zasady, niezbędnym warunkiem odliczenia VAT jest istnienie bezpośredniego związku pomiędzy zakupami a konkretną transakcją opodatkowaną. Zakupy te powinny stanowić część składową kosztów świadczenia uwzględnioną w cenie. Pewnym odstępstwem od tej zasady będzie możliwość skorzystania z prawa do odliczenia podatku VAT wynikającego z wydatków poniesionych na tzw. koszty ogólne. Wtedy chociaż nie istnieje bezpośredni związek tych wydatków z transakcją opodatkowaną, to wydatki te, jako związane bezpośrednio z działalnością gospodarczą podatnika, stanowią element cenotwórczy świadczenia. Dlatego w związku z poniesieniem tych wydatków, w pewnych sytuacjach, podatnikowi może przysługiwać prawo do odliczenia podatku od towarów i usług” (zob. ww. wyrok NSA I FSK 1430/13). W orzecznictwie NSA uznano m.in. że na podstawie art. 86 ust. 1 ustawy o VAT służy prawo do obniżenia kwoty podatku od towarów i usług należnego o kwotę podatku naliczonego wykazanego w fakturach wystawionych za usługi doradztwa podatkowego związane z całokształtem działalności gospodarczej (zob. wyrok NSA z 26 marca 2015 r., I FSK 543/14). Podobnie w wyroku NSA z 12 maja 2010 r., I FSK 691/09 NSA uznał, że „podatek naliczony wynikający z usług związanych podwyższeniem kapitału spółki daje prawo do obniżenia podatku należnego”. Podobne stanowisko zawarto również w wyroku z dnia 26 marca 2015 roku w sprawie sygn. I FSK 543/14, w ramach którego wskazano, iż: „Reasumując stwierdzić należy, że na podstawie art. 86 ust. 1 ustawy o VAT prawidłowe jest stanowisko organu, iż w opisanym stanie faktycznym skarżącej służy prawo do obniżenia kwoty podatku od towarów i usług należnego o kwotę podatku naliczonego wykazanego w fakturach wystawionych za usługi doradztwa podatkowego związane z całokształtem działalności gospodarczej gminy według wskaźnika, o którym mowa w art. 90 ust. 2 tej ustawy.”

Z kolei w niniejszym zdarzeniu przyszłym usługi prawne mają na celu wyegzekwowanie należności (odszkodowania) od podmiotu prowadzącego zakład górniczy, który pozostaje odpowiedzialny na wyrządzenie szkód w mieniu Wnioskodawcy związanym z wykonywaniem czynności opodatkowanych VAT. Uzyskanie tych środków na pokrycie wyrządzonych szkód ma zatem znaczenie dla płynności finansowej podatnika oraz dla możliwości dalszego prowadzenia sprzedaży opodatkowanej.

Jak natomiast zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z dnia 28 sierpnia 2013 r. (sygn. I SA/Kr 459/13):

„W przypadku takiej usługi, jak świadczona przez radcę prawnego w niniejszej sprawie, należy mieć na uwadze obiektywną możliwość przyczynienia się tych usług do generowania przez podatnika obrotu podlegającego opodatkowaniu. Wykładnia spornego przepisu, dokonana przez organ sprzeczna jest z zasadą neutralności podatku od towarów i usług, która to zasada jest fundamentem tej daniny publicznoprawnej. Podstawowym przepisem zapewniającym neutralność podatku od towarów i usług na gruncie polskiej ustawy jest art. 86 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług. Przepis ten stanowi, że w zakresie, w jakim towary i usługi są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych, podatnikowi, o którym mowa w art. 15, przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego, z zastrzeżeniem art. 114, art. 119 ust. 4, art. 120 ust. 17 i 19 oraz art. 124. Zatem podatek ten obciąża konsumpcję. W związku z tym ciężarem podatku nie powinni być obciążeni podatnicy VAT w zakresie, w jakim wykorzystują zakupione towary i usługi do prowadzenia działalności gospodarczej. W tym przypadku nie występują oni bowiem w charakterze konsumentów zakupionych towarów. Potwierdzeniem tego jest orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości. Przykładowo w orzeczeniu z dnia 14 lutego 1985 r. w sprawie Rompelman przeciwko Minister van Financien podkreślono, że wspólny system podatku od wartości dodanej zapewnia, by całość działalności gospodarczej, niezależnie od jej celu lub rezultatów, pod warunkiem, iż działalność taka sama w sobie podlega VAT, była opodatkowana w całkowicie neutralny sposób. Poniesione wydatki na usługę prawną celem wystąpienia na drogę postępowania sądowego o niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy wpływa na uzyskanie obrotu opodatkowanego podatkiem od towarów i usług. Samo odszkodowanie nie stanowi czynności opodatkowanej, jednak usługa radcy prawnego związana z jego dochodzeniem podejmowana była w związku z szeroko rozumianą działalnością gospodarczą. Niezbędnym warunkiem zastosowania odliczenia podatku jest istnienie związku między wydatkami a czynnościami opodatkowanymi, związek ten może mieć charakter bezpośredni lub pośredni (jak w niniejszym przypadku). W wyniku tej czynności skarżący, będący podatnikiem, uzyskuje środki pieniężne wykorzystywane do prowadzenia podstawowej działalności. Zatem jeżeli przedmiotem działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego są czynności opodatkowane podatkiem VAT, to wydatki ponoszone przez skarżącego za sporną usługę należy uznać za czynności, które służą prowadzeniu działalności opodatkowanej. Z tego względu podatek naliczony związany z tymi wydatkami podlegać będzie odliczeniu od podatku należnego w takim zakresie, w jakim podatek ten będzie związany ze sprzedażą opodatkowaną. Zlecenie usługi radcy prawnemu w niniejszej sprawie było bowiem związane z działalnością gospodarczą i opodatkowaną skarżącego.”

Należy nadto podkreślić, że wydatki na pomoc prawną mają na celu doprowadzenie do sytuacji, w której Wnioskodawca otrzyma świadczenie (odszkodowanie) równoważące szkodę w mieniu wykorzystywanym wyłącznie do prowadzenia działalności opodatkowanej VAT. Uzyskane w ten sposób środki pieniężne przeznaczone są do prowadzenia podstawowej działalności opodatkowanej. Istnieje zatem niewątpliwy, a zarazem ścisły gospodarczy związek pomiędzy wydatkiem na usługę prawną a sprzedażą opodatkowaną VAT. Zaznaczenia wymaga, że Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, a za nim sądy państw członkowskich, jednoznacznie wskazują na konieczność występowania związku pomiędzy transakcją zakupową powodującą naliczenie podatku a działalnością opodatkowaną podmiotu odliczającego VAT naliczony. Dla wystąpienia prawa do odliczenia podatku naliczonego potrzebne jest zatem obiektywne powiązanie celu nabycia z późniejszymi czynnościami podatnika - nabywcy. Związek taki występuje zarówno przy relacji sprzedaż-odsprzedaż, jak również w relacji kosztów ogólnych działalności opodatkowanej podatnika VAT (por. B. Rogowska-Rajda, T. Tratkiewicz, Prawo do odliczenia VAT w świetle orzecznictwa TSUE. Warszawa 2018, s. 27 i powołane tam orzecznictwo).

Mając zatem na względzie, iż usługa prawna w niniejszej sprawie służy ogólnemu funkcjonowaniu Wnioskodawcy, którego przedmiotem działalności gospodarczej jest wykonywanie czynności opodatkowanych VAT, to Wnioskodawcy niewątpliwie przysługuje w opisanym stanie faktycznym prawo do odliczenia podatku naliczonego z faktur dokumentujących poniesione koszty usług prawnych w sprawach odszkodowawczych. Podejście przeciwne, sugerujące brak prawa do odliczenia tylko dlatego, iż odszkodowanie nie jest opodatkowane VAT, zostało w orzecznictwie w sposób jednolity uznane za zbyt daleko idące i naruszające zasadę neutralności podatku od towarów i usług. VAT ma obciążać bowiem konsumpcję, a nie przedsiębiorcę nabywającego usługi w celu związanym z prowadzoną przez niego działalnością opodatkowaną. W związku z powyższym, skoro nabycie usług prawnych jest związane z dochodzeniem roszczeń wynikających ze szkód na mieniu wykorzystywanym do prowadzenia działalności gospodarczej opodatkowanej VAT, a środki uzyskanie w ten sposób również przeznaczone są do prowadzenia działalności opodatkowanej VAT, Wnioskodawca spełnia przesłanki z art. 86 ust. 1 ustawy o VAT i posiada prawo do odliczenia podatku naliczonego wynikającego z faktur dokumentujących nabycie opisanych usług prawnych.

Zaznaczenia również wymaga, że powyższe stanowisko potwierdzają interpretacje indywidualne Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, w tym interpretacja sygn. 0112-KDIL1-3.4012.407.2022.1.EC.

Ocena stanowiska

Stanowisko, które przedstawił Pan we wniosku w zakresie podatku od towarów i usług jest prawidłowe.

Uzasadnienie interpretacji indywidualnej

Zgodnie z art. 86 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 775 ze zm.), zwanej dalej ustawą:

W zakresie w jakim towary i usługi są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych, podatnikowi, o którym mowa w art. 15, przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego, z zastrzeżeniem art. 114, art. 119 ust. 4, art. 120 ust. 17 i 19 oraz art. 124.

Na mocy art. 86 ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy:

Kwotę podatku naliczonego stanowi suma kwot podatku wynikających z faktur otrzymanych przez podatnika z tytułu nabycia towarów i usług.

Prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego przysługuje wówczas, gdy zostaną spełnione określone warunki, tzn. odliczenia tego dokonuje zarejestrowany, czynny podatnik podatku od towarów i usług oraz gdy towary i usługi, z których nabyciem podatek został naliczony, są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych. Warunkiem umożliwiającym podatnikowi skorzystanie z prawa do odliczenia podatku naliczonego jest związek zakupów z wykonywanymi czynnościami opodatkowanymi.

Przedstawiona wyżej zasada wyklucza zatem możliwość dokonania obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego związanego z towarami i usługami, które są wykorzystywane do wykonywania czynności zwolnionych od podatku oraz niepodlegających opodatkowaniu.

Ustawodawca zapewnił podatnikowi prawo do odliczenia podatku naliczonego pod warunkiem spełnienia przez niego zarówno tzw. przesłanek pozytywnych, to jest m.in. tego, że zakupy są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych, oraz niezaistnienia przesłanek negatywnych, określonych w art. 88 ustawy.

Zgodnie z art. 88 ust. 3a pkt 2 ustawy:

Nie stanowią podstawy do obniżenia podatku należnego oraz zwrotu różnicy podatku lub zwrotu podatku naliczonego faktury i dokumenty celne w przypadku, gdy transakcja udokumentowana fakturą nie podlega opodatkowaniu albo jest zwolniona od podatku.

Oznacza to, że podatnik nie może skorzystać z prawa do odliczenia w odniesieniu do podatku, który jest należny wyłącznie z tego względu, że został wykazany na fakturze w sytuacji, gdy transakcja nie podlega opodatkowaniu albo jest zwolniona od podatku.

Na mocy art. 88 ust. 4 ustawy:

Obniżenia kwoty lub zwrotu różnicy podatku należnego nie stosuje się również do podatników, którzy nie są zarejestrowani jako podatnicy VAT czynni, zgodnie z art. 96, z wyłączeniem przypadków, o których mowa w art. 86 ust. 2 pkt 7.

Zgodnie z ww. regulacją, z prawa do odliczenia podatku skorzystać mogą wyłącznie podatnicy, którzy są zarejestrowani jako podatnicy VAT czynni.

Aby podmiot mógł skorzystać z prawa do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego związanego z dokonanym nabyciem towarów i usług, w pierwszej kolejności powinien spełnić przesłanki umożliwiające uznanie go – dla tej czynności – za podatnika podatku od towarów i usług, działającego w ramach prowadzonej działalności gospodarczej.

W myśl art. 15 ust. 1 ustawy:

Podatnikami są osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne, wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą, o której mowa w ust. 2, bez względu na cel lub rezultat takiej działalności.

Na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy:

Działalność gospodarcza, obejmuje wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców, w tym podmiotów pozyskujących zasoby naturalne oraz rolników, a także działalność osób wykonujących wolne zawody. Działalność gospodarcza obejmuje w szczególności czynności polegające na wykorzystywaniu towarów lub wartości niematerialnych i prawnych w sposób ciągły dla celów zarobkowych.

Formułując w art. 86 ust. 1 ustawy warunek związku ze sprzedażą opodatkowaną, ustawodawca nie uzależnia prawa do odliczenia od związku zakupu z obecnie wykonywanymi czynnościami opodatkowanymi. Wystarczającym jest, że z okoliczności towarzyszących nabyciu towarów lub usług przy uwzględnieniu rodzaju prowadzonej przez podatnika działalności gospodarczej wynika, że zakupy te dokonane są w celu ich wykorzystania w ramach jego działalności opodatkowanej. Dla realizacji prawa do odliczenia podatku naliczonego niezbędne jest istnienie związku pomiędzy dokonywanymi zakupami towarów i usług, a prowadzoną działalnością opodatkowaną generującą podatek należny.

Przepisy ustawy o podatku od towarów i usług nie precyzują, jaki związek musi istnieć pomiędzy zakupami a sprzedażą, żeby podatnik mógł skorzystać z prawa do odliczenia. Związek ten może być bezpośredni bądź pośredni.

O związku bezpośrednim dokonywanych zakupów z działalnością podatnika można mówić wówczas, gdy nabywane towary służą np. dalszej odsprzedaży (towary handlowe) lub też nabywane towary i usługi są niezbędne do wytworzenia towarów lub usług będących przedmiotem dostawy. Bezpośrednio wiążą się więc z czynnościami opodatkowanymi wykonywanymi przez podatnika.

Natomiast pośredni związek nabywanych towarów i usług z działalnością przedsiębiorcy występuje wówczas, gdy ponoszone wydatki wiążą się z całokształtem funkcjonowania przedsiębiorstwa – mają pośredni związek z działalnością gospodarczą, a tym samym z osiąganym przez podatnika obrotem opodatkowanym. Aby jednak można było wskazać, że określone zakupy mają chociażby pośredni związek z działalnością podmiotu, istnieć musi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy dokonanymi zakupami towarów i usług, a powstaniem obrotu. O pośrednim związku dokonanych zakupów z działalnością podatnika można mówić wówczas, gdy zakup towarów i usług nie przyczynia się bezpośrednio do uzyskania obrotu przez podatnika, np. poprzez ich odsprzedaż, lecz poprzez wpływ na ogólne funkcjonowanie przedsiębiorstwa jako całości, przyczynia się do generowania przez podmiot obrotu.

Powyższe regulacje oznaczają, że aby stwierdzić, czy podatnikowi podatku od towarów i usług przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego, należy zbadać wyłącznie związek ponoszonych wydatków z wykonywanymi przez podatnika czynnościami opodatkowanymi, przy czym związek ten musi mieć charakter niewątpliwy, lecz niekoniecznie bezpośredni. Podatnik musi jednak wykazać związek zakupów z wykonanymi czynnościami opodatkowanymi, tzn. których następstwem jest określenie podatku należnego (powstanie zobowiązania podatkowego).

Istnienie związku między nabywanymi towarami i usługami a transakcjami opodatkowanymi podatnika jest traktowane jako niezbędny wymóg powstania prawa do odliczenia podatku również w Dyrektywie 2006/112/WE Rady z 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz. Urz. UE L 347 z 11 grudnia 2006 r. str. 1 ze zm.), zwanej dalej Dyrektywą 2006/112/WE. Stanowisko powyższe znajduje również potwierdzenie w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

Dyrektywa 2006/112/WE jako fundamentalną cechę podatku od wartości dodane wskazuje zasadę neutralności podatku. Cechą podatku od wartości dodanej, wskazaną w ust. 2 art. 1 ww. Dyrektywy, jest faktyczne obciążenie ciężarem podatku od wartości dodanej jedynie konsumpcji towarów i usług. Z treści tego przepisu należy wnioskować, że podatek ten nie powinien obciążać podmiotów biorących udział w obrocie towarami i usługami, niebędących ich ostatecznymi odbiorcami. Co istotne, zgodnie z postanowieniami art. 1, podatek powinien być naliczany na wszystkich stadiach obrotu, z etapem sprzedaży detalicznej włącznie. Mechanizmem zapewniającym obciążenie podatkiem wyłącznie ostatecznych odbiorców towarów i usług, przy jednoczesnym naliczaniu podatku na każdym etapie obrotu, jest wskazane w ust. 2, prawo do odliczenia od podatku należnego podatku zapłaconego przy nabyciu towarów i usług. Ograniczenie prawa do odliczenia podatku przez podatnika, podobnie jak wszelkie odstępstwa od zasady powszechności opodatkowania, powinny mieć charakter wyjątkowy i mogą być wprowadzane jedynie na podstawie wyraźnych przepisów prawa.

Szczegółowe zasady realizacji prawa do odliczenia podatku zawierają przepisy Tytułu X Dyrektywy 2006/112/WE. Z tego powodu należy uznać, że przepisy tego Tytułu należą bez wątpienia do najistotniejszych regulacji ww. Dyrektywy. Neutralność podatku od wartości dodanej dla podatnika wyraża się, m.in. dążeniem do poszukiwania, wdrażania i ochrony rozwiązań legislacyjnych zapewniających stan prawny, w którym wartość podatku zapłaconego przez podatnika w cenie zakupywanych przez niego towarów i usług wykorzystywanych do celów działalności opodatkowanej, nie będzie stanowić dla podatnika ostatecznego kosztu. Podatnik musi mieć zapewnioną możliwość odzyskania podatku naliczonego związanego ze swoją działalnością opodatkowaną. Wszelkie korzystne dla podatnika konsekwencje wynikające z koncepcji neutralności podatku, są traktowane w doktrynie wspólnego systemu VAT, jako fundamentalne prawo podatnika, nie zaś jako jego przywilej.

Zasada neutralności podatku VAT, a także kwestia pośredniego związku pomiędzy podatkiem naliczonym VAT a czynnościami opodatkowanymi jako warunku wystarczającego do zachowania prawa do odliczenia VAT były przedmiotem licznych orzeczeń TSUE, m.in. wyrok z 15 stycznia 1998 r. w sprawie C-37/95 (Państwo Belgijskie v. Ghent Coal Terminal NV), wyrok z 22 lutego 2001 r. w sprawie C-408/98 (Abbey National plc v. Commissioners of Customs & Excise), wyrok z 26 maja 2005 r. w sprawie C-465/03 (Kretztechnik AG v. Finanzamt Linz), wyrok z 27 września 2001 r. w sprawie C-16/00 (CIBO Participations SA v. Directeur régional des impôts du Nord-Pas-de-Calais). TSUE podkreślał, że co do zasady, prawo do odliczenia podatku VAT naliczonego przysługuje podatnikom wówczas, gdy istnieje bezpośredni związek poniesionych wydatków ze sprzedażą opodatkowaną. Jednakże, brak bezpośredniego związku z konkretną czynnością podlegającą opodatkowaniu nie wyklucza prawa do odliczenia podatku VAT w przypadku tzw. kosztów ogólnych działania podatnika, o ile koszty te mogą być przypisane do działalności podatnika podlegającej opodatkowaniu VAT.

Zatem niezbędnym warunkiem odliczenia VAT jest istnienie związku pomiędzy zakupami a konkretną transakcją opodatkowaną. Prawo do odliczenia podatku naliczonego powinno przysługiwać podatnikowi w takim zakresie, w jakim działalność podatnika daje to prawo. Aby odliczenie podatku było dopuszczalne, transakcja powodująca naliczenie podatku winna pozostawać w ścisłym związku z transakcjami, które rodzą prawo do odliczenia. W ten sposób prawo do odliczenia podatku VAT naliczonego przy nabyciu towarów i usług zakłada, że poczynione wydatki stanowią element cenotwórczy transakcji obciążonych podatkiem należnym, rodzącym prawo do jego odliczenia.

Z opisu sprawy wynika, że jest Pan czynnym, zarejestrowanym podatnikiem podatku od towarów i usług. Prowadzi Pan działalność gospodarczą, w ramach której wykonuje czynności opodatkowane tym podatkiem. Pana przedsiębiorstwo posadowione jest na nieruchomości położonej w lokalizacji, względem której wykryto szkodliwe oddziaływanie przedsiębiorstwa górniczego. Eksploatacja podziemnych warstw nieruchomości przez przedsiębiorstwo górnicze doprowadziła do wystąpienia szeregu szkód górniczych zarówno względem właścicieli innych nieruchomości, jak i względem Pana nieruchomości, w ramach której funkcjonuje Pana przedsiębiorstwo. Z tytułu poniesionych szkód w mieniu związanym z prowadzoną przez Pana działalnością opodatkowaną VAT otrzymał Pan od przedsiębiorstwa górniczego odszkodowanie za doznane szkody górnicze. Dochodził Pan roszczeń na drodze sądowej oraz przedsądowej (np. negocjacje, ugody). Celem tych działań było uzyskanie odszkodowania (za poniesioną szkodę, a także za utracone korzyści). Aby skutecznie wyegzekwować swoje prawa, nabył Pan usługi prawne (takie jak zastępstwo procesowe, doradztwo, sporządzanie pism procesowych) świadczone przez profesjonalnego pełnomocnika (radcę prawnego lub adwokata).

Usługi profesjonalnego pełnomocnika (będącego czynnym podatnikiem VAT w zakresie tych usług stanowiących czynności opodatkowane) zostały udokumentowane fakturami VAT wystawionymi na Pana rzecz. Wydatki na obsługę prawną były poniesione w celu ochrony Pana interesów majątkowych i zabezpieczenia Pana źródła przychodów. Środki uzyskane z odszkodowania zostały przeznaczone na finansowanie bieżącej, opodatkowanej VAT Pana działalności gospodarczej.

W analizowanej sprawie Pana wątpliwości dotyczą prawa do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego wynikającego z faktur dokumentujących nabycie usług prawnych mających na celu uzyskanie odszkodowania za poniesioną szkodę i utracone korzyści za wyrządzone na Pana majątku szkody górnicze.

Warunkiem umożliwiającym podatnikowi skorzystanie z prawa do odliczenia podatku naliczonego jest niewątpliwy i bezsporny związek zakupów z wykonanymi czynnościami opodatkowanymi. Przy czym istotna jest intencja nabycia, tzn. jeśli dany towar czy usługa ma służyć wykonywaniu czynności opodatkowanych, wówczas po spełnieniu wymienionych w art. 86 ustawy wymogów formalnych, odliczenie jest prawnie dozwolone, pod warunkiem że nie wyłączają go inne przepisy ustawy lub aktów wykonawczych.

Wobec powyższego, w każdym przypadku należy dokonać oceny, czy intencją określonej czynności, z którą łączą się skutki podatkowo-prawne było wykonywanie czynności opodatkowanych. Z ogólnie przyjętej definicji „zamiaru” wynika, że jest to projekt, plan czy intencja zrealizowania czegoś. Istotą zamiaru są intencje, jakie przyświecają dokonywanym czynnościom, jak i cel, który dana osoba ma osiągnąć, dokonując tych czynności.

Jak wynika z przedstawionych okoliczności sprawy, nie ponosiłby Pan wydatku na usługi prawne gdyby nie Pana działalność opodatkowana. Wydatki na obsługę prawną będą poniesione w celu ochrony Pana interesów majątkowych i zabezpieczenia Pana źródła przychodów. Środki uzyskane z odszkodowania zostały przeznaczone na finansowanie bieżącej, opodatkowanej VAT Pana działalności gospodarczej.

Wobec tego, w analizowanej sprawie warunki odliczenia podatku naliczonego przy nabyciu usług prawnych, określone w art. 86 ust. 1 ustawy, są spełnione. Jest Pan czynnym podatnikiem podatku od towarów i usług. Wskazane wyżej korzyści będące rezultatem nabytych usług prawnych mają związek wyłącznie z wykonywanymi przez Pana czynnościami opodatkowanymi VAT. Jednocześnie, jak Pan wskazał, usługi prawne świadczone przez profesjonalnego pełnomocnika (będącego czynnym podatnikiem podatku VAT w zakresie tych usług stanowiących czynności opodatkowane) są udokumentowane fakturami VAT wystawionymi na Pana.

W konsekwencji, przysługuje Panu prawo do odliczenia podatku naliczonego z faktur wystawionych przez profesjonalnego pełnomocnika z tytułu usług prawnych (zastępstwo procesowe, doradztwo, sporządzanie pism procesowych), które są związane z Pana opodatkowaną działalnością gospodarczą.

Pana stanowisko jest zatem prawidłowe.

Dodatkowe informacje

Informacja o zakresie rozstrzygnięcia

Interpretacja dotyczy stanu faktycznego stanu faktycznego przedstawionego przez Pana i stanu prawnego obowiązującego w dacie zaistnienia zdarzenia.

Jestem ściśle związany przedstawionym we wniosku opisem stanu faktycznego, ponosi Pan ryzyko związane z ewentualnym błędnym lub nieprecyzyjnym jego przedstawieniem. Zatem, wydając przedmiotową interpretację oparłem się na wynikającym z treści wniosku opisie stanu faktycznego. W przypadku, gdy w toku postępowania podatkowego, kontroli podatkowej, bądź celno-skarbowej zostanie określony odmienny stan sprawy, interpretacja nie wywoła w tym zakresie skutków prawnych. Ponadto, w sytuacji zmiany któregokolwiek elementu przedstawionego w opisie sprawy, udzielona odpowiedź traci swoją aktualność.

Pouczenie o funkcji ochronnej interpretacji

-        Funkcję ochronną interpretacji indywidualnych określają przepisy art. 14k-14nb ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 622 ze zm.). Interpretacja będzie mogła pełnić funkcję ochronną, jeśli Pana sytuacja będzie zgodna (tożsama) z opisem zdarzenia przyszłego i zastosuje się Pan do interpretacji.

-        Zgodnie z art. 14na § 1 Ordynacji podatkowej:

Przepisów art. 14k-14n nie stosuje się, jeżeli stan faktyczny lub zdarzenie przyszłe będące przedmiotem interpretacji indywidualnej stanowi element czynności, będących przedmiotem decyzji wydanej:

1) z zastosowaniem art. 119a;

2) w związku z wystąpieniem nadużycia prawa, o którym mowa w art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług;

3) z zastosowaniem środków ograniczających umowne korzyści.

-        Zgodnie z art. 14na § 2 Ordynacji podatkowej:

Przepisów art. 14k-14n nie stosuje się, jeżeli korzyść podatkowa, stwierdzona w decyzjach wymienionych w § 1, jest skutkiem zastosowania się do utrwalonej praktyki interpretacyjnej, interpretacji ogólnej lub objaśnień podatkowych.

Pouczenie o prawie do wniesienia skargi na interpretację

Ma Pan prawo do zaskarżenia tej interpretacji indywidualnej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (…). Zasady zaskarżania interpretacji indywidualnych reguluje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.; dalej jako „PPSA”).

Skargę do Sądu wnosi się za pośrednictwem Dyrektora KIS (art. 54 § 1 PPSA). Skargę należy wnieść w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia interpretacji indywidualnej (art. 53 § 1 PPSA):

-        w formie papierowej, w dwóch egzemplarzach (oryginał i odpis) na adres: Krajowa Informacja Skarbowa, ul. Warszawska 5, 43-300 Bielsko-Biała (art. 47 § 1 PPSA), albo

-        w formie dokumentu elektronicznego, w jednym egzemplarzu (bez odpisu), na adres Krajowej Informacji Skarbowej na platformie ePUAP: /KIS/wnioski albo /KIS/SkrytkaESP (art. 47 § 3 i art. 54 § 1a PPSA).

Skarga na interpretację indywidualną może opierać się wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 57a PPSA).

Podstawa prawna dla wydania interpretacji

Podstawą prawną dla wydania tej interpretacji jest art. 13 § 2a oraz art. 14b § 1 Ordynacji podatkowej.