Interpretacja 0111-KDIB3-1.4012.887.2025.2.KO

 

Interpretacja indywidualna
- stanowisko w części prawidłowe, w części nieprawidłowe

Szanowni Państwo,

stwierdzam, że Państwa stanowisko w sprawie oceny skutków podatkowych opisanego zdarzenia przyszłego w podatku od towarów i usług jest:

  - prawidłowe - w zakresie ustalenia czy zasądzona na rzecz Państwa od pozwanej kwota stanowi wynagrodzenie za wykonanie na rzecz pozwanej czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług,

  - nieprawidłowe - w zakresie ustalenia czy są Państwo zobowiązani do wystawienia faktur dokumentujących wykonanie usług po wydaniu prawomocnego wyroku Sądu Apelacyjnego.

 

Zakres wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej

 

20 listopada 2025 r. wpłynął Państwa wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej w zakresie podatku od towarów i usług.

 

Treść wniosku jest następująca:

Opis zdarzenia przyszłego

Wnioskodawca jest polskim rezydentem podatkowym podlegającym w całości opodatkowaniu na terenie Rzeczypospolitej Polskiej.

A w ramach Konsorcjum firm :

- „ B „ sp. z o.o. (następnie : B sp. z o.o.) - Lider Konsorcjum,

- C (następnie C) - Członek Konsorcjum,

- P.P.U.H. „ D” sp. z o.o. - Członek Konsorcjum,

- A Członek Konsorcjum, zawarło umowę Nr (…) z dnia (…) z E, na budowę kanalizacji sanitarnej wraz z przebudową sieci wodociągowej w (…)

Roboty objęte przedmiotową umową zostały odebrane Protokołem odbioru końcowego z dnia (...).

Zarząd A nie wystawił faktur na zakres wykonanych robót, albowiem umowa Konsorcjum przewidywała, że wystawi je Lider Konsorcjum.

Postanowieniem Sądu Rejonowego (…) w sprawie sygn. (…) została ogłoszona upadłość likwidacyjna A a Syndykiem Masy Upadłości została Pani M. K..

Jako, że Zamawiający, pomimo zobowiązania wynikającego z ust. 1 w zw. z ust. 4 § 8 umowy Nr (…), ani B „ sp. z o.o. (następnie: B sp. z o.o.) i pomimo zapisu § 10 umowy realizacyjnej z dnia (…) w zw. z pkt. 3.3. Umowy Konsorcjum z dnia (…) oraz dokonania odbioru końcowego robót, nie uregulowali należnego upadłemu wynagrodzenia. Syndyk Masy Upadłości A w upadłości likwidacyjnej dochodzi na drodze sądowej wynagrodzenia za wykonane przez upadłego roboty objęte umową Nr (…).

Na podstawie art. 144 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo Upadłościowe i Naprawcze (t. jedn. Dz.U. z 2009r. Nr 175 poz. 1361 z późn. zm.) - Syndyk posiada legitymację czynną do występowania w niniejszej sprawie.

Upadły realizował roboty objęte umową Nr (...) jako członek Konsorcjum wskazanego w tej umowie na podstawie umowy Konsorcjum z dnia (…) i umowy realizacyjnej do umowy konsorcjum z dnia (…)

Na podstawie § 2 pkt. 1 umowy realizacyjnej upadły miał zrealizować (...)% zakresu robót. Nie wykonał ich jednakże w całości wobec konfliktu, jaki zrodził się pomiędzy nim a Liderem Konsorcjum na tle realizacji innej budowy w B. „B” sp. z o.o. (następnie : B sp. z o.o.) zalegał z zapłatą wynagrodzenia na rzecz upadłego, co spowodowało utratę jego płynności finansowej.

W wyniku konfliktu „B” sp. z o.o. (następnie : B sp. z o.o.) pismem z dnia (…) poinformował upadłego, iż z dniem (…) przejmuje przypadający upadłemu zakres robót i wynikające z tego tytułu wynagrodzenie, zaś należność za roboty dotychczas wykonane przez A zostanie rozliczona po odbiorze końcowym.

W konsekwencji również faktycznie upadły został pozbawiony przez Lidera Konsorcjum dalszej możliwości prowadzenia robót i został zmuszony do „ zejścia” z placu budowy, a kierownik budowy upadłego złożył oświadczenie o rezygnacji z obowiązków kierownika budowy.

W piśmie z dnia (…) „B” sp. z o.o. (następnie: B sp. z o.o.) wskazał Inwestorowi, iż to on jako Lider wystawi fakturę na przedmiotową kwotę i dokona rozliczenia wzajemnych roszczeń z A we własnym zakresie. Powołał się przy tym na fakt, iż nie może wystawić stosownego upoważnienia dla upadłego, albowiem nienależycie wywiązał się on z powierzonych mu do wykonania robót, co stało się powodem naliczenia mu kar umownych.

W konsekwencji upadły wypowiedział udzielone Liderowi Konsorcjum - „B” sp. z o.o. (następnie : B sp. z o.o.) (pozwanemu Ad. 2 w prowadzonym procesie) pełnomocnictwo do reprezentowania go, o czym poinformował Zamawiającego.

Następnie upadły i nadzorca sądowy pismem z dnia (…) poinformowali obydwu pozwanych o ogłoszeniu jego upadłości z możliwością zawarcia układu i ponownie wypowiedzieli wszystkie udzielone B sp. z o.o. (następnie : B sp. z o.o.) pełnomocnictwa. W odpowiedzi pozwani nie uznali dokonanego wypowiedzenia pełnomocnictwa.

Syndyk - wobec ogłoszenia w dniu (…) upadłości likwidacyjnej A - zawiadomił pozwanych o ogłoszeniu przedmiotowej upadłości i wskazał, iż z mocy prawa, w związku z ogłoszeniem upadłości likwidacyjnej, powołując się na art. 75 ust. 1 Pr.Up.N. w zw. z art. 101 § 1 i art. 109 ze znaczkiem 7 § 2 k.c. (per analogiam) wygasło udzielone Liderowi Konsorcjum pełnomocnictwo.

Wobec powyższego wezwał inwestora E (pozwanego Ad. 1 w prowadzonym procesie o zapłatę) do wypłaty wynagrodzenia za zrealizowane przez upadłego roboty bezpośrednio na konto Syndyka Masy Upadłości A

Pomiędzy stronami rozpoczęła się wymiana korespondencji w tym przedmiocie.

Wnioskodawca - w toku procesu strona powodowa - stoi przy tym na stanowisku, iż ogłoszenie upadłości likwidacyjnej A powoduje z mocy prawa wygaśnięcie pełnomocnictwa udzielonego Liderowi Konsorcjum do reprezentowania upadłego.

Art. 102 ust. 1 prawa upadłościowego i naprawczego stanowi bowiem, iż zawarte przez upadłego umowy zlecenia wygasają z dniem ogłoszenia upadłości.

Stąd wygaśnięcie przedmiotowego pełnomocnictwa z mocy prawa i uzasadnione żądanie Syndyka domagania się wypłaty wynagrodzenia bezpośrednio na rzecz Masy Upadłości A

Pozostali członkowie Konsorcjum: P.P.U.H. D sp. z o.o. oraz C dokonali częściowego odwołania pełnomocnictwa udzielonego inwestorowi (pozwanemu Ad. 2 w procesie), o czym Syndyk dowiedział się z otrzymanego od Zamawiającego pisma skierowanego do Lidera Konsorcjum z dnia (…).

Wobec wypowiedzenia przez partnerów Konsorcjum pełnomocnictw, Syndyk pismem z dnia (…) wypowiedział w takim samym zakresie udzielone Liderowi Konsorcjum pełnomocnictwo, i podniósł, iż wzywanie przez inwestora E Lidera Konsorcjum do udzielenia upoważnienia do wypłaty wynagrodzenia na rzecz Wnioskodawcy jest bezprawne, skoro udzielone mu pełnomocnictwo wygasło z mocy prawa.

Pismem z dnia (…) Syndyk uprzedził Inwestora, iż wypłacenie wynagrodzenia na rzecz pozostałych Konsorcjantów z pominięciem upadłego jest działaniem na szkodę Masy Upadłości.

B „ sp. z o.o. (następnie : B sp. z o.o.) w piśmie z dnia (…) uznał roszczenie Wnioskodawcy za zasadne co do kwoty (…) zł, albowiem wskazał Inwestorowi, iż to Lider wystawi fakturę na przedmiotową kwotę i dokona rozliczenia wzajemnych roszczeń z A we własnym zakresie.

Schodząc z budowy upadły przeprowadził wszelkie badania świadczące o prawidłowym wykonaniu robót, a badania te obejmowały: (…)

Syndyk wystąpił na drogę sądową z pozwem przeciwko inwestorowi i liderowi konsorcjum o zapłatę wynagrodzenia za wykonane przez upadłego roboty i pierwotnie domagał się zapłaty kwoty (…) zł brutto (… zł netto) zgodnie z dokonanym przez siebie rozliczeniem w oparciu o kosztorys ofertowy.

Jednakże po otrzymaniu protokołu końcowego odbioru robót dokonał ponownego rozliczenia w oparciu o załączone do protokołu końcowego odbioru robót kosztorysy powykonawcze i rozszerzył żądanie zapłaty do kwoty (…) zł (… zł netto).

Z ostrożności procesowej, na wypadek uznania przez Sąd, Inwestor nie jest zobowiązany do zapłaty na rzecz strony powodowej należności objętej pozwem, albowiem nie zostało skutecznie wypowiedziane i nie wygasło z mocy prawa udzielone Liderowi Konsorcjum pełnomocnictwo, syndyk podniósł, że podstawą dochodzenia tej należności od B sp. z o.o. (następnie: B sp. z o.o.) są powołane wyżej: Umowa Konsorcjum z dn. (…) - pkt. 7 umowy, Umowa Realizacyjna do Umowy Konsorcjum z dnia (…) - § 9 pkt d oraz protokół odbioru końcowego robót z kosztorysami powykonawczym.

Wyrokiem z dnia (…) Sąd Okręgowy (…)w sprawie sygn. (…) jedynie w nieznacznej części zasądził od strony pozwanej E na rzecz Wnioskodawcy kwotę (…) zł, bez odsetek, zaś w pozostałej części tj. co do kwoty (…) zł powództwo wobec tego pozwanego przedsiębiorstwa oddalił, obciążając stronę powodową kosztami procesu, w tym nakazując ściągnąć z zasądzonego roszczenia kwotę (…) zł na rzecz Skarbu Państwa.

W wyniku rozpatrzenia apelacji strony powodowej / syndyka od wyroku Sądu Okręgowego (…) z dnia (…) Sąd Apelacyjny (…) wyrokiem z dnia (…) w sprawie sygn.(…), uwzględniając jedynie w niewielkim zakresie zarzuty apelacji, zmienił zaskarżony apelacją wyrok w pkt. V przez obniżenie kwoty nakazanej do ściągnięcia z zasądzonego roszczenia na rzecz Skarbu Państwa. W pozostałym zakresie apelację oddalił zasądzając koszty postępowania apelacyjnego na rzecz strony pozwanej.

W ocenie Sądu Apelacyjnego świadczenie pozwanego polegające na zapłacie wynagrodzenia za roboty wykonywane przez konsorcjum ma charakter niepodzielny i nie zmienia tego charakteru fakt wygaśnięcia pełnomocnictwa udzielonego liderowi konsorcjum z mocy prawa, czy też jego wypowiedzenie przez członków konsorcjum.

W konsekwencji powyższego Sąd Apelacyjny stanął na stanowisku, że fakt wypowiedzenia liderowi konsorcjum pełnomocnictwa do reprezentowania Wnioskodawcy (czy ustania tego stosunku z mocy prawa) nie dawał uprawnienia członkowi konsorcjum (upadłemu) do żądania części wynagrodzenia bezpośrednio od inwestora.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego skoro w czasie podpisywania umowy wykonawcę reprezentował lider konsorcjum, to oczywistym jest, iż to ten podmiot jest jedynym uprawnionym do wstawienia faktury i wskazania rachunku (ew. konsorcjanta), na który ma nastąpić wypłata wynagrodzenia.

Jeżeli zatem lider konsorcjum nie wskazał upadłego A jako osoby, na rzecz której należy wypłacić wynagrodzenie, to strona pozwana / inwestor, pomimo wiedzy co do wypowiedzenia liderowi konsorcjum przez wszystkich jego członków pełnomocnictwa, a nadto pomimo wiedzy co do wygaśnięcia stosunku pełnomocnictwa w związku z ogłoszeniem upadłości A, nie mogła zapłacić powodowi wynagrodzenia za wykonane przez niego roboty budowlane.

Zasądzona wyrokiem Sądu Okręgowego (…) z dnia (…) w sprawie sygn. (…) kwota znajduje się w depozycie Sądu Rejonowego (…) sygn. akt (…).

Na wniosek Wnioskodawcy prawomocnym postanowieniem z dnia (…) sygn. akt (…) Sąd Rejonowy (…) postanowił wydać Wnioskodawcy kwotę (…) zł. Jednak kwota ta nie wpłynęła jeszcze na rachunek bankowy Wnioskodawcy pomimo złożenia odpowiedniego wniosku. Z otrzymanego ustnego wyjaśnienia wynika, iż przyczyną jest przesłanie akt sprawy do Sądu Okręgowego (…).

Pismem z 7 stycznia 2026 r. uzupełniono opis sprawy następująco.

Wskazane we wniosku a przysługujące Wnioskodawcy należności nie zostały wykazane jako obrót z tytułu wykonanych usług (robót) budowlanych.

W księgowości Wnioskodawcy roboty te były ujęte jako roboty w toku na koniec sierpnia (…) tj. na koniec miesiąca, w którym A zakończyło realizację robót o wartości (…) złotych netto. Przed wytoczeniem powództwa został sporządzony własny kosztorys powykonawczy, który stanowił podstawę wytoczenia powództwa.

Jest to wartość wykonanych robót budowlano-montażowych na budowie kanalizacji sanitarnej i przebudowy sieci wodociągowej na rzecz Zamawiającego lecz rozlicznych z Zamawiającym za pośrednictwem Lidera Konsorcjum (który rozliczał również roboty pozostałych Członków Konsorcjum).

A w ramach Konsorcjum firm :

- „ B” sp. z o.o. (następnie : B sp. z o.o.) -Lider Konsorcjum

-  C (następnie C) - Członek Konsorcjum,

- P.P.U.H. „ D” sp. z o.o. Członek Konsorcjum,

- A - Członek Konsorcjum

zawarło umowę Nr (...) z dnia (…) z Zamawiającym tj. (…). na budowę kanalizacji sanitarnej wraz z przebudową sieci wodociągowej (…).

Roboty objęte przedmiotową umową zostały odebrane przez Zamawiającego Protokołem odbioru końcowego z dnia (…).

Zarząd A nie wystawił Zamawiającemu ani Liderowi Konsorcjum faktury na zakres wykonanych robót, albowiem umowa Konsorcjum przewidywała, że wystawi ją Lider Konsorcjum po zakończeniu całego zadania inwestycyjnego i odebrania go przez Zamawiającego.

Sposób dokonania rozliczenia pomiędzy Członkami Konsorcjum regulowała umowa Realizacyjna do Umowy Konsorcjum zawarta w dniu (…).

Zgodnie z § 9 Umowy Realizacyjnej do obowiązków Lidera Konsorcjum należało dokonanie końcowego rozliczenia finansowego z Zamawiającym (wystawienie faktury na cały zakres umowy) i z Członkami konsorcjum, zgodnie z wymogami określonymi w Umowie .

Podstawą wystawienia faktury VAT Zamawiającemu przez Lidera Konsorcjum były dokumenty odbioru inwestycji przez Zamawiającego. Na takiej samej podstawie powinny były zostać wystawione faktury przez Członków Konsorcjum Liderowi. Lider był też zobowiązany wyrazić zgodę na przelew wynagrodzenia przez Zamawiającego bezpośrednio na rzecz Członków Konsorcjum w tym upadłego A

Lider Konsorcjum pismem z dnia (…) poinformował upadłego A, iż z dniem (...). przejmuje przypadający upadłemu zakres robót i wynikające z tego tytułu wynagrodzenie, zaś należność za roboty dotychczas wykonane przez A zostanie rozliczona po odbiorze końcowym. Uprawnienie takie dawał Liderowi Konsorcjum § 11 Umowy Realizacyjnej do Umowy Konsorcjum .

Po odbiorze robót w dniu (…) w piśmie z dnia (…) Lider Konsorcjum „B” sp. z o.o. (następnie : B sp. z o.o.) wskazał Zamawiającemu , iż to on jako Lider wystawi fakturę na należne upadłemu A wynagrodzenie i dokona rozliczenia wzajemnych roszczeń z A we własnym zakresie. Powołał się przy tym na fakt, iż nie może wystawić stosownego upoważnienia dla upadłego, albowiem Ten nienależycie wywiązał się z powierzonych mu do wykonania robót, co stało się powodem naliczenia mu kar umownych.

Ponieważ Lider Konsorcjum dokonał rozliczenia wartości robót upadłego tj. w rozliczeniu nie potwierdził zakresu robót wykonanych przez upadłego A brak było możliwości wystawienia faktury i na jej podstawie żądania zapłaty.

Jako, że Zamawiający, pomimo zobowiązania wynikającego z ust. 1 w zw. z ust. 4 § 8 umowy Nr (...), ani Lider Konsorcjum B sp. z o.o. (następnie : B sp. z o.o.) i pomimo zapisu § 10 umowy realizacyjnej z dnia (…) w zw. z pkt. 3.3. Umowy Konsorcjum z dnia (…) oraz dokonania odbioru końcowego robót, nie uregulowali należnego upadłemu A wynagrodzenia Syndyk Masy Upadłości A w upadłości likwidacyjnej dochodzi na drodze sądowej wynagrodzenia za wykonane przez upadłego roboty objęte umową Nr (...) na podstawie własnego kosztorysu robót ( upadłość ogłoszona w dniu …).

 

Pytania

 

   1) Czy zasądzona przez Sąd Okręgowy na rzecz Wnioskodawcy od pozwanej kwota (…) zł stanowi na gruncie ustawy o podatku od towarów i usług wynagrodzenie za wykonanie na rzecz pozwanej czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, które w całości podlega opodatkowaniu tym podatkiem?

   2) Czy wobec faktu, że do zakończenia wykonywania przez Wnioskodawcę świadczenia usług na rzecz zamawiającego, a także wezwania go do zapłaty, doszło w (…), i w związku z tym doszło do przedawnienia zobowiązania podatkowego z tytułu wykonania przez Wnioskodawcę na rzecz pozwanej czynności podlegających opodatkowaniu - upadła Spółka nie była obowiązana do wystawienia faktur dokumentujących wykonanie ww. usług i dostawy towarów po wydaniu w dniu (…) przez Sąd Okręgowy (…) wyroku w sprawie sygn. (…) oraz w dniu (…) prawomocnego wyroku przez Sąd Apelacyjny (…) w sprawie sygn. (…) o zasądzeniu na rzecz upadłej Spółki kwoty (…) zł?

Państwa stanowisko

Ad 1.

W ocenie Wnioskodawcy zasądzona przez Sąd Apelacyjny na jej rzecz od pozwanej kwota (...) zł stanowi na gruncie ustawy o podatku od towarów i usług wynagrodzenie za wykonanie na rzecz pozwanej czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, które w całości podlega opodatkowaniu tym podatkiem.

Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, podlegają odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju.

W myśl art. 7 ust. 1 ustawy, przez dostawę towarów, o której mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1, rozumie się przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel (...).

Stosownie do art. 8 ust. 1 ustawy; przez świadczenie usług, o którym mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1, rozumie się każde świadczenie na rzecz osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, które nie stanowi dostawy towarów w rozumieniu art. 7, w tym również:

1) przeniesienie praw do wartości niematerialnych i prawnych, bez względu na formę, w jakiej dokonano czynności prawnej;

2) zobowiązanie do powstrzymania się od dokonania czynności lub do tolerowania czynności lub sytuacji;

3) świadczenie usług zgodnie z nakazem organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w jego imieniu lub nakazem wynikającym z mocy prawa.

Powołane przepisy wskazują, że pojęcie świadczenia usług ma bardzo szeroki zakres, gdyż nie obejmuje wyłącznie działań podatnika, lecz również zobowiązanie do powstrzymania się od dokonywania czynności lub do tolerowania czynności bądź sytuacji. Pod pojęciem usługi (świadczenia) należy rozumieć każde zachowanie, na które składać się może zarówno działanie (uczynienie, wykonanie czegoś), jak i zaniechanie (nieczynienie bądź też tolerowanie, znoszenie określonych stanów rzeczy). Przy ocenie charakteru świadczenia jako usługi należy zwrócić uwagę na to, że usługą jest tylko takie świadczenie, w przypadku którego istnieje bezpośredni konsument, odbiorca świadczenia odnoszący z niego korzyść.

W związku z powyższym czynność podlega opodatkowaniu jedynie wówczas, gdy wykonywana jest w ramach umowy zobowiązaniowej, a jedna ze stron transakcji może zostać uznana za bezpośredniego beneficjenta tej czynności. Przy czym związek pomiędzy otrzymywaną płatnością a świadczeniem na rzecz dokonującego płatności musi mieć charakter bezpośredni i na tyle wyraźny, aby można powiedzieć, że płatność następuje w zamian za to świadczenie.

Każde świadczenie niebędące dostawą towarów polegające na działaniu, zaniechaniu lub tolerowaniu czyjegoś zachowania stanowi zatem co do zasady usługę w rozumieniu ustawy, niemniej jednak muszą być przy tym spełnione następujące warunki:

- w następstwie zobowiązania, w wykonaniu którego usługa jest świadczona, nabywca jest bezpośrednim beneficjentem świadczenia,

- świadczonej usłudze odpowiada świadczenie wzajemne ze strony nabywcy (wynagrodzenie).

Należy podkreślić, że oba ww. warunki winny być spełnione łącznie, aby świadczenie podlegało jako usługa, opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od towarów i usług. Przy czym z treści powołanego wyżej przepisu art. 5 ust. 1 pkt 1 jednoznacznie wynika, że dostawa towarów i świadczenie usług co do zasady podlegają opodatkowaniu VAT wówczas, gdy są wykonywane odpłatnie (z wyjątkiem przypadków ściśle określonych w art. 7 ust. 2 oraz w art. 8 ust. 2 cyt. ustawy).

Aby uznać dane świadczenie za odpłatne, musi istnieć stosunek prawny pomiędzy świadczącym usługę a odbiorcą, a w zamian za wykonanie usługi powinno zostać wypłacone wynagrodzenie. Przy czym przepisy ustawy nie określają postaci wynagrodzenia.

W dorobku orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (np. wyrok z 8 marca 1988 r. w sprawie C-102/86 Apple and Pear Development Council przeciwko Commissioners of Customs and Excise), przyjmuje się, że odpłatność ma miejsce wtedy, gdy istnieje bezpośredni związek pomiędzy dostawą towarów lub świadczeniem usług a otrzymanym wynagrodzeniem, przy czym wynagrodzenie jakkolwiek musi być wyrażone w pieniądzu, to jednak nie musi być w tej formie dokonane. Należy podkreślić, że na gruncie przepisów o podatku od towarów i usług bez znaczenia pozostaje to, czy kwota uzyskanego wynagrodzenia (cena) została skalkulowana tak, że stanowi tylko koszt wytworzenia towaru lub wykonania usługi, czy została powiększona także o zysk sprzedającego.

Powyższe stanowisko potwierdza orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. W wyroku C-16/93 z 3 marca 1994 r. pomiędzy R. J. Tolsma v. Inspecteur der Omzetbelasting Leeuwarden, Trybunał zauważył, że czynność: „podlega opodatkowaniu wyłącznie wtedy, gdy istnieje związek prawny między usługodawcą i usługobiorcą, w ramach którego następuje świadczenie wzajemne, przy czym wynagrodzenie otrzymane przez usługodawcę stanowi wartość faktycznie przekazaną w zamian za usługi świadczone na rzecz usługobiorcy”.

Natomiast w wyroku C-90/20 ws. Apcoa Parking Danmark, TSUE wskazał, że aby świadczenie usług można było uznać za odpłatne, i wobec tego opodatkowane podatkiem VAT, to pomiędzy usługodawcą a usługobiorcą musi istnieć stosunek prawny, w ramach którego następuje wymiana świadczeń wzajemnych - usługi i wynagrodzenia, między którymi istnieje bezpośredni związek.

W opinii Rzecznika Generalnego w sprawie C-295/17 w pkt 34 czytamy: „Nie ma jednak znaczenia, w jaki sposób prawo krajowe traktuje opłatę wyrównawczą. Jak podkreśliły również Komisja i Portugalia podczas rozprawy, z punktu widzenia przepisów o VAT nie ma znaczenia, czy jest to roszczenie o odszkodowanie z tytułu deliktu czy kara umowna, ani czy jest to określane jako odszkodowanie, rekompensata czy wynagrodzenie. Ocena, czy płatność jest dokonywana w zamian za dostawę lub usługę, jest kwestią z zakresu prawa Unii, która musi być rozstrzygana odrębnie od oceny dokonywanej na mocy prawa krajowego (15)”.

W konsekwencji, aby uznać dane świadczenie za świadczenie odpłatne musi istnieć stosunek prawny pomiędzy świadczącym usługę a beneficjentem i w zamian za wykonanie usługi powinno zostać wypłacone wynagrodzenie. Musi istnieć bezpośredni związek pomiędzy świadczoną usługą i przekazanym za nią wynagrodzeniem. Oznacza to. że z danego stosunku prawnego, na podstawie którego wykonywana jest usługa, musi wynikać wyraźna, bezpośrednia korzyść na rzecz świadczącego usługę. Tym samym, opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług będzie podlegało tylko to świadczenie (usługa), w przypadku którego istnieje konsument, tj. odbiorca świadczenia odnoszący z niego choćby potencjalną korzyść. Dopóki nie istnieje podmiot, który odnosiłby lub powinien odnosić konkretne korzyści o charakterze majątkowym związanym z danym świadczeniem, dopóty świadczenie to nie będzie usługą podlegającą opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług. Opodatkowaniu podlegają tylko takie transakcje, w ramach których występuje możliwy do zidentyfikowania konsument towarów lub usług. W związku z powyższym zaniechanie działania lub tolerowanie czynności lub sytuacji podlega opodatkowaniu jedynie wówczas, gdy wykonywane jest w ramach umowy zobowiązaniowej, a jedna ze stron transakcji może zostać uznana za bezpośredniego beneficjenta usługi.

Charakter zasądzonej prawomocnym wyrokiem kwoty (...) zł należy ocenić również w kontekście wskazania przez Sąd Apelacyjny za sądem pierwszej instancji, że odpowiada ona wykazanej przez powódkę szkodzie, jak również to. że Sąd Apelacyjny uwzględnił roszczenie Wnioskodawcy o zapłatę kary umownej oraz odszkodowanie uzupełniające w łącznej kwocie (...) zł. W konsekwencji należy ocenić, czy zasądzona kwota nie stanowi niepodlegającego opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług odszkodowania.

W związku z tym należy wskazać, że w świetle art. 353 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, świadczenie może polegać na działaniu albo na zaniechaniu.

Przez świadczenie należy zatem rozumieć każde zachowanie się na rzecz innego podmiotu, polegające na działaniu (dokonanie czynności na rzecz innego podmiotu) albo na zaniechaniu (zobowiązanie do powstrzymania się od dokonania czynności lub do tolerowania czynności lub sytuacji). Na świadczenie mogą się również składać jednocześnie zachowania polegające na działaniu oraz na zaniechaniu.

Przepisy podatkowe nie definiują pojęcia „odszkodowania”. W związku z tym. należy posiłkować się regulacjami zawartymi w ustawie - Kodeks cywilny.

Zgodnie z art. 361 § 1 i 2 Kodeksu cywilnego: Zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła.

W powyższych granicach, w braku odmiennego przepisu ustawy, lub postanowienia umowy, naprawienie szkody obejmuje straty, które poszkodowany poniósł, oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono.

Na gruncie prawa cywilnego odszkodowanie za doznaną szkodę majątkową lub niemajątkową uzależnione jest od zaistnienia zdarzenia, z którym przepisy łączą obowiązek naprawienia

szkody. Ponadto między zdarzeniem a zaistniałą w jego wyniku szkodą musi istnieć związek przyczynowy.

Zgodnie z art. 471 Kodeksu cywilnego: Dłużnik obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.

W świetle wyżej przytoczonych przepisów, na gruncie stosunków cywilnoprawnych szkoda polega na nienależytym wykonaniu bądź niewykonaniu zobowiązania przez dłużnika, istnienia adekwatnego związku przyczynowego pomiędzy działaniem lub zaniechaniem a szkodą. Brak tych przesłanek powoduje, że nie mamy do czynienia ze szkodą, za powstanie której dłużnik zobowiązany jest do wypłaty odszkodowania. Istotą odszkodowań nie jest zatem płatność za świadczenie, lecz rekompensata za szkodę. W takim przypadku nie mamy do czynienia z transakcją ekwiwalentną - świadczenie w zamian za wynagrodzenie - co oznacza, że otrzymane odszkodowanie nie wiąże się z żadnym świadczeniem ze strony podatnika. Zapłata ta nie jest też związana z zobowiązaniem się otrzymującego daną kwotę do wykonania czynności, powstrzymania się od dokonania czynności lub tolerowania czynności lub sytuacji.

Ustalanie statusu wypłacanej rekompensaty, jako podlegającej bądź niepodlegającej opodatkowaniu VAT, należy więc oceniać w kontekście związku z konkretnym świadczeniem.

TSUE w sprawie o sygnaturze C-277/05 Societe Thermale D'Eugenie-les-Bains stwierdził, że: „Artykuły 2 ust. 1 i 6 ust. 1 Szóstej Dyrektywy Rady 77/388/EWG z dnia 17 maja 1977 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich w odniesieniu do podatków obrotowych - wspólny system podatku od wartości dodanej: ujednolicona podstawa wymiaru podatku, powinny być interpretowane w ten sposób, że kwoty zapłacone tytułem zadatku w ramach umów dotyczących świadczenia usług hotelarskich podlegających podatkowi VAT, w przypadku, gdy klient skorzysta z uprawnienia do odwołania rezerwacji, a kwoty te są zatrzymywane przez przedsiębiorstwo hotelarskie, należy uznać za odszkodowanie ryczałtowe płacone w celu naprawienia szkody poniesionej w następstwie niewykonania umowy przez klienta, bez bezpośredniego związku z jakąkolwiek odpłatnie świadczoną usługą, które jako takie nie podlega opodatkowaniu”.

Zagadnienie dotyczące kar umownych regulują przepisy Działu II „Skutki niewykonania zobowiązań” ustawy - Kodeks cywilny.

I tak, zgodnie z art. 483 § 1 Kodeksu cywilnego: Można zastrzec w umowie, że naprawienie szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego nastąpi przez zapłatę określonej sumy (kara umowna).

Przepis art. 483 Kodeksu cywilnego jest bezwzględnie obowiązującym przepisem prawa, tzn. kary umowne mogą być wyłącznie sankcją za niewykonanie lub niewłaściwe wykonanie zobowiązań niepieniężnych. Odstąpienie od umowy stanowi realizację uprawnień związanych z określonymi wypadkami niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązań z umów wzajemnych i skuteczne odstąpienie od umowy stanowi w pewnym sensie potwierdzenie, że istotnie miał miejsce przypadek niewykonania lub nienależytego wykonania umowy przez drugą stronę.

Z cyt. wyżej art. 483 § 1 Kodeksu cywilnego wynika, że kara umowna jest dodatkowym zastrzeżeniem umownym, wprowadzanym do umowy w ramach swobody kontraktowania, mającym na celu wzmocnienie skuteczności więzi powstałej między stronami w wyniku zawartej przez nie umowy i służy realnemu wykonaniu zobowiązań. Przewidziany umową obowiązek zapłaty kary umownej ma w stosunku do zasadniczego obowiązku dłużnika wynikającego z tej umowy charakter uboczny (akcesoryjny).

Mając na uwadze powyższe regulacje prawne należy wskazać, że kary umowne mogą być wyłącznie sankcją za niewykonanie lub niewłaściwe wykonanie zobowiązań. Zastrzeżenie kary umownej można zatem traktować jako formę uproszczenia redakcji warunków umowy, która pozwala na przyjęcie przez strony, że wypadki niewykonania lub nienależytego wykonania umowy, stanowią jednocześnie podstawę do domagania się zapłaty kary umownej.

Należy zaznaczyć, że dla ustalenia statusu otrzymywanych (czy wypłacanych) środków pieniężnych bez znaczenia pozostaje to jak strony nazywają daną płatność. Istotnym jest natomiast, czy stanowi ona zapłatę za konkretne świadczenie, czy też jest odszkodowaniem w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego. Jeżeli płatności o charakterze odszkodowawczym nie będą miały bezpośredniego związku z żadną czynnością mającą charakter świadczenia ze strony podmiotu zobowiązanego, wówczas kwota otrzymanych odszkodowań nie będzie mieściła się w katalogu czynności wymienionych w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy, i jako taka nie będzie podlegała opodatkowaniu tym podatkiem.

Odwołując się zatem do art. 361 i art. 471 Kodeksu cywilnego należy stwierdzić, że istotą odszkodowań nie jest płatność za świadczenie, lecz rekompensata za szkodę. W takim przypadku nie występuje świadczenie w zamian za wynagrodzenie, a zatem otrzymane odszkodowanie nie wiąże się z żadnym świadczeniem ze strony podatnika. Zapłata ta nie jest też związana z zobowiązaniem się otrzymującego daną kwotę do wykonania czynności, powstrzymania się od dokonania czynności lub tolerowania czynności lub sytuacji.

Także w przypadku, gdy odszkodowanie wynika z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, jego istota sprowadza się do naprawienia wyrządzonej w związku z tym szkody. Innymi słowy, przesłanką odszkodowania przewidzianego w art. 471 Kodeksu cywilnego jest

nie samo niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania, a spowodowanie tym szkody w rozumieniu art. 361 § 2 Kodeksu cywilnego.

Należy w tym miejscu wskazać na pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 grudnia 2022 r. sygn. akt 1 FSK 1624/19. W wyroku tym NSA wskazał, że podatkowo prawna ocena charakteru kwot należnych w oparciu o art. 471 Kodeksu cywilnego nie może koncentrować się wyłącznie na wykładni tych przepisów w świetle prawa cywilnego. „W świetle uregulowań art. 5 ust. 1 i 2 oraz art. 8 ust. 1 ustawy o VAT - (jak celnie stwierdził WSA we Wrocławiu w prawomocnym wyroku z dnia 10 maja 2017 r., sygn. akt I SA/Wr 1512/16. opubl. CBOSA) - o tym z jaką czynnością opodatkowaną mamy do czynienia w konkretnych okolicznościach faktycznych decyduje nie ocena z punktu widzenia prawa cywilnego, ale rzeczywista treść świadczenia zrealizowanego przez podatnika w ramach działalności gospodarczej, które po stronie przyjmującego świadczenie zrodziło obowiązek zapłaty wynagrodzenia. Nie ma przy tym znaczenia czy usługi są świadczone ściśle na podstawie umowy, czy też nie doszło do skutecznego zawarcia umowy, gdy jednocześnie wykonanie dodatkowych prac, świadczenie dodatkowych usług, okazało się obiektywnie konieczne dla zrealizowania celu określonego w umowie”.

W ocenie Wnioskodawcy z przedstawionych w opisie stanu faktycznego okoliczności wynika, że żądane przez Wnioskodawcę wynagrodzenie stanowią wynagrodzenie za świadczenia zrealizowane przez Wnioskodawcę w związku z zawartą pomiędzy stronami umową. Należy ponadto zauważyć, że dochodzone kwoty zostały zasądzone wyrokiem Sądu Okręgowego w kwotach brutto, a ustalenia te zostały przez Sąd Apelacyjny uznane za prawidłowe.

W konsekwencji należy stwierdzić, że zasądzona przez sądy obu instancji na rzecz Wnioskodawcy od pozwanej kwota (...) zł stanowi na gruncie ustawy o podatku od towarów i usług wynagrodzenie za wykonanie na rzecz pozwanej czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, które w całości podlega opodatkowaniu tym podatkiem.

Ad 2.

Wobec faktu, że do zakończenia wykonywania przez Wnioskodawcę świadczenia usług na rzecz zamawiającego, a także wezwania go do zapłaty, doszło w (…), i w związku z tym doszło do przedawnienia zobowiązania podatkowego z tytułu wykonania przez Wnioskodawcę na rzecz pozwanej czynności podlegających opodatkowaniu - upadła Spółka nie była obowiązana do wystawienia faktur dokumentujących wykonanie ww. usług i dostawy towarów po wydaniu w dniu (…)wyroku w sprawie sygn. (…) oraz w dniu (…) prawomocnego wyroku Sądu Apelacyjnego (…) w sprawie sygn. (…) o zasądzeniu na rzecz upadłej Spółki kwoty (...) zł, który utrzymał w mocy wyrok Sądu Okręgowego (…) z dnia (…) w sprawie sygn. (…) zasądzający na rzecz upadłej spółki kwotę (...) zł. Zgodnie z art. 19a ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą dokonania dostawy towarów lub wykonania usługi, z zastrzeżeniem ust. 1a, 1b, 5 i 7-11, art. 14 ust. 6, art. 20. art. 21 ust. 1 i art. 138f.

W odniesieniu do przyjmowanych częściowo usług, usługę uznaje się również za wykonaną, w przypadku wykonania części usługi, dla której to części określono zapłatę (art. 19a ust. 2 ustawy o podatku od towarów i usług).

Stosownie do art. 19a ust. 3 ustawy o podatku od towarów i usług usługę, dla której w związku z jej świadczeniem ustalane są następujące po sobie terminy płatności lub rozliczeń, uznaje się za wykonaną z upływem każdego okresu, do którego odnoszą się te płatności lub rozliczenia, do momentu zakończenia świadczenia tej usługi. Usługę świadczoną w sposób ciągły przez okres dłuższy niż rok, dla której w związku z jej świadczeniem w danym roku nie upływają terminy płatności lub rozliczeń, uznaje się za wykonaną z upływem każdego roku podatkowego, do momentu zakończenia świadczenia tej usługi.

Jak stanowi art. 19a ust. 5 pkt 3 lit. a ustawy o podatku od towarów i usług obowiązek podatkowy powstaje z chwilą wystawienia faktury w przypadkach, o których mowa w art. 106b ust. 1, z tytułu świadczenia usług budowlanych lub budowlano-montażowych.

Stosownie natomiast do art. 19a ust. 7 ustawy o podatku od towarów i usług, w przypadkach, o których mowa w ust. 5 pkt 3 i 4, gdy podatnik nie wystawił faktury lub wystawił ją z opóźnieniem, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą upływu terminów wystawienia faktury określonych w art. 106i ust. 3 i 4. a w przypadku gdy nie określono takiego terminu - z chwilą upływu terminu płatności.

Stosownie do art. 106b ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług podatnik jest obowiązany wystawić fakturę dokumentującą:

  1) sprzedaż, a także dostawę towarów i świadczenie usług, o których mowa w art. 106a pkt 2, dokonywane przez niego na rzecz innego podatnika podatku, podatku od wartości dodanej lub podatku o podobnym charakterze lub na rzecz osoby prawnej niebędącej podatnikiem;

  2) wewnątrzwspólnotową sprzedaż towarów na odległość, chyba że podatnik korzysta z procedury szczególnej, o której mowa w dziale XII w rozdziale 6a:

  3) wewnątrzwspólnotową dostawę towarów na rzecz podmiotu innego niż wskazany w pkt 1;

  4) otrzymanie przez niego całości lub części zapłaty przed dokonaniem czynności, o których mowa w pkt 1 i 2, z wyjątkiem przypadku, gdy zapłata dotyczy:

a) wewnątrzwspólnotowej dostawy towarów.

b) czynności, dla których obowiązek podatkowy powstaje zgodnie z art. 19a ust. 5 pkt 4.

c) dostaw towarów, dla których obowiązek podatkowy powstaje zgodnie z art. 19a ust. 1b.

Fakturę wystawia się nie później niż 30. dnia od dnia wykonania usług - w przypadku, o którym mowa w art. 19a ust. 5 pkt 3 lit. a (art. 106i ust. 3 pkt 1 ustawy o podatku od towarów i usług).

Stosownie do art. 106i ust. 7 ustawy o podatku od towarów i usług, faktury nie mogą być wystawione wcześniej niż 60 dnia przed:

1) dokonaniem dostawy towaru lub wykonaniem usługi;

2) otrzymaniem, przed dokonaniem dostawy towaru lub wykonaniem usługi, całości lub części zapłaty.

Stosownie do art. 106i ust. 8 ustawy o podatku od towarów i usług, przepis ust. 7 pkt 1 nie dotyczy wystawiania faktur w zakresie dostawy i świadczenia usług, o których mowa w art. 19a ust. 3, 4 i ust. 5 pkt 4, jeżeli faktura zawiera informację, jakiego okresu rozliczeniowego dotyczy.

W świetle opublikowanego w maju 2025 r. uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 stycznia 2025 r. sygn. akt I FSK 1625/20, „jeżeli usługi budowlane są świadczone odpłatnie w oparciu o wiążący strony stosunek prawny (kontrakt), w ramach którego wymieniane są świadczenia wzajemne, w przypadku odstąpienia od realizacji tych usług w wyniku odstąpienia od umowy, usługodawca który ma możliwość określenia, w oparciu o jego dane dokumentacyjne, wartości wyświadczonej na rzecz usługobiorcy usługi na ww. moment, powinien ją zafakturować z uwzględnieniem tej wartości. W przypadku kwestionowania przez odbiorcę tej faktury (usługobiorcę) ustalonej wartości wyświadczonych na jego rzecz usługi i nieuiszczenia stosownej zapłaty, usługodawcy przysługują uprawnienia wynikające z art. 89a u.p.t.u. Nie do przyjęcia jest stanowisko skarżącej, że skonkretyzowanie wykonanego przez nią świadczenia i ustalenia jego wartości podlegającej opodatkowaniu VAT. będą mogły nastąpić ewentualnie dopiero w następstwie prawomocnych rozstrzygnięć sądowych lub zawartych porozumień pomiędzy stronami”.

Spółka w oparciu o swoje dane dokumentacyjne określiła w pozwie z (…) wartość wyświadczonej na rzecz pozwanej usługi.

Wobec zakwestionowania przez pozwaną do dnia wydania wyroku Sądu Apelacyjnego i otrzymania zapłaty, Spółka nie wystawiła faktur w związku z wykonaniem ww. usług i dostawy towarów.

W świetle powołanych przepisów i poglądu wyrażonego przez Naczelny Sąd Administracyjny w ww. wyroku z (…), nie oznacza to jednak, że nie powstał w (…) obowiązek podatkowy w związku z wykonaniem tych usług i dostawą towarów.

Należy mieć bowiem również na uwadze stanowisko zajęte przez Ministra Finansów w interpretacji ogólnej z 1 kwietnia 2016 r. nr PT3.8101.41.2015.AEW.2016.AMT.141, zgodnie z którym „za datę wykonania usługi budowlanej lub budowlano-montażowej należy przyjąć datę faktycznego wykonania usługi, tj. dzień, w którym - w związku z wykonaniem określonej umową usługi lub jej części (jeżeli usługa jest przyjmowana częściowo) doszło do faktycznego zakończenia prac lub ich części - wykonawca zgłasza je do odbioru (w opinii wykonawcy usługi lub ich część są gotowe do ich przyjęcia przez nabywcę usługi)”.

Biorąc zatem pod uwagę pogląd wyrażony w ww. wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 stycznia 2025 r. oraz w ww. interpretacji ogólnej z 1 kwietnia 2016 r., w ocenie Wnioskodawcy obowiązek podatkowy z tytułu usług i dostawy towarów na rzecz pozwanej powstał w (…)

Upływ wynikającego z przepisów ustawy o podatku od towarów i usług terminu na wystawienie faktury nie oznacza, że na podatniku przestaje ciążyć obowiązek jej wystawienia. Przeciwnie, podatnik nadal ma obowiązek wystawić fakturę dokumentującą dostawę towarów lub świadczenie usług.

Należy mieć jednakże na uwadze, że w odniesieniu do opodatkowania ww. usług i dostawy towarów konieczne jest uwzględnienie regulacji prawnych wynikających z ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, odnoszących się do przedawnienia zobowiązań podatkowych.

Zgodnie z art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej, zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Istotą przedawnienia uregulowanego w art. 70 Ordynacji podatkowej jest to, że na skutek upływu czasu zobowiązanie podatkowe wygasa z mocy prawa, zobowiązanie podatkowe bowiem przestaje istnieć. Zatem, termin początkowy i końcowy przedawnienia zobowiązania podatkowego wyznacza termin płatności zobowiązania podatkowego (z zastrzeżeniem instytucji zawieszenia i przerwania biegu przedawnienia, które wpływają na końcowy termin przedawnienia).

W odniesieniu do podatku VAT, w orzecznictwie sądowym jednolicie przyjęty jest podgląd, iż instytucja przedawnienia ma zastosowanie do każdego z osobna rozliczenia w podatku od towarów i usług - niezależnie od jego wyniku (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 marca 2013 r., sygn. I FSK 744/12, podobnie: Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 29 czerwca 2009 r., sygn. I FPS 9/08), tj. zarówno do rozliczeń, w których obowiązek podatkowy w podatku VAT przekształcił się w zobowiązanie podatkowe, jak i w kwotę zwrotu różnicy podatku lub nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym, która może być zadeklarowana przez podatnika do przeniesienia na następny miesiąc.

Pojęcie zobowiązania podatkowego obejmuje zatem wszystkie zdarzenia rodzące obowiązek podatkowy w ramach tego okresu rozliczeniowego, których suma wyznacza podatek należny, stanowiący nierozerwalną (składową) część tego zobowiązania (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 marca 2014 r., sygn. akt I FSK 500/13). Innymi słowy, w podatku VAT zobowiązanie podatkowe za dany okres rozliczeniowy kształtuje się w następstwie zestawienia w ramach deklaracji kwot podatku należnego i podatku naliczonego.

Przedawnienie zobowiązań podatkowych dotyczy wszystkich zobowiązań, bez względu na sposób ich powstania. Przedawnieniu podlegają zarówno zobowiązania powstałe po doręczeniu decyzji ustalającej, jak i zobowiązania powstające z mocy prawa.

W związku z powyższym należy przyjąć tezę, że jeżeli przedawnia się zobowiązanie podatkowe, to wraz z nim przedawnieniu ulegają także inne elementy danego stosunku prawnopodatkowego. Analiza powyższych przepisów wskazuje, że prawa i obowiązki m.in. w zakresie wystawiania faktur i rozliczenia podatku na ich podstawie, obowiązują podatników dopóty, dopóki zobowiązanie podatkowe określone w tych fakturach nie uległo przedawnieniu. Okres przedawnienia - zgodnie z art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej - co do zasady - wynosi 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Termin przedawnienia zobowiązania podatkowego zaczyna biec od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku, a kończy się z upływem 5 lat. Zatem, termin początkowy i końcowy przedawnienia podatkowego wyznacza termin płatności tegoż zobowiązania (z zastrzeżeniem instytucji zawieszenia i przerwania biegu przedawnienia, które wpływają na końcowy termin przedawnienia). Przedawnienie oznacza, że po upływie określonego czasu od momentu powstania zobowiązania podatkowego zobowiązanie to wygasa, a organ podatkowy, po upływie terminu przedawnienia, nie może domagać się uregulowania (nie ma możliwości wyegzekwowania) należnego świadczenia. Należy przy tym zauważyć, że przedawnienie następuje z mocy prawa.

Instytucja przedawnienia ma to do siebie, że w odniesieniu do okresu, który uległ przedawnieniu, nie mogą być dokonywane żadne czynności, ani zwiększające zobowiązanie podatkowe, ani zmniejszające zobowiązanie podatkowe. Z chwilą upływu terminu przedawnienia nie jest możliwa ani modyfikacja już dokonanego rozliczenia podatkowego przez podatnika, ani też kontrola (weryfikacja) jego prawidłowości przez organ podatkowy. Nie ma też możliwości złożenia korekty deklaracji za okresy, w stosunku do których w podatku VAT nastąpiło przedawnienie.

Mając zatem na uwadze przedstawiony we wniosku stan faktyczny oraz przywołane wyżej przepisy należy stwierdzić, że zobowiązanie podatkowe z tytułu wykonania przez Wnioskodawcę na rzecz pozwanej usług i dostawy towarów zrealizowanych w (…) uległo przedawnieniu przed wydaniem prawomocnego wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia (…) na mocy art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej.

Zatem zasądzona ww. wyrokiem kwota zł należna Spółce od pozwanej, z uwagi na upływ terminu przedawnienia, nie stanowi już elementu podstawy opodatkowania podatkiem od towarów i usług z tytułu wykonania opisanych w stanie faktycznym usług i dostawy towarów, i nie powinna po dniu wydania wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia (…) na mocy art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej zostać udokumentowana fakturą, ponieważ zobowiązanie podatkowe w momencie wydania tego wyroku było już przedawnione.

Mając powyższe na uwadze, stanowisko Wnioskodawcy należy uznać za prawidłowe.

 

Ocena stanowiska

 

Stanowisko, które przedstawili Państwo we wniosku w zakresie podatku od towarów i usług jest w części prawidłowe, w części nieprawidłowe.

 

Uzasadnienie interpretacji indywidualnej

Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 775 ze zm.), zwanej dalej „ustawą” lub „ustawą o VAT”:

Stosownie do art. 2 pkt 6 ustawy:

W myśl art. 2 pkt 22 ustawy:

Na mocy art. 7 ust. 1 ustawy:

Stosownie do treści art. 8 ust. 1 ustawy:

Przez świadczenie usług należy rozumieć każde zachowanie niebędące dostawą towarów i świadczone na rzecz innego podmiotu. Powołane przepisy wskazują, że pojęcie świadczenia usług ma bardzo szeroki zakres, gdyż nie obejmuje wyłącznie działań podatnika, lecz również zobowiązanie do powstrzymania się od dokonywania czynności lub do tolerowania czynności lub sytuacji. Pod pojęciem usługi (świadczenia) należy rozumieć każde zachowanie, na które składać się może zarówno działanie (uczynienie, wykonanie czegoś), jak i zaniechanie (nieczynienie bądź tolerowanie, znoszenie określonych stanów rzeczy). Należy jednak zaznaczyć, że nie każde powstrzymanie się od działania czy tolerowanie czynności lub sytuacji może zostać uznane za usługę w rozumieniu przepisów ustawy o podatku od towarów i usług.

Z powołanego wyżej art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy jednoznacznie wynika, że dostawa towarów i świadczenie usług, co do zasady, podlega opodatkowaniu VAT wówczas, gdy są wykonywane odpłatnie. Aby uznać dane świadczenie za odpłatne, musi istnieć stosunek prawny pomiędzy świadczącym usługę a odbiorcą, a w zamian za wykonanie usługi powinno zostać wypłacone wynagrodzenie. Przy czym, przepisy ustawy nie określają postaci wynagrodzenia.

Na gruncie utrwalonej praktyki, w tym orzecznictwa sądów administracyjnych oraz Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (m.in. wyrok NSA z dnia 29 lutego 2012, sygn. akt I FSK 562/11, wyroki TSUE w sprawach: Town&Country Factor LTd C-498/99, Tolsma C-16/93, Hoge Raad C-154/80), wykształcono przesłanki warunkujące uznanie danych czynności za świadczenie usług podlegające opodatkowaniu VAT. Za takie czynności, zgodnie z ugruntowanymi tezami można uznać sytuacje, w których:

- istnieje związek prawny między usługodawcą i usługobiorcą, w ramach którego następuje świadczenie wzajemne;

- otrzymane wynagrodzenie stanowi wartość faktycznie przekazaną w zamian za usługi świadczone na rzecz usługobiorcy;

- istnieje bezpośrednia i jasno zindywidualizowana korzyść po stronie dostawcy towaru lub usługi;

- odpłatność za otrzymane świadczenie (towar lub usługę) pozostaje w bezpośrednim związku z czynnością, która miałaby być opodatkowana tym podatkiem;

- istnieje możliwość wyrażenia w pieniądzu wartości tego świadczenia wzajemnego.

W konsekwencji, dla uznania danego świadczenia za opodatkowane na gruncie ustawy o VAT, konieczne jest istnienie stosunku prawnego pomiędzy świadczącym usługę a odbiorcą, w ramach którego istnieje świadczenie wzajemne. Usługa musi być świadczona za wynagrodzeniem, a odpłatność ta powinna pozostawać w bezpośrednim związku z czynnością opodatkowaną. Ponadto, po stronie usługodawcy, musi istnieć bezpośrednia i skonkretyzowana korzyść z tytułu świadczenia usługi.

Natomiast kwestia odpłatności była niejednokrotnie przedmiotem rozstrzygania przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Jak zauważył Trybunał w wyroku w sprawie C-102/86 Apple and Pear Development Council, EU:C:1988:120: „czynność można uznać za dokonaną odpłatnie, gdy istnieje bezpośrednia i jasno zindywidualizowana korzyść po stronie dostawcy towaru lub usługi, a ponadto odpłatność za otrzymane świadczenie (towar lub usługę) pozostaje w bezpośrednim związku z czynnością, która miałaby być opodatkowana tym podatkiem”.

Z opisu sprawy wynika, że Państwo w ramach Konsorcjum firm :

- „B” sp. z o.o. (następnie: B sp. z o.o.) -Lider Konsorcjum

- C (następnie C) - Członek Konsorcjum,

- P.P.U.H. „ D” sp. z o.o. Członek Konsorcjum,

- A - Członek Konsorcjum

zawarło umowę Nr (...) z dnia (…) z Zamawiającym tj. E na budowę kanalizacji sanitarnej wraz z przebudową sieci wodociągowej.

Roboty objęte przedmiotową umową zostały odebrane przez Zamawiającego Protokołem odbioru końcowego z dnia E

Państwo (Zarząd A) nie wystawili Zamawiającemu ani Liderowi Konsorcjum faktury na zakres wykonanych robót, albowiem umowa Konsorcjum przewidywała, że wystawi ją Lider Konsorcjum po zakończeniu całego zadania inwestycyjnego i odebrania go przez Zamawiającego.

Sposób dokonania rozliczenia pomiędzy Członkami Konsorcjum regulowała umowa Realizacyjna do Umowy Konsorcjum zawarta w dniu (…) Zgodnie z § 9 Umowy Realizacyjnej do obowiązków Lidera Konsorcjum należało dokonanie końcowego rozliczenia finansowego z Zamawiającym (wystawienie faktury na cały zakres umowy) i z Członkami konsorcjum, zgodnie z wymogami określonymi w Umowie .

Podstawą wystawienia faktury VAT Zamawiającemu przez Lidera Konsorcjum były dokumenty odbioru inwestycji przez Zamawiającego. Na takiej samej podstawie powinny były zostać wystawione faktury przez Członków Konsorcjum Liderowi. Państw w oparciu o swoje dane dokumentacyjne określili w pozwie z (…) wartość wyświadczonej na rzecz pozwanej usługi.

Lider był zobowiązany wyrazić zgodę na przelew wynagrodzenia przez Zamawiającego bezpośrednio na rzecz Członków Konsorcjum w tym Państwa tj. upadłego A

Lider Konsorcjum pismem z dnia (...) poinformował Państwa (upadłego A), iż z dniem (…) przejmuje przypadający upadłemu zakres robót i wynikające z tego tytułu wynagrodzenie, zaś należność za roboty dotychczas wykonane przez Państwa (A) zostanie rozliczona po odbiorze końcowym. Uprawnienie takie dawał Liderowi Konsorcjum § 11 Umowy Realizacyjnej do Umowy Konsorcjum .

Po odbiorze robót w dniu (…) w piśmie z dnia (…) Lider Konsorcjum „B” sp. z o.o. (następnie : B sp. z o.o.) wskazał Zamawiającemu, iż to on jako Lider wystawi fakturę na należne Państwu (upadłemu A) wynagrodzenie i dokona rozliczenia wzajemnych roszczeń z Państwem (A) we własnym zakresie. Powołał się przy tym na fakt, iż nie może wystawić stosownego upoważnienia dla upadłego, albowiem Ten nienależycie wywiązał się z powierzonych mu do wykonania robót, co stało się powodem naliczenia mu kar umownych.

Ponieważ Lider Konsorcjum dokonał rozliczenia wartości robót upadłego tj. w rozliczeniu nie potwierdził zakresu robót wykonanych przez Państwa (upadłego A) brak było możliwości wystawienia faktury i na jej podstawie żądania zapłaty.

Jako, że Zamawiający, pomimo zobowiązania wynikającego z ust. 1 w zw. z ust. 4 § 8 umowy Nr (...), ani Lider Konsorcjum B sp. z o.o. (następnie : B sp. z o.o.) i pomimo zapisu § 10 umowy realizacyjnej z dnia (…) w zw. z pkt. 3.3. Umowy Konsorcjum z dnia (…) oraz dokonania odbioru końcowego robót, nie uregulowali należnego Państwu (upadłemu A) wynagrodzenia Syndyk Masy Upadłości A w upadłości likwidacyjnej dochodzi na drodze sądowej wynagrodzenia za wykonane przez upadłego roboty objęte umową Nr (...) na podstawie własnego kosztorysu robót.

Wyrokiem z dnia (…) Sąd Okręgowy (…) w sprawie sygn. (…) jedynie w nieznacznej części zasądził od strony pozwanej E na rzecz Państwa kwotę (...) zł, bez odsetek, zaś w pozostałej części t.j. co do kwoty (…) zł powództwo wobec tego pozwanego przedsiębiorstwa oddalił.

W wyniku rozpatrzenia apelacji strony powodowej / syndyka od wyroku Sądu Okręgowego (…) z dnia (…) Sąd Apelacyjny (…) wyrokiem z dnia (…) w sprawie sygn.(…), uwzględniając jedynie w niewielkim zakresie zarzuty apelacji, zmienił zaskarżony apelacją wyrok w pkt. V przez obniżenie kwoty nakazanej do ściągnięcia z zasądzonego roszczenia na rzecz Skarbu Państwa. W pozostałym zakresie apelację oddalił zasądzając koszty postępowania apelacyjnego na rzecz strony pozwanej.

W ocenie Sądu Apelacyjnego świadczenie pozwanego polegające na zapłacie wynagrodzenia za roboty wykonywane przez konsorcjum ma charakter niepodzielny i nie zmienia tego charakteru fakt wygaśnięcia pełnomocnictwa udzielonego liderowi konsorcjum z mocy prawa, czy też jego wypowiedzenie przez członków konsorcjum. W konsekwencji powyższego Sąd Apelacyjny stanął na stanowisku, że fakt wypowiedzenia liderowi konsorcjum pełnomocnictwa do reprezentowania Wnioskodawcy (czy ustania tego stosunku z mocy prawa) nie dawał uprawnienia członkowi konsorcjum (upadłemu) do żądania części wynagrodzenia bezpośrednio od inwestora.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego skoro w czasie podpisywania umowy wykonawcę reprezentował lider konsorcjum, to oczywistym jest, iż to ten podmiot jest jedynym uprawnionym do wstawienia faktury i wskazania rachunku (ew. konsorcjanta), na który ma nastąpić wypłata wynagrodzenia.

Jeżeli zatem lider konsorcjum nie wskazał upadłego A jako osoby, na rzecz której należy wypłacić wynagrodzenie, to strona pozwana / inwestor , pomimo wiedzy co do wypowiedzenia liderowi konsorcjum przez wszystkich jego członków pełnomocnictwa, a nadto pomimo wiedzy co do wygaśnięcia stosunku pełnomocnictwa w związku z ogłoszeniem upadłości A, nie mogła zapłacić powodowi wynagrodzenia za wykonane przez niego roboty budowlane.

Zasądzona wyrokiem Sądu Okręgowego (…) z dnia (…) w sprawie sygn. (…) kwota znajduje się w depozycie Sądu Rejonowego w (…) sygn. akt (…).

Na wniosek Wnioskodawcy prawomocnym postanowieniem z dnia (…) sygn. akt (…) Sąd Rejonowy w (…) postanowił wydać Wnioskodawcy kwotę (…) zł. Jednak kwota ta nie wpłynęła jeszcze na rachunek bankowy Państwa pomimo złożenia odpowiedniego wniosku.

Wątpliwości Państwa budzi kwestia czy zasądzona przez Sąd Okręgowy na rzecz Państwa od pozwanej kwota (...) zł stanowi na gruncie ustawy o podatku od towarów i usług wynagrodzenie za wykonanie na rzecz pozwanej czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, które w całości podlega opodatkowaniu tym podatkiem.

Odnosząc się do przedstawionego we wniosku opisu sprawy należy wskazać, że co do zasady konsorcjum jest organizacją zrzeszającą kilka podmiotów gospodarczych na określony czas, w konkretnym celu. Jakkolwiek ani w prawie cywilnym, ani w prawie podatkowym nie występuje legalna definicja konsorcjum, przyjmuje się, że zawarcie umowy konsorcjum możliwe jest na podstawie art. 353¹ ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2025 r., poz. 1071 ze zm.), w ramach tzw. swobody umów.

W konsekwencji strony zawierające umowę konsorcjum mogą ją ukształtować w sposób dowolny, byleby jej treść lub cel nie sprzeciwiały się ustawie, zasadom współżycia społecznego oraz właściwości takiego stosunku. Konsorcjum nie jest jednak podmiotem gospodarczym, nie posiada osobowości prawnej ani podmiotowości prawnej, nie musi być rejestrowane, ani mieć odrębnej nazwy czy też siedziby. Podmioty tworzące konsorcjum są, co do zasady, niezależne w swoich dotychczasowych działaniach (czyli w działaniach niezwiązanych z konsorcjum), a w działaniach związanych z konsorcjum realizują wspólne przedsięwzięcie objęte porozumieniem. Zawierając umowę konsorcjum podmioty mogą określić, kto będzie reprezentował konsorcjum na zewnątrz (może to być także osoba trzecia). Co do zasady, konsorcja nie mają też wspólnego majątku (chociaż mogą mieć wspólne konto rozliczeniowe), a wszelkie formy płatności regulowane są przez firmę lub osobę reprezentującą konsorcjum.

Przechodząc zatem na grunt prawa podatkowego należy zauważyć, że zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy o VAT:

Konsorcjum - w świetle obowiązujących przepisów prawa podatkowego - nie może być zatem uznane za podatnika VAT. Oznacza to, że relacji zachodzących pomiędzy stronami umowy konsorcjum (podatnikami VAT), dla potrzeb podatku od towarów i usług, nie należy oceniać na zasadach wewnętrznych rozliczeń konsorcjum. Powyższego nie zmienia okoliczność, że w przypadku umów konsorcjum dopuszczalne jest zawarcie ustaleń, że rozliczenia gospodarcze i księgowe, w tym dotyczące podpisywania umów i wystawiania faktur za prace wykonane przez uczestników konsorcjum na rzecz podmiotów zamawiających te prace na podstawie zawartego z nimi kontraktu - będzie dokonywał wytypowany przez uczestników konsorcjum podmiot.

Opodatkowaniu podatkiem VAT podlega czynność (tj. dostawa towarów lub świadczenie usług), a nie sama płatność. Natomiast udział w kosztach i przychodach Konsorcjum, które nie dotyczą dostawy towarów i świadczenia usług, nie powinien być opodatkowany podatkiem od towarów i usług i dokumentowany między stronami przez wystawienie faktury.

Przepisy podatkowe nie definiują pojęcia „odszkodowania”. W związku z tym, należy posiłkować się regulacjami zawartymi w Kodeksie cywilnym.

Art. 361 § 1 i 2 Kodeksu cywilnego:

Na gruncie prawa cywilnego odszkodowanie za doznaną szkodę majątkową lub niemajątkową uzależnione jest od zaistnienia zdarzenia, z którym przepisy łączą obowiązek naprawienia szkody. Ponadto między zdarzeniem a zaistniałą w jego wyniku szkodą musi istnieć związek przyczynowy.

Art. 471 Kodeksu cywilnego stanowi, że:

Na gruncie stosunków cywilnoprawnych szkoda polega na nienależytym wykonaniu bądź niewykonaniu zobowiązania przez dłużnika. Istotny jest też adekwatny związek przyczynowy pomiędzy działaniem lub zaniechaniem a szkodą. Brak tych przesłanek powoduje, że nie mamy do czynienia ze szkodą, za powstanie której dłużnik zobowiązany jest do wypłaty odszkodowania. Istotą odszkodowań nie jest zatem płatność za świadczenie, lecz rekompensata za szkodę. W takim przypadku nie mamy do czynienia z transakcją ekwiwalentną - świadczenie w zamian za wynagrodzenie - co oznacza, że otrzymane odszkodowanie nie wiąże się z żadnym świadczeniem ze strony podatnika. Zapłata ta nie jest też związana z zobowiązaniem się otrzymującego daną kwotę do wykonania czynności, powstrzymania się od dokonania czynności lub tolerowania czynności lub sytuacji.

Ustalanie statusu wypłacanej rekompensaty, jako podlegającej bądź niepodlegającej opodatkowaniu VAT, należy więc oceniać w kontekście związku z konkretnym świadczeniem.

TSUE w sprawie o sygnaturze C-277/05 Societe Thermale D`Eugenie-les-Bains stwierdził, że: „Artykuły 2 ust. 1 i 6 ust. 1 Szóstej Dyrektywy Rady 77/388/EWG z dnia 17 maja 1977 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich w odniesieniu do podatków obrotowych - wspólny system podatku od wartości dodanej: ujednolicona podstawa wymiaru podatku, powinny być interpretowane w ten sposób, że kwoty zapłacone tytułem zadatku w ramach umów dotyczących świadczenia usług hotelarskich podlegających podatkowi VAT, w przypadku, gdy klient skorzysta z uprawnienia do odwołania rezerwacji, a kwoty te są zatrzymywane przez przedsiębiorstwo hotelarskie, należy uznać za odszkodowanie ryczałtowe płacone w celu naprawienia szkody poniesionej w następstwie niewykonania umowy przez klienta, bez bezpośredniego związku z jakąkolwiek odpłatnie świadczoną usługą, które jako takie nie podlega opodatkowaniu”.

Zagadnienie dotyczące kar umownych regulują przepisy Działu II „Skutki niewykonania zobowiązań”  Kodeksu cywilnego.

Stosownie do art. 483 § 1 Kodeksu cywilnego:

Przepis art. 483 Kodeksu cywilnego jest bezwzględnie obowiązującym przepisem prawa, tzn. kary umowne mogą być wyłącznie sankcją za niewykonanie lub niewłaściwe wykonanie zobowiązań niepieniężnych. Odstąpienie od umowy stanowi realizację uprawnień związanych z określonymi wypadkami niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązań z umów wzajemnych i skuteczne odstąpienie od umowy stanowi w pewnym sensie potwierdzenie, że istotnie miał miejsce przypadek niewykonania lub nienależytego wykonania umowy przez drugą stronę.

Z cyt. wyżej art. 483 § 1 Kodeksu cywilnego wynika, że kara umowna jest dodatkowym zastrzeżeniem umownym, wprowadzanym do umowy w ramach swobody kontraktowania, mającym na celu wzmocnienie skuteczności więzi powstałej między stronami w wyniku zawartej przez nie umowy i służy realnemu wykonaniu zobowiązań. Przewidziany umową obowiązek zapłaty kary umownej ma w stosunku do zasadniczego obowiązku dłużnika wynikającego z tej umowy charakter uboczny (akcesoryjny).

Mając na uwadze powyższe regulacje prawne należy wskazać, że kary umowne mogą być wyłącznie sankcją za niewykonanie lub niewłaściwe wykonanie zobowiązań. Zastrzeżenie kary umownej można zatem traktować jako formę uproszczenia redakcji warunków umowy, która pozwala na przyjęcie przez strony, że wypadki niewykonania lub nienależytego wykonania umowy, stanowią jednocześnie podstawę do domagania się zapłaty kary umownej.

Dla ustalenia statusu otrzymywanych (czy wypłacanych) środków pieniężnych bez znaczenia pozostaje to jak strony nazywają daną płatność. Istotnym jest natomiast, czy stanowi ona zapłatę za konkretne świadczenie, czy też jest odszkodowaniem w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego. Jeżeli płatności o charakterze odszkodowawczym nie będą miały bezpośredniego związku z żadną czynnością mającą charakter świadczenia ze strony podmiotu zobowiązanego, wówczas kwota otrzymanych odszkodowań nie będzie mieściła się w katalogu czynności wymienionych w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy, i jako taka nie będzie podlegała opodatkowaniu podatkiem VAT.

Odwołując się zatem do art. 361 i art. 471 Kodeksu cywilnego należy stwierdzić, że istotą odszkodowań nie jest płatność za świadczenie, lecz rekompensata za szkodę. W takim przypadku nie występuje świadczenie w zamian za wynagrodzenie, a zatem otrzymane odszkodowanie nie wiąże się z żadnym świadczeniem ze strony podatnika. Zapłata ta nie jest też związana z zobowiązaniem się otrzymującego daną kwotę do wykonania czynności, powstrzymania się od dokonania czynności lub tolerowania czynności lub sytuacji.

Także w przypadku, gdy odszkodowanie wynika z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, jego istota sprowadza się do naprawienia wyrządzonej w związku z tym szkody. Innymi słowy, przesłanką odszkodowania przewidzianego w art. 471 Kodeksu cywilnego jest nie samo niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania, a spowodowanie tym szkody w rozumieniu art. 361 § 2 Kodeksu cywilnego.

Uwzględniając powyższe przepisy w kontekście okoliczności sprawy przedstawionych we wniosku stwierdzić należy, że w przedmiotowej sprawie przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące szkody czy kar umownych nie mają zastosowania, gdyż przepis art. 361 Kodeksu cywilnego dotyczy szkody wyrządzonej na majątku, a art. 471 Kodeksu cywilnego dotyczy szkody z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy - a z takimi przypadkami nie mamy do czynienia w opisanej sytuacji.

Z przedstawionych we wniosku okoliczności wynika zatem, że w rozpatrywanym przypadku mamy do czynienia z transakcją ekwiwalentną - świadczenie w zamian za wynagrodzenie. Kwota pieniężna, którą pozwany zobowiązany jest Państwu zapłacić, nie posiada cech odszkodowania za poniesioną szkodę, gdyż nie zaistniały okoliczności, które w rozumieniu Kodeksu cywilnego powodowałyby szkodę i determinowały wypłatę odszkodowania. Płatność ta stanowi należność wynikającą wprost z łączącego Państwa i pozwanym stosunku zobowiązaniowego (umowy cywilnoprawnej), w wyniku którego doszło do realizacji określonych prac, i którą potwierdziły sądy obu instancji.

Zasądzona przez Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia (…) sygn. akt (…) i Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia (…) sygn. akt (…) na rzecz Państwa od pozwanej kwota (...) zł stanowi wynagrodzenie za wykonanie na rzecz pozwanej czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, które w całości podlega opodatkowaniu tym podatkiem.

Wypłatę kwoty zasądzonej na Państwa rzecz należy traktować jako wynagrodzenie za świadczenie wykonywane przez Państwa na rzecz pozwanej, co wypełnia wskazaną przesłankę uznania czynności wykonywanych przez Państwa za czynności podlegające opodatkowaniu w myśl art. 5 ust. 1 ustawy.

Stanowisko Państwa w zakresie pytania nr 1 jest prawidłowe.

Kolejne wątpliwości Państwa dotyczą kwestii czy wobec faktu, że do zakończenia wykonywania przez Państwa świadczenia usług na rzecz zamawiającego, a także wezwania go do zapłaty, doszło w (…), i w związku z tym Państwa zdaniem doszło do przedawnienia zobowiązania podatkowego z tytułu wykonania przez Państwa na rzecz pozwanej czynności podlegających opodatkowaniu - upadła Spółka nie była obowiązana do wystawienia faktur dokumentujących wykonanie ww. usług i dostawy towarów po wydaniu w dniu (…) przez Sąd Okręgowy (…) wyroku w sprawie sygn. (…) oraz w dniu (…) prawomocnego wyroku przez Sąd Apelacyjny (…) w sprawie sygn. (…) o zasądzeniu na rzecz upadłej Spółki kwoty (...) zł.

Zgodnie z art. 19 ust. 1 ustawy o VAT, w stanie prawnym obowiązującym w 2010 r.:

W myśl art. 19 ust. 13 pkt 2 lit d ustawy o VAT, w stanie prawnym obowiązującym w 2010 r.:

Na podstawie art. 19 ust. 14 ustawy o VAT w stanie prawnym obowiązującym w 2010 r.:

Jak stanowi art. 19 ust. 15 ustawy o VAT w stanie prawnym obowiązującym w 2010 r.:

Stosownie do art. 106 ust. 1 ustawy o VAT, w stanie prawnym obowiązującym w 2010 r.:

Określenie momentu wykonania usługi budowlanej lub budowlano-montażowej dla celów podatku od towarów i usług powinno następować na podstawie obiektywnych przesłanek.

Mając powyższe przepisy na uwadze, należy zwrócić uwagę na okoliczności przedstawionego we wniosku w opisie zdarzenia przyszłego m.in. iż:

    - Lider Konsorcjum pismem z (…) poinformował Upadłego A, iż z dniem (…) przejmuje przypadający upadłemu zakres robót i wynikające z tego tytułu wynagrodzenie, zaś należność za roboty dotychczas wykonane przez A zostanie rozliczona po odbiorze końcowym;

    - Upadły został pozbawiony przez Lidera Konsorcjum dalszej możliwości prowadzenia robót i został zmuszony do „ zejścia” z placu budowy, a kierownik budowy upadłego  złożył oświadczenie o rezygnacji z obowiązków kierownika budowy;

    - Schodząc z budowy Upadły przeprowadził wszelkie badania świadczące o prawidłowym wykonaniu robót, a badania te obejmowały:

            - (…)

  - Lider Konsorcjum dokonał rozliczenia wartości robót z Inwestorem i w rozliczeniu nie potwierdził zakresu robót wykonanych przez Upadłego;

  - Upadły realizował roboty objęte umową Nr (...) jako członek Konsorcjum wskazanego w tej umowie na podstawie umowy Konsorcjum z dnia (…) i umowy realizacyjnej do umowy konsorcjum z dnia (…) Na podstawie § 2 pkt. 1 umowy realizacyjnej upadły miał zrealizować (...)% zakresu robót. Nie wykonał ich jednakże w całości wobec konfliktu, jaki zrodził się pomiędzy nim a Liderem Konsorcjum na tle realizacji innej budowy. Lider Konsorcjum zalegał z zapłatą wynagrodzenia na rzecz upadłego, co spowodowało utratę jego płynności finansowej;

  - Syndyk wystąpił na drogę sądową z pozwem przeciwko Inwestorowi i Liderowi Konsorcjum o zapłatę wynagrodzenia za wykonane przez Upadłego roboty i pierwotnie domagał się zapłaty kwoty (…) zł brutto (… netto) zgodnie z dokonanym przez siebie rozliczeniem w oparciu o kosztorys ofertowy;

  - Przed wytoczeniem powództwa został sporządzony własny kosztorys powykonawczy Wnioskodawcy, który stanowił podstawę wytoczenia powództwa - była to wartość wykonanych robót budowlano-montażowych na budowie kanalizacji sanitarnej i przebudowy sieci wodociągowej na rzecz Zamawiającego lecz rozliczonych z Zamawiającym za pośrednictwem Lidera Konsorcjum (który rozliczał również roboty pozostałych Członków Konsorcjum).

Z okoliczności sprawy wynika niewątpliwie, że pewne prace zostały wykonane przez Państwa w ramach realizacji umowy Nr (...) przed opuszczeniem przez Upadłego placu budowy. Prace te zostały przejęte przez Lidera Konsorcjum z dniem (…)

Z opisu sprawy wynika również, że w sprawie toczył się spór w ramach konsorcjum co do tego, w jakiej części (i w jakiej wysokości), za prace wykonane przez Państwa do momentu opuszczenia przez Państwa placu budowy, przysługiwało Państwu należne wynagrodzenie. Skutkiem było postępowanie sądowe. Jednocześnie wartość tych prac była możliwa do określenia - sporządzili Państwo własny kosztorys powykonawczy.

W związku z powyższym oraz ze względu na szczególne uregulowania wewnętrzne w ramach umowy konsorcjum, odebranie protokołem prac przez zamawiającego (…), nie może być traktowane jako również odebranie zakresu prac wykonanych przez Państwa. Protokół potwierdzał jedynie odebranie prac od Konsorcjum. Natomiast jak wynika z wniosku w zakresie prac wykonanych przez Państwa Lider Konsorcjum przejął przypadający Państwu zakres robót i wynikające z tego tytułu wynagrodzenie, z obowiązkiem rozliczenia z Państwem. Natomiast z wniosku nie wynika, by do takiego rozliczenia kiedykolwiek doszło.

Zatem uwzględniając powyższe, na gruncie przedstawionego we wniosku opisu zdarzenia przyszłego należy uznać, że w odniesieniu do części prac wykonanych przez Państwa przed opuszczeniem przez Państwa placu budowy i przed przejęciem przez Lidera Konsorcjum z dniem (…) zakresu robót zleconych Państwu, usługa została faktycznie wykonana przez Państwa w tej części.

W związku z tym, gdy opuścili Państwo plac budowy i zaprzestali realizacji usług, w odniesieniu do prac faktycznie wykonanych przez Państwa do momentu opuszczenia przez Państwa placu budowy, zgodnie z cyt. wyżej art. 19 ust. 13 pkt 2 lit. d ustawy o VAT, powstał obowiązek podatkowy. W konsekwencji wykonania czynności opodatkowanej VAT, po stronie Państwa, zaistniał obowiązek wystawienia faktury dokumentującej tę czynność/czynności stosownie do cyt. wyżej art. 106 ust. 1 ustawy o VAT, w ustawowym terminie (wg stanu prawnego obowiązującego w 2010 r.).

Podkreślić należy, iż spór pomiędzy stronami co do zakresu wykonanych robót budowlanych oraz ich rozliczenia (ceny) nie wstrzymuje powstania obowiązku podatkowego w podatku od towarów i usług i nie stoi na przeszkodzie określeniu podstawy opodatkowania w tym podatku (zwłaszcza mając na uwadze możliwości jej skorygowania i zastosowania art. 89a ustawy o VAT) - por. wyrok NSA z 30 stycznia 2025 r., sygn. akt I FSK 1625/20.

Zgodnie z art. 21 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 111 ze zm.), zwanej dalej „Ordynacją podatkową”:

W myśl art. 59 § 1 pkt 9 Ordynacji podatkowej:

Stosownie do art. 70 § 3 Ordynacji podatkowej:

Zgodnie z instytucją przedawnienia w odniesieniu do okresu, który uległ przedawnieniu nie mogą być dokonywane żadne czynności ani zwiększające zobowiązanie podatkowe, ani zmniejszające zobowiązanie podatkowe ani potwierdzające za pomocą faktur wykonanie czynności (dostaw/usług). Podatnik nie jest tym samym zobowiązany do wystawiania, posiadania dokumentów oraz ewidencji prowadzonych dla celów rozliczania podatku za okresy, które uległy przedawnieniu.

Przedawnienie oznacza, że po upływie określonego czasu od momentu powstania zobowiązania podatkowego zobowiązanie to wygasa, a organ podatkowy, po upływie terminu przedawnienia, nie może domagać się uregulowania (nie ma możliwości wyegzekwowania) należnego świadczenia. Należy przy tym zauważyć, że przedawnienie następuje z mocy prawa.

Odnosząc się do kwestii przedawnienia zobowiązania podatkowego powstałego w związku z ww. świadczeniem, należy wyjaśnić, iż zgodnie z art. 70 § 3 Ordynacji podatkowej bieg terminu przedawnienia przerywa ogłoszenie upadłości. Z opisu sprawy wynika, iż mamy do czynienia z przesłanką przerwania biegu terminu przedawnienia jaką jest ogłoszenie upadłości. Wobec tego nie doszło do przedawnienia zobowiązania podatkowego z tytułu wykonania przez Państwa przedmiotowych świadczeń.

Mając na uwadze, że nie doszło do przedawnienia zobowiązania podatkowego z tytułu wykonania przez Państwa na rzecz pozwanej czynności podlegających opodatkowaniu, byli Państwo obowiązani do wystawienia faktur dokumentujących wykonanie ww. usług i dostawy towarów w związku z wydanym w dniu (…) przez Sąd Okręgowy (…) wyrokiem w sprawie sygn. (…) oraz w dniu (…) prawomocnym wyrokiem przez Sąd Apelacyjny (…) w sprawie sygn. (…) o zasądzeniu na rzecz upadłej Spółki kwoty (...) zł.

Stanowisko Państwa w zakresie pytania nr 2 jest nieprawidłowe.

 

Dodatkowe informacje

Informacja o zakresie rozstrzygnięcia

 

Interpretacja dotyczy zdarzenia przyszłego, które Państwo przedstawili i stanu prawnego, który obowiązuje w dniu wydania interpretacji.

 

Jestem ściśle związany przedstawionym we wniosku opisem zdarzenia przyszłego, ponoszą Państwo ryzyko związane z ewentualnym błędnym lub nieprecyzyjnym jego przedstawieniem. Zatem, wydając przedmiotową interpretację oparłem się na wynikającym z treści wniosku opisie zdarzenia przyszłego. W przypadku, gdy w toku postępowania podatkowego, kontroli podatkowej, bądź celno-skarbowej zostanie określony odmienny stan sprawy, interpretacja nie wywoła w tym zakresie skutków prawnych. Ponadto, w sytuacji zmiany któregokolwiek elementu przedstawionego w opisie sprawy, udzielona odpowiedź traci swoją aktualność.

 

Pouczenie o funkcji ochronnej interpretacji

  - Funkcję ochronną interpretacji indywidualnych określają przepisy art. 14k-14nb ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 111 ze zm.). Interpretacja będzie mogła pełnić funkcję ochronną, jeśli Państwa sytuacja będzie zgodna (tożsama) z opisem zdarzenia przyszłego i zastosują się Państwo do interpretacji.

  - Zgodnie z art. 14na § 1 Ordynacji podatkowej:

  - Zgodnie z art. 14na § 2 Ordynacji podatkowej:

 

Pouczenie o prawie do wniesienia skargi na interpretację

Mają Państwo prawo do zaskarżenia tej interpretacji indywidualnej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Zasady zaskarżania interpretacji indywidualnych reguluje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143; dalej jako „PPSA”).

Skargę do Sądu wnosi się za pośrednictwem Dyrektora KIS (art. 54 § 1 PPSA). Skargę należy wnieść w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia interpretacji indywidualnej (art. 53 § 1 PPSA):

   - w formie papierowej, w dwóch egzemplarzach (oryginał i odpis) na adres: Krajowa Informacja Skarbowa, ul. Warszawska 5, 43-300 Bielsko-Biała (art. 47 § 1 PPSA), albo

   - w formie dokumentu elektronicznego, w jednym egzemplarzu (bez odpisu), na adres Krajowej Informacji Skarbowej na platformie ePUAP: /KIS/wnioski albo /KIS/SkrytkaESP (art. 47 § 3 i art. 54 § 1a PPSA).

Skarga na interpretację indywidualną może opierać się wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 57a PPSA).

 

Podstawa prawna dla wydania interpretacji

Podstawą prawną dla wydania tej interpretacji jest art. 13 § 2a oraz art. 14b § 1 Ordynacji podatkowej.