Spółka akcyjna X. S.A., będąca czynnym podatnikiem VAT, prowadzi działalność głównie holdingową, z niektórymi czynnościami opodatkowanymi VAT. W 2015 roku sprzedała akcje niemieckiej spółce, a nabywca zamiast zapłaty gotówkowej zaciągnął od spółki pożyczkę z odsetkami, którą spłacał w ratach. Pożyczka miała charakter incydentalny i nie była związana z główną działalnością…
Interpretacja indywidualna po wyroku sądu
– stanowisko w części prawidłowe, w części nieprawidłowe
Szanowni Państwo,
1) ponownie rozpatruję sprawę Państwa wniosku z 4 listopada 2021 r. (data wpływu 4 listopada 2021 r.) – uwzględniam przy tym wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 października 2025 r. sygn. akt I FSK 1504/22,
2) stwierdzam, że Państwa stanowisko w sprawie oceny skutków podatkowych opisanego stanu faktycznego w podatku od towarów i usług:
- w kwestii braku uwzględnienia obrotu z tytułu udzielenia pożyczki w postaci odsetek przy kalkulacji proporcji, o której mowa w art. 90 ust. 2 i nast. ustawy o VAT (zakres pytania nr 1) – jest prawidłowe,
- w kwestii prawa do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego wynikającego z faktury wystawionej przez Przedsiębiorcę (zakres pytania nr 2) – jest nieprawidłowe.
Zakres wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej
4 listopada 2021 r. wpłynął Państwa wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej, który dotyczy:
- uwzględnienia obrotu z tytułu udzielenia pożyczki w postaci odsetek przy kalkulacji proporcji, o której mowa w art. 90 ust. 2 i nast. ustawy o VAT,
- prawa do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego wynikającego z faktury wystawionej przez Przedsiębiorcę.
Uzupełnili go Państwo – w odpowiedzi na wezwanie – pismem z 11 stycznia 2022 r. (wpływ 11 stycznia 2022 r.).
Treść wniosku jest następująca:
Opis stanu faktycznego
X. S.A. (zwana dalej „Wnioskodawcą”) jest zarejestrowanym czynnym podatnikiem VAT w Polsce.
Zgodnie ze statutem podstawowy przedmiot działalności Wnioskodawcy obejmuje działalność związaną z oprogramowaniem.
Ponadto statutowy przedmiot działalności Wnioskodawcy obejmuje m.in. (...).
Statutowy przedmiot działalności Wnioskodawcy nie obejmuje udzielania pożyczek pieniężnych.
Aktualnie faktyczny przedmiot działalności Wnioskodawcy koncentruje się na działalności (...), w ramach której Wnioskodawca nie wykonuje czynności opodatkowanych.
Wnioskodawca wykazuje jednak obrót podlegający VAT w związku z regularnym rozliczaniem opłaty ryczałtowej z tytułu używania samochodu osobowego stanowiącego składnik majątku Wnioskodawcy dla celów prywatnych.
W 2015 r. Wnioskodawca sprzedał akcje w niemieckiej spółce Z. Nabywcą akcji była inna niemiecka spółka. Zgodnie z umową zawartą przez Wnioskodawcę z nabywcą akcji (zwanym dalej „Dłużnikiem”), nabywca zamiast spłacać cenę sprzedaży akcji w gotówce, zaciągnął od Wnioskodawcy pożyczkę i zobowiązał się do jej spłaty na rzecz Wnioskodawcy wraz z odsetkami.
W związku z tym, że w trakcie trwania umowy pożyczki, na skutek problemów z płynnością finansową, Dłużnik prosił Wnioskodawcę o zmiany terminów i zasad spłaty pożyczki, w 2017 r. podpisano aneks do tej umowy określający ostateczne terminy spłaty całości udzielonej pożyczki wraz z należnymi Wnioskodawcy odsetkami umownymi. Ostatecznie termin spłaty ostatniej raty pożyczki ustalono na (...) grudnia 2022 r. Dłużnik miał możliwość spłaty pożyczki przed tym terminem.
Dla potrzeb rozliczeń VAT Wnioskodawca wykazywał w deklaracjach VAT obrót z odsetek jako „Dostawa towarów oraz świadczenie usług poza terytorium kraju” (pole P.11 deklaracji VAT).
Zasadniczym motywem udzielenia pożyczki było umożliwienie Dłużnikowi sfinansowania zakupu akcji. Celem Wnioskodawcy nie jest samo uzyskanie przychodu z tytułu udzielenia pożyczki, choć wynagrodzenie Wnioskodawcy w postaci odsetek zostało przewidziane.
Opisana powyżej pożyczka miała charakter incydentalny, a Wnioskodawca nie udzielał innych pożyczek.
W zamiarze Wnioskodawcy nie leży i nie leżało trudnienie się działalnością pożyczkową. Wnioskodawca nie miał i nadal nie ma w zamiarze udzielania pożyczek w sposób zorganizowany i częstotliwy lub tworzenia rozwiązań zapewniających regularność ich udzielania. Co więcej, z dużym prawdopodobieństwem można założyć, iż udzielenie pożyczki w takim kształcie, jak opisany (czyli w celu umożliwienia sfinansowania zakupu akcji) będzie zdarzeniem jednokrotnym. Wnioskodawca nie planuje bowiem udzielać tego typu pożyczek w najbliższej przyszłości.
Udział osób zaangażowanych po stronie Wnioskodawcy w proces udzielenia pożyczki ograniczył się zasadniczo do czynności rozliczeniowych i księgowych, zawarcia aneksu oraz okresowym naliczaniem odsetek.
Wnioskodawca nie zamierzał i nie zamierza doprowadzić do takiego ustrukturyzowania swoich aktywności, aby udzielanie pożyczek zaczęło stanowić trwałe rozszerzenie zakresu jej działalności. Wnioskodawca nie poszukuje również potencjalnych pożyczkobiorców wśród osób trzecich.
Przed zawarciem umowy pożyczki Wnioskodawca i osoba fizyczna, polski przedsiębiorca prowadzący działalność gospodarczą na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej, będący czynnym podatnikiem VAT (dalej zwany „Przedsiębiorcą”) uzgodnili ustnie pełne zaangażowanie Przedsiębiorcy w monitoring spłaty pożyczki przy wykorzystaniu doświadczenia Przedsiębiorcy i jego rozległych kontaktów biznesowych na rynku informatycznym i finansowym.
Ustne ustalenia zostały potwierdzone w maju 2021 r. umową zawartą przez Wnioskodawcę z Przedsiębiorcą w formie pisemnej. W tej umowie Przedsiębiorca oświadczył, że zważywszy na okoliczności opisane powyżej podjął się nadzoru nad spłatą pożyczki, w tym w szczególności zobowiązuje się do podjęcia działań zmierzających do maksymalnego przyśpieszenia tej spłaty. Przedsiębiorca zadeklarował, że posiada niezbędną wiedzę i rozeznanie europejskiego rynku informatycznego i finansowego oraz że dokonał wstępnej analizy możliwości wcześniejszej spłaty pożyczki. Wnioskodawca i Przedsiębiorca potwierdzili, że przyśpieszona spłata pożyczki może być dokonana w formie jednorazowej wpłaty lub kilku/kilkunastu wpłat na rachunek bankowy Wnioskodawcy. Prowadzenie przez Przedsiębiorcę jakichkolwiek negocjacji z Dłużnikiem dotyczących zmiany warunków spłaty pożyczki zawartych w umowie pożyczki wraz z aneksem, innych aniżeli skutkujących przyśpieszoną spłatą, wymagało uprzedniej ich akceptacji przez Wnioskodawcę.
Szczegółowo określony przedmiot umowy obejmował nadzór nad spłatą pożyczki, w tym w szczególności podjęcie działań zmierzających do maksymalnego przyśpieszenia jej spłaty.
Zakres usług w ramach umowy obejmował:
- ogólny nadzór nad bieżącą działalnością Dłużnika,
- informowanie Wnioskodawcy o okolicznościach mogących mieć negatywny wpływ na terminową spłatę pożyczki,
- współpracę z przedstawicielami Dłużnika w ustalaniu działań ułatwiających i przyspieszających spłatę pożyczki,
- reprezentowanie Wnioskodawcy w kontaktach z przedstawicielami Dłużnika w zakresie dotyczącym spłaty pożyczki,
- udział w negocjacjach prowadzonych przez przedstawicieli Dłużnika z osobami trzecimi obejmujących przedmiotowo spłatę pożyczki.
Zakres usług Przedsiębiorcy nie obejmował windykacji pożyczki w razie braku spłaty.
Wynagrodzenie za usługi Przedsiębiorcy zostało ustalone w zależności od rezultatu działań Przedsiębiorcy (tzn. było należne tylko w przypadku uzyskania przez Wnioskodawcę spłaty całej pożyczki) oraz ryczałtowo (tzn. w kwocie uzależnionej od terminu uzyskania spłaty pożyczki, na zasadzie im dłuższa spłata, tym niższe wynagrodzenie Przedsiębiorcy).
Wnioskodawca i Przedsiębiorca są podmiotami powiązanymi w rozumieniu art. 32 ust. 2 ustawy o VAT.
W związku z wcześniejszą spłatą pożyczki przez Dłużnika, w dniu (...) września 2021 r. Przedsiębiorca otrzymał od Wnioskodawcy wynagrodzenie, a wykonane przez Przedsiębiorcę usługi zostały udukomentowane przez Przedsiębiorcę fakturą VAT wystawioną dla Wnioskodawcy. W chwili wystawienia faktury i zapłaty kwoty wynikającej z tej faktury Przedsiębiorca był podmiotem znajdującym się na tzw. białej liście.
Środki pochodzące ze spłaty pożyczki Wnioskodawca może wykorzystać do wykonywania czynności opodatkowanych VAT.
W deklaracji JPK_V7M za sierpień 2021 r. Wnioskodawca początkowo wykazał kwotę VAT naliczonego wynikającego z faktury Przedsiębiorcy jako podlegającą odliczeniu od podatku należnego i z uwagi na wysokość kwoty podatku naliczonego wystąpił z wnioskiem o zwrot VAT.
W toku czynności sprawdzających podjętych przez organ podatkowy Wnioskodawca powziął wątpliwości dotyczące zasadności wykazanego odliczenia z tytułu VAT naliczonego w fakturze przedsiębiorcy i skorygował deklarację JPK_V7M za sierpień 2021 r. w taki sposób, że nie wykazał jako do odliczenia kwoty VAT naliczonego z faktury wystawionej przez Przedsiębiorcę.
W uzupełnieniu z 22 grudnia 2021 r. złożyli Państwo następujące wyjaśnienie:
Ad. Pytania „Czy w zakresie objętym wnioskiem, na dzień sporządzenia wniosku tj. na dzień 4 listopada 2021 r., sprawa została rozstrzygnięta co do jej istoty w decyzji lub postanowieniu organu podatkowego?” oraz „czy zostało złożone odwołanie od decyzji lub postanowienia?”
Wnioskodawca wyjaśnia, że w zakresie objętym wnioskiem, na dzień sporządzenia wniosku tj. na dzień 4 listopada 2021 r., sprawa nie została rozstrzygnięta co do jej istoty w decyzji lub postanowieniu organu podatkowego oraz, że nie zostało złożone odwołanie od decyzji lub postanowienia, ponieważ żadna decyzja ani postanowienie nie zostały wydane w zakresie objętym wnioskiem.
Ad. I.1. Pytanie: „Jaka jest wartość udzielonej pożyczki?”
Wartość udzielonej pożyczki (kapitał pożyczki) wynosiła (...) EUR.
Ad. I.2. Pytanie: „Jaka jest kwota wynagrodzenia ustanowionego dla Wnioskodawcy z tytułu udzielonej pożyczki?”
Wynagrodzenie Wnioskodawcy (odsetki od pożyczki) zostało umownie określone jako (...)
Faktycznie Wnioskodawca otrzymał od pożyczkobiorcy wynagrodzenie w kwotach i okresach wskazanych poniżej.
(...)
Ad. I.3. Pytanie: „Jakie obroty Państwa Spółka osiąga z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej?”
Poniżej Wnioskodawca przedstawia informacje o przychodach osiąganych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej (w PLN, na podstawie sprawozdań finansowych).
(...)
*dane mogą ulec zmianie do czasu sporządzenia sprawozdania finansowego
Ad. I.4. Pytanie: „Jaki odsetek ogółu obrotów Państwa Spółki z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej stanowi wynagrodzenie uzyskiwane z tytułu udzielonej pożyczki?”
Poniżej Wnioskodawca przedstawia informacje o procentowym udziale (odsetku) wynagrodzenia uzyskiwanego z tytułu udzielonej pożyczki w całości obrotów Wnioskodawcy z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej.
(...)
Ad. II.1. Pytanie: „Czy w związku z zawartą pomiędzy Wnioskodawcą a Przedsiębiorcą umową dot. „nadzoru nad spłatą pożyczki” organ podatkowy, określił podstawę opodatkowania zgodnie z wartością rynkową, w związku z art. 32 ust. 1 i 2 ustawy o podatku od towarów i usług?”
Nie, w związku z zawartą pomiędzy Wnioskodawcą a Przedsiębiorcą umową dot. „nadzoru nad spłatą pożyczki” organ podatkowy nie określił podstawy opodatkowania zgodnie z wartością rynkową, w związku z art. 32 ust. 1 i 2 ustawy o podatku od towarów i usług.
Ad. II.2. „Wyjaśnienie jakie czynności w ramach prowadzonej działalności gospodarczej wykonuje Wnioskodawca, czy są to czynności: (a) opodatkowane, jeżeli tak to należy wskazać te czynności; (b) zwolnione od podatku, jeżeli tak to należy wskazać te czynności; (c) niepodlegające opodatkowaniu podatkiem VAT, jeżeli tak to należy wskazać te czynności?”
W ramach prowadzonej działalności gospodarczej Wnioskodawca wykonał / wykonuje następujące czynności:
- opodatkowane VAT przekazanie do odpłatnego używania samochodu służbowego do celów prywatnych,
- import usług opodatkowanych VAT (w okresie, którym udzielona była pożyczka, były to usługi prawne, usługi informatyczne - subskrypcja oprogramowania),
- jednorazowa sprzedaż samochodu stanowiącego środek trwały (opodatkowana VAT),
- odsetki od udzielanych pożyczek (zwolnione od VAT),
- uzyskiwanie niepodlegających opodatkowaniu VAT dywidend od jednostek zależnych,
- niepodlegająca opodatkowaniu VAT sprzedaż udziałów w spółkach zależnych.
Ad. II.3. „Wskazaliście Państwo, w opisie sprawy, że środki ze spłaty pożyczki możecie Państwo wykorzystać do wykonywania czynności opodatkowanych, zatem prosimy o wyjaśnienie do jakich czynności opodatkowanych wykorzystaliście/ wykorzystacie Państwo ww. środki?”
Środki ze spłaty pożyczki nie zostały dotychczas bezpośrednio wykorzystane do wykonywania odrębnych czynności opodatkowanych VAT. Pośrednio środki uzyskane ze spłaty pożyczki pozwalają cały czas na finansowanie kosztów całości majątku Wnioskodawcy, w tym samochodu służbowego, który w związku z rozliczeniem wykorzystywania go na cele prywatne generuje obrót opodatkowany VAT.
Obecnie Wnioskodawca nie wie, czy i w jakim zakresie wykorzysta środki uzyskane ze spłaty pożyczki do konkretnych czynności opodatkowanych. Z uwagi na to, że Wnioskodawca jest zarejestrowanym czynnym podatnikiem VAT, a także z uwagi na szeroko określony przedmiot działalności gospodarczej Wnioskodawcy, Wnioskodawca nie może wykluczyć, że w ramach swojego przedmiotu działalności gospodarczej w przyszłości wykorzysta środki ze spłaty pożyczki bezpośrednio do wykonywania czynności opodatkowanych VAT.
Powyższe oznacza, że usługi świadczone przez Przedsiębiorcę nie były związane z żadną konkretną czynnością realizowaną przez Wnioskodawcę, ale pośrednio z całokształtem jego działalności i mają doprowadzić do tego, że dzięki uzyskaniu spłaty pożyczki wraz z odsetkami ta działalność będzie mogła podlegać dalszemu rozwojowi (Wnioskodawca prowadzi działalność opodatkowaną VAT, dającą pełne prawo do odliczenia).
W tym zakresie Wnioskodawca uzupełnia wniosek o dodatkową argumentację.
Zgodnie z art. 86 ust. 1 ustawy o VAT, w zakresie w jakim towary i usługi są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych, podatnikowi, o którym mowa w art. 15, przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego, z zastrzeżeniem art. 114, art. 119 ust. 4, art. 120 ust. 17 i 19 oraz art. 124.
Na mocy art. 86 ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy o VAT, kwotę podatku naliczonego stanowi suma kwot podatku wynikających z faktur otrzymanych przez podatnika z tytułu nabycia towarów i usług.
W świetle art. 88 ust. 4 ustawy o VAT, obniżenia kwoty lub zwrotu różnicy podatku należnego nie stosuje się również do podatników, którzy nie są zarejestrowani jako podatnicy VAT czynni, zgodnie z art. 96, z wyłączeniem przypadków, o których mowa w art. 86 ust. 2 pkt 7.
W myśl art. 15 ust. 1 ustawy o VAT, podatnikami są osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne, wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą, o której mowa w ust. 2, bez względu na cel lub rezultat takiej działalności.
Pod pojęciem działalności gospodarczej, na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy o VAT, rozumie się wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców, w tym podmiotów pozyskujących zasoby naturalne oraz rolników, a także działalność osób wykonujących wolne zawody. Działalność gospodarcza obejmuje w szczególności czynności polegające na wykorzystywaniu towarów lub wartości niematerialnych i prawnych w sposób ciągły dla celów zarobkowych.
Stosownie do ww. przepisów, prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego przysługuje wówczas, gdy zostaną spełnione określone warunki, tzn. odliczenia tego dokonuje zarejestrowany, czynny podatnik podatku od towarów i usług oraz gdy towary i usługi, z których nabyciem podatek został naliczony, są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych. Warunkiem umożliwiającym podatnikowi skorzystanie z prawa do odliczenia podatku naliczonego jest związek zakupów z wykonywanymi czynnościami opodatkowanymi.
Powołane wyżej przepisy dotyczące prawa do odliczenia podatku naliczonego, stanowią implementację przepisów wspólnotowych odnoszących się do tego zagadnienia.
Podstawowym aktem określającym ramy prawne opodatkowania podatkiem od wartości dodanej od dnia 1 stycznia 2007 r. jest Dyrektywa Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz.Urz.UE.L Nr 347, str. 1, z późn. zm.), zwana dalej Dyrektywą 2006/112/WE, a wcześniej Szósta Dyrektywa Rady 77/388/EWG z dnia 17 maja 1977 r. w sprawie harmonizacji przepisów dotyczących podatków obrotowych - wspólny system podatku od wartości dodanej: ujednolicona podstawa wymiaru podatku - 77/388/EWG (Dz. Urz. WE L Nr 145, str. 1, z późn. zm.).
Dyrektywa 2006/112/WE jako fundamentalną cechę podatku od wartości dodane wskazuje zasadę neutralności podatku. Cechą podatku od wartości dodanej, wskazaną w ust. 2 art. 1 ww. Dyrektywy, jest faktyczne obciążenie ciężarem podatku od wartości dodanej jedynie konsumpcji towarów i usług. Z treści tego przepisu należy wnioskować, że podatek ten nie powinien obciążać podmiotów biorących udział w obrocie towarami i usługami, niebędących ich ostatecznymi odbiorcami. Należy jednak zwrócić uwagę, że zgodnie z postanowieniami art. 1, podatek powinien być naliczany na wszystkich stadiach obrotu, z etapem sprzedaży detalicznej włącznie. Mechanizmem zapewniającym obciążenie podatkiem wyłącznie ostatecznych odbiorców towarów i usług, przy jednoczesnym naliczaniu podatku na każdym etapie obrotu, jest wskazane w ust. 2, prawo do odliczenia od podatku należnego podatku zapłaconego przy nabyciu towarów i usług. Ograniczenie prawa do odliczenia podatku przez podatnika, podobnie jak wszelkie odstępstwa od zasady powszechności opodatkowania, powinny mieć charakter wyjątkowy i mogą być wprowadzane jedynie na podstawie wyraźnych przepisów prawa.
Szczegółowe zasady realizacji prawa do odliczenia podatku zawierają przepisy Tytułu X Dyrektywy. Z tego powodu należy uznać, że przepisy tego Tytułu należą bez wątpienia do najistotniejszych regulacji Dyrektywy VAT. Neutralność podatku od wartości dodanej dla podatnika wyraża się, m.in. dążeniem do poszukiwania, wdrażania i ochrony rozwiązań legislacyjnych zapewniających stan prawny, w którym wartość podatku zapłaconego przez podatnika w cenie zakupywanych przez niego towarów i usług wykorzystywanych do celów działalności opodatkowanej, nie będzie stanowić dla podatnika ostatecznego kosztu. Podatnik musi mieć zapewnioną możliwość odzyskania podatku naliczonego związanego ze swoją działalnością opodatkowaną. Wszelkie korzystne dla podatnika konsekwencje wynikające z koncepcji neutralności podatku, są traktowane w doktrynie wspólnego systemu VAT, jako fundamentalne prawo podatnika, nie zaś jako jego przywilej.
Stosownie do art. 168 Dyrektywy 2006/112/WE (odpowiednik art. 17 ust. 2 Szóstej Dyrektywy), jeżeli towary i usługi wykorzystywane są na potrzeby opodatkowanych transakcji podatnika, podatnik jest uprawniony, w państwie członkowskim, w którym dokonuje tych transakcji, do odliczenia następujących kwot od kwoty VAT, którą jest zobowiązany zapłacić:
a. VAT należnego lub zapłaconego w tym państwie członkowskim od towarów i usług, które zostały mu dostarczone lub które mają być mu dostarczone przez innego podatnika;
b. VAT należnego od transakcji uznanych za dostawy towarów i świadczenie usług zgodnie z art. 18 lit. a i art. 27;
c. VAT należnego od wewnątrzwspólnotowych nabyć towarów zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. b pkt (i);
d. VAT należnego od transakcji uznanych za wewnątrzwspólnotowe nabycia towarów zgodnie z art. 21 i 22;
e. VAT należnego lub zapłaconego z tytułu importu towarów na terytorium tego państwa członkowskiego.
Jednocześnie należy zaznaczyć, że Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wielokrotnie stwierdzał, iż prawo do odliczenia zostało wprowadzone, aby całkowicie uwolnić przedsiębiorcę od kosztów podatku VAT zapłaconego lub podlegającego zapłacie w toku jego działalności gospodarczej. Wspólny system podatku od wartości dodanej konsekwentnie zapewnia, że każda działalność gospodarcza, niezależnie od jej celu i efektu, pod warunkiem, że sama podlega VAT, jest opodatkowana w sposób całkowicie neutralny.
Potwierdzeniem powyżej przedstawionej linii orzecznictwa jest m.in. wyrok TSUE w sprawie C-268/83 D. A. Rompelman i E. A. Rompelman-Van Deelen, z którego wynika, że regulacja dotycząca odliczenia, ma za cel całkowicie odciążyć podmiot podlegający opodatkowaniu VAT od podatku od wartości dodanej, który jest winien zapłacić w związku ze swoją działalnością gospodarczą. Wspólny system wartości dodanej zapewnia, że obciążenie podatkiem VAT jest całkowicie neutralne wobec każdego przedsiębiorstwa, niezależnie od celów i wyników przedsiębiorstwa, pod warunkiem, że takie przedsiębiorstwo samo w sobie podlega opodatkowaniu VAT.
Dopełnieniem ww. stanowiska jest orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie C-37/95 pomiędzy Państwem Belgijskim a Ghent Coal Terminal NV, w którym Trybunał stwierdził (odwołując się do zasady neutralności podatku VAT), że w sytuacji kiedy nabycie towarów i usług zostało poczynione z zamiarem wykorzystania ich do działalności opodatkowanej, ale z powodów pozostających poza kontrolą podatnika, nie wykorzystał on nabytych towarów i usług w prowadzeniu tej działalności, prawo podatnika do odliczenia podatku VAT zostaje zachowane. W świetle powołanego wyroku należy stwierdzić, że w przypadku, gdy zakup danego towaru przez Wnioskodawcę jest dokonany z zamiarem wykorzystania tego towaru do działalności opodatkowanej podatkiem od towarów i usług, to pomimo utraty danego towaru z przyczyn niezależnych, tj. w sposób niezawiniony, czy jak to ujął Trybunał - "z powodów pozostających poza kontrolą podatnika", jego prawo do odliczenia w związku z nabyciem tego towaru zostaje zachowane.
Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że wskazane przepisy ustawy oraz orzeczenia, umożliwiają podatnikowi, w ramach działalności opodatkowanej, odliczenie podatku VAT z tytułu nabycia towarów i usług z przeznaczeniem na działalność opodatkowaną. Przy czym związek dokonywanych zakupów z działalnością podatnika może mieć charakter bezpośredni lub pośredni.
O bezpośrednim związku dokonywanych zakupów z działalnością gospodarczą można mówić wówczas, gdy nabywane towary służą np. dalszej odsprzedaży - towary handlowe lub też nabywane towary i usługi są niezbędne do wytworzenia towarów lub usług, będących przedmiotem dostawy; bezpośrednio więc wiążą się z czynnościami opodatkowanymi wykonywanymi przez podatnika.
O pośrednim związku dokonanych zakupów z działalnością podatnika można mówić wówczas, gdy zakup towarów i usług nie przyczynia się bezpośrednio do uzyskania przychodu przez podatnika, np. poprzez ich odsprzedaż, lecz poprzez wpływ na ogólne funkcjonowanie przedsiębiorstwa jako całości, przyczynia się do generowania przez dany podmiot obrotów.
Ad. II.4. Pytanie: „Czy Państwa Spółka jest w posiadaniu dokumentów/ dowodów, z których w sposób jednoznaczny i nie budzący wątpliwości wynika, że Przedsiębiorca podejmował działania dotyczące nadzoru nad spłatą pożyczki?”
Tak Wnioskodawca jest w posiadaniu dokumentów / dowodów, z których w ocenie Wnioskodawcy jako zlecającego usługę, w sposób jednoznaczny i niebudzący wątpliwości wynika, że Przedsiębiorca podejmował działania dotyczące nadzoru nad spłatą pożyczki i że te działania miały bezpośredni związek z przyspieszeniem spłaty tej pożyczki.
Ad. II.5. Pytanie: „Do jakich czynności opodatkowanych została wykorzystana nabyta usługa dotycząca „nadzoru nad spłatą pożyczki” udokumentowana fakturą VAT?”
Bezpośrednim skutkiem wykonania usługi dotyczącej „nadzoru nad spłatą pożyczki” było uzyskanie spłaty pożyczki wraz z odsetkami. W pkt Ad.II.3. Wnioskodawca szczegółowo wyjaśnił, że usługi świadczone przez Przedsiębiorcę nie były związane z żadną konkretną czynnością realizowaną przez Wnioskodawcę, ale pośrednio z całokształtem jego działalności i mają doprowadzić do tego, że dzięki uzyskaniu spłaty pożyczki wraz z odsetkami ta działalność będzie mogła podlegać dalszemu rozwojowi (Wnioskodawca prowadzi działalność opodatkowaną VAT, dającą pełne prawo do odliczenia).
Pytania
1. Czy obrót z tytułu udzielenia pożyczki w postaci odsetek powinien być przez Wnioskodawcę wliczony do obrotu branego pod uwagę przy kalkulacji proporcji, o której mowa w art. 90 ust. 2 i nast. ustawy o VAT?
2. Czy Wnioskodawcy przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego wynikającego z faktury wystawionej przez Przedsiębiorcę?
Państwa stanowisko
Zdaniem Wnioskodawcy w przedstawionym stanie faktycznym:
1. Obrót z tytułu udzielenia Pożyczki w postaci odsetek nie powinien być przez Wnioskodawcę wliczony do obrotu branego pod uwagę przy kalkulacji proporcji, o której mowa w art. 90 ust. 2 i nast. ustawy o VAT, gdyż jej udzielenie stanowi dla Spółki transakcję o charakterze pomocniczym w rozumieniu art. 90 ust. 6 pkt 2 ustawy o VAT (alternatywnie - pomocniczą transakcję finansową w rozumieniu art. 90 ust. 6 pkt 1 ustawy o VAT).
2. Wnioskodawcy przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego wynikającego z faktury wystawionej przez Przedsiębiorcę.
Wynika to z poniższej argumentacji.
Przepis art. 86 ust. 1 ustawy o VAT stanowi, że w zakresie, w jakim towary i usługi są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych, podatnikowi, o którym mowa w art. 15, przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego, z zastrzeżeniem art. 114, art. 119 ust. 4, art. 120 ust. 17 i 19 oraz art. 124 tej ustawy.
Oznacza to, że zgodnie z generalną zasadą wynikającą z treści tego przepisu, prawo do odliczenia podatku naliczonego przysługuje podatnikom podatku od towarów i usług w takim przypadku, gdy dokonywane zakupy mają związek z czynnościami opodatkowanymi. Odliczyć zatem można podatek naliczony, który jest związany z transakcjami opodatkowanymi podatnika, tzn. których bezpośrednim albo pośrednim następstwem jest określenie podatku należnego.
W przypadku, kiedy podatnik dokonuje zakupów związanych zarówno z czynnościami, w związku z którymi przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego, jak i z czynnościami, w związku z którymi takie prawo nie przysługuje, zastosowanie znajdują przepisy art. 90 ustawy o VAT. Przepisy te są wyrazem ścisłej zależności między uprawnionym odliczeniem podatku naliczonego a wykonywaniem czynności opodatkowanych, które w sposób technicznoprawny uzupełniają generalną zasadę wyrażoną w wyżej cyt. art. 86 ust. 1 ustawy o VAT.
Zgodnie z art. 90 ust. 1 ustawy o VAT, w stosunku do towarów i usług, które są wykorzystywane przez podatnika do wykonywania czynności, w związku z którymi przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego, jak i czynności, w związku z którymi takie prawo nie przysługuje, podatnik jest obowiązany do odrębnego określenia kwot podatku naliczonego związanych z czynnościami, w stosunku do których podatnikowi przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego.
Jeżeli nie jest możliwe wyodrębnienie całości lub części kwot, o których mowa w ust. 1, podatnik może pomniejszyć kwotę podatku należnego o taką część kwoty podatku naliczonego, którą można proporcjonalnie przypisać czynnościom, w stosunku do których podatnikowi przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego, z zastrzeżeniem ust. 10 (art. 90 ust. 2 ustawy o VAT).
W myśl art. 90 ust. 3 ustawy o VAT proporcję, o której mowa w ust. 2, ustala się jako udział rocznego obrotu z tytułu czynności, w związku z którymi przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego, w całkowitym obrocie uzyskanym z tytułu czynności, w związku z którymi podatnikowi przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego, oraz czynności, w związku z którymi podatnikowi nie przysługuje takie prawo.
Przy ustalaniu ww. proporcji należy mieć na względzie art. 90 ust. 6 ustawy o VAT. Na podstawie tego przepisu do obrotu, o którym mowa w art. 90 ust. 3 tej ustawy, nie wlicza się obrotu z tytułu transakcji dotyczących:
- pomocniczych transakcji w zakresie nieruchomości i pomocniczych transakcji finansowych;
- usług wymienionych w art. 43 ust. 1 pkt 7, 12 i 38-41 ustawy o VAT, w zakresie, w jakim transakcje te mają charakter pomocniczy.
Należy wskazać, że ustawodawca zarówno w akcie zasadniczym, jak i w rozporządzeniach wykonawczych do ustawy o podatku od towarów i usług nie zdefiniował pojęcia charakter „pomocniczy”. W takim przypadku w pierwszej kolejności stosuje się wykładnię językową, która jest podstawą komunikacji z adresatem normy. Dopiero kiedy wykładnia językowa nie prowadzi do jednoznacznych rezultatów dopuszczalne jest skorzystanie z pozajęzykowych wykładni.
Według internetowego słownika synonimów (strona internetowa - http://synonim.net/synonim/pomocniczy), synonimami do słowa „pomocniczy” są pojęcia: „pomocny, wspierający, poboczny, akcesoryjny, dodatkowy, dopływowy, posiłkowy, subsydialny, subsydiarny, uzupełniający, wspomagający”.
Należy zauważyć, że przepis art. 174 (1) Dyrektywy 2006/112/WE Rady z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz. Urz. UE L Nr 347/1, z późn. zm.) wskazuje, w jaki sposób na podstawie danych dotyczących struktury wszystkich transakcji podatnika należy obliczyć kwotę odliczeń przysługujących podatnikowi wykonującemu czynności wywierające różne skutki w zakresie prawa do odliczenia podatku. Natomiast zgodnie z przepisem art. 174 (2) Dyrektywy niektóre kategorie przychodów wyłączane są z obrotów uwzględnianych przy obliczeniu proporcji, o której mowa w ust. 1.
Oznacza to, że dokonywanie niektórych transakcji zarówno opodatkowanych, jak i zwolnionych od podatku nie wpływa na wysokość podatku naliczonego podlegającego proporcjonalnemu rozliczeniu.
Na podstawie przepisu art. 174 (2) ww. Dyrektywy w drodze odstępstwa od ust. 1, przy obliczaniu proporcji podlegającej odliczeniu nie uwzględnia się następujących kwot:
- wysokości obrotu uzyskanego z dostaw dóbr inwestycyjnych używanych przez podatnika do potrzeb jego przedsiębiorstwa;
- wysokości obrotu uzyskanego z transakcji związanych z pomocniczymi transakcjami w zakresie nieruchomości i z pomocniczymi transakcjami finansowymi;
- wysokości obrotu uzyskanego z transakcji, o których mowa w art. 135 ust. 1 lit. b)-g), jeżeli są to transakcje pomocnicze.
Przepisy unijnej Dyrektywy w zakresie podatku VAT posługują się określeniem „incidental transactions” w ramach odpowiedniego przepisu, co na język polski może być tłumaczone jako „transakcje incydentalne/uboczne”. Termin „incydentalny” według Słownika języka polskiego (Słownika Wydawnictwa Naukowego PWN) oznacza przy tym „mający małe znaczenie lub zdarzający się bardzo rzadko”, natomiast termin „uboczny” oznacza „dotyczący czegoś pośrednio, mniej istotny lub dodatkowy”. Transakcje o charakterze „incydentalnym” oznaczają zdarzenia występujące nie tyle rzadko, ile ubocznie, przy określonej okazji, nawet gdyby występowały w sposób powtarzalny. Pojęcie „incydentalności” odnosi się więc nie tyle do samej częstotliwości występowania danego zdarzenia, co raczej do jego poboczności względem zasadniczej działalności podatnika.
Przy interpretacji terminu transakcji pomocniczych warto odwołać się także do orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. W wyroku z dnia 11 lipca 1996 r. w sprawie Regie Dauphinoise (C-306/94) TSUE dokonał interpretacji pojęcia incydentalności w kontekście wykonywania transakcji finansowych. We wspomnianym wyroku TSUE wskazał, że o sporadycznym charakterze transakcji nie decyduje ich relatywnie niewielki udział wartościowy w całokształcie prowadzonej przez podatnika działalności. W wyroku tym TSUE odniósł się również do charakteru i kontekstu wykonywanych czynności wskazując, że tworzenie na własny rachunek lokat przez firmę zarządzającą nieruchomościami, ze środków wpłacanych przez właścicieli lub najemców, nie może być traktowane jako incydentalne, gdyż otrzymanie odsetek z tych inwestycji jest bezpośrednią, stałą i konieczną konsekwencją działalności opodatkowanej firm zarządzających nieruchomościami. Tym samym, zgodnie z wnioskowaniem a contrario, TSUE określił transakcje uznawane za wykonywane w sposób incydentalny jako te, które nie stanowią bezpośredniej, stałej i koniecznej konsekwencji działalności opodatkowanej.
Na taką interpretację może również wskazywać orzeczenie z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie EDM (C-77/01). We wspomnianym orzeczeniu TSUE, za incydentalne (pomocnicze) uznał te transakcje finansowe, których realizacja angażuje niewielką ilość towarów lub usług podlegających opodatkowaniu podatkiem VAT (które to towary i usługi stanowią aktywa podatnika), a skala przychodów może być wskazówką, czy rzeczywiście transakcje mają charakter incydentalny (pomocniczy).
Należy zatem stwierdzić, że transakcje „pomocnicze” nie są związane z zasadniczą działalnością podatnika, a przychody z ich tytułu nie są bezpośrednim, stałym i koniecznym uzupełnieniem tej działalności. Jeżeli działalność finansowa stanowi stały i niezbędny element wbudowany w funkcjonowanie przedsiębiorstwa podatnika, to transakcje takie nie mogą być uznane za pomocnicze i incydentalne. Ani ilość udzielonych pożyczek ani też liczba kontrahentów, którym udzielono tych pożyczek, same w sobie nie świadczą o tym, czy można i należy traktować ww. czynności jako czynności pomocnicze w rozumieniu art. 90 ust. 6 ustawy. Aby bowiem dojść do wniosku, że czynności te mają taki charakter, konieczne jest ich zestawienie według różnorakich kryteriów. Trzeba wziąć zatem pod uwagę wartość, ilość, częstotliwość czynności, stopień zaangażowania aktywów podatnika itp., na tle całokształtu jego działalności. Innymi słowy, aby ocenić, czy czynność jest pomocnicza (incydentalna) należy wziąć pod uwagę całokształt działalności podatnika.
Na podstawie przedstawionej treści wniosku ww. usługi finansowej związanej z incydentalnym i uwarunkowanym szczególnymi okolicznościami udzieleniem oprocentowanej pożyczki środków pieniężnych nie można uznać za niezbędny element wbudowany w funkcjonowanie Wnioskodawcy. Główna działalność Wnioskodawcy nie polega na udzielaniu pożyczek (świadczeniu usług finansowych), a pojedyncze świadczenie jest poza podstawową działalnością Wnioskodawcy. Zatem ww. świadczenie usług nie stanowi stałego ani bezpośredniego uzupełnienia działalności Wnioskodawcy.
Jak wskazano we wniosku, zasadniczym motywem udzielenia pożyczki było umożliwienie Dłużnikowi sfinansowania zakupu akcji. Celem Wnioskodawcy nie jest samo uzyskanie przychodu z tytułu udzielenia pożyczki, choć wynagrodzenie Wnioskodawcy w postaci odsetek zostało przewidziane.
Ponadto opisana powyżej pożyczka miała charakter incydentalny, a Wnioskodawca nie udzielał innych pożyczek.
W zamiarze Wnioskodawcy nie leży i nie leżało trudnienie się działalnością pożyczkową. Wnioskodawca nie miał i nadal nie ma w zamiarze udzielania pożyczek w sposób zorganizowany i częstotliwy lub tworzenia rozwiązań zapewniających regularność ich udzielania. Co więcej, z dużym prawdopodobieństwem można założyć, iż udzielenie pożyczki w takim kształcie, jak opisany (czyli w celu umożliwienia sfinansowania zakupu akcji) będzie zdarzeniem jednokrotnym. Wnioskodawca nie planuje bowiem udzielać tego typu pożyczek w najbliższej przyszłości.
Udział osób zaangażowanych po stronie Wnioskodawcy w proces udzielenia pożyczki ograniczył się zasadniczo do czynności rozliczeniowych i księgowych, zawarcia aneksu oraz okresowym naliczaniem odsetek.
Wnioskodawca nie zamierzał i nie zamierza doprowadzić do takiego ustrukturyzowania swoich aktywności, aby udzielanie pożyczek zaczęło stanowić trwałe rozszerzenie zakresu jej działalności. Wnioskodawca nie poszukuje również potencjalnych pożyczkobiorców wśród osób trzecich.
W rezultacie, w przedstawionym stanie faktycznym należy uznać, że udzielenie pożyczki czyni zadość wszystkim warunkom uznania usług udzielenia pożyczek za zwolnione z VAT usługi o charakterze pomocniczym w rozumieniu art. 90 ust. 6 pkt 2 ustawy. Należy zatem uznać, że obrót z tytułu udzielenia pożyczki w postaci odsetek nie powinien być przez Wnioskodawcę wliczony do obrotu branego pod uwagę przy kalkulacji proporcji, o której mowa w art. 90 ust. 2 i nast. Ustawy o VAT.
Jednocześnie, zgodnie z art. 86 ust. 1 ustawy o VAT Wnioskodawcy przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego wynikającego z faktury wystawionej przez Przedsiębiorcę.
Interpretacja indywidualna
Rozpatrzyłem Państwa wniosek i 14 lutego 2022 r. wydałem interpretację indywidualną znak: 0111-KDIB3-1.4012.960.2021.1.ICZ, w której stwierdziłem, że:
- świadczona przez Państwa Spółkę usługa dotycząca udzielenia pożyczki, na podstawie przedstawionego we wniosku opisu sprawy, nie spełnia kryteria uznania jej za transakcję pomocniczą, o której mowa w art. 90 ust. 6 pkt 2 ustawy o podatku od towarów i usług, co oznacza, że uzyskany obrót w postaci odsetek od pożyczki należy uwzględniać przy wyliczaniu proporcji, o której mowa w art. 90 ust. 2 i 3 ustawy o podatku od towarów i usług (kwestia objęta pytaniem nr 1),
- w omawianej sprawie nie istnieje ani bezpośredni, ani pośredni związek pomiędzy transakcją nabycia przez Państwa usługi dotyczącej „nadzoru nad spłatą pożyczki” a jakąkolwiek transakcją lub transakcjami sprzedaży, uprawniającymi do dokonania odliczenia (kwestia objęta pytaniem nr 2).
W konsekwencji uznałem stanowisko, które przedstawili Państwo we wniosku, za nieprawidłowe.
Skarga na interpretację indywidualną
18 marca 2022 r. wnieśli Państwo skargę na tę interpretację do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie.
W skardze wnieśli Państwo o:
- uchylenie zaskarżonej Interpretacji Dyrektora KIS;
- rozpoznanie sprawy ze skargi Spółki na rozprawie,
- zasądzenie od Dyrektora KIS na rzecz Spółki zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, tj. na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 i art. 209 PPSA oraz w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., nr 265).
Postępowanie przed sądem administracyjnym
· Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z 2 czerwca 2022 r. sygn. akt I SA/Rz 243/22 oddalił Państwa skargę wniesioną na interpretację indywidualną z 14 lutego 2022 r. znak: 0111-KDIB3-1.4012.960.2021.2.ICZ.
· 4 sierpnia 2022 r. na ww. wyrok wnieśli Państwo skargę kasacyjną.
· Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 22 października 2025 r. sygn. akt I FSK 1504/22:
1) uchylił zaskarżony wyrok w całości,
2) uchylił zaskarżoną interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 14 lutego 2022 r., nr 0111-KDIB3-1.4012.960.2021.2.ICZ.
· Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 października 2025 r. sygn. akt I FSK 1504/22 wpłynął do Organu 30 grudnia 2025 r.
Ponowne rozpatrzenie wniosku – wykonanie wyroku
Zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143; dalej jako „PPSA ze zm.):
Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.
Wykonuję obowiązek, który wynika z tego przepisu, tj.:
· uwzględniam ocenę prawną i wskazania dotyczące postępowania, które wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 22 października 2025 r. sygn. akt I FSK 1504/22,
· ponownie rozpatruję Państwa wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej – stwierdzam, że stanowisko, które przedstawili Państwo we wniosku:
- jest prawidłowe w kwestii braku uwzględnienia obrotu z tytułu udzielenia pożyczki w postaci odsetek przy kalkulacji proporcji, o której mowa w art. 90 ust. 2 i nast. ustawy o VAT (pytanie nr 1),
- jest nieprawidłowe w kwestii prawa do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego wynikającego z faktury wystawionej przez Przedsiębiorcę (pytanie nr 2).
Uzasadnienie interpretacji indywidualnej
Kwestie dotyczące prawa do odliczenia podatku naliczonego regulują przepisy art. 86 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 685 ze zm.), zwanej dalej ustawą lub ustawą o VAT, zgodnie z którym:
W zakresie, w jakim towary i usługi są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych, podatnikowi, o którym mowa w art. 15, przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego, z zastrzeżeniem art. 114, art. 119 ust. 4, art. 120 ust. 17 i 19 oraz art. 124.
Stosownie do art. 86 ust. 2 pkt 1 ustawy o VAT:
Kwotę podatku naliczonego stanowi suma kwot podatku wynikających z faktur otrzymanych przez podatnika z tytułu:
a) nabycia towarów i usług,
b) dokonania całości lub części zapłaty przed nabyciem towaru lub wykonaniem usługi.
Z powołanego przepisu art. 86 ust. 1 ustawy wynika, że prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego przysługuje wówczas, gdy zostaną spełnione określone warunki, tzn. odliczenia tego dokonuje podatnik podatku od towarów i usług oraz gdy towary i usługi, z których nabyciem podatek został naliczony, są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych. Warunkiem umożliwiającym podatnikowi skorzystanie z prawa do odliczenia podatku naliczonego jest związek zakupów z wykonanymi czynnościami opodatkowanymi, tzn. których następstwem jest określenie podatku należnego (powstanie zobowiązania podatkowego) oraz niezaistnienia przesłanek negatywnych, określonych w art. 88 ustawy.
W przypadku, kiedy podatnik dokonuje zakupów związanych zarówno z czynnościami, w związku z którymi przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego, jak i z czynnościami, w związku z którymi takie prawo nie przysługuje, zastosowanie znajdują przepisy art. 90 ustawy. Przepisy te są wyrazem ścisłej zależności między uprawnionym odliczeniem podatku naliczonego a wykonywaniem czynności opodatkowanych, które w sposób technicznoprawny uzupełniają generalną zasadę wyrażoną w wyżej cyt. art. 86 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług.
W myśl art. 90 ust. 1 ustawy:
W stosunku do towarów i usług, które są wykorzystywane przez podatnika do wykonywania czynności, w związku z którymi przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego, jak i czynności, w związku z którymi takie prawo nie przysługuje, podatnik jest obowiązany do odrębnego określenia kwot podatku naliczonego związanych z czynnościami, w stosunku do których podatnikowi przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego.
Zgodnie z art. 90 ust. 2 ustawy:
Jeżeli nie jest możliwe wyodrębnienie całości lub części kwot, o których mowa w ust. 1, podatnik może pomniejszyć kwotę podatku należnego o taką część kwoty podatku naliczonego, którą można proporcjonalnie przypisać czynnościom, w stosunku do których podatnikowi przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego, z zastrzeżeniem ust. 10.
W myśl art. 90 ust. 3 ustawy o VAT:
Proporcję, o której mowa w ust. 2 ustala się jako udział rocznego obrotu z tytułu czynności, w związku z którymi przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego, w całkowitym obrocie uzyskanym z tytułu czynności, w związku z którymi podatnikowi przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego, oraz czynności, w związku z którymi podatnikowi nie przysługuje takie prawo.
Według art. 90 ust. 4 ustawy:
Proporcję, o której mowa w ust. 3, określa się procentowo w stosunku rocznym na podstawie obrotu osiągniętego w roku poprzedzającym rok podatkowy, w odniesieniu, do którego jest ustalona proporcja. Proporcję tę zaokrągla się w górę do najbliższej liczby całkowitej.
Stosownie do art. 90 ust. 5 ustawy:
Do obrotu, o którym mowa w ust. 3, nie wlicza się obrotu uzyskanego z dostawy towarów i usług, które na podstawie przepisów o podatku dochodowym są zaliczane przez podatnika do środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych podlegających amortyzacji, oraz gruntów i praw wieczystego użytkowania gruntów, jeżeli są zaliczane do środków trwałych podatnika – używanych przez podatnika na potrzeby jego działalności.
Z kolei na podstawie art. 90 ust. 6 ustawy:
Do obrotu, o którym mowa w ust. 3, nie wlicza się obrotu z tytułu transakcji dotyczących:
a) pomocniczych transakcji w zakresie nieruchomości i pomocniczych transakcji finansowych;
b) usług wymienionych w art. 43 ust. 1 pkt 7, 12 i 38-41, w zakresie, w jakim transakcje te mają charakter pomocniczy.
Ustawodawca zarówno w akcie zasadniczym jak i w rozporządzeniach wykonawczych do ustawy nie zdefiniował pojęcia „charakter pomocniczy”. W takim przypadku w pierwszej kolejności stosuje się wykładnię językową. Dopiero, gdy wykładnia językowa nie prowadzi do jednoznacznych rezultatów dopuszczalne jest skorzystanie z pozajęzykowych dyrektyw interpretacyjnych.
Według słownika języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego „pomocniczy” to „służący jako pomoc, wspomagający co, współdziałający w czym ubocznie, dodatkowo; posiłkowy, dodatkowy”.
Należy zauważyć, że przepis art. 174 (1) Dyrektywy 2006/112/WE Rady z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz. Urz. UE L Nr 347 z dnia 11 grudnia 2006 r., str. 1, ze zm.) wskazuje, w jaki sposób w oparciu o dane dotyczące struktury wszystkich transakcji podatnika, należy obliczyć kwotę odliczeń przysługujących podatnikowi wykonującemu czynności wywierające różne skutki w zakresie prawa do odliczenia podatku.
Natomiast zgodnie z przepisem art. 174 (2) Dyrektywy 2006/112/WE, niektóre kategorie przychodów wyłączane są z obrotów uwzględnianych przy obliczeniu proporcji, o której mowa w ust. 1.
Oznacza to, że dokonywanie niektórych transakcji zarówno opodatkowanych, jak i zwolnionych od podatku nie wpływa na wysokość podatku naliczonego podlegającego proporcjonalnemu rozliczeniu.
Na podstawie przepisu art. 174 (2) Dyrektywy 2006/112/WE:
Przy obliczaniu proporcji podlegającej odliczeniu nie uwzględnia się następujących kwot:
a) wysokości obrotu uzyskanego z dostaw dóbr inwestycyjnych używanych przez podatnika do potrzeb jego przedsiębiorstwa;
b) wysokości obrotu uzyskanego z transakcji związanych z pomocniczymi transakcjami w zakresie nieruchomości i z pomocniczymi transakcjami finansowymi;
c) wysokości obrotu uzyskanego z transakcji, o których mowa w art. 135 ust. 1 lit. b)-g), jeżeli są to transakcje pomocnicze.
Przepisy unijnej dyrektywy w zakresie VAT posługują się określeniem „incidental transactions” w ramach odpowiedniego przepisu, co na język polski może być tłumaczone jako „transakcje incydentalne/uboczne”. Termin „incydentalny” wg Słownika języka polskiego (Słownika Wydawnictwa Naukowego PWN) oznacza przy tym „mający małe znaczenie lub zdarzający się bardzo rzadko”, natomiast termin „uboczny” oznacza „dotyczący czegoś pośrednio, mniej istotny lub dodatkowy”. Transakcje o charakterze „incydentalnym” oznaczają zdarzenia występujące nie tyle rzadko, ile ubocznie, przy określonej okazji, nawet gdyby występowały w sposób powtarzalny. Pojęcie „incydentalności” odnosi się więc nie tyle do samej częstotliwości występowania danego zdarzenia, co raczej do jego poboczności względem zasadniczej działalności podatnika.
Tak więc, przy bardzo nieostrych granicach podlegającego wykładni pojęcia „incydentalnych (pomocniczych) transakcji finansowych” (…) nie powinien decydować jeden wskaźnik, punkt odniesienia czy też jedno tylko kryterium, ale ich całokształt wyznaczający miejsce, znaczenie i zakres danych transakcji w całokształcie działalności gospodarczej podatnika. Chodzi więc zasadniczo o to, aby tego rodzaju transakcje (przy obliczaniu proporcji stosowanej do odliczenia podatku naliczonego) nie zniekształcały obrazu i istoty działalności danego podmiotu (czynności opodatkowane i zwolnione) rzutujących na zakres prawa do odliczania podatku naliczonego (…).
Interpretując termin transakcji pomocniczych należy także wskazać, na orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. W wyroku z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie Empresa de Desenvolvimento Mineiro (C-77/01) Trybunał rozstrzygał kwestię możliwości uznania za transakcje incydentalne (pomocnicze) w rozumieniu art. 19 ust. 2 (który był odpowiednikiem art. 174 ust. 2 w VI Dyrektywie) różnych transakcji finansowych, dokonywanych przez spółkę holdingową. Transakcje finansowe, które były przedmiotem rozważań TSUE obejmowały udzielanie pożyczek, lokowanie środków na rachunkach depozytów bankowych lub w papierach wartościowych, takich jak bony skarbowe lub certyfikaty depozytowe, przy czym wysokość wpływów z takiej działalności finansowej przewyższała wpływy z działalności operacyjnej.
W świetle powyższego wyroku, najważniejszą przesłanką uznania transakcji za pomocniczą w rozumieniu art. 174 Dyrektywy, a tym samym art. 90 ust. 6 pkt 1 i 2 ustawy, powinien być niewielki poziom wykorzystywania zasobów przedsiębiorstwa, przy czym dotyczy to generalnie tych zasobów, których nabycie wiązało się z powstaniem podatku naliczonego.
Ponadto jak wskazał Trybunał w wyroku z dnia 11 lipca 1996 r. w sprawie Regie Dauphinoise (C-306/94) transakcje pomocnicze w rozumieniu art. 174 Dyrektywy, a tym samym art. 90 ust. 6 pkt 1 i 2 ustawy, nie mogą być to transakcje, które stanowią bezpośrednie, stałe i konieczne rozszerzenie działalności podatnika. Jeżeli więc działalność finansowa lub związana z transakcjami nieruchomościowymi stanowi stały i niezbędny element wbudowany w funkcjonowanie przedsiębiorstwa podatnika, to transakcje takie nie mogą być uznane za pomocnicze.
Zaznaczyć przy tym należy, że Trybunał orzekał na tle konkretnego stanu faktycznego, indywidualnego dla danej sprawy. Jakkolwiek więc w obu tych orzeczeniach Trybunał sformułował określone tezy, to jednak nie można stwierdzić, aby kwestia rozumienia i zakresu stosowania przepisów odnoszących się do czynności sporadycznych, była już w orzecznictwie ustalona w sposób jednoznaczny. Ocena omawianego pojęcia „pomocniczości” świadczonych usług nie jest z pojęciem uniwersalnym, dającym się odnieść do ogólnych okoliczności w analizowanych sprawach, lecz opiera się na wielu różnorodnych przesłankach. Tak więc, przy bardzo nieostrych granicach podlegającego wykładni pojęcia „incydentalnych (pomocniczych) transakcji finansowych”, co wynika również z przytoczonych orzeczeń TSUE, nie powinien decydować jeden wskaźnik, punkt odniesienia, czy też jedno tylko kryterium, ale ich całokształt wyznaczający miejsce, znaczenie i zakres danych transakcji w całokształcie działalności gospodarczej podatnika.
Zatem transakcje pomocnicze w rozumieniu art. 90 ust. 6 pkt 1 i 2 ustawy, to transakcje, które nie wiążą się (lub wiążą się w sposób marginalny) z wykorzystaniem składników majątkowych oraz usług, które przy zakupie podlegają opodatkowaniu.
Drugim z kryteriów ukształtowanym przez orzecznictwo TSUE jest warunek, aby nie mogły być to transakcje, które stanowią bezpośrednie, stałe i konieczne rozszerzenie działalności podatnika.
Jeżeli zatem, działalność finansowa stanowi stały i niezbędny element wbudowany w funkcjonowanie przedsiębiorstwa podatnika, to transakcje takie nie mogą być uznane za pomocnicze. Ani ilość udzielanego finansowania w formie poręczeń, gwarancji, pożyczek, ani rodzaje zawieranych transakcji na instrumentach finansowych, czy też liczba kontrahentów, którym udzielono tego finansowania, same w sobie nie świadczą o tym, czy można i należy traktować ww. czynności, jako czynności incydentalne (pomocnicze) w rozumieniu art. 90 ust. 6 ustawy. Aby dojść do wniosku, że czynności te mają taki charakter, konieczne jest ich zestawienie według różnorakich kryteriów. Trzeba wziąć zatem pod uwagę wartość, ilość, częstotliwość czynności, stopień zaangażowania aktywów podatnika itd., na tle całokształtu jego działalności. Innymi słowy, aby ocenić, czy czynność jest incydentalna należy wziąć pod uwagę całokształt działalności podatnika. Jeśli okoliczności wskazują, że podatnik wykonuje dany typ transakcji jako element prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej, wówczas należy uznać, że transakcje takie nie są pomocnicze. Transakcjami, które nie mogą być uznane za pomocnicze będą takie, które z założenia mają być wykonane jako element prowadzonej działalności.
Z przedstawionego opisu sprawy wynika, że w 2015 r. Państwo sprzedali akcje w niemieckiej spółce Z. Nabywcą akcji była inna niemiecka spółka. Zgodnie z umową zawartą przez Państwa z nabywcą akcji, nabywca zamiast spłacać cenę sprzedaży akcji w gotówce, zaciągnął od Państwa pożyczkę i zobowiązał się do jej spłaty wraz z odsetkami.
W związku z tym, że w trakcie trwania umowy pożyczki, na skutek problemów z płynnością finansową, Dłużnik prosił Państwa o zmiany terminów i zasad spłaty pożyczki, w 2017 r. podpisano aneks do tej umowy określający ostateczne terminy spłaty całości udzielonej pożyczki wraz z należnymi Wnioskodawcy odsetkami umownymi. Ostatecznie termin spłaty ostatniej raty pożyczki ustalono na (...) grudnia 2022 r. Dłużnik miał możliwość spłaty pożyczki przed tym terminem.
Zasadniczym motywem udzielenia pożyczki było umożliwienie Dłużnikowi sfinansowania zakupu akcji. Państwa celem – jak Państwo wyjaśnili - nie było samo uzyskanie przychodu z tytułu udzielenia pożyczki, choć wynagrodzenie w postaci odsetek zostało przewidziane. Opisana powyżej pożyczka miała charakter incydentalny, a Państwo nie udzielali innych pożyczek. Państwa zamiarem nie leży i nie leżało trudnienie się działalnością pożyczkową. Nie mieli Państwo i nadal nie mają w zamiarze udzielania pożyczek w sposób zorganizowany i częstotliwy lub tworzenia rozwiązań zapewniających regularność ich udzielania. Co więcej, z dużym prawdopodobieństwem można założyć, iż udzielenie pożyczki w takim kształcie, jak opisany (czyli w celu umożliwienia sfinansowania zakupu akcji) będzie zdarzeniem jednokrotnym. Udział osób zaangażowanych po stronie Państwa w proces udzielenia pożyczki ograniczył się zasadniczo do czynności rozliczeniowych i księgowych, zawarcia aneksu oraz okresowym naliczaniem odsetek. Nie zamierzają Państwo doprowadzić do takiego ustrukturyzowania swoich aktywności, aby udzielanie pożyczek zaczęło stanowić trwałe rozszerzenie zakresu jej działalności.
Państwa wątpliwości, w kwestii objętej pytaniem nr 1, dotyczą ustalenia czy obrót z tytułu udzielenia pożyczki w postaci odsetek powinien być wliczony do obrotu branego pod uwagę przy kalkulacji proporcji, o której mowa w art. 90 ust. 2 i nast. ustawy o VAT.
Odnosząc się do Państwa wątpliwości i rozstrzygając powyższą kwestią należy mieć na uwadze stanowisko przedstawione w wyroku z 22 października 2025 r. sygn. akt I FSK 1504/22, które jest rozstrzygnięciem zapadłym w niniejszej sprawie i które w świetle przywołanego wcześniej art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wiąże Organ w tej sprawie.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego:
3.3. W myśl art. 90 ust. 6 pkt 2 u.p.t.u., do obrotu, o którym mowa w art. 90 ust. 3, nie wlicza się obrotu z tytułu transakcji dotyczących usług wymienionych w art. 43 ust. 1 pkt 7, 12 i 38-41, w zakresie, w jakim transakcje te mają charakter pomocniczy.
Treść art. 90 ust. 6 pkt 2 u.p.t.u., stanowi implementację art. 174 ust. 2 lit. c) dyrektywy Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz.U. 2006, L 347, s. 1; dalej: dyrektywa VAT), zgodnie z którym, przy obliczaniu proporcji podlegającej odliczeniu nie uwzględnia się wysokości obrotu uzyskanego z transakcji, o których mowa w art. 135 ust. 1 lit. b)-g), jeżeli są to transakcje pomocnicze.
Jak trafnie stwierdzono w wyroku NSA z 24 września 2014 r. (I FSK 1480/13), dokonując wykładni użytego w art. 90 ust. 6 u.p.t.u. pojęcia «czynności sporadyczne» (obecnie «czynności pomocnicze»), uznać należy, że chodzi o takie transakcje, które nie są charakterystyczne dla działalności podatnika. Zwrot «incidental transactions», używany konsekwentnie w angielskiej wersji językowej art. 174 ust. 2 lit. b) dyrektywy VAT oraz w art. 19 ust. 2 Szóstej Dyrektywy VAT, oznacza transakcje przypadkowe, uboczne, marginalne (Uniwersalny słownik angielsko-polski, polsko-angielski, M. Szkutnik, wyd. Delta, Warszawa, s. 196). Według słownika języka polskiego «incydentalny» oznacza przypadkowy, nieistotny, uboczny, okolicznościowy (Uniwersalny słownik języka polskiego, PWN, Warszawa 2003, tom I, s. 1205 i tom 4, s. 189).
O tym, czy dane transakcje są charakterystyczne dla działalności gospodarczej podatnika, czy też są sporadyczne (pomocnicze), decyduje szereg okoliczności faktycznych, wskazujących na znaczenie i zakres tych transakcji w całokształcie działalności gospodarczej podatnika. Jeżeli okoliczności wskazują, że podatnik wykonuje dany typ transakcji, jako element prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej, wówczas należy uznać, że transakcje takie nie są sporadyczne (pomocnicze) i to bez względu na ich wartość, jak i liczbę. Transakcjami, które nie mogą być uznane za sporadyczne (pomocnicze) będą takie, które z założenia mają być wykonywane, jako element prowadzonej działalności.
3.4. W wyroku z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie Empresa de Desenvolvimento Mineiro (C-77/01), Trybunał stwierdził, że coroczne udzielanie pożyczek przez spółkę holdingową spółkom, w których posiada udziały, oraz dokonywanie lokat w depozytach bankowych lub papierach wartościowych, takich jak bony skarbowe lub certyfikaty depozytowe - stanowi działalność gospodarczą prowadzoną przez podatnika występującego w takim charakterze w rozumieniu art. 2 pkt 1 oraz art. 4 ust. 2 VI Dyrektywy. Transakcje te jednak są zwolnione z VAT na podstawie art. 13 część B lit. d pkt 1 i 5 VI Dyrektywy. Przy obliczaniu proporcji odliczenia podatku naliczonego, określonej w art. 17 i 19 VI Dyrektywy, transakcje te należy uznać za sporadyczne w rozumieniu zdania drugiego art. 19 ust. 2 zd. drugie tej dyrektywy jeżeli obejmują one bardzo ograniczone wykorzystanie aktywów lub usług podlegających opodatkowaniu VAT. (...) Wskazał, że do sądu krajowego należy ustalenie, czy przedmiotowe transakcje obejmują bardzo ograniczone wykorzystanie aktywów lub usług podlegających opodatkowaniu VAT oraz - jeżeli tak jest – o wyłączeniu zysku z tego tytułu (odsetek) z mianownika ułamka stosowanego do obliczania proporcji odliczenia podatku naliczonego. Jednocześnie, co istotne, w wyroku tym Trybunał stwierdził, że sam fakt, iż dochody z takich transakcji są wyższe od dochodów z działalności określonej przez przedsiębiorstwo jako główna działalność, nie jest wystarczającą podstawą do tego, by wykluczyć możliwość zakwalifikowania ich do kategorii transakcji sporadycznych.
3.5. W świetle powyższego wyroku, najważniejszą przesłanką uznania transakcji za pomocniczą w rozumieniu art. 174 ust. 2 lit. c) dyrektywy VAT, a tym samym art. 90 ust. 6 pkt 2 u.p.t.u., powinien być niewielki poziom wykorzystywania zasobów przedsiębiorstwa, przy czym dotyczy to generalnie tych zasobów, których nabycie wiązało się z powstaniem podatku naliczonego.
3.6. Skarżąca prowadzi działalność holdingową, zaś udzielenie pożyczki, choć przynosi wpływy w postaci oprocentowania, nie stanowi stałego i podstawowego źródła jej dochodu. Wprawdzie kwota pożyczki oraz to, że stosunek wynagrodzenia (odsetek od udzielonej pożyczki) wynikającego z tej czynności do całości obrotów spółki z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej można określić jako znaczący, nie może to mieć jednak znaczenia przesądzającego dla nieuznania udzielenia pożyczki za transakcję pomocniczą. Jak bowiem trafnie podnosi strona, w okolicznościach tej konkretnej sprawy przesądzające znaczenie powinna mieć okoliczność, że udzielając pożyczki spółka faktycznie nie zaangażowała żadnych własnych środków finansowych, ponieważ udzielenie pożyczki było sposobem na sfinansowanie spłaty ceny sprzedaży akcji w spółce X. Ekonomicznie udzielenie pożyczki było równoważne z rozłożeniem zapłaty tej ceny na raty.
3.7. (…) z wniosku nie wynikało, aby spółka angażowała towary i usługi, z tytułu nabycia których przysługiwało jej prawo do odliczenia. Bezpodstawne jest przy tym twierdzenie, że w sprawie tej istotny dla uznania, że sporna usługa nie ma charakteru pomocniczego, jest zwiększony udział środków i osób zaangażowanych w proces udzielenia pożyczki w postaci zakupu usługi "nadzoru nad spłatą pożyczki". Organ bowiem nie wykazał, aby z tą usługą "nadzoru nad spłatą pożyczki" związany był podatek naliczony do odliczenia zwłaszcza, że w interpretacji organ trafnie wskazał, że usługa ta nie daje stronie prawa do odliczenia podatku. Nic zatem nie wskazuje, aby dla obsługi udzielonej pożyczki strona wykorzystywała inne niż finansowe aktywa, w większym niż ograniczonym zakresie. W takiej zaś sytuacji jeżeli skala dochodu wytwarzanego przez transakcje finansowe może być wskazówką, że nie należy ich traktować jako sporadycznych w rozumieniu art. 174 ust. 2 lit. c) dyrektywy VAT, a tym samym art. 90 ust. 6 pkt 2 u.p.t.u., to nawet okoliczność, że dochód ten jest większy niż dochód wytwarzany przez dane przedsiębiorstwo w ramach jego głównej działalności nie wystarcza do wykluczenia możliwości zakwalifikowania tych transakcji jako "sporadycznych" (por. wyrok TSUE z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie Empresa de Desenvolvimento Mineiro - C-77/01), skoro nie wykazano, aby z przedmiotową usługą pożyczki, o jednorazowym charakterze, wiązało się duże zaangażowanie zasobów przedsiębiorstwa spółki, z którymi wiązało się z powstanie podatku naliczonego.
3.8. Z tych względów trafny jest zarzut skarżącej spółki podnoszący naruszenie przez organ interpretacyjny przy akceptacji Sądu pierwszej instancji art. 90 ust.1, 2, 3 i 6 pkt 2 u.p.t.u. i art. 174 ust. 2 lit. c) Dyrektywy Rady 2006/112/WE przez ich błędną wykładnię, a w konsekwencji również przez niewłaściwą ocenę co do zastosowania tych przepisów w stanie faktycznym przedstawionym we wniosku interpretacyjnym.
Mając na uwadze przedstawione we wniosku okoliczności sprawy oraz wskazane przepisy prawa, a także uwzględniając stanowisko wyrażone w ww. wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 października 2025 r. sygn. akt I FSK 1504/22, należy uznać, że świadczona przez Państwa usługa udzielenia pożyczki nie jest związana z Państwa zasadniczą działalnością gospodarczą i nie stanowi bezpośredniego rozszerzenia działalności gospodarczej, zatem usługa ta spełnia kryteria uznania jej za transakcję pomocniczą, o której mowa w art. 90 ust. 6 pkt 2 ustawy o podatku od towarów i usług, co oznacza, że uzyskany obrót w postaci odsetek od pożyczki nie należy uwzględniać przy wyliczaniu proporcji, o której mowa w art. 90 ust. 2 i 3 ustawy o podatku od towarów i usług.
Tym samym Państwa stanowisko, w kwestii objętej pytaniem nr 1, jest prawidłowe.
Dokonując oceny Państwa stanowiska, w kwestii objętej pytaniem nr 2, tj. czy Państwu przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego wynikającego z faktury wystawionej przez Przedsiębiorcę, należy wyjaśnić co następuje:
Z wyżej cytowanych przepisów art. 86 ustawy o VAT wynika, że prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego przysługuje wówczas, gdy zostaną spełnione określone warunki, tzn. odliczenia tego dokonuje podatnik podatku od towarów i usług oraz gdy towary i usługi, z których nabyciem podatek został naliczony, są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych, tzn. takich, których następstwem jest określenie podatku należnego (powstanie zobowiązania podatkowego).
Przedstawiona wyżej zasada wyklucza zatem możliwość dokonania obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego związanego z towarami i usługami, które nie są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych, czyli w przypadku ich wykorzystania do czynności zwolnionych od podatku VAT oraz niepodlegających temu podatkowi.
Ustawodawca nie precyzuje, w jakim zakresie i w jaki sposób towary i usługi muszą być wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych, aby pozwoliło to podatnikowi na odliczenie podatku naliczonego. Związek ten może być zatem bezpośredni lub pośredni.
O związku bezpośrednim dokonywanych zakupów z działalnością gospodarczą można mówić wówczas, gdy nabywane towary lub usługi służą, np. dalszej odprzedaży, bowiem bezpośrednio wiążą się z czynnościami opodatkowanymi wykonywanymi przez podatnika.
Natomiast, ze związkiem pośrednim mamy do czynienia w sytuacji, gdy ponoszone wydatki nie mają bezpośredniego odzwierciedlenia w osiąganych obrotach, jakkolwiek ich ponoszenie warunkuje uzyskanie obrotu opodatkowanego podatkiem od towarów i usług. Aby jednak można było wskazać, że określone zakupy mają pośredni związek z działalnością, istnieć musi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy dokonanymi zakupami towarów i usług a powstaniem obrotu. O pośrednim związku dokonanych zakupów z działalnością podatnika można mówić wówczas, gdy zakup towarów i usług przyczynia się pośrednio do uzyskania obrotu przez podatnika poprzez wpływ na ogólne funkcjonowanie przedsiębiorstwa jako całości.
Z opisu sprawy wynika, przed zawarciem umowy pożyczki Państwo i osoba fizyczna, polski przedsiębiorca prowadzący działalność gospodarczą - Przedsiębiorca - uzgodnili ustnie pełne zaangażowanie Przedsiębiorcy w monitoring spłaty pożyczki przy wykorzystaniu doświadczenia Przedsiębiorcy i jego rozległych kontaktów biznesowych na rynku informatycznym i finansowym.
Ustne ustalenia zostały potwierdzone w maju 2021 r. umową zawartą przez Wnioskodawcę z Przedsiębiorcą w formie pisemnej. W tej umowie Przedsiębiorca oświadczył, że zważywszy na okoliczności opisane powyżej podjął się nadzoru nad spłatą pożyczki, w tym w szczególności zobowiązuje się do podjęcia działań zmierzających do maksymalnego przyśpieszenia tej spłaty.
Szczegółowo określony przedmiot umowy obejmował nadzór nad spłatą pożyczki, w tym w szczególności podjęcie działań zmierzających do maksymalnego przyśpieszenia jej spłaty.
Zakres usług Przedsiębiorcy nie obejmował windykacji pożyczki w razie braku spłaty.
Wynagrodzenie za usługi Przedsiębiorcy zostało ustalone w zależności od rezultatu działań Przedsiębiorcy.
Aby stwierdzić, czy podatnikowi podatku od towarów i usług przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o podatek naliczony, należy zbadać związek ponoszonych wydatków z wykonywanymi przez podatnika czynnościami opodatkowanymi, przy czym związek ten musi mieć charakter niewątpliwy. Podatnik musi wykazać związek zakupów z wykonanymi czynnościami opodatkowanymi.
Istnienie związku między nabywanymi towarami i usługami a transakcjami opodatkowanymi podatnika jest traktowane jako niezbędny wymóg powstania prawa do odliczenia podatku również w Dyrektywie 2006/112/WE Rady z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej.
Stanowisko powyższe znajduje również potwierdzenie w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.
W tym miejscu warto przywołać orzeczenie TSUE z 8 lutego 2007 r. C-435/05 w sprawie Investrand BV przeciwko Staatssecretaris van Financiën, jako wyraz ugruntowanej linii orzeczniczej w TSUE w zakresie przyznawania prawa do odliczenia podatnikowi nawet w przypadku braku bezpośredniego i ścisłego związku pomiędzy konkretną transakcją powodującą naliczenie podatku.
Należy jednak zauważyć, że w wyroku tym (pkt 23) w pierwszej kolejności TSUE wskazał, że zgodnie z ustalonym orzecznictwem, aby można było przyznać podatnikowi prawo do odliczenia naliczonego podatku VAT i określić zakres tego prawa, zasadniczo konieczne jest istnienie bezpośredniego i ścisłego związku pomiędzy konkretną transakcją powodującą naliczenie podatku, a jedną lub kilkoma transakcjami objętymi podatkiem należnym, które rodzą prawo do odliczenia (zob. ww. wyroki: w sprawie Midland Bank, pkt 24; w sprawie Abbey National, pkt 26; oraz wyrok z dnia 3 marca 2005 r. w sprawie C-32/03 Fini H, Zb.Orz. str. I - 1599, pkt 26). Prawo do odliczenia podatku VAT naliczonego przy nabyciu towarów lub usług zakłada, iż wydatki poczynione celem ich nabycia stanowiły element cenotwórczy transakcji obciążonych podatkiem należnym, rodzących prawo do jego odliczenia (zob. ww. wyroki: w sprawie Midland Bank, pkt 30, w sprawie Abbey National, pkt 28, jak i wyrok z dnia 27 września 2001 r. w sprawie C-16/00 Cibo Participations, Rec. str. I 6663, pkt 31).
Następnie w pkt 24 wyroku TSUE wskazał, że prawo do odliczenia zostaje zatem również przyznane podatnikowi nawet w przypadku braku bezpośredniego i ścisłego związku pomiędzy konkretną transakcją powodującą naliczenie podatku a jedną lub kilkoma transakcjami objętymi podatkiem należnym, które rodzą prawo do odliczenia, gdy koszty omawianych usług stanowią część jego kosztów ogólnych i jako takie stanowią element cenotwórczy dla dostarczanych towarów lub świadczonych usług. Koszty te w rzeczywistości zachowują bezpośredni i ścisły związek z całą działalnością gospodarczą podatnika (zob. w szczególności ww. wyroki w sprawach Midland Bank, pkt 23 i 31 oraz Kretztechnik, pkt 36).
Ostatecznie jednak TSUE doszedł w tej sprawie do konkluzji, że artykuł 17 ust. 2 szóstej dyrektywy Rady 77/388/EWG z dnia 17 maja 1977 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich w odniesieniu do podatków obrotowych – wspólny system podatku od wartości dodanej: ujednolicona podstawa wymiaru podatku należy interpretować w ten sposób, że koszty usług doradczych, z których podatnik skorzystał w celu ustalenia kwoty wierzytelności stanowiącej część majątku jego przedsiębiorstwa i związanej ze sprzedażą akcji dokonaną w okresie, w którym nie był on jeszcze podatnikiem podatku VAT, z braku dowodów na to, że wyłączną przyczyną tych usług jest działalność gospodarcza w rozumieniu tej dyrektywy wykonywana przez podatnika, nie wykazują bezpośredniego i ścisłego związku z tą działalnością, a w konsekwencji nie uprawniają do odliczenia podatku VAT, który je obciąża.
Z wyroku tego wynika, że aby można było przyznać podatnikowi prawo do odliczenia naliczonego podatku VAT związek pomiędzy zakupami, a działalnością gospodarczą, co do zasady, powinien być bezpośredni, może być również pośredni jednak tylko gdy zakupy związane są z działalnością gospodarczą („wyłączną przyczyną tych usług jest działalność gospodarcza w rozumieniu tej dyrektywy wykonywana przez podatnika”). W przeciwnym wypadku koszty pośrednie nie wykazują bezpośredniego i ścisłego związku z tą działalnością, a w konsekwencji nie uprawniają do odliczenia podatku VAT, który je obciąża.
Należy podkreślić, że w jednym i w drugim wypadku istnienie bezpośredniego i ścisłego związku zakłada, iż koszt świadczeń powodujących naliczenie podatku jest włączony odpowiednio w cenę poszczególnych transakcji objętych podatkiem należnym lub w cenę towarów lub usług świadczonych przez podatnika w ramach jego działalności gospodarczej.
Dokonując analizy opisanego stanu faktycznego nie odnajduję związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy nabytą, przez Państwa usługą dotyczącą „nadzoru nad spłatą pożyczki” a czynnościami opodatkowanymi dokonywanymi w ramach prowadzonej działalności gospodarczej opodatkowanej.
Z przedstawionego opisu sprawy oraz wyjaśnień udzielonych w piśmie uzupełniającym z 11 stycznia 2022 r. wynika, że są Państwo zarejestrowanym czynnym podatnikiem podatku VAT. Podstawowym przedmiotem Państwa działalności jest działalność związana z oprogramowaniem, a ponadto obejmuje m.in. działalność firm centralnych (head offices) i holdingów, z wyłączeniem holdingów finansowych. Natomiast aktualnie faktyczny przedmiot Państwa działalności koncentruje się na działalności holdingowej, w ramach której nie wykonują Państwo czynności opodatkowanych.
Natomiast jako obrót opodatkowany wykazują Państwo opłatę ryczałtową z tytułu używania samochodu osobowego stanowiącego składnik majątku Państwa Spółki dla celów prywatnych. Ponadto w piśmie uzupełniającym wyjaśnili Państwo, że w okresie, w którym udzielona była pożyczka dokonali Państwo importu usług opodatkownaych VAT: były to usługi prawne, usługi informatyczne - subskrypcja oprogramowania oraz jednorazowa sprzedaż samochodu stanowiącego środek trwały.
Oceniając stan faktyczny - w omawianej sprawie nie istnieje ani bezpośredni, ani pośredni związek pomiędzy transakcją nabycia przez Państwa usługi dotyczącej „nadzoru nad spłatą pożyczki” a jakąkolwiek transakcją lub transakcjami sprzedaży, uprawniającymi do dokonania odliczenia.
Nabycie usługi „nadzoru nad spłatą pożyczki” będzie mieć bezpośredni związek z wykonywaniem czynności zwolnionych z opodatkowania podatkiem VAT, tj. czynności udzielenia pożyczki. Kwestie opodatkowania odsetek od udzielonej pożyczki jako czynności zwolnionej, wyjaśnili Państwo w piśmie uzupełniającym z 11 stycznia 2022 r.
Ponadto wyjaśnili Państwo, że powodem zawarcia umowy dotyczącej nabycia usługi „nadzoru nad spłatą pożyczki” z Przedsiębiorcą były problemy z płynnością finansową Dłużnika i płynnością terminów spłat rat pożyczki. Zatem główną przyczyną zakupu usługi „nadzoru nad spłatą pożyczki” stała się opieszałość Dłużnika w spłacie pożyczki.
Zestawiając ze sobą fakt nabycia usługi „nadzoru nad spłatą pożyczki” a czynnościami opodatkowanymi wykonywanymi przez Państwa Spółkę, nie sposób odnaleźć związku przyczynowo-skutkowego nabytej usługi z tymi czynnościami.
Wobec tego należy uznać, że usługa „nadzoru nad spłatą pożyczki” pozostaje bez związku z czynnościami opodatkowanymi.
Powyższe stanowisko znalazło potwierdzenie w zapadłym w niniejszej sprawie ww. wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 października 2025 r., sygn. akt I FSK 1504/22, gdzie NSA stwierdził, że:
3.9. Nie jest natomiast trafny zarzut naruszenia w art. 86 ust. 1 u.p.t.u., gdyż strona nie podważyła skutecznie stanowiska organu oraz Sądu, że nabyta usługa "nadzoru nad spłatą pożyczki" nie ma związku z wykonywaniem przez spółkę czynności opodatkowanych podatkiem VAT uprawniającego do odliczenia podatku naliczonego.
Nie można się zgodzić ze spółką, że środki uzyskane ze spłaty pożyczki pośrednio pozwalają cały czas na finansowanie kosztów całości majątku spółki, w tym samochodu służbowego, który w związku z rozliczeniem wykorzystywania go na cele prywatne generuje obrót opodatkowany VAT. Ponadto we wniosku interpretacyjnym spółka wskazała, że dokonuje importu usług podlegającego VAT oraz że ma zamiar wykorzystać otrzymane środki pieniężne do działalności opodatkowanej VAT.
Powyższe okoliczności nie wskazują, że koszty związane z nabyciem usługi "nadzoru nad spłatą pożyczki" zostały poniesione na potrzeby podlegającej opodatkowaniu działalności spółki. To, że koszty te wiążą się ze spłatą pożyczki w żadnym zakresie nie wykazuje nawet pośredniego związku z działalnością opodatkowaną spółki. Brak bowiem jakichkolwiek przesłanek do stwierdzenia, że wydatki poczynione w celu realizacji ww. usługi stanowią elementy cenotwórcze transakcji objętych podatkiem należnym, które rodzą prawo do odliczenia, jak również, aby należały do kosztów ogólnych spółki stanowiących elementy cenotwórcze konkretnych transakcji opodatkowanych. Stąd też chybiony jest zarzut spółki, że przedmiotowe wydatki na usługę "nadzoru nad spłatą pożyczki" pozostają w jakimkolwiek związku z jej działalnością gospodarczą. Ponadto w sytuacji, gdy zostanie ustalone, że określone koszty zostałyby poniesione przez podatnika nawet gdyby nie prowadził on działalności opodatkowanej, kosztów tych nie można uznać za poniesione w związku z działalnością opodatkowaną podatnika (por. wyroki TSUE: w sprawie Midland Bank C-98/98, EU:C:2000:300, pkt 23, 31; w sprawie Abbey National C-408/98, pkt 35; w sprawie Kretztechnik C-465/03, EU:C:2005:320, pkt 36; w sprawie Inverstrand C-435/05, EU:C:2007:87, pkt 24).
Zatem w odniesieniu do zakupu usługi „nadzoru nad spłatą pożyczki” nie jest spełniony warunek, o którym mowa w art. 86 ust. 1 ustawy o VAT, tzn. zakup ww. usługi nie jest związany ani bezpośrednio ani pośrednio z wykonywaniem przez Państwa czynności opodatkowanych podatkiem VAT, tym samym nie przysługuje Państwu prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego wynikającego z faktury wystawionej przez Przedsiębiorcę.
Wobec powyższego Państwa stanowisko, w kwestii objętej pytaniem nr 2, jest nieprawidłowe.
Dodatkowe informacje
Informacja o zakresie rozstrzygnięcia
Interpretacja dotyczy stanu faktycznego, który Państwo przedstawili i stanu prawnego, obowiązującego w dacie zaistnienia zdarzenia.
Zgodnie z art. 14b § 3 Ordynacji podatkowej, składający wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej obowiązany jest do wyczerpującego przedstawienia zaistniałego stanu faktycznego albo zdarzenia przyszłego. Organ jest ściśle związany przedstawionym we wniosku stanem faktycznym albo opisem zdarzenia przyszłego. Zainteresowany ponosi ryzyko związane z ewentualnym błędnym lub nieprecyzyjnym przedstawieniem we wniosku opisu stanu faktycznego. Interpretacja indywidualna wywołuje skutki prawnopodatkowe tylko wtedy, gdy rzeczywisty stan faktyczny sprawy będącej przedmiotem interpretacji pokrywał się będzie z opisem stanu faktycznego podanym przez Państwa w złożonym wniosku. W związku z powyższym, w przypadku zmiany któregokolwiek elementu przedstawionego we wniosku opisu sprawy, udzielona odpowiedź traci swą aktualność.
Jednocześnie należy podkreślić, że niniejsza interpretacja została wydana na podstawie przedstawionego we wniosku opisu sprawy co oznacza, że w przypadku, gdy w toku postępowania podatkowego, kontroli podatkowej, kontroli celno-skarbowej zostanie określony odmienny stan sprawy, interpretacja nie wywoła w tym zakresie skutków prawnych.
Pouczenie o funkcji ochronnej interpretacji
· Funkcję ochronną interpretacji indywidualnych określają przepisy art. 14k-14nb ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 111 ze zm.). Interpretacja będzie mogła pełnić funkcję ochronną, jeśli Państwa sytuacja będzie zgodna (tożsama) z opisem stanu faktycznego i zastosują się Państwo do interpretacji.
· Zgodnie z art. 14na § 1 Ordynacji podatkowej:
Przepisów art. 14k-14n Ordynacji podatkowej nie stosuje się, jeśli stan faktyczny lub zdarzenie przyszłe będące przedmiotem interpretacji indywidualnej jest elementem czynności, które są przedmiotem decyzji wydanej:
1) z zastosowaniem art. 119a;
2) w związku z wystąpieniem nadużycia prawa, o którym mowa w art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług;
3) z zastosowaniem środków ograniczających umowne korzyści.
· Zgodnie z art. 14na § 2 Ordynacji podatkowej:
Przepisów art. 14k-14n nie stosuje się, jeżeli korzyść podatkowa, stwierdzona w decyzjach wymienionych w § 1, jest skutkiem zastosowania się do utrwalonej praktyki interpretacyjnej, interpretacji ogólnej lub objaśnień podatkowych.
Pouczenie o prawie do wniesienia skargi na interpretację
Mają Państwo prawo do zaskarżenia tej interpretacji indywidualnej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Zasady zaskarżania interpretacji indywidualnych reguluje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143.; dalej jako „PPSA”.
Skargę do Sądu wnosi się za pośrednictwem Dyrektora KIS (art. 54 § 1 PPSA). Skargę należy wnieść w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia interpretacji indywidualnej (art. 53 § 1 PPSA):
· w formie papierowej, w dwóch egzemplarzach (oryginał i odpis) na adres: Krajowa Informacja Skarbowa, ul. Warszawska 5, 43-300 Bielsko-Biała (art. 47 § 1 PPSA), albo
· w formie dokumentu elektronicznego, w jednym egzemplarzu (bez odpisu), na adres Krajowej Informacji Skarbowej na platformie ePUAP: /KIS/wnioski albo /KIS/SkrytkaESP (art. 47 § 3 i art. 54 § 1a PPSA).
Skarga na interpretację indywidualną może opierać się wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 57a PPSA).
Podstawa prawna dla wydania interpretacji
Podstawą prawną dla wydania tej interpretacji jest art. 13 § 2a oraz art. 14b § 1 Ordynacji podatkowej.
QuickMap AI przeszukuje 2,87 mln dokumentów podatkowych i zwraca dopasowane orzeczenia z analizą linii orzeczniczej.
Wypróbuj za darmo