Interpretacja 0112-KDIL1-1.4012.183.2026.2.EK

Interpretacja indywidualna
– stanowisko prawidłowe

Szanowna Pani,

stwierdzam, że Pani stanowisko w sprawie oceny skutków podatkowych opisanego stanu faktycznego w podatku od towarów i usług jest prawidłowe.

Zakres wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej

20 lutego 2026 r. wpłynął Pani wniosek (brak daty sporządzenia wniosku) o wydanie interpretacji indywidualnej, który dotyczy podatku od towarów i usług w zakresie:

·         podlegania opodatkowaniu podatkiem VAT świadczenia usług polegających na udzielaniu nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnego poradnictwa prawnego (pytanie oznaczone we wniosku nr 1);

·         dokumentowania świadczeń w zakresie nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnego poradnictwa prawnego (pytanie oznaczone we wniosku nr 2).

Uzupełniła go Pani pismem z 30 marca 2026 r. (wpływ 30 marca 2026 r.) – w odpowiedzi na wezwanie.

Treść wniosku jest następująca:

Opis stanu faktycznego

Wnioskodawczyni jest adwokatem, wpisanym na listę prowadzoną przez Okręgową Radę Adwokacką, prowadzącym Kancelarię Adwokacką i czynnym podatnikiem podatku od towarów i usług (VAT). W ramach swojej praktyki zawodowej Wnioskodawczyni zawarła umowę z Powiatem na świadczenie nieodpłatnej pomocy prawnej (NPP) oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego (NPO) na zasadach określonych w ustawie z dnia 5 sierpnia 2015 r. o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej na rok 2026.

Szczegółowe warunki wykonywania czynności:

1.     Miejsce świadczenia usług: Usługi są świadczone osobiście w punkcie wyznaczonym przez Powiat, zlokalizowanym w miejscowości A. Wnioskodawczyni nie posiada wpływu na wybór tej lokalizacji.

2.     Czas i organizacja pracy: Pomoc prawna udzielana jest w ściśle określonych dniach i godzinach (grafik dyżurów), ustalonych odgórnie przez Zleceniodawcę (tu w poniedziałki w godzinach od 8 do 12). Wnioskodawczyni jest zobowiązana do osobistej obecności w punkcie w A, bądź wyznaczenie zastępcy, który musi zostać zaakceptowany przez Zleceniodawcę.

3.     Infrastruktura i zasoby: Lokal, wyposażenie biurowe, sprzęt komputerowy, materiały eksploatacyjne oraz dostęp do bazy aktów prawnych zapewnia w całości Powiat. Wnioskodawczyni nie ponosi żadnych kosztów utrzymania punktu ani ryzyka gospodarczego związanego z jego funkcjonowaniem.

4.     Wynagrodzenie: Wnioskodawczyni otrzymuje zryczałtowane wynagrodzenie miesięczne, którego wysokość wynika z przepisów prawa i jest niezależna od liczby udzielonych porad, ich skomplikowania czy efektu prawnego.

5.     Charakter występowania: Podczas pełnienia dyżurów w A Wnioskodawczyni nie występuje pod szyldem własnej kancelarii, nie używa własnych pieczęci filmowych i nie promuje swojej prywatnej praktyki adwokackiej.

6.     Kwalifikacja PIT: Wynagrodzenie z powyższego tytułu stanowi przychód z działalności wykonywanej osobiście, o którym mowa w art. 13 pkt 8 lit. a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, a nie przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej.

Uzupełnienie i doprecyzowanie opisu sprawy

1.     Na pytanie: Jakie konkretnie przepisy prawa regulują kwestie nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego, opisane przez Panią we wniosku? Proszę podać oznaczenie tego/tych aktu/aktów prawnego/prawnych oraz konkretne przepisy regulujące kwestie opisane przez Panią we wniosku.

odpowiedziała Pani: Kwestie nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego regulują przepisy ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 r. o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej, a to w szczególności: art. 3, 3a, 4, 5 tej ustawy, a także w zakresie umowy z powiatem art. 6 ust. 1, który stanowi, że „Adwokat lub radca prawny udziela nieodpłatnej pomocy prawnej na podstawie umowy zawartej z powiatem”.

2.     Na pytanie: Jakie konkretnie świadczenia, objęte zakresem złożonego wniosku, wykonuje Pani w ramach nieodpłatnej pomocy prawnej?

odpowiedziała Pani: W ramach nieodpłatnej pomocy prawnej wykonuje Pani zadania powierzone przez ustawodawcę w art. 3 ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 r. o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej, a to:

1)     poinformowanie osoby fizycznej, zwanej dalej „osobą uprawnioną”, o obowiązującym stanie prawnym oraz przysługujących jej uprawnieniach lub spoczywających na niej obowiązkach, w tym w związku z toczącym się postępowaniem przygotowawczym, administracyjnym, sądowym lub sądowoadministracyjnym lub

2)     wskazanie osobie uprawnionej sposobu rozwiązania jej problemu prawnego, lub

3)     sporządzenie projektu pisma w sprawach, o których mowa w pkt 1 i 2, z wyłączeniem pism procesowych w toczącym się postępowaniu przygotowawczym lub sądowym i pism w toczącym się postępowaniu sądowoadministracyjnym, lub

3a) nieodpłatną mediację, lub

4) sporządzenie projektu pisma o zwolnienie od kosztów sądowych lub ustanowienie pełnomocnika z urzędu w postępowaniu sądowym lub ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego w postępowaniu sądowoadministracyjnym oraz poinformowanie o kosztach postępowania i ryzyku finansowym związanym ze skierowaniem sprawy na drogę sądową.

Powyższe czynności Pani wykonuje.

3.     Na pytanie: Jakie konkretnie świadczenia, objęte zakresem złożonego wniosku, wykonuje Pani w ramach nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego?

odpowiedziała Pani: Nieodpłatne poradnictwo obywatelskie obejmuje zgodnie z art. 3a ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 r. o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej, a to:

1)     nieodpłatne poradnictwo obywatelskie obejmuje działania dostosowane do indywidualnej sytuacji osoby uprawnionej, zmierzające do podniesienia świadomości tej osoby o przysługujących jej uprawnieniach lub spoczywających na niej obowiązkach oraz wsparcia w samodzielnym rozwiązywaniu problemu, w tym, w razie potrzeby, sporządzenie wspólnie z osobą uprawnioną planu działania i pomoc w jego realizacji. Nieodpłatne poradnictwo obywatelskie obejmuje w szczególności porady dla osób zadłużonych i porady z zakresu spraw mieszkaniowych oraz zabezpieczenia społecznego.

2)     nieodpłatne poradnictwo obywatelskie obejmuje również nieodpłatną mediację.

Powyższe czynności Pani wykonuje.

4.     Na pytanie: Od kiedy obowiązuje Panią umowa na świadczenie nieodpłatnej pomocy prawnej (NPP) oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego (NPO), o której mowa we wniosku?

odpowiedziała: od 1 stycznia 2026 r.

5.     Na pytanie: Kto i za jakie konkretnie czynności wypłaca Pani wynagrodzenie za świadczenie usług nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego, o których mowa we wniosku?

odpowiedziała Pani: Powiat wypłaca za dyżury, niezależnie od ilości udzielonych porad lub innych wykonanych czynności.

6.     Na pytanie: W jaki sposób następuje rozliczenie wykonywanych przez Panią usług, tj. wypłata na Pani rzecz wynagrodzenia, i na podstawie jakich dokumentów?

odpowiedziała Pani: Dotychczas na podstawie wystawianych faktur VAT, a chciałaby Pani wystawiać noty księgowe bez VAT.

7.     Na pytanie: Czy zakres zadań, które są wykonane przez Panią na podstawie zawartej umowy pokrywa się z zakresem i przedmiotem prowadzonej przez Panią działalności gospodarczej? Jeśli nie, proszę wyjaśnić, co odróżnia prowadzoną przez Panią działalność gospodarczą od zadań wykonywanych na podstawie ww. umowy?

odpowiedziała Pani: Zakres zadań różni się. W działalności gospodarczej ponosi Pani ryzyko gospodarcze. W ramach zawartej umowy nie ponosi Pani takiego ryzyka.

8.     Na pytanie: Czy w związku z wykonywanymi czynnościami podejmie Pani współpracę z innymi podmiotami, np. w celu konsultacji konkretnej sprawy, uzyskania opinii? Jeżeli tak, proszę wskazać z jakimi podmiotami i w jakim celu podejmie Pani taką współpracę?

odpowiedziała Pani: Nie.

9.     Na pytanie: Czy ma Pani jakikolwiek wpływ na wysokość wypłacanego Pani wynagrodzenia? Jeśli tak, to w czym to się przejawia?

odpowiedziała Pani: Nie.

10.  Na pytanie: W czyim imieniu i na czyją rzecz świadczy Pani usługi nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego, które są przedmiotem złożonego wniosku?

odpowiedziała Pani: W imieniu Powiatu na rzecz osób uprawnionych.

11.  Na pytanie: Czy w umowie zawarto postanowienie, że ponosi Pani odpowiedzialność wobec osób trzecich za rezultat podejmowanych przez Panią czynności, o których mowa we wniosku? Jeśli nie, to kto będzie ponosił tę odpowiedzialność?

odpowiedziała Pani: Nie.

12.  Na pytanie: Czy ponosi Pani ryzyko gospodarcze, ekonomiczne za czynności wykonywane na podstawie zawartej umowy? Jeśli nie, to kto ponosi to ryzyko?

odpowiedziała Pani: Nie.

13.  Na pytanie: Czy w związku z wykonywanymi czynnościami w ramach zawartej umowy dysponuje Pani niezależnością i samodzielnością w działaniu pozwalającą na uznanie, że działa Pani jako profesjonalny podmiot prowadzący działalność gospodarczą? Jeżeli tak, proszę szczegółowo opisać, w czym przejawia się samodzielność i niezależność w Pani działaniu?

odpowiedziała Pani: Nie.

14.  Na pytanie: Czy w związku z realizacją opisanych we wniosku usług będzie Pani ponosić jakiekolwiek koszty? Jeśli tak, proszę je wskazać.

odpowiedziała Pani: Nie.

Ponadto wyjaśniła Pani, że przedmiotem wniosku jest aktualny (jeden) stan faktyczny.

Pytania

1.    Czy udzielanie nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnego poradnictwa obywa­telskiego na rzecz Powiatu w punkcie w A stanowi świadczenie usług w ramach samodzielnie wykonywanej działalności gospodarczej podlegającej opodatkowaniu podatkiem VAT w rozumieniu art. 15 ust. 1 i 2 ustawy o VAT?

2.    Czy w przypadku uznania, że czynności te nie podlegają opodatkowaniu podatkiem VAT, Wnioskodawczyni powinna dokumentować otrzymane wynagrodzenie notą księgową (lub innym dokumentem księgowym niebędącym fakturą VAT)?

Pani stanowisko w sprawie

W zakresie pytania nr 1:

W ocenie Wnioskodawczyni, świadczenie usług NPP i NPO na rzecz Powiatu nie stanowi samodzielnej działalności gospodarczej w rozumieniu art. 15 ust. 1 i 2 ustawy o VAT, a tym samym nie podlega opodatkowaniu podat­kiem VAT.

Zgodnie z art. 15 ust. 3 pkt 2 ustawy o VAT, za działalność gospodarczą nie uznaje się czyn­ności z tytułu których przychody wymieniono w art. 13 pkt 2-9 ustawy o PIT, jeżeli osoby te są związane ze zlecającym więzami prawnymi co do:

·        Warunków wykonywania czynności: Lokalizacja (A, (…)) oraz go­dziny pracy są narzucone przez Zleceniodawcę.

·        Wynagrodzenia: Stały ryczałt wyklucza ryzyko ekonomiczne po stronie adwokata.

·        Odpowiedzialności zlecającego wobec osób trzecich: To Powiat jako jednostka sa­morządu terytorialnego odpowiada za organizację i dostępność systemu pomocy prawnej dla obywateli.

Stanowisko to jest w pełni zbieżne z najnowszą linią orzeczniczą, w tym z interpretacją Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 6 listopada 2024 r., sygn. 0112-KDIL1-1.4012.616.2024.3.DS, wydaną w tożsamym stanie faktycznym.

W zakresie pytania nr 2:

Ponieważ czynności wykonywane przez Wnioskodawczynię na podstawie umowy z Powiatem pozostają poza zakresem ustawy o VAT, Wnioskodawczyni nie powinna dokumentować ich fakturą VAT. Właściwym dokumentem rozliczeniowym jest nota księgowa. Dokumentowanie tych czynności fakturą VAT byłoby błę­dem merytorycznym, gdyż sugerowałoby, że Wnioskodawczyni działa w tym zakresie jako podatnik VAT, podczas gdy występuje ona jako osoba fizyczna wykonująca działalność oso­biście (wyłączenie na podstawie art. 15 ust. 3 pkt 2 ustawy o VAT).

Ocena stanowiska

Stanowisko, które przedstawiła Pani we wniosku jest prawidłowe.

Uzasadnienie interpretacji indywidualnej

Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t. j. Dz. U. z 2025 poz. 775 ze zm.), zwanej dalej „ustawą”:

W myśl art. 7 ust. 1 ustawy:

W świetle art. 8 ust. 1 ustawy:

Pojęcie świadczenia usług ma bardzo szeroki zakres. Przez świadczenie należy rozumieć każde zachowanie, na które składać się może zarówno działanie (uczynienie, wykonanie czegoś na rzecz innej osoby), jak i zaniechanie, powstrzymanie się od działania (nieczynienie bądź też tolerowanie). Przy ocenie charakteru świadczenia jako usługi, należy mieć na względzie, że ustawa zalicza do grona usług każde świadczenie, które nie jest dostawą w myśl art. 7 ustawy. Należy jednak zaznaczyć, że usługą będzie tylko takie świadczenie, w przypadku którego istnieje bezpośredni konsument, odbiorca świadczenia odnoszący korzyść o charakterze majątkowym.

W związku z powyższym, czynność podlega opodatkowaniu jedynie wówczas, gdy wykonywana jest w ramach umowy zobowiązaniowej, a jedna ze stron transakcji może zostać uznana za bezpośredniego beneficjenta tej czynności, przy czym związek pomiędzy otrzymywaną płatnością a świadczeniem na rzecz dokonującego płatności musi mieć charakter bezpośredni i na tyle wyraźny, aby można powiedzieć, że płatność następuje w zamian za to świadczenie.

Należy przy tym podkreślić, że nie każda czynność stanowiąca świadczenie usług podlega opodatkowaniu. Aby dana czynność była opodatkowana tym podatkiem musi być wykonana przez podatnika. Warunkiem bowiem opodatkowania danej czynności podatkiem od towarów i usług jest łączne spełnienie dwóch przesłanek: po pierwsze czynność winna być ujęta w katalogu czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, po drugie musi ona być zrealizowana przez podmiot, który w związku z jej wykonaniem w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, będzie podatnikiem podatku od towarów i usług.

W oparciu o art. 15 ust. 1 ustawy:

Stosownie do art. 15 ust. 2 ustawy:

Według art. 15 ust. 3 ustawy:

Na mocy art. 13 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 163 ze zm.):

Z przepisu art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy wynika, że dla uznania, że określone czynności wykonywane przez osobę fizyczną nie stanowią samodzielnie wykonywanej działalności gospodarczej i tym samym pozostają poza regulacjami ustawy, istotne jest łączne spełnienie wszystkich elementów wymienionych w tym przepisie, tj. związanie zleceniobiorcy ze zlecającym wykonanie tych czynności prawnymi więzami tworzącymi stosunek prawny pomiędzy zlecającym a wykonującym zlecane czynności co do warunków:

·         wykonywania tych czynności,

·         wynagrodzenia, oraz

·         odpowiedzialności zlecającego wykonanie tych czynności wobec osób trzecich.

Zatem użycie słowa „samodzielnie” w kontekście art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy wyklucza opodatkowanie pracowników i innych osób, o ile są one związane z pracodawcą przez umowę o pracę lub inny stosunek prawny tworzący więzi (stosunek podporządkowania) między pracodawcą a pracownikiem co do (w zakresie) warunków pracy, wynagrodzenia i odpowiedzialności pracodawcy.

Oznacza to, że przychody z tytułu wykonywanych czynności nie tylko powinny być wymienione w art. 13 pkt 2-9 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, lecz także spełnione muszą zostać pozostałe kryteria przedmiotowe określające m.in., czy działanie usługodawcy odbywa się na warunkach ryzyka gospodarczego, a tym samym, kto ponosi odpowiedzialność za wykonane usługi. Nie stanowią bowiem samodzielnej działalności gospodarczej, w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o podatku od towarów i usług, tylko i wyłącznie te czynności, gdy pomiędzy zlecającym ich wykonanie i wykonującym zlecone czynności, istnieją więzy tworzące stosunek prawny w zakresie warunków wykonywania tych czynności, wynagrodzenia i odpowiedzialności zlecającego wykonanie tych czynności wobec osób trzecich.

Odnośnie dwóch pierwszych warunków stwierdzić należy, że każdy w zasadzie stosunek prawny o charakterze odpłatnym, istniejący pomiędzy podmiotem zlecającym wykonanie danej czynności a podmiotem, który daną czynność wykonuje, jest w jakimś sensie określony co do warunków wykonywania danych czynności oraz wynagrodzenia.

Nie będzie więc podatnikiem w rozumieniu ustawy o podatku od towarów i usług osoba, która w ramach podpisanej umowy, tworzyć będzie ze zlecającym więzi analogiczne ze stosunkiem pracy, nie ponosząc tym samym ryzyka ekonomicznego w związku z wykonywanymi czynnościami. Tylko spełnienie wymogów wyłączających samodzielność działania poprzez zawarcie więzi prawnej między zleceniodawcą a zleceniobiorcą co do warunków wykonywania zleconych czynności, wynagrodzenia i odpowiedzialności zlecającego wykonanie tych czynności wobec osób trzecich, pozwala wyłączyć wykonywane czynności z opodatkowania podatkiem od towarów i usług.

Mając na uwadze fakt, że w zasadzie każdy stosunek prawny o charakterze odpłatnym, istniejący pomiędzy podmiotem zlecającym wykonanie danej czynności a podmiotem, który daną czynność wykonuje, określa wynagrodzenie oraz przynajmniej podstawowe warunki wykonywania czynności, należy uznać, że „odpowiedzialność zlecającego wobec osób trzecich” jest kryterium kluczowym dla oceny charakteru prawnopodatkowego danego podmiotu. Jest to czynnik odróżniający na gruncie ustawy o podatku od towarów i usług, prowadzenie działalności gospodarczej (przesłanki warunkującej status podatnika podatku VAT), od innego rodzaju aktywności zawodowej niepowodującej powstania podmiotowości prawnopodatkowej na gruncie ustawy.

Znacząca jest w tym przypadku analiza istoty odpowiedzialności wynikającej z charakteru stosunku prawnego łączącego Panią oraz Powiat.

Pojęcie działalności gospodarczej zdefiniowane zostało również w drugim akapicie art. 9 ust. 1 Dyrektywy 2006/112/WE Rady z 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz. Urz. UE L z 11.12.2006 Nr 347, str. 1, ze zm.), zwanej dalej „Dyrektywą 2006/112/WE Rady”. Na podstawie tego przepisu:

Przepis ten stwierdza, że wykorzystywanie własności dóbr materialnych lub niematerialnych do celów zarobkowych w sposób ciągły, należy w szczególności uznać za działalność gospodarczą.

W akapicie pierwszym, art. 9 ust. 1 Dyrektywy 2006/112/WE Rady, określa osobę, która może stać się podatnikiem, jako każdą osobę, która niezależnie prowadzi w dowolnym miejscu jakąkolwiek działalność gospodarczą, bez względu na cel czy też rezultaty takiej działalności.

Przepis art. 10 Dyrektywy 2006/112/WE Rady wyjaśnia znaczenie terminu „samodzielnie”, które zostało użyte w art. 9. Jak stanowi ten przepis:

W celu określenia granic pojęcia „działalności gospodarczej” i „podatnika” należy przypomnieć art. 9 ust. 2 i art. 12 ust. 1 Dyrektywy 2006/112/WE Rady.

Przepis art. 9 ust. 2 Dyrektywy 2006/112/WE Rady stwierdza, że:

Przy czym zgodnie z art. 12 ust. 1 Dyrektywy 2006/112/WE Rady:

Dyrektywa 2006/112/WE Rady wskazuje na bardzo szeroki zakres działalności gospodarczej, obejmujący wszystkie etapy produkcji, dystrybucji i dostarczania towarów i usług.

To, że działalność gospodarcza, która ma być traktowana jako taka, nie jest działalnością wykonywaną okazjonalnie nie oznacza, że działalność ta, aby mieścić się w zakresie podatku VAT, musi osiągnąć pewną liczbę operacji lub osiągnąć określony poziom dochodu. Decydującym elementem jest wola lub zamiar osoby dokonującej czynności, aby brać udział w produkcji, dystrybucji lub dostarczaniu dóbr lub usług. Elementem definiującym działalność gospodarczą na gruncie przepisów Dyrektywy 2006/112/WE Rady jest to, że osoba, w celu wykonywania swoich działań, wykorzystuje zasoby ludzkie lub rzeczowe w taki sam sposób, jak są one wykorzystywane przez producenta, handlowca lub osoby świadczące usługi. Działalność gospodarcza w rozumieniu Dyrektywy 2006/112/WE Rady będzie miała miejsce, gdy zaistnieje zamiar wykorzystania i zorganizowania środków w celu wzięcia udziału w produkcji, dystrybucji towarów lub świadczeniu usług.

Przedmiotowe zagadnienie było również przedmiotem rozważań Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (orzeczenia w sprawie C-202/90 Ayuntamiento de Sevilla przeciwko Recaudadores de Tributos de las Zonas Primera y Segunda, C-235/85 Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Królestwu Niderlandów). TSUE w ww. orzeczeniach wskazał, że za samodzielną nie będzie mogła być uznana działalność gospodarcza, która wykonywana jest przy wykorzystaniu infrastruktury i organizacji wewnętrznej podmiotu, na rzecz którego jest prowadzona, nie powoduje żadnego ryzyka ekonomicznego po stronie usługodawcy, a nadto nie powoduje odpowiedzialności usługodawcy wobec osób trzecich za szkody wyrządzone w związku z prowadzoną działalnością.

Ponadto zgodnie z opinią RG M.G. Tesauro z 4 czerwca 1991 r. do sprawy C-202/90, co się tyczy warunków pracy należy przeanalizować czy pracownik jest niejako zintegrowany z organizacją pracodawcy (...) czy i w jakim zakresie może swobodnie zorganizować swoją działalność. Jest oczywistym, że możliwość swobodnego zorganizowania (wybór współpracowników, struktury niezbędne do wykonywania zadań, godziny pracy), jak też brak zintegrowania w przedsiębiorstwie czy w administracji stanowią elementy typowe dla działalności wykonywanej w sposób samodzielny. Jednakże, poddanie się niektórym dyrektywom jak też pewnej kontroli czy władzy dyscyplinarnej pracodawcy, które odnajdujemy również w stosunku pracy nie wykluczają charakteru samodzielnego działalności. Co się tyczy warunków wynagrodzenia, okoliczność, że wynagrodzenie (także to określone ustawą) jest proporcjonalne do usług i charakter przypadkowy, który z tego wynika stanowią jasne wskaźniki istnienia stosunku samodzielnej pracy. Nie ma wątpliwości, że ryzyko w ramach stosunku pracy podporządkowanej spoczywa tylko na pracodawcy. W zakresie odpowiedzialności wskazano, że należy badać czy pracownik jest odpowiedzialny wobec osób trzecich za czynności i działania, które można mu przypisać (pkt 6).

Pani wątpliwości w pierwszej kolejności sprowadzają się do ustalenia, czy udzielanie nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego na rzecz Powiatu w punkcie w A stanowi świadczenie usług w ramach samodzielnie wykonywanej działalności gospodarczej podlegającej opodatkowaniu podatkiem VAT.

Jak wynika z opisu sprawy otrzymywane przez Panią wynagrodzenie stanowi przychód z działalności wykonywanej osobiście, o którym mowa w art. 13 pkt 8 lit. a) ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, a nie przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej.

W tej sytuacji należy przeanalizować, czy w rozpatrywanej sprawie zostały spełnione pozostałe warunki, o których mowa w art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy.

Zauważam, że sformułowanie w powołanym art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy, odnoszące się do odpowiedzialności, należy rozumieć jako odpowiedzialność zleceniodawcy, w stosunku do osób trzecich, za czynności realizowane przez zleceniobiorcę w ramach wykonywania zlecenia. Tylko w takim przypadku ryzyko wykonania czynności zleconych przechodzi z faktycznego wykonawcy na osobę zlecającą ich wykonanie, co wyklucza samodzielny charakter działalności zleceniobiorcy. Tak bowiem rozumiana odpowiedzialność za wykonanie czynności wskazuje, kto ponosi ryzyko prowadzonej działalności, a tym samym wskazuje na wyłączenie ze sfery samodzielności (i z grona podatników podatku od towarów i usług) tego podmiotu, który nie odpowiada za efekt wykonywanej pracy wobec osób trzecich.

O wyłączeniu z opodatkowania podatkiem od towarów i usług można zatem mówić w przypadku, gdy zleceniobiorcę będą łączyć ze zleceniodawcą więzi analogiczne jak w przypadku stosunku pracy, jako że nie będzie on ponosił ryzyka ekonomicznego w związku z wykonywaniem czynności, będących przedmiotem wskazanych umów, a odpowiedzialność za te czynności w stosunku do osób trzecich będzie bezwzględnie ponosił zlecający. Oznacza to, że z treści zawartych umów wynikać powinno zobowiązanie, które w swej istocie kładzie na zlecającego odpowiedzialność, zamiast na zleceniobiorcę, podobnie jak ma to miejsce w przypadku stosunku pracy.

Powyższe oznacza, że jeżeli analiza umowy cywilnoprawnej (stosunku prawnego) pomiędzy zleceniobiorcą – Panią a zleceniodawcą – Powiatem wykaże, że spełnione są wszystkie trzy warunki, to nie można uznać Pani za podatnika VAT. Jednocześnie brak spełnienia któregokolwiek warunku oznacza, że zleceniobiorca (Pani) występuje w charakterze podatnika VAT.

Warunek pierwszy – warunki wykonywania czynności: należy uznać, że co do zasady, w istotę typowej umowy zlecenia, której przedmiotem jest poradnictwo obywatelskie oraz pomoc prawna świadczone przez osobę fizyczną, wpisane jest wykorzystywanie infrastruktury i organizacji wewnętrznej zlecającego – w rozpatrywanej sprawie Powiatu.

W tym kontekście zauważenia wymaga, że wykorzystywanie infrastruktury i organizacji wewnętrznej zlecającego powoduje, że zleceniobiorca nie ponosi również w tym zakresie ryzyka ekonomicznego (co ma ścisły związek z tym jak kształtuje się wynagrodzenie – warunek drugi).

Warunek drugi – wynagrodzenie: zakładając, że umowa przewiduje, że zleceniobiorca korzysta z infrastruktury i organizacji wewnętrznej zlecającego (spełniony warunek pierwszy), ustalenie, że warunek drugi jest spełniony w praktyce sprowadza się do weryfikacji czy umowa przewiduje stałe wynagrodzenie. Jeżeli umowa przewiduje stałe wynagrodzenie, to nie można mówić o ponoszeniu ryzyka ekonomicznego przez zleceniobiorcę.

Warunek trzeci – odpowiedzialność zlecającego wobec osób trzecich: warunek będzie spełniony jeżeli zgodnie z umową, odpowiedzialność jest po stronie zlecającego, a nie po stronie faktycznego wykonawcy – zleceniobiorcy, co wyklucza samodzielny charakter jego działalności. Warunek będzie także spełniony, gdy dana umowa nie przewiduje (nie wprowadza) takiej odpowiedzialności.

Jak wynika z opisu sprawy:

·         Jest Pani adwokatem, wpisanym na listę prowadzoną przez Okręgową Radę Adwokacką, prowadzącym Kancelarię Adwokacką i czynnym podatnikiem podatku od towarów i usług.

·         W ramach swojej praktyki zawodowej zawarła Pani umowę z Powiatem na świadczenie nieodpłatnej pomocy prawnej (NPP) oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego (NPO) na zasadach określonych w ustawie z dnia 5 sierpnia 2015 r. o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej na rok 2026.

·         Podczas pełnienia dyżurów nie występuje Pani pod szyldem własnej kancelarii, nie używa własnych pieczęci filmowych i nie promuje swojej prywatnej praktyki adwokackiej.

·         W związku z wykonywanymi czynnościami w ramach zawartej umowy nie dysponuje Pani niezależnością i samodzielnością w działaniu pozwalającą na uznanie, że działa Pani jako profesjonalny podmiot prowadzący działalność gospodarczą.

·         Usługi nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego świadczy Pani w imieniu Powiatu na rzecz osób uprawnionych.

·         Pomoc prawna udzielana jest w ściśle określonych dniach i godzinach (grafik dyżurów), ustalonych odgórnie przez Zleceniodawcę. Jest Pani zobowiązana do osobistej obecności w punkcie w A bądź wyznaczenie zastępcy, który musi zostać zaakceptowany przez Zleceniodawcę.

·         Lokal, wyposażenie biurowe, sprzęt komputerowy, materiały eksploatacyjne oraz dostęp do bazy aktów prawnych zapewnia w całości Powiat. Nie ponosi Pani żadnych kosztów utrzymania punktu ani ryzyka gospodarczego związanego z jego funkcjonowaniem.

·         Otrzymuje Pani zryczałtowane wynagrodzenie miesięczne, którego wysokość wynika z przepisów prawa i jest niezależna od liczby udzielonych porad, ich skomplikowania czy efektu prawnego. Nie ma Pani wpływu na wysokość wypłacanego Pani wynagrodzenia.

·         W umowie nie zawarto postanowienia, że ponosi Pani odpowiedzialność wobec osób trzecich za rezultat podejmowanych przez Panią czynności.

·         Nie ponosi Pani ryzyka gospodarczego i ekonomicznego za czynności wykonywane na podstawie zawartej umowy.

Analiza okoliczności sprawy i powołanych przepisów prowadzi do wniosku, że świadczenie przez Panią usług z zakresu nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego, na podstawie umowy zawartej przez Panią z Powiatem nie mieści się w definicji działalności gospodarczej określonej w ustawie o podatku od towarów i usług.

Realizując czynności na podstawie umowy zawartej z Powiatem nie ponosi Pani bowiem odpowiedzialności wobec osób trzecich za wykonywane czynności, a także ryzyka gospodarczego i ekonomicznego związanego z wykonywanymi czynnościami.

Powyższe wskazuje, że zawarcie opisanej we wniosku umowy powoduje powstanie stosunku prawnego posiadającego cechy zbliżone do stosunku pracy, w ramach którego Pani jako Zleceniobiorca związany jest ze Zleceniodawcą (Powiatem) więzami prawnymi, co do warunków wykonywania czynności, wynagrodzenia, a także odpowiedzialności zlecającego wobec osób trzecich. Jak bowiem wskazano wyżej warunek ten będzie także spełniony, gdy dana umowa nie przewiduje (nie wprowadza) takiej odpowiedzialności.

Wobec powyższego, w odniesieniu do świadczonych przez Panią usług z zakresu nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego, o których mowa we wniosku, zaistniały przesłanki z art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy, co oznacza, że zostały spełnione kryteria wyłączające świadczenie usług objętych zawartą przez Panią umową z Powiatem z czynności podlegających ustawie.

Zatem świadczenie przez Panią, w okolicznościach przedstawionych we wniosku, opisanych usług nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego, nie stanowi wykonywanej samodzielnie działalności gospodarczej i w efekcie nie jest Pani z tego tytułu podatnikiem podatku od towarów i usług, a wykonywane czynności nie podlegają opodatkowaniu tym podatkiem.

Podsumowanie

Udzielanie przez Panią nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego na rzecz Powiatu w punkcie w A nie stanowi świadczenia usług w ramach samodzielnie wykonywanej działalności gospodarczej w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy podlegającej opodatkowaniu podatkiem VAT.

Tym samym Pani stanowisko w zakresie pytania nr 1 oceniłem jako prawidłowe.

Pani wątpliwości dotyczą także ustalenia, czy w przypadku gdy czynności nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego nie podlegają opodatkowaniu podatkiem VAT, otrzymane wynagrodzenie powinna Pani dokumentować notą księgową (lub innym dokumentem księgowym niebędącym fakturą).

W odniesieniu do Pani wątpliwości wskazuję, że zgodnie z art. 106b ust. 1 ustawy:

Przepis art. 106e ust. 1 ustawy zawiera katalog obligatoryjnych danych, które powinna zawierać faktura.

Stosownie do art. 106i ust. 1 ustawy:

Zgodnie z art. 2 pkt 22 ustawy:

W świetle przepisów dotyczących podatku od towarów i usług faktury są dokumentami potwierdzającymi rzeczywiste transakcje gospodarcze dokonywane przez podatnika. Faktura pełni szczególną rolę dowodową w prawidłowym wymiarze podatku VAT, dlatego też niezwykle istotne jest prawidłowe oznaczenie wszystkich elementów faktury.

Faktura jest dokumentem potwierdzającym zaistnienie zdarzenia gospodarczego (potwierdzeniem nabycia określonych towarów i usług lub też otrzymania zaliczki). Wystawienie faktury należy rozumieć jako sporządzenie ww. dokumentu oraz jego przekazanie innemu podmiotowi (nabywcy), a przez to wprowadzenie faktury do obrotu prawnego.

Faktura jest dokumentem sformalizowanym (potwierdzającym zaistnienie określonego zdarzenia gospodarczego), który powinien spełniać szereg wymogów przewidzianych przepisami prawa.

Ponadto wskazać należy, że z powyższych przepisów wynika, że faktura dokumentuje dokonanie sprzedaży, przez którą rozumie się odpłatne wydanie towaru lub odpłatne świadczenie usług, czyli czynność podlegającą opodatkowaniu podatkiem VAT.

Podatnik wykonujący czynności w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy, wystawia fakturę w przypadku sprzedaży towaru lub usługi.

Fakturę wystawia się tylko wtedy, gdy ustawa tak stanowi. Zatem podatnik nie może z tytułu wykonania czynności niepodlegającej opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług wystawić faktury.

Natomiast zgodnie z art. 87 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 111 ze zm.):

Zatem obowiązek wystawienia rachunku ma zastosowanie w ograniczonym zakresie, tj. w przypadkach, gdy z ustawy nie wynika obowiązek wystawienia faktury.

Jak wskazano powyżej, wykonywane przez Panią czynności na rzecz Powiatu, tj. nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego, nie podlegają opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.

W konsekwencji brak jest podstaw do wystawienia faktur w celu udokumentowania ww. czynności, bowiem faktury są dowodem dokumentującym wykonanie czynności podlegającej opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.

Należy zatem stwierdzić, że dopuszczalne jest dokumentowanie takich transakcji dokumentem rozliczeniowym np. notą księgową. Nota księgowa nie jest dokumentem przewidzianym przez przepisy o podatku VAT i jako taka nie jest objęta regulacją tych przepisów, brak jest jednakże przeciwwskazań na gruncie przepisów dotyczących podatku od towarów i usług dla takiego sposobu dokumentowania.

Ustawa o podatku od towarów i usług oraz przepisy wykonawcze wydane na podstawie jej upoważnienia w żadnym zakresie nie regulują kwestii wystawiania not księgowych. Brak jest jednakże przeciwwskazań na gruncie ww. przepisów dla takiego sposobu udokumentowania.

Podsumowanie

Ponieważ wykonywane przez Panią czynności na rzecz Powiatu, tj. udzielanie nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego, nie podlegają opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, to otrzymane przez Panią wynagrodzenie może być udokumentowane na podstawie innych dokumentów księgowych niebędących fakturą, w tym not księgowych.

Tym samym Pani stanowisko w zakresie pytania nr 2 oceniłem jako prawidłowe.

Dodatkowe informacje

Informacja o zakresie rozstrzygnięcia

Interpretacja dotyczy stanu faktycznego, który Pani przedstawiła i stanu prawnego, który obowiązywał w dacie zaistnienia zdarzenia.

Wskazuję, że zgodnie z art. 14b § 3 ustawy Ordynacja podatkowa, składający wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej obowiązany jest do wyczerpującego przedstawienia zaistniałego stanu faktycznego albo zdarzenia przyszłego. Jestem ściśle związany przedstawionym we wniosku stanem faktycznym (opisem zdarzenia przyszłego). Zainteresowany ponosi ryzyko związane z ewentualnym błędnym lub nieprecyzyjnym przedstawieniem we wniosku opisu stanu faktycznego (zdarzenia przyszłego). Interpretacja indywidualna wywołuje skutki prawnopodatkowe tylko wtedy, gdy rzeczywisty stan faktyczny sprawy będącej przedmiotem interpretacji pokrywał się będzie z opisem sprawy podanym przez Panią w złożonym wniosku. W związku z powyższym w przypadku zmiany któregokolwiek elementu przedstawionego we wniosku opisu sprawy, udzielona odpowiedź traci swą aktualność.

Ta interpretacja została wydana na podstawie przedstawionego we wniosku opisu sprawy co oznacza, że w przypadku gdy w toku postępowania podatkowego, kontroli podatkowej, kontroli celno-skarbowej zostanie określony odmienny stan sprawy, interpretacja nie wywoła w tym zakresie skutków prawnych.

Ponadto zauważam, że przedstawiając własne stanowisko w zakresie pytania nr 1 i nr 2 wskazała Pani na art. 15 ust. 3 pkt 2 ustawy (przepis ten został uchylony). Mając jednak na uwadze zakres i przedmiot Pani wniosku, a także treść powołanego przez Panią przepisu uznałem to za oczywistą omyłkę pisarską i przyjąłem, że powinien to być art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy.

Pouczenie o funkcji ochronnej interpretacji

·     Funkcję ochronną interpretacji indywidualnych określają przepisy art. 14k-14nb ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 111 ze zm.). Interpretacja będzie mogła pełnić funkcję ochronną, jeśli Pani sytuacja będzie zgodna (tożsama) z opisem stanu faktycznego i zastosuje się Pani do interpretacji.

·     Zgodnie z art. 14na § 1 Ordynacji podatkowej:

·     Zgodnie z art. 14na § 2 Ordynacji podatkowej:

Pouczenie o prawie do wniesienia skargi na interpretację

Ma Pani prawo do zaskarżenia tej interpretacji indywidualnej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Zasady zaskarżania interpretacji indywidualnych reguluje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.; dalej jako „PPSA”).

Skargę do Sądu wnosi się za pośrednictwem Dyrektora KIS (art. 54 § 1 PPSA). Skargę należy wnieść w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia interpretacji indywidualnej (art. 53 § 1 PPSA):

·       w formie papierowej, w dwóch egzemplarzach (oryginał i odpis) na adres: Krajowa Informacja Skarbowa, ul. Warszawska 5, 43-300 Bielsko-Biała (art. 47 § 1 PPSA), albo

·       w formie dokumentu elektronicznego, w jednym egzemplarzu (bez odpisu), na adres Krajowej Informacji Skarbowej na platformie ePUAP: /KIS/wnioski albo /KIS/SkrytkaESP (art. 47 § 3 i art. 54 § 1a PPSA).

Skarga na interpretację indywidualną może opierać się wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 57a PPSA).

Podstawa prawna dla wydania interpretacji

Podstawą prawną dla wydania tej interpretacji jest art. 13 § 2a oraz art. 14b § 1 Ordynacji podatkowej.