Interpretacja 0112-KDIL1-1.4012.332.2026.2.AR

Interpretacja indywidualna – stanowisko prawidłowe

Szanowni Państwo,

stwierdzam, że Państwa stanowisko w sprawie oceny skutków podatkowych opisanego stanu faktycznego w podatku od towarów i usług jest prawidłowe.

Zakres wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej

14 kwietnia 2026 r. wpłynął Państwa wniosek z 14 kwietnia 2026 r. o wydanie interpretacji indywidualnej w zakresie podatku od towarów i usług dotyczący:

-     zwolnienia od podatku VAT usług medycznych świadczonych przez Spółkę w ramach medycyny pracy, na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 18 (pytanie oznaczone we wniosku nr 1);

-     zwolnienia od podatku VAT usług obejmujących badania wysokościowe oraz badania kierowców wraz z badaniem psychotechnicznym świadczonych przez Spółkę w ramach medycyny pracy, na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 18 ustawy (pytanie oznaczone we wniosku nr 2).

Uzupełnili go Państwo pismem z 29 czerwca 2026 r. (wpływ 29 czerwca 2026 r.) – w odpowiedzi na wezwanie. Treść wniosku jest następująca:

Opis stanu faktycznego

Wnioskodawca jest podmiotem leczniczym wpisanym do rejestru podmiotów wykonujących działalność leczniczą. W ramach prowadzonej działalności leczniczej Wnioskodawca świadczy między innymi usługi z zakresu medycyny pracy na rzecz pracodawców i ich pracowników. Usługi te obejmują kompleksowy pakiet diagnostyczno-konsultacyjny, w skład którego wchodzą:

1.  Badania profilaktyczne (wstępne, okresowe, kontrolne).

2.  Konsultacje specjalistyczne (okulistyczne, neurologiczne, laryngologiczne i inne).

3.  Badania diagnostyczne: RTG, EKG.

4.  Badania do celów sanitarno-epidemiologicznych.

5.  Badania wysokościowe.

6.  Badania laboratoryjne: m.in. morfologia, OB, analityka ogólna (mocz), chemia kliniczna (ASPAT, ALAT, CRP, cholesterol, kreatynina, HBS Ag, anty-HIV).

7.  Badania kierowców wraz z badaniem psychotechnicznym (w zakresie niezbędnym do orzeczenia o braku przeciwwskazań zdrowotnych do pracy).

Konsultacje specjalistyczne, badania diagnostyczne, wysokościowe, laboratoryjne oraz kierowców wraz z badaniem psychotechnicznym wykonywane są w ramach badań wstępnych, okresowych lub kontrolnych i są ich nierozerwalną częścią.

Wszystkie wymienione usługi są wykonywane przez osoby posiadające odpowiednie kwalifikacje zawodowe (lekarzy, pielęgniarki, diagnostów). Celem tych usług jest profilaktyczna ochrona zdrowia pracownika, ocena jego predyspozycji do pracy na danym stanowisku oraz wykrycie ewentualnych schorzeń na wczesnym etapie.

Badania do celów sanitarno-epidemiologicznych wykonywane są na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 4 i 5 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi z dnia 5 grudnia 2008 r. (Dz. U. Nr 234, poz. 1570 z późn. zm.).

Badania wysokościowe uregulowane są przepisami art. 229 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. oraz rozporządzeniem Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w kodeksie pracy (Dz. U. Nr 69, poz. 332 z późn. zm.).

Badania kierowców uregulowane są przepisami art. 229 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. oraz rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w kodeksie pracy (Dz. U. Nr 69, poz. 332 z późn. zm.) oraz Prawo o ruchu drogowym, a także rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie badań lekarskich osób ubiegających się o uprawiania do kierowania pojazdami Dz. U. z 2014 r. poz. 949 wydanego na podstawie art. 81 ust. 1 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2014 r. poz. 600).

Badania z zakresu medycyny pracy wykonywane przez Wnioskodawcę obejmują wskazane powyżej profilaktyczne badania wstępne, okresowe i kontrolne, które przeprowadzane są w ramach realizacji obowiązków stron stosunku pracy, o których stanowi art. 229 Kodeksu pracy (Dz. U. 2023 r. 1465 t. j. z dnia 31 lipca 2023 r.), a które precyzują przepisy Rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy.

Świadczone usługi medyczne są wykonywane odpłatnie i są wykonywane na koszt pracodawcy – art. 229 § 6 Kodeksu pracy. Tryb ich wykonania inicjuje wydane przez pracodawcę skierowanie pracownika do lekarza medycyny pracy – uprawnionego do przeprowadzania badań profilaktycznych. Lekarz ten przed zaopiniowaniem stanu zdrowia pracownika (bądź kandydata na pracownika) kieruje go na odpowiednie badania i konsultacje (np. badania psychologiczne, badania sprawności psychofizycznej). Po uzyskaniu dodatkowych badań, pracownik wraz z wynikami wraca do uprawnionego lekarza medycyny pracy, który wydaje stosowne orzeczenie zgodne z rozpoznaniem danego przypadku. Na podstawie tego orzeczenia pracownik może być dopuszczony do wykonywania określonej pracy, bądź też nie.

Wszystkie wyżej opisane badania objęte zakresem wniosku, świadczone są w ramach działalności leczniczej i stanowią usługi w zakresie opieki medycznej służące profilaktyce, zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu i poprawie zdrowia.

Doprecyzowanie i uzupełnienie opisu sprawy

1.  Spółka nie jest zarejestrowana jako czynny podatnik VAT.

2.  Czynności z punktów 2, 3, 5, 6 oraz 7 są wykonywane w ramach badań wstępnych, okresowych i kontrolnych na podstawie skierowania od pracodawcy w związku z art. 229 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy, przy czym badania zlecane są jako obligatoryjne lub pomocnicze w zależności od stanowiska na jakim pracuje/ma pracować dana osoba (tj. dla jednego może zostać zlecona sama konsultacja okulistyczna, dla innego stanowiska np. neurologiczna oraz badania laboratoryjne). To jakie badania są wykonywane uzależnione jest od czynników szkodliwych określonych w skierowaniu wystawionym przez pracodawcę.

Z kolei punkt 4 (badania do celów sanitarno-epidemiologicznych) wykonywany jest na podstawie ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2025 r. poz. 1675 ze zm.), przeważnie na podstawie odrębnego skierowania wystawionego przez pracodawcę (zdarza się, że prośba o wykonanie tych badań umieszczona jest na skierowaniu do badań wstępnych/okresowych). Dla badań sanitarno-epidemiologicznych nie ma ustawowego wzoru skierowania. Są one wykonywane równolegle z badaniami wstępnymi do pracy, jeśli wymaga tego stanowisko pracy oraz na zlecenie pracodawcy.

3.  Pytanie: „Czy ze skierowań wydawanych przez pracodawców wynika, że ww. badania – wymienione w pkt 2-7 – wykonywane są w ramach badania wstępnego, okresowego, kontrolnego, o których mowa w art. 229 Kodeksu pracy? Informacji należy udzielić odrębnie dla każdej z ww. usług (badań) wskazanych w pkt 2-7”.

Odp.: Tak, przy czym w samych skierowaniach nie ma określonych konkretnych konsultacji/badań, które mają zostać wykonane. Zgodnie z urzędowym wzorem skierowania wynikającym z przepisów wykonawczych do Kodeksu pracy, dokument ten zawiera obligatoryjne pole, w którym pracodawca zaznacza właściwy rodzaj badania (wstępne/okresowe/kontrolne) oraz opisuje warunki pracy i czynniki uciążliwe lub szkodliwe. Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30.05.1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy (Dz. U. z 2026 r. poz. 726) lekarz na podstawie wyszczególnionych w skierowaniu czynników szkodliwych zobligowany jest przeprowadzenia konkretnych badań czy też konsultacji (opisanych poniżej).

·      Pkt 2. Konsultacje specjalistyczne (okulistyczne, neurologiczne, laryngologiczne i inne)

Wynika to bezpośrednio z określonego w skierowaniu stanowiska i powiązanych z nim czynników (np. wpis o „promieniowaniu jonizującym” generuje obowiązek konsultacji okulistycznej, a „praca przy maszynach w ruchu” lub „prowadzenie auta służbowego kat. B” – konsultacji neurologicznej i okulistycznej).

·      Pkt 3. Badania diagnostyczne: RTG, EKG

Stanowią one badania pomocnicze, do których przeprowadzenia lekarz jest zobligowany na podstawie czynników ryzyka wskazanych przez pracodawcę w skierowaniu (np. czynniki pyłowe wymuszają badanie RTG klatki piersiowej, a praca fizyczna bądź uciążliwa – badanie EKG).

·      Pkt 4. Badania do celów sanitarno-epidemiologicznych

Przeważnie wynika z odrębnie wystawionego skierowania na badania sanitarno-epidemiologiczne.

Choć materialną podstawą są przepisy o zwalczaniu zakażeń, w praktyce pracodawca kieruje na nie kandydata/pracownika w korelacji z badaniem wstępnym lub okresowym, wpisując w skierowaniu specyfikę stanowiska (np. kontakt z żywnością, praca w gastronomii), co stanowi dla lekarza podstawę do wykonania procedury sanepidowskiej równolegle z orzeczeniem kodeksowym.

·      Pkt 5. Badania wysokościowe

Bezwzględnie wynikają z adnotacji pracodawcy w sekcji czynników niebezpiecznych: „praca na wysokości”. Bez takiego wpisu na skierowaniu lekarz medycyny pracy nie ma podstawy prawnej do skierowania pracownika na te badania w ramach art. 229 K.p.

·      Pkt 6. Badania laboratoryjne: m.in. morfologia, OB, analityka ogólna (mocz), chemia kliniczna (ASPAT, ALAT, CRP, cholesterol, kreatynina, HBS Ag, anty-HIV)

Identycznie jak w przypadku RTG/EKG, potrzeba ich wykonania wynika wprost z zadeklarowanych w skierowaniu czynników (np. narażenie na czynniki toksyczne, chemiczne wymusza sprawdzenie parametrów wątrobowych ASPAT/ALAT czy nerkowych – kreatyniny, a ogólny stan zdrowia przy badaniu wstępnym/okresowym weryfikuje się morfologią i badaniem moczu).

·      Pkt 7. Badania kierowców wraz z badaniem psychotechnicznym

W przypadku kierowców kategorii B (samochody służbowe) potrzeba badania wynika wprost z wpisania tego faktu w skierowaniu (jako czynnik uciążliwy/warunek pracy). W przypadku kierowców zawodowych (kat. C, D), skierowanie na badanie profilaktyczne z art. 229 K.p. nakłada na lekarza obowiązek uwzględnienia wymagań z ustawy o transporcie drogowym, co oznacza konieczność przeprowadzenia pełnych badań psychotechnicznych i lekarskich dla kierowców.

4.  Wszystkie wymienione badania (pkt 2-7) są objęte profilaktyczną opieką lekarską, stanowią integralny element profilaktycznej opieki zdrowotnej sprawowanej przez służbę medycyny pracy nad pracującymi, a ich wykonywanie bezpośrednio umożliwia zapobieganie chorobom, ich wczesne wykrywanie oraz kontrolowanie stanu zdrowia pracowników.

Każda z tych usług realizuje cele profilaktyczne, co potwierdza poniższa analiza szczegółowa:

·      Pkt 2. Konsultacje specjalistyczne (okulistyczne, neurologiczne, laryngologiczne i inne): Pozwalają na kontrolowanie stanu zdrowia narządów najbardziej narażonych na specyficzne warunki pracy. Zapobiegają m.in. pogłębianiu wad wzroku (okulista przy pracy z monitorem) czy uszkodzeniom słuchu (laryngolog przy pracy w hałasie).

·      Pkt 3. Badania diagnostyczne: RTG, EKG: Umożliwiają wczesne wykrywanie chorób układu krążenia (EKG wykrywa m.in. zaburzenia rytmu serca, niedokrwienie) oraz chorób układu oddechowego i zmian zawodowych (RTG klatki piersiowej wykrywa pylicę, gruźlicę czy zmiany nowotworowe), zanim wystąpią pełne objawy kliniczne.

·      Pkt 4. Badania do celów sanitarno-epidemiologicznych: Służą bezpośrednio zapobieganiu szerzeniu się chorób zakaźnych i epidemicznych w społeczeństwie oraz w miejscu pracy. Pozwalają wykryć bezobjawowe nosicielstwo patogenów u pracowników mających kontakt z żywnością lub dużymi grupami ludzi.

·      Pkt 5. Badania wysokościowe: Chronią życie i zdrowie pracownika poprzez weryfikację braku przeciwwskazań (np. lęku wysokości, zaburzeń błędnika, skłonności do omdleń). Zapobiegają wypadkom przy pracy, które mogłyby katastrofalnie wpłynąć na stan zdrowia zatrudnionego.

·      Pkt 6. Badania laboratoryjne (morfologia, OB, mocz, ASPAT, ALAT, CRP, cholesterol, kreatynina, HBS Ag, anty-HIV): To fundamentalne narzędzie kontroli stanu zdrowia i profilaktyki. Wykrywają utajone stany zapalne (CRP, OB), schorzenia nerek (kreatynina, mocz), wątroby (ASPAT, ALAT), czy poważne choroby zakaźne (HBS Ag, anty-HIV). Umożliwiają zapobieganie rozwojowi chorób cywilizacyjnych i zawodowych.

·      Pkt 7. Badania kierowców wraz z badaniem psychotechnicznym: Służą kontrolowaniu sprawności psychomotorycznej, widzenia zmierzchowego i odporności na stres. Zapobiegają katastrofom w ruchu lądowym oraz chorobom wywołanym przewlekłym stresem i obciążeniem układu nerwowego na stanowiskach związanych z prowadzeniem pojazdów.

5.  Pytanie: „Jaki wpływ na profilaktykę zdrowia mają ww. usługi świadczone przez Państwa – wymienione w pkt 2-7? Informacji należy udzielić odrębnie dla każdej z ww. usług będących przedmiotem wniosku. Proszę szczegółowo opisać”.

Odp.: Szczegółowy wpływ poszczególnych usług na profilaktykę zdrowia:

·      Pkt 2. Konsultacje specjalistyczne (okulistyczne, neurologiczne, laryngologiczne i inne)

Konsultacje te stanowią tzw. profilaktykę wtórną, ukierunkowaną na wczesne wykrywanie dysfunkcji organów najbardziej narażonych na specyficzne uciążliwości w miejscu pracy.

Konsultacja okulistyczna (np. przy pracy z monitorami lub w zapyleniu) pozwala na wczesne zdiagnozowanie wad wzroku, zmęczenia akomodacji czy jaskry, co zapobiega postępującej degradacji narządu wzroku. Konsultacja laryngologiczna (przy pracy w hałasie) umożliwia monitorowanie słuchu i zapobiega nieodwracalnemu, głuchnięciu zawodowemu. Konsultacja neurologiczna (przy pracy z maszynami w ruchu, wibracjach czy stresie) pozwala ocenić sprawność układu nerwowego i odruchów, zapobiegając poważnym incydentom neurologicznym i chorobom obwodowego układu nerwowego.

·      Pkt 3. Badania diagnostyczne: RTG, EKG

Są to kluczowe badania, których celem jest identyfikacja bezobjawowych, początkowych stadiów groźnych chorób układu krążenia oraz oddechowego. Badanie EKG pozwala na wykrycie utajonych zaburzeń rytmu serca, niedokrwienia mięśnia sercowego czy cech nadciśnienia tętniczego przed wystąpieniem ostrych stanów zagrażających życiu (np. zawału). Badanie RTG klatki piersiowej (szczególnie istotne przy narażeniu na pyły, dymy czy substancje chemiczne) umożliwia wczesne wykrycie patologii płucnych, takich jak pylica, przewlekła obturacyjna choroba płuc (POCHP), gruźlica, a także wczesnych stadiów zmian nowotworowych, co diametralnie zwiększa szanse na skuteczne leczenie.

·      Pkt 4. Badania do celów sanitarno-epidemiologicznych

Świadczenie to realizuje cele profilaktyki o charakterze populacyjnym (zbiorowym), zapobiegając powstawaniu ognisk zakaźnych zarówno w środowisku pracy, jak i w społeczeństwie. Badania te pozwalają na identyfikację nosicielstwa chorób zakaźnych (np. pałeczek Salmonella i Shigella) u osób, które nie wykazują żadnych objawów chorobowych, ale ze względu na charakter pracy (np. kontakt z żywnością, wodą pitną, dziećmi) mogłyby stać się źródłem masowych zakażeń. Wykrycie nosicielstwa na tym etapie pozwala na natychmiastowe odsunięcie pracownika od prac ryzykownych, co skutecznie zapobiega wybuchom epidemii i chroni zdrowie publiczne.

·      Pkt 5. Badania wysokościowe

Usługa ta pełni funkcję profilaktyki wypadkowej, eliminując ryzyko nagłej utraty zdrowia lub życia pracownika z przyczyn wewnętrznych (medycznych) podczas pracy w warunkach niebezpiecznych.Poprzez ocenę sprawności błędnika, widzenia przestrzennego oraz braku skłonności do nagłych omdleń czy zawrotów głowy, badanie to pozwala stwierdzić, czy organizm pracownika toleruje specyficzne warunki fizyczne pracy na wysokości. Zapobiega to upadkom, które w realiach budowlanych czy przemysłowych skutkują ciężkimi urazami wielonarządowymi, kalectwem lub śmiercią.

·      Pkt 6. Badania laboratoryjne: m.in. morfologia, OB, analityka ogólna (mocz), chemia kliniczna (ASPAT, ALAT, CRP, kreatynina, HBS Ag, anty-HIV)

Stanowią fundament profilaktyki biochemicznej i metabolicznej, dostarczając obiektywnych danych o ogólnym stanie zdrowia organizmu oraz o obciążeniu narządów wewnętrznych toksynami środowiskowymi. Morfologia, OB i CRP pozwalają wykryć utajone stany zapalne, niedokrwistość lub białaczki. Badanie moczu i kreatyniny monitoruje wydolność nerek (profilaktyka nefrologiczna).Wskaźniki ASPAT i ALAT są kluczowe przy narażeniu na substancje chemiczne, sygnalizując uszkodzenia wątroby, zanim dojdzie do jej niewydolności. Testy w kierunku HBS Ag oraz anty-HIV pozwalają na wczesne wykrycie wirusowych zapaleń wątroby i wirusa HIV, co umożliwia natychmiastowe wdrożenie terapii hamującej destrukcję układu odpornościowego i zapobiega dalszemu rozprzestrzenianiu się wirusów.

·      Pkt 7. Badania kierowców wraz z badaniem psychotechnicznym

Usługa ta łączy profilaktykę zdrowia psychicznego, neurologiczną oraz bezpieczeństwa ruchu drogowego, zapobiegając negatywnym skutkom przeciążenia psychofizycznego. Badania psychotechniczne oceniają m.in. czas reakcji, koordynację wzrokowo-ruchową, odporność na stres oraz zdolność koncentracji. Pozwalają one wykryć przemęczenie układu nerwowego, zaburzenia procesów poznawczych oraz deficyty w widzeniu zmierzchowym. Ich realizacja zapobiega wypadkom komunikacyjnym (które niosą bezpośrednie zagrożenie dla życia), a także chroni pracownika przed rozwojem chorób psychosomatycznych wywołanych pracą pod stałą presją psychiczną.

6.  Wykonywanie wszystkich wymienionych badań (punkty 2–7) umożliwia zapobieganie chorobom lub ich wykrywanie oraz pozwala na kontrolowanie stanu zdrowia pracowników.

Żadne z wymienionych świadczeń nie ma charakteru estetycznego, czysto kosmetycznego czy rozrywkowego. Każde z nich realizuje cele medycyny prewencyjnej, co potwierdza poniższe szczegółowe przyporządkowanie do trzech głównych filarów profilaktyki:

1)  zapobieganie chorobom (Profilaktyka) – najlepiej wpisują się tutaj:

·      badania do celów sanitarno-epidemiologicznych: Zapobiegają szerzeniu się chorób zakaźnych (np. salmonellozy) w zakładzie pracy i w społeczeństwie poprzez eliminację ryzyka transmisji patogenów;

·      badania wysokościowe: Zapobiegają urazom wielonarządowym i wypadkom śmiertelnym wynikającym z nagłej utraty równowagi czy omdlenia na wysokości;

·      badania kierowców i psychotechniczne: Zapobiegają katastrofom w ruchu lądowym oraz chorobom wywołanym przewlekłym stresem i przeciążeniem układu nerwowego;

2)  wykrywanie chorób (Diagnostyka przesiewowa) – do której zakwalifikować możemy badania diagnostyczne (RTG, EKG) oraz laboratoryjne pozwalające wykryć bezobjawowe patologie serca czy płuc we wczesnym stadium jak również stanów zapalnych, chorób nerek czy uszkodzeń wątroby;

3)  kontrolowanie stanu zdrowia pracowników (Monitoring) – realizowanie konsultacji specjalistycznych (okulistyczne, neurologiczne, laryngologiczne i inne) pozwala na systematyczne kontrolowanie kondycji narządów najbardziej narażonych na szkodliwe czynniki środowiska pracy (np. wpływ hałasu na słuch u laryngologa czy monitorów na wzrok u okulisty), a co jest z tym związane chronią przed rozwojem i pogłębianiem się wad o charakterze zawodowym.

7.  Wszystkie wymienione badania (punkty 2–7) mają na celu stwierdzenie braku lub istnienia przeciwwskazań do wykonywania określonego rodzaju pracy.W kontekście przepisów prawa pracy i medycyny pracy, orzekanie o zdolności do pracy ma zawsze charakter zero-jedynkowy. Lekarz medycyny pracy przeprowadza te badania aby ocenić, czy stan zdrowia pracownika pozwala mu na bezpieczne wykonywanie obowiązków na konkretnym stanowisku.

·      Pkt 2. Konsultacje specjalistyczne (okulistyczne, neurologiczne, laryngologiczne i inne): Ich bezpośrednim celem jest wykluczenie schorzeń, które uniemożliwiałyby pracę w określonych warunkach. Przykładowo: poważna wada wzroku lub zaburzenie widzenia barw (okulista) może być przeciwwskazaniem do pracy jako kierowca lub elektryk; postępujący ubytek słuchu (laryngolog) to przeciwwskazanie do pracy w hałasie; a epilepsja (neurolog) wyklucza pracę przy maszynach w ruchu.

·      Pkt 3. Badania diagnostyczne: RTG, EKG: Służą obiektywnej weryfikacji stanu narządów wewnętrznych pod kątem przeciwwskazań. Przykładowo: zmiany w obrazie RTG płuc (np. zaawansowana pylica) stanowią bezwzględne przeciwwskazanie do dalszej pracy w zapyleniu, a poważne zaburzenia rytmu serca w EKG wykluczają pracownika z ciężkiej pracy fizycznej lub pracy w warunkach stresogennych.

·      Pkt 4. Badania do celów sanitarno-epidemiologicznych: Służą do jednoznacznego stwierdzenia przeciwwskazań do wykonywania prac, przy których istnieje możliwość przeniesienia zakażenia na inne osoby. Wykrycie nosicielstwa (np. bakterii Salmonella) jest bezpośrednim, ustawowym przeciwwskazaniem do pracy w gastronomii, produkcji żywności czy szpitalnictwie.

·      Pkt 5. Badania wysokościowe: Mają na celu wyłącznie wykrycie przeciwwskazań do pracy na wysokości. Zdiagnozowanie zaburzeń błędnika, lęku wysokości, neurologicznych zaburzeń równowagi czy nieuregulowanego nadciśnienia tętniczego skutkuje wydaniem orzeczenia o przeciwwskazaniu do pracy na wysokości.

·      Pkt 6. Badania laboratoryjne (morfologia, OB, mocz, ASPAT, ALAT, CRP, cholesterol, kreatynina, HBS Ag, anty-HIV): Wyniki tych badań laboratoryjnych stanowią dla lekarza podstawę do orzeczenia przeciwwskazań. Na przykład: wysoki poziom kreatyniny (niewydolność nerek) lub drastycznie podwyższone transaminazy (ASPAT, ALAT wskazujące na uszkodzenie wątroby) stanowią przeciwwskazanie do pracy w kontakcie z toksycznymi substancjami chemicznymi, które mogłyby te narządy dodatkowo obciążyć.

·      Pkt 7. Badania kierowców wraz z badaniem psychotechnicznym: Są ukierunkowane na zbadanie przeciwwskazań do prowadzenia pojazdów. Zbyt wolny czas reakcji, niedostateczna koordynacja wzrokowo-ruchowa lub zaburzenia widzenia zmierzchowego (wykryte w ciemni) stanowią bezpośrednie przeciwwskazanie psychologiczne lub medyczne do kierowania pojazdami służbowymi bądź operowania maszynami ciężkimi.

8.  Badania kierowców wraz z badaniem psychotechnicznym, dotyczą wyłącznie osób przyjmowanych do pracy lub aktualnych pracowników, wobec których pracodawca wystawił skierowanie na badania profilaktyczne w związku z wykonywaniem obowiązków służbowych (np. kierowców zawodowych lub pracowników użytkujących samochody służbowe kat. B).

Przedmiotem wniosku nie są badania osób prywatnych ubiegających się o wydanie prawa jazdy po raz pierwszy (amatorskiego) ani osób ubiegających się o przywrócenie uprawnień do kierowania pojazdami (np. po zatrzymaniu prawa jazdy przez policję lub starostę).

9.  Badania diagnostyczne w postaci RTG oraz EKG są przeprowadzane na podstawie:

1.  Art. 229 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy – w ramach realizacji ustawowego obowiązku profilaktycznej ochrony zdrowia pracowników.

2.  Rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników [...] – w oparciu o zawarte w nim Wskazówki metodyczne w sprawie przeprowadzania badań profilaktycznych pracowników, które określają zakres badań dodatkowych i pomocniczych (w tym RTG i EKG) w zależności od czynników szkodliwych i uciążliwych wskazanych przez pracodawcę w skierowaniu.

3.  Art. 6 ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy – jako realizacja ustawowych zadań tej służby.

10. Pytanie: „Czy i które badania, będące przedmiotem wniosku, są przeprowadzane w zależności od wskazań lekarza medycyny pracy, który to może poszerzyć zakres badań profilaktycznych o dodatkowe specjalistyczne badania konsultacyjne oraz badania dodatkowe, jeżeli stwierdzi, że jest to niezbędne dla prawidłowej oceny stanu zdrowia? Informacji należy udzielić odrębnie dla każdej z usług będącej przedmiotem wniosku”.

Odp.: Lekarz medycyny pracy posiada ustawowe prawo do poszerzenia zakresu badań profilaktycznych o dodatkowe specjalistyczne badania konsultacyjne oraz badania dodatkowe, jeśli uzna to za niezbędne dla prawidłowej oceny stanu zdrowia.

Wynika to bezpośrednio z § 2 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników.... Przepis ten daje lekarzowi pełną autonomię medyczną, a wskazówki metodyczne stanowią jedynie wymagane minimum.

W przypadku konsultacji specjalistycznych (okulistycznych, neurologicznych, laryngologicznych i inne) lekarz medycyny pracy może skierować pracownika na każdą z nich, nawet jeśli nie wynika to bezpośrednio z czynników szkodliwych wpisanych przez pracodawcę na skierowaniu. Jeśli podczas ogólnego wywiadu lub badania przedmiotowego lekarz poweźmie wątpliwość (np. zauważy drżenie rąk lub asymetrię źrenic), ma obowiązek poszerzyć diagnostykę o konsultację neurologiczną lub okulistyczną w celu prawidłowej oceny predyspozycji zdrowotnych.

Dla badań diagnostycznych RTG, EKG lekarz medycyny pracy może zdecydować o ich wykonaniu, gdy standardowe badanie fizykalne sugeruje patologię. Może zlecić EKG u młodego pracownika biurowego (mimo braku takiego wymogu w przepisach dla tego stanowiska), jeśli pacjent zgłasza kołatania serca.

Podobnie może poszerzyć diagnostykę o RTG klatki piersiowej, jeśli podczas osłuchiwania płuc stwierdzi niepokojące szmery.

W przypadku badań do celów sanitarno-epidemiologicznych podstawą skierowania jest rodzaj wykonywanych czynności (np. kontakt z żywnością). Lekarz medycyny pracy w ramach sprawowania opieki profilaktycznej może podjąć decyzję o konieczności powtórzenia lub poszerzenia tych badań (np. o dodatkowe testy laboratoryjne czy wymazy), jeśli stan zdrowia pracownika lub wywiad epidemiologiczny (np. przebyta niedawno infekcja przewodu pokarmowego) na to wskazuje.

Dla badań wysokościowych poza standardowym skierowaniem na to badanie wynikającym z opisu stanowiska, lekarz medycyny pracy może samodzielnie podjąć decyzję o konieczności przeprowadzenia pełnych, szczegółowych testów wysokościowych (w tym otolaryngologicznych badania błędnika), jeśli podczas rutynowego badania okresowego pracownik zgłosi epizody zawrotów głosu lub zaburzeń równowagi.

W przypadku badań laboratoryjnych: m.in. morfologii, OB, analityki ogólnej (moczu), chemii klinicznej (ASPAT, ALAT, CRP, kreatynina, HBS Ag, anty-HIV) są one najczęstszym obszarem poszerzania diagnostyki przez lekarza orzecznika. Jeśli podstawowe wyniki są niepokojące, lekarz ordynuje dodatkowe, szczegółowe parametry z tej listy (np. oznaczenie ASPAT/ALAT przy podejrzeniu uszkodzenia wątroby lekowego lub toksycznego, czy CRP przy podejrzeniu utajonego stanu zapalnego), aby wykluczyć przeciwwskazania do pracy. Dla badań kierowców wraz z badaniem psychotechnicznym lekarz medycyny pracy badający osobę użytkującą samochód służbowy (np. kat. B) ma prawo w każdym przypadku poszerzyć zakres badania profilaktycznego np. o pełne badanie psychotechniczne (na aparatach), jeśli uzna, że jest to niezbędne do obiektywnej oceny sprawności psychomotorycznej, czasu reakcji lub odporności na stres danego pracownika.

11. Pytanie: „Co zawiera orzeczenie, które wydaje lekarz medycyny pracy, czy np. jest to stwierdzenie istnienia bądź nieistnienia przeciwwskazań do wykonywania czynności określonego rodzaju, pełnienia określonych funkcji itp., w celu niedopuszczenia do wykonywania określonych czynności, czy zajmowania określonego stanowiska przez osoby nieposiadające określonych predyspozycji niezbędnych do wykonywania pracy określonego rodzaju, czy też czynności. Informacji należy udzielić odrębnie dla każdej z usług będącej przedmiotem wniosku”.

Odp.: Efektem końcowym przeprowadzenia badań z zakresu medycyny pracy (obejmujących również usługi z pkt 2–7) jest wydanie przez lekarza oficjalnego orzeczenia o zdolności do pracy, którego wzór określa Rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy.

Główne orzeczenie lekarskie wydawane na podstawie art. 229 Kodeksu pracy zawiera jednoznaczne stwierdzenie braku przeciwwskazań zdrowotnych do pracy na określonym stanowisku ALBO stwierdzenie istnienia takich przeciwwskazań. Nadrzędnym celem tego dokumentu jest niedopuszczenie do wykonywania określonych czynności lub zajmowania określonego stanowiska przez osoby nieposiadające wymaganych predyspozycji zdrowotnych.

Wszystkie wymienione usługi (pkt 2–7) dostarczają cząstkowych danych medycznych, które lekarz medycyny pracy syntetyzuje w celu wydania tego rozstrzygnięcia. W ujęciu odrębnym dla każdej z usług wygląda to następująco:

·         Pkt 2. Konsultacje specjalistyczne (okulistyczne, neurologiczne, laryngologiczne i inne)

Konsultacje te kończą się wydaniem opinii specjalistycznej. Wykrycie w ich toku schorzeń (np. zaawansowanej wady wzroku u okulisty czy epilepsji u neurologa) stanowi dla lekarza medycyny pracy bezpośrednią podstawę do wpisania w orzeczeniu końcowym istnienia przeciwwskazań zdrowotnych do pracy na stanowiskach wymagających np. obsługi maszyn w ruchu czy prowadzenia pojazdów, w celu niedopuszczenia pracownika do czynności zagrażających jego życiu lub zdrowiu.

·         Pkt 3. Badania diagnostyczne: RTG, EKG

Wyniki tych badań stanowią obiektywny, medyczny dowód podlegający ocenie lekarza orzecznika.

Zdiagnozowanie utajonych patologii (np. ciężkich zaburzeń rytmu serca w EKG lub zmian pylicznych w RTG płuc) skutkuje orzeczeniem o istnieniu przeciwwskazań zdrowotnych do wykonywania ciężkiej pracy fizycznej lub pracy w środowisku zapylonym, uniemożliwiając dopuszczenie pracownika do niebezpiecznych dla niego czynności.

·         Pkt 4. Badania do celów sanitarno-epidemiologicznych

W wyniku tych badań lekarz medycyny pracy wydaje osobne orzeczenie lekarskie o zdolności lub braku zdolności do wykonywania prac, przy których istnieje możliwość przeniesienia zakażenia lub choroby zakaźnej na inne osoby (zgodnie z przepisami ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi). To odrębne orzeczenie do celów sanitarno-epidemiologicznych ma na celu stwierdzenie istnienia bądź nieistnienia przeciwwskazań zdrowotnych do pracy w kontakcie z żywnością, gastronomią czy dziećmi. Wykrycie np. bezobjawowego nosicielstwa skutkuje wpisaniem przeciwwskazań i niedopuszczeniem osoby do tych czynności. Treść tego osobnego orzeczenia SE jest przez lekarza bezpośrednio uwzględniana przy wydawaniu głównego orzeczenia z art. 229 Kodeksu pracy – istnienie przeciwwskazań w orzeczeniu sanitarno-epidemiologicznym automatycznie uniemożliwia wydanie pozytywnego orzeczenia kodeksowego o zdolności do pracy na danym stanowisku.

·         Pkt 5. Badania wysokościowe

Badania te służą wyłącznie weryfikacji predyspozycji do pracy w warunkach szczególnego ryzyka upadku. Wykrycie jakichkolwiek nieprawidłowości (np. zaburzeń błędnika, lęku wysokości) skutkuje bezwzględnym wpisaniem do orzeczenia lekarskiego formuły o istnieniu przeciwwskazań zdrowotnych do pracy na wysokości, co ma na celu niedopuszczenie pracownika do tych niebezpiecznych czynności.

·         Pkt 6. Badania laboratoryjne: m.in. morfologia, OB, analityka ogólna (mocz), chemia kliniczna (ASPAT, ALAT, CRP, kreatynina, HBS Ag, anty-HIV)

Wyniki laboratoryjne są biologicznym wyznacznikiem predyspozycji organizmu. Przykładowo, drastycznie podwyższone wskaźniki wątrobowe (ASPAT, ALAT) lub nerkowe (kreatynina) są dla lekarza podstawą do orzeczenia o istnieniu przeciwwskazań zdrowotnych do pracy w kontakcie z toksycznymi substancjami chemicznymi. Z kolei wykrycie wirusowych chorób zakaźnych (HBS Ag, anty-HIV) pozwala ocenić brak predyspozycji i orzec o przeciwwskazaniach do prac o podwyższonym ryzyku transmisji krwi (np. w personelu medycznym), w celu niedopuszczenia do wykonywania tych czynności.

·         Pkt 7. Badania kierowców wraz z badaniem psychotechnicznym

Procedura ta kończy się wydaniem orzeczenia psychologicznego stwierdzającego istnienie lub brak przeciwwskazań psychologicznych do kierowania pojazdami. Lekarz medycyny pracy przenosi to rozstrzygnięcie do orzeczenia końcowego. Wykrycie braku wymaganych predyspozycji (np. niedostatecznej koordynacji wzrokowo-ruchowej czy opóźnionego czasu reakcji) skutkuje orzeczeniem o istnieniu przeciwwskazań zdrowotnych do pracy na stanowisku kierowcy lub operatora maszyn, skutecznie uniemożliwiając dopuszczenie takiej osoby do ruchu drogowego/zakładowego.

Podsumowując, każde z badań wchodzących w skład pakietu diagnostyczno-konsultacyjnego (punkty 2-7) jest niezbędnym elementem procesu orzeczniczego. Ich celem jest dostarczenie wiedzy medycznej pozwalającej na sformułowanie końcowego orzeczenia o istnieniu bądź nieistniejących przeciwwskazaniach do pracy, co wprost potwierdza ich profilaktyczny i prewencyjny charakter.

Odbiorcami ww. badań wykonywanych w ramach badań wstępnych, okresowych i kontrolnych są zróżnicowane grupy pracowników oraz kandydatów do pracy, podzielone według specyfiki narażeń i uciążliwości na ich stanowiskach.

Poza kierowcami z usług placówki korzystają następujące grupy osób:

1)  pracownicy biurowo-administracyjni i IT (…)

·      Zakres badań: praca przed monitorem ekranowym może obligować do wykonywania regularnych konsultacji okulistycznych, a rutynowa ocena ogólnego stanu zdrowia przy badaniach okresowych obejmuje podstawowe badania laboratoryjne (pkt 6) oraz w uzasadnionych przypadkach badanie EKG (pkt 3) – w przypadku stanowiska decyzyjnego.

2)  pracownicy fizyczni, budowlani i przemysłowi (…)

·      Zakres badań: osoby te przechodzą badania wysokościowe (pkt 5) (jeśli pracują na podestach, rusztowaniach lub drabinach); ze względu na wysiłek fizyczny lub pracę w hałasie przechodzą badania EKG (pkt 3) oraz konsultacje laryngologiczne i neurologiczne (pkt 2).

3)  pracownicy narażeni na czynniki chemiczne, pyłowe i toksyczne (…)

·      Zakres badań: ta grupa bezwzględnie wymaga zaawansowanych badań laboratoryjnych (pkt 6) w celu monitorowania funkcji narządów (testy wątrobowe ASPAT, ALAT, nerkowa kreatynina); narażenie na pyły i dymy generuje u nich obowiązek wykonywania profilaktycznych badań RTG klatki piersiowej (pkt 3).

4)  pracownicy sektora spożywczego, gastronomii i handlu (…)

·      Zakres badań: Są to główni odbiorcy badań do celów sanitarno-epidemiologicznych (pkt 4), równolegle w ramach badań wstępnych czy okresowych, przechodzą oni podstawową analitykę laboratoryjną (pkt 6) oraz wymagane na ich stanowiskach konsultacje specjalistyczne (pkt 2).

5)  pracownicy sektora edukacji, zdrowia i usług osobistych (…)

·      Zakres z pakietu: ze względu na stały kontakt z dużymi skupiskami ludzi lub przerwanie ciągłości tkanek (np. kosmetyczki) grupy te podlegają badaniom sanitarno-epidemiologicznym (pkt 4) oraz specyficznym badaniom laboratoryjnym (pkt 6), w tym testom w kierunku wirusowych zakażeń utajonych (HBS Ag, anty-HIV).

Poza grupą kierowców, odbiorcami kompleksowych pakietów diagnostyczno-konsultacyjnych są pracownicy (oraz kandydaci do pracy) zatrudnieni na stanowiskach biurowych, fizycznych, produkcyjnych, w gastronomii, handlu oraz edukacji. Przypisanie konkretnego pracownika do danej grupy odbiorców zależy wyłącznie od czynników szkodliwych i uciążliwych wskazanych przez pracodawcę w skierowaniu na badanie profilaktyczne. Wszystkie te grupy łączy cel wykonywanych badań – jest nim realizacja profilaktycznej opieki zdrowotnej z art. 229 Kodeksu pracy i ocena zdolności do pracy.

12. Pytanie: „Na podstawie jakich przepisów prawa przeprowadzane są poszczególne badania dla poszczególnych grup odbiorców (poza kierowcami)? Należy podać artykuł, paragraf wraz z nazwą aktu prawnego odrębnie dla każdej grupy osób badanych, co do których istnieje ustawowy obowiązek przeprowadzania przedmiotowych badań. Informacji prosimy udzielić do każdej grupy odbiorców przypisanej do konkretnego badania (poza kierowcami)”.

Odp.: W odniesieniu do wszystkich wymienionych poniżej grup pracowników, wspólną i nadrzędną podstawą prawną nakładającą obowiązek profilaktycznej opieki zdrowotnej jest art. 229 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1417 ze zm.).

Wskazany poniżej zakres badań pomocniczych i konsultacji specjalistycznych dla poszczególnych grup wynika bezpośrednio z Załącznika nr 1 („Wskazówki metodyczne w sprawie przeprowadzania badań profilaktycznych pracowników”) do Rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 726) – zwanego dalej Rozporządzeniem w sprawie badań lekarskich pracowników.

1)    Grupa odbiorców: Pracownicy biurowo-administracyjni i IT

·        Przypisane badania: Konsultacje specjalistyczne – okulistyczne (pkt 2), Badania laboratoryjne (pkt 6).

·        Podstawa prawna:

-        Art. 229 § 1, § 2 i § 4 ustawy – Kodeks pracy – w zakresie ogólnego obowiązku skierowania i poddania się badaniom profilaktycznym.

-        § 2 ust. 1, ust. 2 i ust. 4 Rozporządzenia w sprawie badań lekarskich pracowników – określający częstotliwość i tryb przeprowadzania badań.

-        Załącznik nr 1 do Rozporządzenia w sprawie badań lekarskich pracowników, Część V („Inne czynniki szkodliwe lub uciążliwe oraz sposoby wykonywania pracy”), pkt 3 („Praca przy monitorze ekranowym”) – przepis ten wprost nakłada ustawowy obowiązek przeprowadzenia ogólnego badania lekarskiego oraz badania okulistycznego u pracowników użytkujących ekrany.

2)    Grupa odbiorców: Pracownicy fizyczni, budowlani i przemysłowi (Praca na wysokości)

·        Przypisane badania: Badania wysokościowe (pkt 5), Konsultacje specjalistyczne – okulistyczne, neurologiczne, laryngologiczne (pkt 2).

·        Podstawa prawna:

-        Art. 229 § 1 i § 2 ustawy – Kodeks pracy.

-        Załącznik nr 1 do Rozporządzenia w sprawie badań lekarskich pracowników:

·         Część V („Inne czynniki szkodliwe lub uciążliwe oraz sposoby wykonywania pracy”), Pkt 5 („Praca na wysokości”) nakłada bezwzględny obowiązek badania lekarskiego ze szczególnym zwróceniem uwagi na stan i działanie narządu równowagi, badanie akumetryczne, w badaniu narządu wzroku – ocena ostrości widzenia, ocena zdolności rozpoznawania barw, ocena widzenia przestrzennego, ocena pola widzenia (w zależności od wskazań badanie za pomocą perymetru); oznaczenie poziomu glukozy we krwi.

·         Część I („Czynniki fizyczne”) Pkt 1 („Hałas”): nakłada ustawowy obowiązek wykonywania specjalistycznych konsultacji laryngologicznych (audiometrycznych) oraz Pkt 3 („Drgania działające na organizm przez kończyny górne”): nakłada obowiązek konsultacji neurologicznych (ocena czucia głębokiego i powierzchniowego).

3)    Grupa odbiorców: Pracownicy narażeni na czynniki chemiczne, pyłowe i toksyczne

·        Przypisane badania: Badania diagnostyczne – RTG klatki piersiowej (pkt 3), Badania laboratoryjne – w tym ASPAT, ALAT, kreatynina, mocz, morfologia (pkt 6).

·        Podstawa prawna:

-        Art. 229 § 1 i § 2 ustawy – Kodeks pracy.

-        Załącznik nr 1 do Rozporządzenia w sprawie badań lekarskich pracowników:

·         Część III („Czynniki chemiczne”) – poszczególne pozycje (np. rozpuszczalniki, metale ciężkie) nakładają na lekarza obowiązek zlecania celowanych badań laboratoryjnych, takich jak ocena funkcji wątroby (ASPAT, ALAT) lub nerek (kreatynina, badanie ogólne moczu).

·         Część II („Pyły przemysłowe”), pkt 1, 2, 3 – w przypadku narażenia na pyły krzemionkowe, węglowe lub inne pyły przemysłowe, przepisy te nakładają bezwzględny, ustawowy obowiązek wykonywania radiogramu klatki piersiowej (RTG) w celach profilaktycznych.

4)    Grupa odbiorców: Pracownicy sektora spożywczego, gastronomii, handlu i oświaty

·        Przypisane badania: Badania do celów sanitarno-epidemiologicznych (pkt 4).

·        Podstawa prawna:

-        Art. 6 ust. 1 pkt 4 i pkt 5 w związku z art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 924 ze zm.) – przepisy te nakładają ustawowy obowiązek poddania się badaniom sanitarno-epidemiologicznym przez osoby podejmujące lub wykonujące prace, przy których istniej możliwość przeniesienia zakażenia na inne osoby.

-        Art. 229 § 1 ust. 1 ustawy – Kodeks pracy – w powiązaniu z koniecznością weryfikacji wszystkich wymagań zdrowotnych na danym stanowisku przed dopuszczeniem pracownika do pracy.

5)    Grupa odbiorców: Pracownicy sektora edukacji, ochrony zdrowia i usług osobistych

·        Przypisane badania: Badania laboratoryjne – w tym HBS Ag, anty-HIV (pkt 6).

·        Podstawa prawna:

-        Art. 229 § 1 i § 2 ustawy – Kodeks pracy.

-        Załącznik nr 1 do Rozporządzenia w sprawie badań lekarskich pracowników, Część IV („Czynniki biologiczne”), pkt 1-3 („Wirus zapalenia wątroby typu B i C, wirus HIV”) – przepis ten nakłada na pracodawcę obowiązek skierowania, a na placówkę medyczną obowiązek przeprowadzenia celowanych badań serologicznych (m.in. HBS Ag, anty-HIV) u personelu medycznego oraz innych osób narażonych na kontakt z materiałem biologicznym w celu kontroli stanu zdrowia i przeciwdziałania zakażeniom zawodowym.

13. Pytanie: „Na rzecz jakiej dokładnie grupy osób świadczą Państwo usługi medyczne objęte zakresem pytania oznaczonego we wniosku nr 1? Proszę skonkretyzować”.

Odp.: Usługi medyczne objęte zakresem pytania nr 1 we wniosku świadczone są wyłącznie: na rzecz pracowników, tj. osób pozostających w stosunku pracy, kierowanych przez pracodawcę cyklicznie w celu odnowienia uprawnień (w ramach badań okresowych) lub po trwającej ponad 30 dni niezdolności do pracy spowodowanej chorobą (w ramach badań kontrolnych), kandydatów do pracy, czyli osób skierowanych przez przyszłego pracodawcę przed podjęciem zatrudnienia w celu stwierdzenia braku przeciwwskazań do pracy na danym stanowisku (w ramach badań wstępnych).

Świadczenia te są realizowane każdorazowo na podstawie i w oparciu o pisemne skierowanie wystawione przez pracodawcę, który finansuje ten pakiet zgodnie z ustawowym obowiązkiem. Krąg odbiorców zamyka się wyłącznie w grupie osób podlegających profilaktycznej opiece zdrowotnej nad pracującymi w myśl art. 229 Kodeksu pracy.

Niniejszy wniosek nie dotyczy:

·      klientów indywidualnych (osób prywatnych) finansujących badania z własnych środków,

·      osób ubiegających się o amatorskie prawo jazdy,

·      osób starających się o przywrócenie uprawnień do kierowania pojazdami po ich zatrzymaniu przez właściwe organy,

·      osób wykonujących badania w celach wyłącznie estetycznych, rekreacyjnych lub prywatnej diagnostyki komercyjnej.

Pytania

1.  Czy opisane powyżej usługi medyczne, świadczone w ramach medycyny pracy, korzystają ze zwolnienia z podatku od towarów i usług na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 18 ustawy o VAT?

2.  Czy badania wysokościowe i kierowców wraz z badaniem psychotechnicznym realizowane w ramach medycyny pracy (tj. badań wstępnych, okresowych, kontrolnych) na podstawie skierowań od pracodawcy w związku z art. 229 Kodeksu pracy korzystają ze zwolnienia od podatku VAT w oparciu o art. 43 ust. 1 pkt 18 ustawy o podatku od towarów i usług?

Państwa stanowisko w sprawie

Zdaniem Wnioskodawcy, opisane w stanie faktycznym usługi medyczne korzystają ze zwolnienia z podatku od towarów i usług na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 18 ustawy o VAT.

Zgodnie z tym przepisem, zwalnia się od podatku usługi w zakresie opieki medycznej, służące profilaktyce, zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu i poprawie zdrowia, świadczone w ramach działalności leczniczej przez podmioty lecznicze. Aby usługa mogła korzystać ze zwolnienia, muszą zostać spełnione dwie przesłanki:

Przesłanka podmiotowa: usługa musi być świadczona przez podmiot leczniczy (co w niniejszej sprawie jest spełnione i poparte wpisem do rejestru podmiotów wykonujących działalność leczniczą).

Przesłanka przedmiotowa: usługa musi mieć cel terapeutyczny (profilaktyka, zachowanie, ratowanie, przywracanie lub poprawa zdrowia).

Instytucją właściwą do realizowania zadań z zakresu sprawowania profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracującymi, w szczególności przez wykonywanie badań wstępnych, okresowych i kontrolnych przewidzianych w Kodeksie pracy jest służba medycyny pracy.

W ustawie z dnia 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 437) zawarte są regulacje dotyczące badań lekarskich pracowników.

Zgodnie z art. 1 ust. 1 ww. ustawy o służbie medycyny pracy: W celu ochrony zdrowia pracujących przed wpływem niekorzystnych warunków środowiska pracy i sposobem jej wykonywania oraz sprawowania profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracującymi, w tym kontroli zdrowia pracujących, tworzy się służbę medycyny pracy.

Stosownie do art. 1 ust. 2 ustawy o służbie medycyny pracy: Systematyczna kontrola zdrowia pracujących, prowadzona także w celu aktywnego oddziaływania na poprawę warunków pracy przez pracodawcę i ograniczania w ten sposób ryzyka zawodowego, obejmuje procedury i badania służące ocenie zdrowia pracujących ukierunkowanej na identyfikowanie tych elementów stanu zdrowia, które pozostają w związku przyczynowym z warunkami pracy.

W myśl art. 1 ust. 3 ww. ustawy o służbie medycyny pracy: W ramach kontroli zdrowia osoby pracujące otrzymują informacje i wskazania lekarskie odnośnie sposobów zapobiegania niekorzystnym zmianom w stanie zdrowia.

Z art. 4 pkt 1 ustawy o służbie medycyny pracy wynika, że: Przez profilaktyczną opiekę zdrowotną – należy rozumieć ogół działań zapobiegających powstawaniu i szerzeniu się niekorzystnych skutków zdrowotnych, które w sposób bezpośredni lub pośredni mają związek z warunkami albo charakterem pracy.

Stosownie do art. 6 ust. 1 pkt 2 lit. a ww. ustawy: Służba medycyny pracy jest właściwa do realizowania zadań z zakresu sprawowania profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracującymi, w szczególności przez wykonywanie badań wstępnych, okresowych i kontrolnych przewidzianych w Kodeksie pracy.

Przepisy ustawy o służbie medycyny pracy, tak jak przepisy ustawy – Kodeks pracy – zaliczają wykonywanie badań lekarskich pracowników (zarówno wstępnych, okresowych oraz kontrolnych) do „profilaktycznej opieki zdrowotnej”.

Uprawnienia do świadczenia usług z zakresu medycyny pracy polegające na przeprowadzaniu badań profilaktycznych pracowników, służące profilaktycznej opiece zdrowotnej, przeprowadzaniu badań i wydawaniu orzeczeń do celów przewidzianych w Kodeksie pracy daje między innymi Rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 2067 z późn. zm).

Zgodnie z § 2 ust. 2 ww. rozporządzenia: Lekarz przeprowadzający badanie profilaktyczne może poszerzyć jego zakres o dodatkowe specjalistyczne badania konsultacyjne, w zależności od wskazań, w szczególności: otolaryngologiczne, neurologiczne, okulistyczne, dermatologiczne, alergologiczne lub psychologiczne, oraz badania dodatkowe, a także wyznaczyć krótszy termin następnego badania, niż to określono we wskazówkach metodycznych, jeżeli stwierdzi, że jest to niezbędne dla prawidłowej oceny stanu zdrowia osoby przyjmowanej do pracy lub pracownika.

Natomiast § 2 ust. 3 ww. rozporządzenia stanowi: Specjalistyczne badania konsultacyjne oraz badania dodatkowe, o których mowa w ust. 2, stanowią część badania profilaktycznego.

Profilaktyka zdrowotna obejmuje działania mające na celu zapobieganie chorobom bądź innemu niekorzystnemu zjawisku zdrowotnemu przed jej rozwinięciem, przez ich wczesne wykrycie i leczenie. Ma ona również na celu zahamowanie postępu lub powikłań już istniejącej choroby, czy też zapobieganie powstawaniu niekorzystnych wzorów zachowań społecznych, które przyczyniają się do podwyższania ryzyka choroby.

Wykonanie badań medycznych stanowi integralną część opieki medycznej nad pacjentem, bez której nie może być mowy o ochronie, w tym o utrzymaniu bądź przywróceniu dobrego stanu zdrowia osób.

Innymi słowy opieka medyczna w rozumieniu zespołu czynności funkcjonalnie skierowanych na utrzymanie bądź przywrócenie dobrego stanu zdrowia stanowi ciąg czynności – których celem jest utrzymanie bądź przywrócenie dobrego stanu zdrowia obejmujący na wstępie czynności polegające na obserwacji i badaniu, a następnie ewentualnie na diagnozie i leczeniu.

W tym też znaczeniu badania wykonywane w ramach obowiązków nałożonych na pracodawcę wskazanymi w Kodeksie pracy jako umożliwiające zapobieganie i wykrywanie chorób, a także monitorowanie stanu zdrowia pracowników zawiera się w pojęciu opieki medycznej korzystającej ze zwolnienia na podstawie przepisów art. 43 ust. 1 pkt 18 ustawy.

Przepisy ustawy o służbie medycyny pracy zaliczają wykonywanie wstępnych, okresowych i kontrolnych badań lekarskich pracowników do „profilaktycznej opieki zdrowotnej”.

Z kolei badania wysokościowe oraz kierowców wraz z badaniem psychotechnicznym stanowią integralną część badań profilaktycznych (wstępnych, okresowych) – jako dodatkowe czynniki podlegające badaniu.

W przypadku kierowców wykonujących przewóz drogowy, obowiązek przeprowadzania badań lekarskich, także psychologicznych, w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do wykonywania pracy na tym stanowisku, w tym psychologicznych, wynika również z art. 39j i 39k ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. 2024 r. 1539 t. j. z dnia 17 października 2024 r.). Stosownie zaś do art. 39l ust. 3 tej ustawy, spełnienie przez przedsiębiorcę lub przez inny podmiot wykonujący przewóz drogowy obowiązku skierowania kierowcy na badania lekarskie i psychologiczne, uznaje się za równoznaczne ze spełnieniem obowiązków pracodawcy w zakresie wykonywania wstępnych i okresowych badań lekarskich, o których mowa w art. 229 § 1 i 2 Kodeksu pracy. Badaniom psychologicznym kierowców przyznano więc identyczne znaczenie, jak takim samym badaniom przeprowadzanym przez służbę medycyny pracy w ramach wstępnych i okresowych badań lekarskich pracowników. Badania psychologiczne są zatem częścią profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracującymi, sprawowanej przez służbę medycyny pracy w ramach wstępnych, okresowych i kontrolnych badań lekarskich pracowników. Wprawdzie sam ich wynik stanowi warunek wykonywania określonego zawodu lub określonych czynności, ale badania te umożliwiają zapobieganie lub wykrywanie chorób oraz kontrolowanie stanu zdrowia pracowników.

Skoro zaś badania psychologiczne stanowią element badań z zakresu medycyny pracy, tym samym również i one realizują cechy profilaktyki zdrowotnej.

W związku z powyższym zarówno usługi medyczne, świadczone w ramach medycyny pracy, jak i badania wysokościowe oraz kierowców wraz z badaniem psychotechnicznym realizowane w ramach medycyny pracy (tj. badań wstępnych, okresowych, kontrolnych) na podstawie skierowań od pracodawcy w związku z art. 229 Kodeksu pracy korzystają ze zwolnienia od podatku VAT w oparciu o art. 43 ust. 1 pkt 18 ustawy o podatku od towarów i usług.

Wszystkie wymienione usługi mają na celu zapobieganie występowaniu chorób lub ich wczesne wykrywanie, co determinuje ich profilaktyczny charakter. Skoro usługi te są wykonywane przez podmiot leczniczy, a ich beneficjentem jest pracownik, którego zdrowie podlega ochronie, to spełnione są wszystkie ustawowe wymogi do zastosowania zwolnienia z podatku VAT.

Ocena stanowiska

Stanowisko, które przedstawili Państwo we wniosku jest prawidłowe.

Uzasadnienie interpretacji indywidualnej

Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 775 ze zm.), zwanej dalej ustawą:

W myśl art. 7 ust. 1 ustawy:

Na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy:

Wykonywana czynność, która podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, może być albo opodatkowana właściwą stawką podatku VAT, albo może korzystać ze zwolnienia od tego podatku.

Zauważyć przy tym należy, że stosowanie zwolnień od podatku ma charakter wyjątkowy i nie podlega ani wykładni rozszerzającej, ani zawężającej, natomiast wychodzenie poza wykładnię literalną jest niedopuszczalne. W efekcie, podatnik uprawniony będzie do zastosowania ww. preferencji jedynie w sytuacji, gdy charakter czynności świadczonych przez niego w sposób jednoznaczny i niebudzący wątpliwości wyczerpuje znamiona ujęte w treści przepisu statuującego jego prawo do zastosowania zwolnienia od podatku od towarów i usług.

Zakres i zasady zwolnienia od podatku od towarów i usług dostawy towarów lub świadczenia usług zostały określone między innymi w art. 43 ustawy.

Na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 18 ustawy:

Przepisy ustawy o podatku od towarów i usług nie definiują pojęcia podmiotu leczniczego czy działalności leczniczej. Wobec powyższego, przy definiowaniu powyższych pojęć należy posiłkować się przepisami ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 156).

W myśl art. 2 ust. 1 pkt 5 ww. ustawy:

Natomiast według art. 3 ust. 1 ustawy o działalności leczniczej:

Na mocy art. 3 ust. 2 pkt 1 i 2 ww. ustawy:

Analiza ww. przepisów prawa wskazuje, że zwolnienie od podatku VAT usług w zakresie opieki medycznej ma charakter podmiotowo-przedmiotowy. Z tego względu, oprócz przedmiotu transakcji istotny jest również status podmiotu świadczącego daną usługę. Ze zwolnienia korzystają usługi służące profilaktyce, zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu i poprawie zdrowia, świadczone w ramach działalności leczniczej przez podmioty lecznicze bądź przez określonych przedstawicieli zawodów medycznych. Obejmuje zatem tylko świadczenia medyczne wykonywane w określonym celu (przedmiot) przez określone osoby (podmioty).

Niespełnienie chociażby jednej z ww. przesłanek powoduje, że zwolnienie od podatku nie znajduje zastosowania.

Zatem zastosowanie zwolnienia od podatku w trybie art. 43 ust. 1 pkt 18 ustawy wymaga każdorazowo ustalenia, czy dana czynność:

-     stanowi usługę w zakresie opieki medycznej,

-     służy profilaktyce, zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu i poprawie zdrowia,

-     jest wykonywana przez podmiot leczniczy w ramach prowadzonej działalności leczniczej.

W opisie sprawy wskazali Państwo, że są Państwo podmiotem leczniczym wpisanym do rejestru podmiotów wykonujących działalność leczniczą. W związku z tym, w Państwa przypadku jest spełniona przesłanka podmiotowa warunkująca zastosowanie zwolnienia od podatku na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 18 ustawy.

Pozostaje zatem do przeanalizowania, czy wykonywane przez Państwa czynności, objęte zakresem wniosku, stanowią usługi w zakresie opieki medycznej służące profilaktyce, zachowaniu ratowaniu, przywracaniu i poprawie zdrowia (a zatem czy spełniona jest przesłanka o charakterze przedmiotowym, odnosząca się do rodzaju świadczonych usług). Nie można bowiem przyjąć, że każda usługa świadczona przez podmiot leczniczy stanowi opiekę medyczną w rozumieniu art. 43 ust. 1 pkt 18 ustawy.

Przy definiowaniu zwolnienia usług w zakresie opieki medycznej, należy oprzeć się na orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, które wskazuje, że ze zwolnienia będą generalnie korzystać tylko te czynności, które mają charakter diagnostyczny lub terapeutyczny (leczniczy). Jeśli świadczenie nie będzie służyć profilaktyce, zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu i poprawie zdrowia, to wówczas nie będzie objęte zwolnieniem od podatku VAT. Ponadto, jak wskazuje TSUE, pojęcia dotyczące zwolnień należy interpretować w sposób ścisły, ponieważ zwolnienia te stanowią odstępstwa od ogólnej zasady, zgodnie z którą podatkiem VAT objęta jest każda usługa świadczona odpłatnie przez podatnika.

Z orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej jednoznacznie wynika, że pojęcie „opieka medyczna” odnosi się do świadczeń, które służą diagnozie, opiece oraz w miarę możliwości leczeniu chorób lub zaburzeń zdrowia. Cel usługi medycznej określa, czy powinna ona korzystać ze zwolnienia. Jeżeli z kontekstu wynika, że jej głównym celem nie jest ochrona, utrzymanie bądź przywrócenie zdrowia, lecz inny cel, to wówczas zwolnienie nie będzie miało zastosowania. Innymi słowy, aby świadczenie mogło podlegać zwolnieniu powinno mieć cel terapeutyczny. Tym samym, liczy się nie charakter usługi, ale jej cel.

Zdefiniowanie w przepisach art. 43 ust. 1 pkt 18 ustawy zakresu zwolnienia przez zawężenie go wyłącznie do usług opieki medycznej służących profilaktyce, zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu i poprawie zdrowia, odpowiada co do zasady używanym przez Trybunał określeniom „postawienie diagnozy, udzielenie pomocy medycznej oraz, w zakresie, w jakim jest to możliwe, leczenie chorób lub zaburzeń zdrowotnych”.

Zgodnie z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, pojęcia świadczenia opieki medycznej nie można interpretować w sposób, który obejmuje świadczenia medyczne realizowane w innym celu niż postawienie diagnozy, udzielenie pomocy medycznej oraz w zakresie, w jakim to możliwe, leczenie chorób lub zaburzeń zdrowotnych (wyrok w sprawie Peter d’Ambrumenil, Dispute Resolution Services Ltd v Commissioners of Customs and Excise C-307/01).

Jeżeli podstawowym celem danego świadczenia nie są diagnoza, opieka, bądź leczenie chorób lub zaburzeń zdrowia (tj. świadczeniu nie przyświeca cel terapeutyczny), świadczenie takie nie podlega zwolnieniu z VAT. Takie stanowisko było prezentowane przez Trybunał Sprawiedliwości UE w licznych orzeczeniach (wyrok z dnia 20 listopada 2003 r. w sprawie Peter d’Ambrumenil C-307/01; wyrok z dnia 20 listopada 2003 r. w sprawie Margarete Unterpertinger, C-212/01; wyrok z dnia 10 września 2002 r. w sprawie Kügler, C-141/00).

W orzeczeniu w sprawie Peter d’Ambrumenil Trybunał wskazał przykładowe usługi medyczne, które ze względu na spełnienie wskazanego warunku (celu terapeutycznego) – podlegają zwolnieniu z VAT oraz takie, w stosunku do których zwolnienie nie ma zastosowania.

Zgodnie z pkt 61 ww. wyroku, gdy usługa medyczna polega na sporządzeniu specjalistycznego raportu medycznego, oczywistym jest to, że dla wykonania tej usługi konieczne są specjalistyczne kwalifikacje i wiedza medyczna osoby oraz to, że może łączyć się z czynnościami typowymi dla zawodu medycznego, takimi jak badanie pacjenta czy analiza medycznej historii, wówczas głównym celem tej usługi nie jest ochrona, w tym zachowanie, jak i odratowanie zdrowia osoby, do której raport się odnosi. Taka usługa, której celem jest dostarczenie odpowiedzi na pytania postawione w zleceniu sporządzenia raportu, jest wykonywana w celu umożliwienia osobie trzeciej podjęcia decyzji pociągającej za sobą prawne konsekwencje dla osoby zainteresowanej lub innych osób. Prawdą jest to, że taki specjalistyczny medyczny raport może być sporządzony na żądanie osoby zainteresowanej i może pośrednio przyczynić się do ochrony zdrowia tej osoby przez wykrycie nowego problemu zdrowotnego lub przez skorygowanie wcześniejszej diagnozy, jednakże główny cel każdej usługi tego typu polega na spełnieniu prawnego lub umownego warunku wymaganego przez inne podmioty w ramach procesu podejmowania określonych decyzji. Taka usługa medyczna nie może korzystać ze zwolnienia z art. 13A(1)(c).

Ponadto, w myśl pkt 64 wyroku w sprawie C-307/01, gdy zaświadczenie o stanie zdrowia jest wymagane przez osobę trzecią jako warunek poprzedzający wykonywanie przez osobę zainteresowaną określonej działalności zawodowej lub wykonywanie określonej czynności zależnej od pełnej fizycznej zdolności tej osoby, głównym celem tej usługi świadczonej przez lekarza jest dostarczenie osobie trzeciej elementu koniecznego dla podjęcia określonej decyzji. Taka usługa medyczna nie ma zasadniczo na celu ochrony zdrowia osób, które zamierzają wykonywać określone rodzaje działalności, nie może więc być objęta zwolnieniem z art. 13A(1)(c).

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku w sprawie Margarete Unterpertinger vs Pensionsversicherungsanstalt der Arbiter C-212/01 stwierdził, że „(…) to cel usługi medycznej decyduje o tym, czy powinna ona być zwolniona z podatku VAT. Dlatego też, jeśli kontekst, w jakim taka usługa jest wykonywana, pozwala ustalić, że jej głównym celem nie jest ochrona zdrowia, włączając w to utrzymanie lub przywrócenie do zdrowia, lecz udzielanie porad wymaganych przed podjęciem decyzji wywołujących skutki prawne, zwolnienie nie ma zastosowania do takiej usługi”.

Również z orzeczenia C-384/98 wynika, że preferencji podlegać mogą jedynie te usługi, które mają cel terapeutyczny, bądź profilaktyczny, a nie podlegają mu takie, które mają charakter czysto ekspercki i doradczy (np. orzekanie o stanie zdrowia dla potrzeb przyznania renty, bądź dla instytucji ubezpieczeniowych dla ustalenia wysokości składki ubezpieczenia na życie).

W świetle powyższego, ze zwolnienia będą korzystały jedynie badania związane z profilaktyką i ochroną zdrowotną. Natomiast badania mające cel wyłącznie ekspercki czy dowodowy – nie będą mogły korzystać ze zwolnienia z opodatkowania VAT.

W związku z tym, każdorazowo należy poddawać analizie, jaki cel przyświecał danej usłudze świadczonej na rzecz pacjenta. Zaznaczyć należy, że nie w każdym przypadku działania podejmowane na rzecz pacjenta mają na celu zachowanie, ratowanie, przywracanie i poprawę jego zdrowia. W przypadku, gdy świadczone usługi nie będą związane z ochroną zdrowia i takiego celu nie będą realizować, nie mogą korzystać z omawianego zwolnienia.

Dla określenia czy wykonywanie usług opieki medycznej z zakresu medycyny pracy wykonywanych na podstawie skierowań realizowanych przez Państwa na rzecz Zamawiającego, będą korzystały ze zwolnienia od podatku na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 18 ustawy, konieczne jest stwierdzenie, czy głównym celem wykonywanych badań jest ochrona zdrowia osoby poddawanej badaniu, czy też badania te służą jedynie dostarczeniu informacji, będącej wstępnym warunkiem wykonywania przez daną osobę konkretnej działalności zawodowej lub realizacji pewnych działań wymagających dobrego stanu zdrowia.

Instytucją właściwą do realizowania zadań z zakresu sprawowania profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracującymi, w szczególności przez wykonywanie badań wstępnych, okresowych i kontrolnych przewidzianych w Kodeksie pracy jest służba medycyny pracy.

W ustawie z dnia 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy (t. j. Dz. U. z 2022 r. poz. 437) zawarte są regulacje dotyczące badań lekarskich pracowników.

Zgodnie z art. 1 ust. 1 ww. ustawy o służbie medycyny pracy:

Stosownie do art. 1 ust. 2 ustawy o służbie medycyny pracy:

W myśl art. 1 ust. 3 ww. ustawy o służbie medycyny pracy:

Jak wynika z art. 4 pkt 1 ustawy o służbie medycyny pracy:

Stosownie do art. 4 pkt 2 ustawy o służbie medycyny:

W myśl art. 5 ust. 1 pkt 1-3 ww. ustawy o służbie medycyny pracy:

Stosownie do art. 6 ust. 1 pkt 2 lit. a ww. ustawy:

W myśl art. 6 ust. 6 ww. ustawy o służbie medycyny pracy:

Przepisy ustawy o służbie medycyny pracy, tak jak przepisy ustawy Kodeks pracy – zaliczają wykonywanie badań lekarskich pracowników (zarówno wstępnych, okresowych oraz kontrolnych) do „profilaktycznej opieki zdrowotnej”.

W myśl art. 207 § 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 277 ze zm.):

W myśl art. 304 § 1 ustawy Kodeks pracy:

Stosownie do art. 229 § 1 ustawy Kodeks pracy:

Zgodnie z art. 229 § 2 ww. ustawy Kodeks pracy:

Jak wynika z art. 229 § 4 Kodeksu pracy:

W myśl art. 229 § 4a ustawy Kodeks pracy:

Na mocy art. 229 § 5 ustawy Kodeks pracy:

Stosownie do art. 236 ustawy Kodeks pracy:

Zgodnie z art. 229 § 8 ww. ustawy Kodeks pracy:

Dyspozycja ww. treści przepisu została zrealizowana na podstawie rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy (t. j. Dz. U. 2023 r. poz. 607 ze zm.), które daje uprawnienie do świadczenia usługi z zakresu medycyny pracy polegające na przeprowadzaniu badań profilaktycznych pracowników, służące profilaktycznej opiece zdrowotnej, przeprowadzaniu badań i wydawaniu orzeczeń do celów przewidzianych w Kodeksie pracy.

Zgodnie z § 2 ust. 2 ww. rozporządzenia:

Natomiast § 2 ust. 3 ww. rozporządzenia stanowi:

Na mocy § 2 ust. 5 ww. rozporządzenia:

Zgodnie z § 4 ust. 1 ww. rozporządzenia:

Stosownie do § 7 ust. 1 ww. rozporządzenia:

Zakres badań pomocniczych i konsultacji specjalistycznych został wskazany w Załączniku nr 1 „Wskazówki metodyczne w sprawie przeprowadzania badań profilaktycznych pracowników” do rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy.

Natomiast na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 210 § 6 powołanej wyżej ustawy, Minister Pracy i Polityki Socjalnej wydał w dniu 28 maja 1996 r. rozporządzenie w sprawie rodzajów prac wymagających szczególnej sprawności psychofizycznej (t. j. Dz. U. z 1996 r. Nr 62 poz. 287). W rozporządzeniu tym ustalono rodzaje prac wymagających szczególnej sprawności psychofizycznej, a wykaz tych prac stanowi załącznik do rozporządzenia.

W rozporządzeniu tym ustalono rodzaje prac wymagających szczególnej sprawności psychofizycznej, a wykaz tych prac stanowi załącznik do rozporządzenia.

W myśl § 1 pkt 1-2 rozporządzenia w sprawie rodzajów prac wymagających szczególnej sprawności psychofizycznej:

Ww. Rozporządzenie w sprawie rodzajów prac wymagających szczególnej sprawności psychofizycznej zawiera Załącznik: „Wykaz rodzajów prac wymagających szczególnie sprawności psychofizycznej”.

Natomiast stosownie do art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1675 ze zm.):

Na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 5 ww. ustawy:

Stosownie do art. 6 ust. 2 pkt 3 cyt. ustawy:

Zgodnie z art. 7 ust. 1 cyt. ustawy:

W myśl art. 7 ust. 2 ww. ustawy:

Na mocy art. 7 ust. 3 cyt. ustawy:

W tym miejscu wskazać również należy, iż jak wynika z art. 39j ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1490 ze zm.):

Zgodnie z art. 39l ustawy o transporcie drogowym:

Zgodnie z art. 75 ust. 1 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1226 ze zm.), zwanej dalej ustawą o kierujących pojazdami:

W myśl art. 75 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami:

Z kolei, zgodnie z § 1 pkt 1 i pkt 2 rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie badań lekarskich osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami i kierowców (t. j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2503 ze zm.):

Stosownie do § 4 ust. 1 ww. rozporządzenia:

Profilaktyka zdrowotna obejmuje działania mające na celu zapobieganie chorobom bądź innemu niekorzystnemu zjawisku zdrowotnemu przed jej rozwinięciem, przez ich wczesne wykrycie i leczenie. Ma ona również na celu zahamowanie postępu lub powikłań już istniejącej choroby, czy też zapobieganie powstawaniu niekorzystnych wzorów zachowań społecznych, które przyczyniają się do podwyższania ryzyka choroby.

Nawet jeżeli „opiece medycznej” powinien przyświecać cel terapeutyczny, to jednak niekoniecznie dowodzi to tego, że należy nadać terapeutycznemu celowi świadczenia szczególnie wąskie znaczenie. W rzeczywistości, nawet jeżeli w pewnych przypadkach okaże się, że osoby poddane badaniom lub innym zabiegom lekarskim o charakterze zapobiegawczym nie cierpią z powodu jakiejkolwiek choroby lub zaburzeń zdrowia, to badania te mogą przyczynić się do utrzymywania dobrego stanu zdrowia ludzi, ponieważ – podobnie jak w przypadku wszelkich świadczeń medycznych wykonywanych zapobiegawczo – ich celem jest poddanie pacjentów obserwacji i badaniom zanim zaistnieje konieczność poddania ich diagnozie, leczeniu, czy też wyleczeniu z ewentualnej choroby.

W ramach profilaktycznej opieki medycznej nie jest diagnozowana żadna choroba i nie jest wykonywana żadna czynność terapeutyczna sensu stricte. Centralnym jej elementem jest obserwacja i badanie pacjenta (pracownika) właśnie w celu uniknięcia konieczności przyszłego diagnozowania i leczenia ewentualnych chorych. Zgodnie z ustawą o służbie medycyny pracy, ilekroć jest mowa o profilaktycznej opiece zdrowotnej, której częścią są badania profilaktyczne, należy przez to rozumieć ogół działań zapobiegających powstawaniu i szerzeniu się niekorzystnych skutków zdrowotnych, które w sposób bezpośredni lub pośredni mają związek z warunkami albo charakterem pracy.

Wykonanie badań medycznych stanowi integralną część opieki medycznej nad pacjentem, bez której nie może oczywiście być mowy o ochronie, w tym o utrzymaniu bądź przywróceniu dobrego stanu zdrowia osób. Innymi słowy opieka medyczna w rozumieniu zespołu czynności funkcjonalnie skierowanych na utrzymanie bądź przywrócenie dobrego stanu zdrowia stanowi ciąg czynności – których celem jest utrzymanie bądź przywrócenie dobrego stanu zdrowia obejmujący na wstępie czynności polegające na obserwacji i badaniu, a następnie ewentualnie na diagnozie i leczeniu.

Badania psychologiczne są częścią profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracującymi, sprawowanej przez służbę medycyny pracy w ramach wstępnych, okresowych i kontrolnych badań pracowników. Badania te umożliwiają zarówno zapobieganie, jak i wykrywanie chorób oraz kontrolowanie stanu zdrowia pracowników. Badania psychologiczne są realizowane jako odpowiedź na skierowanie lekarza medycyny pracy działającego zgodnie z rozporządzeniem w sprawie rodzajów prac wymagających szczególnej sprawności psychoruchowej. Lista powyższych stanowisk zawarta jest w wykazie rodzajów prac wymagających szczególnej sprawności psychofizycznej stanowiącym załącznik do ww. rozporządzenia. Badania psychologiczne są efektem współpracy podmiotów w procesie profilaktyki i ochrony zdrowia zapisanej w ustawie o służbie medycyny pracy i jednocześnie jako integralna część profilaktyki zawodowej wynikają z art. 229 § 8 pkt 1 Kodeksu pracy. Skierowanie na badania psychologiczne zawiera nazwę stanowiska oraz informacje o czynnikach szkodliwych, występujących w środowisku pracy takich jak: czynniki mechaniczne, praca zmianowa, monotonia, konieczność wykonywania czynności jednoczesnych, praca na wysokości, hałas, wysoka temperatura i wiele innych, ważnych z punktu widzenia diagnostyki psychologicznej, mogących skutkować pogorszeniem się funkcji psychicznych pracownika. Wykaz czynników szkodliwych lub uciążliwych stanowi załącznik do rozporządzenia w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy. Badanie kończy się wydaniem orzeczenia psychologicznego określającego poziom sprawności psychofizycznej osoby badanej, istnienie bądź brak psychologicznych przeciwwskazań do pracy na danym stanowisku oraz oceną wpływu środowiskowych warunków pracy na niekorzystne skutki zdrowotne oraz ryzyko zawodowe związane z wykonywaną pracą. Stosowne orzeczenie wydawane jest lekarzowi medycyny pracy oraz pracownikowi i pracodawcy, zawiera informacje o stanie psychofizycznym pracownika, zaleceniach mających wpływ na ograniczenie negatywnych skutków warunków pracy na stan psychofizyczny pracownika oraz proponowany termin kolejnych badań.

Państwa wątpliwości dotyczą zwolnienia od podatku VAT usług – wymienionych w pkt 1-7 opisu sprawy – świadczonych przez Państwa w ramach działalności leczniczej w zakresie medycyny pracy.

Wskazali Państwo, że:

·      W ramach prowadzonej działalności leczniczej świadczą Państwo m.in. usługi z zakresu medycyny pracy na rzecz pracodawców i ich pracowników. Usługi te obejmują kompleksowy pakiet diagnostyczno-konsultacyjny, w skład którego wchodzą:

1.  Badania profilaktyczne (wstępne, okresowe, kontrolne).

2.  Konsultacje specjalistyczne (okulistyczne, neurologiczne, laryngologiczne i inne).

3.  Badania diagnostyczne: RTG, EKG.

4.  Badania do celów sanitarno-epidemiologicznych.

5.  Badania wysokościowe.

6.  Badania laboratoryjne: m.in. morfologia, OB, analityka ogólna (mocz), chemia kliniczna (ASPAT, ALAT, CRP, cholesterol, kreatynina, HBS Ag, anty-HIV).

7.  Badania kierowców wraz z badaniem psychotechnicznym (w zakresie niezbędnym do orzeczenia o braku przeciwwskazań zdrowotnych do pracy).

·      Badania z zakresu medycyny pracy wykonywane przez Spółkę obejmują wskazane powyżej profilaktyczne badania wstępne, okresowe i kontrolne, które przeprowadzane są w ramach realizacji obowiązków stron stosunku pracy, o których mowa w art. 229 Kodeksu pracy, a które precyzują przepisy Rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy.

·      Czynności z punktów 2, 3, 5, 6 oraz 7 są wykonywane w ramach badań wstępnych, okresowych i kontrolnych na podstawie skierowania od pracodawcy w związku z art. 229 ustawy Kodeks pracy. Z kolei badanie do celów sanitarno-epidemiologicznych (punkt 4) wykonywane jest na podstawie ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi – na podstawie odrębnego skierowania wystawionego przez pracodawcę (zdarza się, że prośba o wykonanie tych badań umieszczona jest na skierowaniu do badań wstępnych/okresowych). Dla badań sanitarno-epidemiologicznych nie ma ustawowego wzoru skierowania. Są one wykonywane równolegle z badaniami wstępnymi do pracy, jeśli wymaga tego stanowisko pracy oraz na zlecenie pracodawcy.

·      Ze skierowań wydawanych przez pracodawców wynika, że ww. badania – wymienione w pkt 2-7 – wykonywane są w ramach badania wstępnego, okresowego, kontrolnego, o których mowa w art. 229 Kodeksu pracy.

·      Świadczone usługi medyczne są wykonywane odpłatnie i są wykonywane na koszt pracodawcy – art. 229 § 6 Kodeksu pracy.

·      Wszystkie wymienione badania (pkt 2–7) są objęte profilaktyczną opieką lekarską, stanowią integralny element profilaktycznej opieki zdrowotnej sprawowanej przez służbę medycyny pracy nad pracującymi, a ich wykonywanie bezpośrednio umożliwia zapobieganie chorobom, ich wczesne wykrywanie oraz kontrolowanie stanu zdrowia pracowników.

·      Wykonywanie wszystkich wymienionych badań (punkty 2–7) umożliwia zapobieganie chorobom lub ich wykrywanie oraz pozwala na kontrolowanie stanu zdrowia pracowników. Każde z nich realizuje cele medycyny prewencyjnej.

·      Wszystkie wymienione badania (punkty 2–7) mają na celu stwierdzenie braku lub istnienia przeciwwskazań do wykonywania określonego rodzaju pracy.

·      Badania kierowców wraz z badaniem psychotechnicznym, dotyczą wyłącznie osób przyjmowanych do pracy lub aktualnych pracowników, wobec których pracodawca wystawił skierowanie na badania profilaktyczne w związku z wykonywaniem obowiązków służbowych (np. kierowców zawodowych lub pracowników użytkujących samochody służbowe kat. B).

·      Lekarz medycyny pracy posiada ustawowe prawo do poszerzenia zakresu badań profilaktycznych o dodatkowe specjalistyczne badania konsultacyjne oraz badania dodatkowe, jeśli uzna to za niezbędne dla prawidłowej oceny stanu zdrowia (§ 2 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy.

·      Główne orzeczenie lekarskie wydawane na podstawie art. 229 Kodeksu pracy zawiera jednoznaczne stwierdzenie braku przeciwwskazań zdrowotnych do pracy na określonym stanowisku lub stwierdzenie istnienia takich przeciwwskazań. Nadrzędnym celem tego dokumentu jest niedopuszczenie do wykonywania określonych czynności lub zajmowania określonego stanowiska przez osoby nieposiadające wymaganych predyspozycji zdrowotnych.

·      Każde z badań wchodzących w skład pakietu diagnostyczno-konsultacyjnego (punkty 2-7) jest niezbędnym elementem procesu orzeczniczego. Ich celem jest dostarczenie wiedzy medycznej pozwalającej na sformułowanie końcowego orzeczenia o istnieniu bądź nieistniejących przeciwwskazaniach do pracy, co wprost potwierdza ich profilaktyczny i prewencyjny charakter.

·      Poza grupą kierowców, odbiorcami kompleksowych pakietów diagnostyczno-konsultacyjnych są pracownicy (oraz kandydaci do pracy) zatrudnieni na stanowiskach biurowych, fizycznych, produkcyjnych, w gastronomii, handlu oraz edukacji. Przypisanie konkretnego pracownika do danej grupy odbiorców zależy wyłącznie od czynników szkodliwych i uciążliwych wskazanych przez pracodawcę w skierowaniu na badanie profilaktyczne. Wszystkie te grupy łączy cel wykonywanych badań – jest nim realizacja profilaktycznej opieki zdrowotnej z art. 229 Kodeksu pracy i ocena zdolności do pracy.

·      Przedmiotowe usługi świadczone są wyłącznie: na rzecz pracowników, tj. osób pozostających w stosunku pracy, kierowanych przez pracodawcę cyklicznie w celu odnowienia uprawnień (w ramach badań okresowych) lub po trwającej ponad 30 dni niezdolności do pracy spowodowanej chorobą (w ramach badań kontrolnych), kandydatów do pracy, czyli osób skierowanych przez przyszłego pracodawcę przed podjęciem zatrudnienia w celu stwierdzenia braku przeciwwskazań do pracy na danym stanowisku (w ramach badań wstępnych).

·      Świadczenia te są realizowane każdorazowo na podstawie i w oparciu o pisemne skierowanie wystawione przez pracodawcę, który finansuje ten pakiet zgodnie z ustawowym obowiązkiem. Krąg odbiorców zamyka się wyłącznie w grupie osób podlegających profilaktycznej opiece zdrowotnej nad pracującymi w myśl art. 229 Kodeksu pracy.

·      Wszystkie wyżej opisane badania objęte zakresem wniosku, świadczone są w ramach działalności leczniczej i stanowią usługi w zakresie opieki medycznej służące profilaktyce, zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu i poprawie zdrowia.

Ponownego podkreślenia wymaga, że wykonanie badań medycznych stanowi integralną część opieki medycznej nad pacjentem, bez której nie może oczywiście być mowy o ochronie, w tym o utrzymaniu bądź przywróceniu dobrego stanu zdrowia osób. Innymi słowy opieka medyczna w rozumieniu zespołu czynności funkcjonalnie skierowanych na utrzymanie bądź przywrócenie dobrego stanu zdrowia stanowi ciąg czynności – których celem jest utrzymanie bądź przywrócenie dobrego stanu zdrowia obejmujący na wstępie czynności polegające na obserwacji i badaniu, a następnie ewentualnie na diagnozie i leczeniu.

W tym też znaczeniu badania wykonywane w ramach obowiązków nałożonych na pracodawcę wskazanymi wyżej przepisami Kodeksu pracy jako umożliwiające zapobieganie i wykrywanie chorób, a także monitorowanie stanu zdrowia pracowników zawiera się w pojęciu opieki medycznej korzystającej ze zwolnienia na podstawie przepisów art. 43 ust. 1 pkt 18 ustawy.

Przepisy ustawy o służbie medycyny pracy zaliczają wykonywanie wstępnych, okresowych i kontrolnych badań lekarskich pracowników, w tym badań psychologicznych i wysokościowych do „profilaktycznej opieki zdrowotnej”. Profilaktyka zdrowotna obejmuje działania mające na celu zapobieganie chorobom bądź innemu niekorzystnemu zjawisku zdrowotnemu przed jej rozwinięciem, przez ich wczesne wykrycie i leczenie. Ma ona również na celu zahamowanie postępu lub powikłań już istniejącej choroby, czy też zapobieganie powstawaniu niekorzystnych wzorów zachowań społecznych, które przyczyniają się do podwyższania ryzyka choroby.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do Badań profilaktycznych (wstępnych, okresowych, kontrolnych) (pkt 1 opisu sprawy), przeprowadzanych w ramach realizacji obowiązków stron stosunku pracy, o których mowa w art. 229 Kodeksu pracy, a które precyzują przepisy Rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy stwierdzić należy, że ww. badania mieszczą się – jako element badań pracowników (wstępnych, okresowych i kontrolnych) – w profilaktycznej opiece zdrowotnej, sprawowanej przez służbę medycyny pracy.

Z kolei odnosząc się do Konsultacji specjalistycznych (okulistycznych, neurologicznych, laryngologicznych i innych) (pkt 2 opisu sprawy), wskazać należy, że – jak wynika z opisu sprawy – badania te są wykonywane w ramach badań wstępnych, okresowych i kontrolnych na podstawie skierowania od pracodawcy w związku z art. 229 ustawy Kodeks pracy, przy czym badania zlecane są jako obligatoryjne lub pomocnicze w zależności od stanowiska na jakim pracuje/ma pracować dana osoba. Badania te pozwalają na kontrolowanie stanu zdrowia narządów najbardziej narażonych na specyficzne warunki pracy a co jest z tym związane chronią przed rozwojem i pogłębianiem się wad o charakterze zawodowym. Zapobiegają m.in. pogłębianiu wad wzroku (okulista przy pracy z monitorem) czy uszkodzeniom słuchu (laryngolog przy pracy w hałasie). Konsultacje te stanowią tzw. profilaktykę wtórną, ukierunkowaną na wczesne wykrywanie dysfunkcji organów najbardziej narażonych na specyficzne uciążliwości w miejscu pracy. Konsultacja okulistyczna (np. przy pracy z monitorami lub w zapyleniu) pozwala na wczesne zdiagnozowanie wad wzroku, zmęczenia akomodacji czy jaskry, co zapobiega postępującej degradacji narządu wzroku. Konsultacja laryngologiczna (przy pracy w hałasie) umożliwia monitorowanie słuchu i zapobiega nieodwracalnemu, głuchnięciu zawodowemu. Konsultacja neurologiczna (przy pracy z maszynami w ruchu, wibracjach czy stresie) pozwala ocenić sprawność układu nerwowego i odruchów, zapobiegając poważnym incydentom neurologicznym i chorobom obwodowego układu nerwowego. Bezpośrednim celem Konsultacji specjalistycznych (okulistycznych, neurologicznych, laryngologicznych i innych) jest wykluczenie schorzeń, które uniemożliwiałyby pracę w określonych warunkach (np. poważna wada wzroku lub zaburzenie widzenia barw (okulista) może być przeciwwskazaniem do pracy jako kierowca lub elektryk; postępujący ubytek słuchu (laryngolog) to przeciwwskazanie do pracy w hałasie; a epilepsja (neurolog) wyklucza pracę przy maszynach w ruchu). W przypadku Konsultacji specjalistycznych (okulistycznych, neurologicznych, laryngologicznych i inne) lekarz medycyny pracy może skierować pracownika na każdą z nich, nawet jeśli nie wynika to bezpośrednio z czynników szkodliwych wpisanych przez pracodawcę na skierowaniu. Jeśli podczas ogólnego wywiadu lub badania przedmiotowego lekarz poweźmie wątpliwość (np. zauważy drżenie rąk lub asymetrię źrenic), ma obowiązek poszerzyć diagnostykę o konsultację neurologiczną lub okulistyczną w celu prawidłowej oceny predyspozycji zdrowotnych. Konsultacje te kończą się wydaniem opinii specjalistycznej. Wykrycie w ich toku schorzeń (np. zaawansowanej wady wzroku u okulisty czy epilepsji u neurologa) stanowi dla lekarza medycyny pracy bezpośrednią podstawę do wpisania w orzeczeniu końcowym istnienia przeciwwskazań zdrowotnych do pracy na stanowiskach wymagających np. obsługi maszyn w ruchu czy prowadzenia pojazdów, w celu niedopuszczenia pracownika do czynności zagrażających jego życiu lub zdrowiu.

Biorąc powyższe pod uwagę wskazać należy, że Konsultacje specjalistyczne (okulistyczne, neurologiczne, laryngologiczne i inne ) (pkt 2 opisu sprawy) wykonywane przez Państwa w ramach medycyny pracy realizowane są w ramach badań wstępnych, okresowych, kontrolnych na podstawie skierowania od pracodawcy, w związku z art. 229 Kodeksu pracy, mieszczą się – jako element badań pracowników (wstępnych, okresowych i kontrolnych) – w profilaktycznej opiece zdrowotnej, sprawowanej przez służbę medycyny pracy.

Odnosząc się natomiast do Badań diagnostycznych: RTG, EKG (pkt 3 opisu sprawy) wskazać należy, że – jak Państwo wskazali – badania te wykonywane są w ramach badań wstępnych, okresowych i kontrolnych na podstawie skierowania od pracodawcy w związku z art. 229 ustawy Kodeks pracy. Stanowią one badania pomocnicze, do których przeprowadzenia lekarz jest zobligowany na podstawie czynników ryzyka wskazanych przez pracodawcę w skierowaniu (np. czynniki pyłowe wymuszają badanie RTG klatki piersiowej, a praca fizyczna bądź uciążliwa – badanie EKG). Umożliwiają wczesne wykrywanie chorób układu krążenia (EKG wykrywa m.in. zaburzenia rytmu serca, niedokrwienie) oraz chorób układu oddechowego i zmian zawodowych (RTG klatki piersiowej wykrywa pylicę, gruźlicę czy zmiany nowotworowe), zanim wystąpią pełne objawy kliniczne. Służą obiektywnej weryfikacji stanu narządów wewnętrznych pod kątem przeciwwskazań. Przykładowo: zmiany w obrazie RTG płuc (np. zaawansowana pylica) stanowią bezwzględne przeciwwskazanie do dalszej pracy w zapyleniu, a poważne zaburzenia rytmu serca w EKG wykluczają pracownika z ciężkiej pracy fizycznej lub pracy w warunkach stresogennych. Dla Badań diagnostycznych RTG, EKG lekarz medycyny pracy może zdecydować o ich wykonaniu, gdy standardowe badanie fizykalne sugeruje patologię. Może zlecić EKG u młodego pracownika biurowego (mimo braku takiego wymogu w przepisach dla tego stanowiska), jeśli pacjent zgłasza kołatania serca. Podobnie może poszerzyć diagnostykę o RTG klatki piersiowej, jeśli podczas osłuchiwania płuc stwierdzi niepokojące szmery. Wyniki tych Badań stanowią obiektywny, medyczny dowód podlegający ocenie lekarza orzecznika. Zdiagnozowanie utajonych patologii (np. ciężkich zaburzeń rytmu serca w EKG lub zmian pylicznych w RTG płuc) skutkuje orzeczeniem o istnieniu przeciwwskazań zdrowotnych do wykonywania ciężkiej pracy fizycznej lub pracy w środowisku zapylonym, uniemożliwiając dopuszczenie pracownika do niebezpiecznych dla niego czynności.

Zatem w okolicznościach analizowanej sprawy, Badania diagnostycznych: RTG, EKG (pkt 3 opisu sprawy) wykonywane przez Państwa w ramach medycyny pracy realizowane są w ramach badań wstępnych, okresowych, kontrolnych na podstawie skierowania od pracodawcy, w związku z art. 229 Kodeksu pracy, mieszczą się – jako element badań pracowników (wstępnych, okresowych i kontrolnych) – w profilaktycznej opiece zdrowotnej, sprawowanej przez służbę medycyny pracy.

Odnosząc się natomiast do badań sanitarno-epidemiologicznych (pkt 4 opisu sprawy) należy wskazać, że badania te pomimo tego, że nie są wykonywane w ramach badań, o których mowa w art. 229 Kodeksu pracy, a na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, to ich celem jest zapobieganie chorobom, a także ich wykrywanie oraz kontrola stanu zdrowia pracowników, bowiem w ramach przeprowadzonych badań wydaje się orzeczenie lekarskie o zdolności lub braku zdolności do wykonywania prac, przy których istnieje możliwość przeniesienia zakażenia lub choroby zakaźnej na inne osoby (zgodnie z przepisami ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi). Zatem badania sanitarno-epidemiologiczne są częścią profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracującymi, sprawowanej przez służbę medycyny pracy w ramach wstępnych, okresowych i kontrolnych badań pracowników. Badania te mają na celu zarówno zapobieganie, jak i wykrywanie chorób oraz kontrolowanie stanu zdrowia pracowników. Umożliwiają one bowiem wykluczenie bądź wykrycie schorzeń stanowiących przeciwwskazanie do pracy w kontakcie z żywnością w pracy (zwłaszcza choroby biegunkowe, nosicielstwo salmonellozy) lub schorzeń przenoszonych drogą kropelkową (zwłaszcza gruźlica) u osób, których charakter pracy wymaga stałego, lub częstego kontaktu z ludnością (np.: służba zdrowia, oświata, hotelarstwo, gastronomia).

Tym samym, również badania sanitarno-epidemiologiczne wykonywane na podstawie przepisów ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w ramach badania wstępnego, okresowego, kontrolnego, o którym mowa w ustawie Kodeks Pracy i przeprowadzane są na podstawie skierowania od pracodawcy, mieszczą się – jako element badań pracowników (wstępnych, okresowych i kontrolnych) – w profilaktycznej opiece zdrowotnej, sprawowanej przez służbę medycyny pracy.

Odnosząc się z kolei do Badań wysokościowych (pkt 5 opisu sprawy) wskazać należy, że – jak wynika z opisu sprawy – ww. badania wykonywane są w ramach badań wstępnych, okresowych i kontrolnych na podstawie skierowania od pracodawcy w związku z art. 229 ustawy Kodeks pracy. Badania te Bezwzględnie wynikają z adnotacji pracodawcy w sekcji czynników niebezpiecznych: „praca na wysokości”. Bez takiego wpisu na skierowaniu lekarz medycyny pracy nie ma podstawy prawnej do skierowania pracownika na te badania w ramach art. 229 Kodeksu pracy. Badania wysokościowe chronią życie i zdrowie pracownika poprzez weryfikację braku przeciwwskazań (np. lęku wysokości, zaburzeń błędnika, skłonności do omdleń). Zapobiegają wypadkom przy pracy, które mogłyby katastrofalnie wpłynąć na stan zdrowia zatrudnionego. Usługa ta pełni funkcję profilaktyki wypadkowej, eliminując ryzyko nagłej utraty zdrowia lub życia pracownika z przyczyn wewnętrznych (medycznych) podczas pracy w warunkach niebezpiecznych. Poprzez ocenę sprawności błędnika, widzenia przestrzennego oraz braku skłonności do nagłych omdleń, czy zawrotów głowy, badanie to pozwala stwierdzić, czy organizm pracownika toleruje specyficzne warunki fizyczne pracy na wysokości. Zapobiega to upadkom, które w realiach budowlanych czy przemysłowych skutkują ciężkimi urazami wielonarządowymi, kalectwem lub śmiercią. Badania wysokościowe zapobiegają urazom wielonarządowym i wypadkom śmiertelnym wynikającym z nagłej utraty równowagi czy omdlenia na wysokości. Mają na celu wyłącznie wykrycie przeciwwskazań do pracy na wysokości. Zdiagnozowanie zaburzeń błędnika, lęku wysokości, neurologicznych zaburzeń równowagi czy nieuregulowanego nadciśnienia tętniczego skutkuje wydaniem orzeczenia o przeciwwskazaniu do pracy na wysokości. Dla Badań wysokościowych poza standardowym skierowaniem na to badanie wynikającym z opisu stanowiska, lekarz medycyny pracy może samodzielnie podjąć decyzję o konieczności przeprowadzenia pełnych, szczegółowych testów wysokościowych (w tym otolaryngologicznych badania błędnika), jeśli podczas rutynowego badania okresowego pracownik zgłosi epizody zawrotów głosu lub zaburzeń równowagi. Wykrycie jakichkolwiek nieprawidłowości (np. zaburzeń błędnika, lęku wysokości) skutkuje bezwzględnym wpisaniem do orzeczenia lekarskiego formuły o istnieniu przeciwwskazań zdrowotnych do pracy na wysokości, co ma na celu niedopuszczenie pracownika do tych niebezpiecznych czynności.

Tym samym, Badania wysokościowe (pkt 5 opisu sprawy) wykonywane przez Państwa w ramach medycyny pracy realizowane są w ramach badań wstępnych, okresowych, kontrolnych na podstawie skierowania od pracodawcy, w związku z art. 229 Kodeksu pracy, mieszczą się – jako element badań pracowników (wstępnych, okresowych i kontrolnych) – w profilaktycznej opiece zdrowotnej, sprawowanej przez służbę medycyny pracy.

Następnie odnosząc się do Badań laboratoryjnych: m.in. morfologia, OB, analityka ogólna (mocz), chemia kliniczna (ASPAT, ALAT, CRP, kreatynina, HBS Ag, anty-HIV) (pkt 6 opisu sprawy) wskazać należy, że – jak wynika z opisu sprawy – ww. badania wykonywane są w ramach badań wstępnych, okresowych i kontrolnych na podstawie skierowania od pracodawcy w związku z art. 229 ustawy Kodeks pracy. Potrzeba wykonania ww. Badań laboratoryjnych wykonania wynika wprost z zadeklarowanych w skierowaniu czynników (np. narażenie na czynniki toksyczne, chemiczne wymusza sprawdzenie parametrów wątrobowych ASPAT/ALAT czy nerkowych – kreatyniny, a ogólny stan zdrowia przy badaniu wstępnym/okresowym weryfikuje się morfologią i badaniem moczu). Badania te są fundamentalnym narzędzie kontroli stanu zdrowia i profilaktyki. Wykrywają utajone stany zapalne (CRP, OB), schorzenia nerek (kreatynina, mocz), wątroby (ASPAT, ALAT), czy poważne choroby zakaźne (HBS Ag, anty-HIV). Umożliwiają zapobieganie rozwojowi chorób cywilizacyjnych i zawodowych. Stanowią fundament profilaktyki biochemicznej i metabolicznej, dostarczając obiektywnych danych o ogólnym stanie zdrowia organizmu oraz o obciążeniu narządów wewnętrznych toksynami środowiskowymi. Morfologia, OB i CRP pozwalają wykryć utajone stany zapalne, niedokrwistość lub białaczki. Badanie moczu i kreatyniny monitoruje wydolność nerek (profilaktyka nefrologiczna). Wskaźniki ASPAT i ALAT są kluczowe przy narażeniu na substancje chemiczne, sygnalizując uszkodzenia wątroby, zanim dojdzie do jej niewydolności. Testy w kierunku HBS Ag oraz anty-HIV pozwalają na wczesne wykrycie wirusowych zapaleń wątroby i wirusa HIV, co umożliwia natychmiastowe wdrożenie terapii hamującej destrukcję układu odpornościowego i zapobiega dalszemu rozprzestrzenianiu się wirusów. Wyniki Badań laboratoryjnych stanowią dla lekarza podstawę do orzeczenia przeciwwskazań. Na przykład: wysoki poziom kreatyniny (niewydolność nerek) lub drastycznie podwyższone transaminazy (ASPAT, ALAT wskazujące na uszkodzenie wątroby) stanowią przeciwwskazanie do pracy w kontakcie z toksycznymi substancjami chemicznymi, które mogłyby te narządy dodatkowo obciążyć.

Zatem również Badania laboratoryjne: m.in. morfologia, OB, analityka ogólna (mocz), chemia kliniczna (ASPAT, ALAT, CRP, kreatynina, HBS Ag, anty-HIV) (pkt 6 opisu sprawy) – wykonywane przez Państwa w ramach medycyny pracy realizowane są w ramach badań wstępnych, okresowych, kontrolnych na podstawie skierowania od pracodawcy, w związku z art. 229 Kodeksu pracy, mieszczą się – jako element badań pracowników (wstępnych, okresowych i kontrolnych) – w profilaktycznej opiece zdrowotnej, sprawowanej przez służbę medycyny pracy.

Końcowo, odnosząc się do Badania kierowców wraz z badaniem psychotechnicznym (pkt 7 opisu sprawy) wskazać należy, że – jak wynika z opisu sprawy – ww. badania wykonywane są w ramach badań wstępnych, okresowych i kontrolnych na podstawie skierowania od pracodawcy w związku z art. 229 ustawy Kodeks pracy. W przypadku kierowców kategorii B (samochody służbowe) potrzeba badania wynika wprost z wpisania tego faktu w skierowaniu (jako czynnik uciążliwy/warunek pracy). W przypadku kierowców zawodowych (kat. C, D), skierowanie na badanie profilaktyczne z art. 229 Kodeksu pracy nakłada na lekarza obowiązek uwzględnienia wymagań z ustawy o transporcie drogowym, co oznacza konieczność przeprowadzenia pełnych badań psychotechnicznych i lekarskich dla kierowców. Badania te służą kontrolowaniu sprawności psychomotorycznej, widzenia zmierzchowego i odporności na stres. Zapobiegają katastrofom w ruchu lądowym oraz chorobom wywołanym przewlekłym stresem i obciążeniem układu nerwowego na stanowiskach związanych z prowadzeniem pojazdów. Usługa ta łączy profilaktykę zdrowia psychicznego, neurologiczną oraz bezpieczeństwa ruchu drogowego, zapobiegając negatywnym skutkom przeciążenia psychofizycznego. Badania psychotechniczne oceniają m.in. czas reakcji, koordynację wzrokowo-ruchową, odporność na stres oraz zdolność koncentracji. Pozwalają one wykryć przemęczenie układu nerwowego, zaburzenia procesów poznawczych oraz deficyty w widzeniu zmierzchowym. Ich realizacja zapobiega wypadkom komunikacyjnym (które niosą bezpośrednie zagrożenie dla życia), a także chroni pracownika przed rozwojem chorób psychosomatycznych wywołanych pracą pod stałą presją psychiczną. Badania te zapobiegają katastrofom w ruchu lądowym oraz chorobom wywołanym przewlekłym stresem i przeciążeniem układu nerwowego. Są ukierunkowane na zbadanie przeciwwskazań do prowadzenia pojazdów. Zbyt wolny czas reakcji, niedostateczna koordynacja wzrokowo-ruchowa lub zaburzenia widzenia zmierzchowego (wykryte w ciemni) stanowią bezpośrednie przeciwwskazanie psychologiczne lub medyczne do kierowania pojazdami służbowymi bądź operowania maszynami ciężkimi. Badania kierowców wraz z badaniem psychotechnicznym, dotyczą wyłącznie osób przyjmowanych do pracy lub aktualnych pracowników, wobec których pracodawca wystawił skierowanie na badania profilaktyczne w związku z wykonywaniem obowiązków służbowych (np. kierowców zawodowych lub pracowników użytkujących samochody służbowe kat. B). Dla badań kierowców wraz z badaniem psychotechnicznym lekarz medycyny pracy badający osobę użytkującą samochód służbowy (np. kat. B) ma prawo w każdym przypadku poszerzyć zakres badania profilaktycznego np. o pełne badanie psychotechniczne (na aparatach), jeśli uzna, że jest to niezbędne do obiektywnej oceny sprawności psychomotorycznej, czasu reakcji lub odporności na stres danego pracownika. Procedura ta kończy się wydaniem orzeczenia psychologicznego stwierdzającego istnienie lub brak przeciwwskazań psychologicznych do kierowania pojazdami. Lekarz medycyny pracy przenosi to rozstrzygnięcie do orzeczenia końcowego. Wykrycie braku wymaganych predyspozycji (np. niedostatecznej koordynacji wzrokowo-ruchowej czy opóźnionego czasu reakcji) skutkuje orzeczeniem o istnieniu przeciwwskazań zdrowotnych do pracy na stanowisku kierowcy lub operatora maszyn, skutecznie uniemożliwiając dopuszczenie takiej osoby do ruchu drogowego/zakładowego.

Tym samym również Badania kierowców wraz z badaniem psychotechnicznym (pkt 7 opisu sprawy) – wykonywane przez Państwa w ramach medycyny pracy realizowane są w ramach badań wstępnych, okresowych, kontrolnych na podstawie skierowania od pracodawcy, w związku z art. 229 Kodeksu pracy, mieszczą się – jako element badań pracowników (wstępnych, okresowych i kontrolnych) – w profilaktycznej opiece zdrowotnej, sprawowanej przez służbę medycyny pracy.

W konsekwencji, w okolicznościach analizowanej sprawy, przedmiotowe badania – wymienione w pkt 1-3 i 5-7 opisu sprawy – wykonywane przez Państwa w ramach medycyny pracy realizowane są w ramach badań wstępnych, okresowych, kontrolnych na podstawie skierowania od pracodawcy, w związku z art. 229 Kodeksu pracy, jak również Badania dla celów sanitarno-epidemiologicznych (pkt 4 opisu sprawy) realizowane na podstawie przepisów ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi mieszczą się – jako element badań pracowników (wstępnych, okresowych i kontrolnych) – w profilaktycznej opiece zdrowotnej, sprawowanej przez służbę medycyny pracy.

Zatem, w odniesieniu do wykonywanych przez Państwa, w ramach medycyny pracy przedmiotowych badań – wymienionych w pkt 1-7 opisu sprawy – realizowanych w ramach badań wstępnych, okresowych, kontrolnych, na podstawie skierowania od pracodawcy, spełniona jest także przesłanka przedmiotowa warunkująca skorzystanie ze zwolnienia od podatku VAT.

Biorąc powyższe pod uwagę, wskazać należy, że świadczone przez Państwa w ramach medycyny pracy badania, tj.:

-     Badania profilaktyczne (wstępne, okresowe, kontrolne);

-     Konsultacje specjalistyczne (okulistyczne, neurologiczne, laryngologiczne i inne);

-     Badania diagnostyczne: RTG, EKG;

-     Badania wysokościowe;

-     Badania laboratoryjne: m.in. morfologia, OB, analityka ogólna (mocz), chemia kliniczna (ASPAT, ALAT, CRP, cholesterol, kreatynina, HBS Ag, anty-HIV).;

-     Badania kierowców wraz z badaniem psychotechnicznym (w zakresie niezbędnym do orzeczenia o braku przeciwwskazań zdrowotnych do pracy)

realizowane w ramach badań wstępnych, okresowych, kontrolnych, na podstawie skierowania od pracodawcy, w związku z art. 229 Kodeksu pracy oraz

-     Badania do celów sanitarno-epidemiologicznych

wykonywane na podstawie przepisów ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń

-     korzystają ze zwolnienia od podatku VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 18 ustawy, gdyż spełniają one zarówno przesłankę podmiotową – są świadczone przez podmiot wykonujący działalność leczniczą w ramach działalności leczniczej – jak i przesłankę przedmiotową – służą profilaktyce, zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu i poprawie zdrowia.

Podsumowanie

1.  Świadczone przez Państwa usługi w zakresie badań profilaktycznych (wstępnych, okresowych, kontrolnych), świadczone w ramach medycyny pracy, tj.:

-     Badania profilaktyczne (wstępne, okresowe, kontrolne);

-     Konsultacje specjalistyczne (okulistyczne, neurologiczne, laryngologiczne i inne);

-     Badania diagnostyczne: RTG, EKG;

-     Badania do celów sanitarno-epidemiologicznych;

-     Badania laboratoryjne: m.in. morfologia, OB, analityka ogólna (mocz), chemia kliniczna (ASPAT, ALAT, CRP, cholesterol, kreatynina, HBS Ag, anty-HIV);

korzystają ze zwolnienia z podatku od towarów i usług na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 18 ustawy.

2.  Badania wysokościowe i badania kierowców wraz z badaniem psychotechnicznym kierowców wraz z badaniem psychotechnicznym (w zakresie niezbędnym do orzeczenia o braku przeciwwskazań zdrowotnych do pracy) realizowane w ramach medycyny pracy (tj. badań wstępnych, okresowych, kontrolnych) na podstawie skierowań od pracodawcy w związku z art. 229 Kodeksu pracy korzystają ze zwolnienia od podatku VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 18 ustawy.

W konsekwencji, Państwa stanowisko w zakresie pytań oznaczonych we wniosku nr 1 i nr 2 uznałem za prawidłowe.

Dodatkowe informacje

Informacja o zakresie rozstrzygnięcia

Interpretacja dotyczy stanu faktycznego, który Państwo przedstawili i stanu prawnego, który obowiązywał w dacie zaistnienia zdarzenia.

Zgodnie z art. 14b § 3 ustawy Ordynacja podatkowa:

Jestem ściśle związany z przedstawionym we wniosku opisem stanu faktycznego. Państwo ponoszą ryzyko związane z ewentualnym błędnym lub nieprecyzyjnym przedstawieniem we wniosku opisu stanu faktycznego. Interpretacja indywidualna wywołuje skutki prawnopodatkowe tylko wtedy, gdy rzeczywisty stan faktyczny sprawy będącej przedmiotem interpretacji pokrywał się będzie z opisem stanu faktycznego podanym przez Państwa w złożonym wniosku. W związku z powyższym, w przypadku zmiany któregokolwiek elementu przedstawionego we wniosku opisu sprawy, udzielona odpowiedź traci swą aktualność.

Ta interpretacja została wydana na podstawie przedstawionego we wniosku opisu stanu faktycznego co oznacza, że w przypadku gdy w toku postępowania podatkowego, kontroli podatkowej, kontroli celno-skarbowej zostanie określony odmienny stan sprawy, interpretacja nie wywoła w tym zakresie skutków prawnych.

Pouczenie o funkcji ochronnej interpretacji

·      Funkcję ochronną interpretacji indywidualnych określają przepisy art. 14k-14nb ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 622 ze zm.). Interpretacja będzie mogła pełnić funkcję ochronną, jeśli Państwa sytuacja będzie zgodna (tożsama) z opisem stanu faktycznego i zastosują się Państwo do interpretacji.

·      Zgodnie z art. 14na § 1 Ordynacji podatkowej:

·      Zgodnie z art. 14na § 2 Ordynacji podatkowej:

Pouczenie o prawie do wniesienia skargi na interpretację

Mają Państwo prawo do zaskarżenia tej interpretacji indywidualnej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Zasady zaskarżania interpretacji indywidualnych reguluje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz.U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.; dalej jako „PPSA”).

Skargę do Sądu wnosi się za pośrednictwem Dyrektora KIS (art. 54 § 1 PPSA). Skargę należy wnieść w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia interpretacji indywidualnej (art. 53 § 1 PPSA):

·      w formie papierowej, w dwóch egzemplarzach (oryginał i odpis) na adres: Krajowa Informacja Skarbowa, ul. Warszawska 5, 43-300 Bielsko-Biała (art. 47 § 1 PPSA), albo

·      w formie dokumentu elektronicznego, w jednym egzemplarzu (bez odpisu), na adres Krajowej Informacji Skarbowej na platformie ePUAP: /KIS/wnioski albo /KIS/SkrytkaESP (art. 47 § 3 i art. 54 § 1a PPSA).

Skarga na interpretację indywidualną może opierać się wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 57a PPSA).

Podstawa prawna dla wydania interpretacji

Podstawą prawną dla wydania tej interpretacji jest art. 13 § 2a oraz art. 14b § 1 Ordynacji podatkowej.