Interpretacja 0112-KDIL1-1.4012.866.2025.2.AB

Interpretacja indywidualna – stanowisko prawidłowe

Szanowna Pani,

stwierdzam, że Pani stanowisko w sprawie oceny skutków podatkowych opisanego stanu faktycznego w podatku od towarów i usług jest prawidłowe.

Zakres wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej

17 listopada 2025 r. wpłynął Pani wniosek z 10 listopada 2025 r. o wydanie interpretacji indywidualnej w podatku od towarów i usług w zakresie braku podlegania opodatkowaniu podatkiem VAT świadczenia usług udzielania nieodpłatnej pomocy prawnej i nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego oraz udokumentowania tych czynności. Uzupełniła go Pani pismem z 19 grudnia 2025 r. (wpływ 21 grudnia 2025 r.) oraz pismem z 19 grudnia 2025 r. (wpływ 2 stycznia 2026 r.) – w odpowiedzi na wezwanie.

Treść wniosku jest następująca:

Opis stanu faktycznego

Wnioskodawca jest radcą prawnym, wpisanym na listę radców prawnych prowadzoną przez Okręgową Izbę Radców Prawnych w (…) pod numerem wpisu (…). W ramach prowadzonej działalności gospodarczej pod firmą: (…) świadczy usługi prawnicze na rzecz osób fizycznych, nieprowadzących działalności gospodarczej oraz przedsiębiorców (zwanymi dalej łącznie: Klientami) w zakresie, w jakim działalność radcy prawnego została uregulowana w odrębnych przepisach m.in. w ustawie z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (tj. Dz. U. z 2024 r., poz. 499 ze zm.). Działalność Wnioskodawczyni w ramach prowadzonej działalności gospodarczej obejmuje udzielanie porad prawnych, sporządzanie opinii prawnych, opracowywanie projektów aktów prawnych oraz reprezentowanie Klientów przed sądami. W związku ze świadczeniem usług prawniczych w ramach prowadzonej kancelarii radcy prawnego, Wnioskodawczyni zarejestrowała działalność gospodarczą wpisaną do CEiDG jako działalność prawniczą. Wnioskodawczyni jest czynnym podatnikiem podatku VAT, w konsekwencji usługi świadczone na rzecz Klientów dokumentuje, w zależności od ich statusu, poprzez wystawienie faktury VAT lub rachunku.

W ramach praktyki radcowskiej, Wnioskodawczyni świadczy nieodpłatną pomoc prawną oraz udziela nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego na zasadach określonych w ustawie z dnia 5 sierpnia 2015 r. o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej (tj. Dz. U. z 2021 r. poz. 945 ze zm.).

Zgodnie z art. 8 ust. 1 ww. ustawy, zapewnienie osobom uprawnionym nieodpłatnej pomocy prawnej oraz poradnictwa obywatelskiego należą do zadań zleconych powiatu realizowanych przez Powiat samodzielnie albo w porozumieniu z gminami. Powiaty wykonują zadania związane z zapewnieniem nieodpłatnej pomocy prawnej poprzez utworzenie i organizację punktów nieodpłatnej pomocy prawnej. Punkt nieodpłatnej pomocy prawnej jest jednostką organizacyjną, w ramach której osoby uprawnione do nieodpłatnej pomocy prawnej mają możliwość konsultacji istotnych dla nich kwestii prawnych z prawnikiem – co do zasady adwokatem lub radcą prawnym.

Do obowiązków powiatu należy prowadzenie punktu nieodpłatnej pomocy prawnej, w tym m.in. zapewnienie lokalu, w którym odbywają się konsultacje oraz jego prowadzenie i udostępnienie bazy aktów prawniczych, jak również dokonanie wyboru prawników, zlecenie im wykonywania nieodpłatnej pomocy prawnej oraz zawarcie odpowiednich umów. Zasady udzielania nieodpłatnej pomocy prawnej, zasady wynagradzania oraz zasady wykorzystywania urządzeń technicznych w punkcie nieodpłatnej pomocy prawnej powiat ma obowiązek ustalić z okręgową izbą adwokacką oraz okręgową izbą radców prawnych.

Wnioskodawczyni zawarła z Powiatem X umowę o świadczenie usług nieodpłatnej pomocy prawnej (dalej: Umowa o nieodpłatną pomoc prawną). Zgodnie z Umową o nieodpłatną pomoc prawną, zawartą przez Wnioskodawczynię, Wnioskodawczyni działając w charakterze radcy prawnego zobowiązała się do osobistego świadczenia za wynagrodzeniem należnym od Powiatu nieodpłatnej pomocy prawnej osobom uprawnionym w punkcie nieodpłatnej pomocy prawnej. Dodatkowo, w Umowie zostały określone miejsce i czas nieodpłatnej pomocy prawnej (tj. adres punktu nieodpłatnej pomocy prawnej i czas dyżurów Wnioskodawczyni), miesięczne wynagrodzenie za udzielanie nieodpłatnej pomocy prawnej, a także zasady wyznaczania zastępstwa w odniesieniu do dyżurów wyznaczonych przez Powiat.

Podobną (opartą na analogicznych zasadach) umowę na świadczenie nieodpłatnej pomocy prawnej Wnioskodawczyni zawarła ze Stowarzyszeniem (...). Nie jest wykluczone, że w przyszłości umowa na tych samych zasadach będzie kontynuowana albo Wnioskodawczyni zawrze umowę z inną organizacją pozarządową, której powiat zleci prowadzenie punktu nieodpłatnej pomocy prawnej.

W trakcie dyżurów w punkcie nieodpłatnej pomocy prawnej, Wnioskodawczyni udziela porad prawnych osobom fizycznym (w tym osobom fizycznym prowadzącym jednoosobową działalność gospodarczą niezatrudniającym innych osób w ciągu ostatniego roku), które wykazały, że spełniają warunki do uzyskania nieodpłatnej pomocy prawnej oraz dokonały zgłoszenia w sposób określony przez Powiat, według kolejności zgłoszeń.

Wynagrodzenie określone w Umowie o nieodpłatną pomoc prawną jest ustalone przez Powiat i Stowarzyszenie, na podstawie przepisów o nieodpłatnej pomocy prawnej oraz stosownego rozporządzenie Ministerstwa Sprawiedliwości. Wnioskodawczyni nie ma wpływu na wysokość wynagrodzenia należnego od Powiatu ani jego negocjacji, w szczególności wynagrodzenie nie jest zależne od ilości porad udzielonych w trakcie dyżurów, które Wnioskodawczyni odbyła w trakcie miesiąca.

Poza praktyką w ramach kancelarii radcy prawnego oraz świadczeniem nieodpłatnej pomocy prawnej na podstawie umowy z powiatem X, Wnioskodawczyni udziela nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego na zasadach określonych w ustawie o nieodpłatnej pomocy prawnej. Nieodpłatne poradnictwo obywatelskie obejmuje działania dostosowane do indywidualnej sytuacji osoby uprawnionej, zmierzające do podniesienia świadomości tej osoby o przysługujących jej uprawnieniach i spoczywających na niej obowiązkach oraz wsparcia w samodzielnym rozwiązywaniu problemu, w tym, w razie potrzeby, sporządzenie wspólnie z osobą uprawnioną planu działania i pomocy w jego realizacji. Nieodpłatne poradnictwo obywatelskie obejmuje w szczególności porady dla osób zadłużonych i porady z zakresu spraw mieszkaniowych i zabezpieczenia społecznego. Jest zadaniem zleconym Powiatu. Nieodpłatne poradnictwo obywatelskie nie jest tożsame z działalnością prawniczą, a do jego świadczenia nie jest wymagane posiadanie tytułu adwokata lub radcy prawnego. Niezbędnym jest ukończenie szkolenia na zasadach przewidzianych w ustawie o nieodpłatnej pomocy prawnej.

Powiat może powierzyć prowadzenie punktu nieodpłatnej pomocy prawnej i poradnictwa obywatelskiego organizacji pozarządowej prowadzącej działalność pożytku publicznego. Wnioskodawczyni zawiera umowy o udzielania nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego z organizacjami pozarządowymi, z którymi w celu realizacji zadań zleconych współpracuje Powiat. Obecnie Wnioskodawczyni udziela nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego w Powiecie (...) na podstawie umowy zawartej ze Stowarzyszeniem (...). Nie jest jednak wykluczone, że umowa będzie kontynuowana w kolejnych latach albo Wnioskodawczyni zawrze umowę z inną organizacją pozarządową, której powiat zleci prowadzenie punktu poradnictwa obywatelskiego. Na podstawie umowy o świadczenie nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego są tożsame z zasadami udzielania nieodpłatnej pomocy prawnej, które określa ustawa o nieodpłatnej pomocy prawnej. Wynagrodzenie za udzielanie nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego należne Wnioskodawczyni jest określone w Umowie o świadczenie nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego jako ryczałtowe miesięczne wynagrodzenie. Jego wysokość wynika z zasad określonych w ustawie o nieodpłatnej pomocy prawnej i jest uzależnione od ilości dni przepracowanych przez Wnioskodawczynię w danym miesiącu, a nie od ilości porad albo innych zadań należących do zakresu nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego w danym miesiącu. Analogicznie jak w przypadku nieodpłatnej pomocy prawnej, Wnioskodawczyni udziela nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego osobiście, osobom uprawnionym, które dokonały odpowiedniego zgłoszenia, w miejscu i czasie udzielonym w Umowie o nieodpłatne poradnictwo obywatelskie oraz za wynagrodzeniem ustalonym na zasadach określonych w ustawie o nieodpłatnej pomocy prawnej. Wnioskodawczyni nie ma tym samym dowolności co do sposobu wykonania zlecenia, czasu i miejsca oraz możliwości wyboru osób, którym udziela nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego.

Tytułem doprecyzowania wskazać należy, że wykonywanie umowy o świadczenie nieodpłatnej pomocy prawnej, zawartej z Powiatem X, jak również wykonywanie umowy o świadczenie nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego zawartej ze Stowarzyszeniem (...) następuje poprzez osobiste świadczenie porad prawnych i poradnictwa obywatelskiego w trakcie dyżurów odbywających się w lokalizacjach wskazanych w zawartych Umowach. Nie wykonuję ich ani nie będę ich wykonywała z innymi osobami, w szczególności ze współpracownikami.

Obydwie umowy zawierają zapis, że w przypadku, gdy Zleceniobiorca nie będzie mógł w danym dniu i godzinach świadczyć pomocy prawnej osobiście z powodu zaistnienia szczególnych okoliczności (choroba, ważne zdarzenie losowe), jest zobowiązany do wyznaczenia Zastępcy i wcześniejszego powiadomienia o tym Zleceniodawcy drogą mailową, podając datę zastępstwa, miejsce i dane osoby zastępującej. Zastępstwo może pełnić wyłącznie osoba zgłoszona do obsługi nieodpłatnej pomocy prawnej, z którą Zleceniodawca zawarł analogiczną umowę. Umowa zawarta ze Stowarzyszeniem (...) zawiera natomiast uregulowanie, że w razie niemożności osobistego świadczenia pomocy prawnej przez Zleceniobiorcę, Zleceniobiorca może polecić wykonanie przedmiotu umowy innej osobie, ale tylko takiej, która posiada uprawnienia do wykonywania zawodu radcy prawnego lub adwokata bądź doradcy obywatelskiego (zgodnie z art. 5 Ustawy) i z którą Stowarzyszenie ma podpisaną umowę na udzielanie nieodpłatnej pomocy prawnej lub poradnictwa obywatelskiego. Wynagrodzenie jest wypłacane Wnioskodawczyni przez Powiat oraz Stowarzyszenie za osobiste świadczenie usług nieodpłatnych porad prawnych oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego. Wynagrodzenie określone w przedmiotowych umowach jest ustalone przez Powiat i Stowarzyszenie na podstawie przepisów ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim i edukacji prawnej oraz stosownego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości, które wskazuje stawkę bazową na dany rok kalendarzowy. Wnioskodawczyni nie ma wpływu na wysokość wynagrodzenia należnego od Powiatu/Stowarzyszenia ani jego negocjacji. Wynagrodzenie nie jest zależne od ilości porad udzielonych w trakcie dyżurów odbytych w danych miesiącu. Łączne wynagrodzenie odpowiada rzeczywistej licznie odbytych dyżurów nieodpłatnych porad prawnych lub nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego w danym miesiącu. Podstawą wypłaty wynagrodzenia jest każdy zrealizowany w danym miesiącu dyżur, przeprowadzony według harmonogramu punktu świadczenia nieodpłatnej pomocy prawnej i nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego, zgodnie z przedstawioną podpisaną ewidencją czasu pracy. W ramach wykonania umowy – poza Wynagrodzeniem – Wnioskodawczyni nie otrzymuje żadnych dodatkowych świadczeń.

Wynagrodzenie za świadczenie usług nieodpłatnej pomocy prawnej na podstawie umowy zawartej z Powiatem nie stanowi kategorii przychodów, o których mowa w art. 12 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Wynagrodzenie za świadczenie usług nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego na podstawie umowy zawartej ze Stowarzyszeniem nie stanowi kategorii przychodów, o których mowa w art. 12 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Wynagrodzenie za świadczenie usług nieodpłatnej pomocy prawnej na podstawie Umowy zawartej z Powiatem stanowi przychód, o którym mowa w art. 13 pkt 8 lit. a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Wynagrodzenie za świadczenie usług nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego na podstawie Umowy zawartej ze Stowarzyszeniem stanowi przychód, o którym mowa w art. 13 pkt 8 lit. a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Zgodnie z zawartymi Umowami, Wnioskodawczyni zobowiązuje się do świadczenia usług nieodpłatnej pomocy prawnej i nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego w lokalach znajdujących się na terenie powiatu i wskazanych przez powiat do realizacji tego celu. Zgodnie z zapisami zawartych umów (obydwu) lokale te wyposażone są w: meble biurowe (biurko, krzesło, zamykana na klucz szafa do przechowywania dokumentów, niezbędne urządzenia techniczne – drukarka, skaner oraz komputer – stacjonarny lub laptop) oraz dostęp do sieci energetycznej, telefonicznej i teleinformatycznej, zapewniającej dostęp do nieodpłatnej, powszechnie dostępnej i niewymagającej logowania się bazy aktów prawnych. Zleceniodawca wyposaża również lokal w podstawowe materiały biurowe oraz tusz do drukarki lub kserokopiarki.

Wnioskodawczyni nie ponosi gospodarczego ani ekonomicznego ryzyka za czynności wykonywane w ramach zawartych Umów – zarówno w przypadku umowy zawartej z Powiatem, jak i Umowy zawartej ze Stowarzyszeniem. Udzielając nieodpłatnej pomocy prawnej lub nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego, Wnioskodawczyni nie ponosi odpowiedzialności za świadczone usługi. Wnioskodawczyni, obejmując osoby uprawnione nieodpłatną pomocą prawną lub nieodpłatnym poradnictwem obywatelskim, tworzy dla nich projekty pism, których nie podpisuje własnym imieniem i nazwiskiem. Wypełniając kartę pomocy A w części obejmującej punkt i dyżur, wyraźnie jest wskazane, że punkt jest prowadzony przez Stowarzyszenie. Do wykonywania czynności wynikających z Umowy zlecenie Wnioskodawczyni wykorzystuje lokal i infrastrukturę zapewnioną przez Powiat i organizację wewnętrzną Stowarzyszenia. Kwestię zapewnienia infrastruktury reguluje § 5 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego z 21 grudnia 2018 r. Wykorzystywanie infrastruktury i organizacji wewnętrznej Zlecającego powoduje, że jako Zleceniobiorca Wnioskodawczyni i w tym względzie nie ponosi ryzyka ekonomicznego. Wnioskodawczyni nie ma wpływu na wysokość wynagrodzenia, ani wysokość stawki za dyżur, która została narzucona przez Powiat/Stowarzyszenie. Zawarte umowy przewidują bowiem stałe, zryczałtowane wynagrodzenie, niezależnie od liczby osób uprawnionych, które zgłoszą się na dyżur oraz efektu świadczonych usług. Od osób uprawnionych nie pobiera się żadnego wynagrodzenia za pomoc, której są beneficjentami. W świetle zawartych umów, niedopuszczalnym jest pobieranie jakiegokolwiek wynagrodzenia od osób obsługiwanych.

Świadcząc usługi objęte zawartymi umowami, Wnioskodawczyni nie działa jako pełnomocnik, prowadzący swoją działalność gospodarczą, Nie sporządza Pani, ani nie podpisuje pism procesowych. Nie używa Pani w punkcie swoich pieczątek, szyldu, nie reprezentuje Pani osób korzystających z nieodpłatnej pomocy prawnej przed sądem, nie ma Pani żadnego wpływu na dobór klientów.

W umowach zawartych z Powiatem i Stowarzyszeniem, nie zostały zawarte postanowienia co do odpowiedzialności wobec osób trzecich. Ani umowa z Powiatem, ani umowa ze Stowarzyszeniem nie zobowiązuje Wnioskodawczyni do zawarcia umowy od odpowiedzialności wobec osób trzecich. Z racji wykonywanego zawodu, prowadzonego w ramach działalności gospodarczej, Wnioskodawczyni podlega ubezpieczeniu OC. W ramach świadczenia nieodpłatnej pomocy prawnej/nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego odpowiedzialność wobec osób trzecich ponoszą podmioty, z którymi Wnioskodawczyni ma zawartą umowę – tj. Powiat lub Stowarzyszenie.

Zgodnie z art. 3 ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatna pomoc prawna obejmuje poinformowanie osoby uprawnionej o stanie prawnym oraz przysługujących jej uprawnieniach lub spoczywających na niej obowiązkach, w tym w związku z toczącym się postępowaniem przygotowawczym, sądowym, administracyjnym lub sądowo-administracyjnym, wskazanie osobie uprawnionej sposobu rozwiązania jej problemu prawnego, nieodpłatną mediację, sporządzenie projektu pisma o zwolnienie od kosztów sądowych lub ustanowienie pełnomocnika z urzędu w postępowaniu sądowym lub ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego w postępowaniu sądowo administracyjnym oraz poinformowanie o kosztach postępowania i ryzyku związanym ze skierowaniem sprawy na drogę sądową.

W ramach umowy zawartej z Powiatem X wykonuje Pani wszystkie czynności, wskazane wyżej – łącznie z mediacją, do której przeprowadzenia posiada Pani stosowne uprawnienia.

W ramach umowy zawartej ze Stowarzyszeniem (...) wykonuje Pani również wszelkie świadczenia z zakresu poradnictwa obywatelskiego, o których jest mowa w art. 3a ustawy, tj. działania dostosowane do indywidualnej sytuacji osoby uprawnionej, zmierzające do podniesienia świadomości tej osoby o przysługujących jej uprawnieniach lub spoczywających na niej obowiązkach oraz wsparcia w samodzielnym rozwiązywaniu problemu, w tym, w razie potrzeby sporządzenie wspólnie z osobą uprawnioną planu działania i pomoc w jego realizacji. Nieodpłatne poradnictwo obywatelskie obejmuje w szczególności porady dla osób zadłużonych i porady z zakresu spraw mieszkaniowych oraz zabezpieczenia społecznego – i w tym zakresie porady również są świadczone przez Wnioskodawczynię.

Pytania

1.  Czy udzielanie nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego na zasadach przedstawionych we wniosku o interpretację indywidualną stanowi świadczenie usług w ramach prowadzonej przez Wnioskodawczynię działalności gospodarczej, które podlega opodatkowaniu podatkiem VAT?

2.  Czy w odniesieniu do czynności, opisanych w pkt 1, Wnioskodawczyni, z tytułu wykonania czynności niepodlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, powinna wystawić fakturę VAT, czy też powinna wystawić notę księgową?

Pani stanowisko w sprawie (uzupełnione pismem z 19 grudnia 2025 r.)

W ocenie Wnioskodawczyni, zarówno świadczenie usług w zakresie nieodpłatnej pomocy prawnej w ramach umowy zawartej z Powiatem X, jak i umowy o świadczenie nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego, zawartej ze Stowarzyszeniem (...), nie mieści się w definicji działalności gospodarczej określonej w ustawie o podatku od towarów i usług. Nie jest to bowiem działalność samodzielna, podejmowana we własnym imieniu i na własne ryzyko. W ramach zawartych umów o świadczenie nieodpłatnej pomocy prawnej i wykonywanie nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego, Wnioskodawczyni nie ma wpływu na wysokość należnego jej wynagrodzenia, które określa Umowa zawarta z Powiatem lub Stowarzyszeniem. Wysokość tego wynagrodzenia nie podlega również negocjacji. Nie jest zależna od ilości udzielonych porad i przyjętych osób uprawnionych. Wnioskodawczyni w ramach świadczonych usług w zakresie nieodpłatnej pomocy prawnej i nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego nie posługuje się własnym imieniem i nazwiskiem, nie używa pieczątki urzędowej, nie korzysta z szyldu prowadzonej kancelarii. W ramach świadczonych usług Wnioskodawczyni sporządza projekty pism, o których mowa w przepisach ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej, ale – jak wskazano wyżej – nie podpisuję ich swoim imieniem i nazwiskiem. Nie reprezentuje również osób korzystających z usług nieodpłatnej pomocy prawnej i nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego przed sądami. Nie ma żadnego wpływu na dobór klientów – rozumianych jako osoby uprawnione, korzystające z nieodpłatnej pomocy prawnej i nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego. Umowy o świadczenie nieodpłatnej pomocy prawnej i nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego nie zawierają również w swojej treści zapisów o odpowiedzialności cywilnej wobec osób trzecich, ani nie nakładają na Wnioskodawczynię obowiązku posiadania takiego ubezpieczenia. Wnioskodawczyni posiada takie ubezpieczenie jako radca prawny prowadzący działalność gospodarczą w zakresie usług prawniczych w ramach zarejestrowanej kancelarii. Tym samym, odpowiedzialność za ewentualne szkody wyrządzone osobom trzecim w przypadku realizacji zawartych umów w zakresie nieodpłatnej pomocy prawnej i nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego spoczywa na podmiotach, z którymi umowy te są zawarte – tj. Powiatem lub Stowarzyszeniem. Z powyższych względów, usługi zarówno nieodpłatnej pomocy prawnej, jak i nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego nie podlegają w ocenie Wnioskodawczyni opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.

W Pani ocenie, udzielanie nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego nie stanowią świadczenia usług w ramach prowadzonej przeze mnie działalności gospodarczej w zakresie usług prawnych; tym samym, nie powinny one podlegać opodatkowaniu podatkiem VAT.

W nawiązaniu do powyższego wskazała Pani, iż zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 775 z późn. zm.), podatnikami VAT są osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne, wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą, o której mowa w ust. 2, bez względu na cel i rezultat takiej działalności. Zgodnie natomiast z art. 15 ust. 2 ww. ustawy, działalność gospodarcza obejmuje wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców, w tym podmiotów pozyskujących zasoby naturalne oraz rolników, a także działalność osób wykonujących wolne zawody. Działalność gospodarcza obejmuje w szczególności czynności polegające na wykorzystywaniu towarów lub wartości niematerialnych i prawnych w sposób ciągły dla celów zarobkowych. Wskazać należy również, że co do zasady działalnością gospodarczą jest działalność prowadzona we własnym imieniu, na własny rachunek i na własną odpowiedzialność, w sposób ciągły, mająca na celu osiągnięcie zysku.

Przenosząc powyższe na grunt przedstawionego stanu faktycznego, dotyczącego sytuacji Wnioskodawczyni, wskazać należy, że świadczone przez Panią usługi nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego nie są wykonywane w Pani imieniu. W ramach udzielanych porad nieodpłatnej pomocy prawnej pomaga Pani beneficjentom w sporządzaniu projektów pism, wymienionych w przepisach ustawy, natomiast nie podpisuje ich Pani własnym imieniem i nazwiskiem. W ramach udzielania nieodpłatnych porad prawnych w ogóle nie korzysta Pani ze swojej pieczątki radcy prawnego. Usługi nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego – zgodnie z ustawą – obejmują natomiast m.in. opracowanie wspólnie z osobą uprawnioną planu działania, mającego na celu udzielenie jej pomocy. Usługi nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego nie muszą być świadczone przez osobę legitymującą się wykształceniem prawniczym – zatem tym bardziej w ich zakresie posługiwanie się przez Panią pieczątką radcy prawnego lub podpisywanie ewentualnych projektów pism, sporządzanych w ramach planu działania, jest bezprzedmiotowe. Osoby korzystające z usług nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego nie są osobami, które korzystają z Pani usług jako radcy prawnego w ramach prowadzonej przez Panią działalności gospodarczej – osobiście bardzo przestrzega Pani tej zasady. Wskazała Pani również, że w ramach usług nieodpłatnej pomocy prawnej nie ma Pani całkowitej swobody co do zakresu jej udzielania. Zakres udzielanych przez Panią usług w ramach nieodpłatnej pomocy prawnej jest zdeterminowany przepisami ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej (tj. Dz. U. z 2024 r., poz. 1534 ze zm.) na podstawie której usługi te są świadczone. W ramach udzielanej nieodpłatnej pomocy prawnej może Pani sporządzać projekty pism w sytuacjach przewidzianych ustawowo (których to projektów pism – jak wskazała Pani wyżej – nie podpisuje Pani swoim imieniem i nazwiskiem), jednak nie może Pani sporządzać projektów pism w przypadku spraw będących w toku prowadzonego postępowania sądowego lub sądowo administracyjnego.

Usługi nieodpłatnej pomocy prawnej i nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego są przez Panią świadczone w czasie i miejscu oznaczonym w umowie zawartej z Powiatem lub organizacją pozarządową. Nie ma Pani zatem swobody co do czasu, w jakim usługi te będą przez Panią wykonywane. Jest to uregulowane w zawartej umowie. Fakt rozpoczęcia przez Panią dyżuru nieodpłatnej pomocy prawnej lub nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego potwierdza Pani przez zalogowanie się do systemu teleinformatycznego do obsługi nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego oraz edukacji prawnej, podobnie jak fakt zakończenia dyżuru, który musi Pani potwierdzić przez wylogowanie się z systemu.

Do świadczenia nieodpłatnej pomocy prawnej lub nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego nie wykorzystuje Pani własnych zasobów, lecz korzysta z zasobów (zarówno lokalowych, jak i biurowych – sprzęt, drukarka, kserokopiarka, laptop, toner do drukarki, materiały papiernicze i biurowe itp.) zapewnionych Pani przez powiat, gminę jako współdziałającą z Powiatem w realizacji zadania zleconego z zakresu administracji publicznej lub organizację pozarządową. Nie ponosi Pani również odpowiedzialności ani ryzyka związanego z udzielanymi poradami, m.in. z tego względu, że – jak wskazano na wstępie – nie świadczy ich Pani we własnym imieniu.

Wskazać należy również, że wynagrodzenie otrzymywane przez Panią tytułem świadczonych usług nieodpłatnej pomocy prawnej lub nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego w ramach umowy zawartej z Powiatem lub organizacją samorządową jest wynagrodzeniem ryczałtowym. Jego wysokość jest z góry oznaczona w umowie i nie podlega negocjacji. Nie ma Pani wpływu na jego wysokość. Jest ona stała, niezależnie od ilości przyjętych w danym miesiącu interesantów (beneficjentów).

W świetle powyższego, w ramach przedstawienia swojego stanowiska co do obydwu pytań podanych we wniosku (tj. pytań nr 1 i 2), wskazała Pani, iż w Pani ocenie, udzielanie nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego nie stanowi świadczenia usług w ramach prowadzonej przez Panią działalności gospodarczej jako radcy prawnego. Z tego względu nie powinno ono podlegać opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.

Udzielając natomiast odpowiedzi na pytanie nr 2 (tj. czy w odniesieniu do wykonywanych czynności, polegających na świadczeniu usług nieodpłatnej pomocy prawnej i nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego jako niepodlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, Wnioskodawczyni powinna wystawić fakturę VAT, czy też notę księgową) – wskazała Pani, że w Pani ocenie, usługi nieodpłatnej pomocy prawnej lub nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego w żadnej mierze nie powinny być dokumentowane wystawioną fakturą VAT. Wskazała Pani również, że w ramach prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie usług prawnych, prowadzonych przez firmą: (…), świadczone usługi dokumentuje Pani wystawionymi fakturami VAT, jednak świadczenie tych usług zasadniczo różni się od usług świadczonych przez Panią w ramach obsługi punktów nieodpłatnej pomocy prawnej i nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego. Przede wszystkim, usługi prawne wykonywane przez Panią w ramach prowadzonej działalności gospodarczej są usługami wykonywanymi w Pani własnym imieniu, na własny rachunek i własną odpowiedzialność. Obciąża Panią wszelkie ryzyko gospodarcze i ekonomiczne związane z ich prowadzeniem. W ramach ich świadczenia ma Pani również pełną swobodę prowadzenia działalności gospodarczej m.in. co do czasu, w jakim usługi te są świadczone, rodzaju udzielonej usługi prawnej, doboru klientów (nie ma Pani możliwości tego wyboru w przypadku osób korzystających z nieodpłatnej pomocy prawnej lub nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego), jak również możliwość negocjacji wynagrodzenia. W trakcie wykonywania usług w ramach prowadzonej działalności gospodarczej jako radcy prawnego korzysta Pani z własnych zasobów lokalowych, własnego laptopa, drukarki, skanera, kserokopiarki, materiałów biurowych itp.

W świetle powyższego, w ramach odpowiedzi na pytanie nr 2 zawarte we wniosku, uważa Pani, że fakt świadczenia usług w zakresie nieodpłatnej pomocy prawnej i nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego nie powinien być dokumentowany wystawioną fakturą VAT. Powinien być natomiast dokumentowany wystawionym rachunkiem lub notą księgową.

Ocena stanowiska

Stanowisko, które przedstawiła Pani we wniosku jest prawidłowe.

Uzasadnienie interpretacji indywidualnej

Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 775 ze zm.) zwanej dalej „ustawą”:

Na podstawie art. 7 ust. 1 ustawy:

Stosownie do treści art. 8 ust. 1 ustawy:

Pojęcie świadczenia usług ma bardzo szeroki zakres. Przez świadczenie należy rozumieć każde zachowanie, na które składać się może zarówno działanie (uczynienie, wykonanie czegoś na rzecz innej osoby), jak i zaniechanie, powstrzymanie się od działania (nieczynienie bądź też tolerowanie). Przy ocenie charakteru świadczenia jako usługi należy mieć na względzie, że ustawa o podatku od towarów i usług zalicza do grona usług każde świadczenie, które nie jest dostawą w myśl art. 7 tej ustawy. Należy jednak zaznaczyć, że usługą będzie tylko takie świadczenie, w przypadku którego istnieje bezpośredni konsument, odbiorca świadczenia odnoszący korzyść o charakterze majątkowym.

W związku z powyższym czynność podlega opodatkowaniu jedynie wówczas, gdy wykonywana jest w ramach umowy zobowiązaniowej, a jedna ze stron transakcji może zostać uznana za bezpośredniego beneficjenta tej czynności, przy czym związek pomiędzy otrzymywaną płatnością a świadczeniem na rzecz dokonującego płatności musi mieć charakter bezpośredni i na tyle wyraźny, aby można powiedzieć, że płatność następuje w zamian za to świadczenie.

Należy przy tym podkreślić, że nie każda czynność stanowiąca świadczenie usług podlega opodatkowaniu. Aby dana czynność była opodatkowana tym podatkiem musi być wykonana przez podatnika. Warunkiem bowiem opodatkowania danej czynności podatkiem od towarów i usług jest łączne spełnienie dwóch przesłanek: po pierwsze czynność winna być ujęta w katalogu czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, po drugie musi ona być zrealizowana przez podmiot, który w związku z jej wykonaniem w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, będzie podatnikiem podatku od towarów i usług.

W myśl art. 15 ust. 1 ustawy:

Na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy:

Stosownie do art. 15 ust. 3 ustawy:

W myśl art. 13 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 163 ze zm.):

W opisie sprawy wskazała Pani, że wynagrodzenie za świadczenie usług nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego, na podstawie umów zawartych ze Stowarzyszeniem i Powiatem, stanowi przychód, o którym mowa w art. 13 pkt 8 lit. a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Z cytowanego przepisu art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy o podatku od towarów i usług wynika, że dla uznania, że określone czynności wykonywane przez osobę fizyczną nie stanowią samodzielnie wykonywanej działalności gospodarczej i tym samym pozostają poza regulacjami ustawy, istotne jest łączne spełnienie wszystkich elementów wymienionych w tym przepisie, tj. związanie zleceniobiorcy ze zlecającym wykonanie tych czynności prawnymi więzami tworzącymi stosunek prawny pomiędzy zlecającym a wykonującym zlecane czynności co do warunków:

·      wykonywania tych czynności,

·      wynagrodzenia, oraz

·      odpowiedzialności zlecającego wykonanie tych czynności wobec osób trzecich.

Zatem, użycie słowa „samodzielnie” w kontekście art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy, wyklucza opodatkowanie pracowników i innych osób, o ile są one związane z pracodawcą przez umowę o pracę lub inny stosunek prawny tworzący więzi (stosunek podporządkowania) między pracodawcą a pracownikiem co do (w zakresie) warunków pracy, wynagrodzenia i odpowiedzialności pracodawcy.

Oznacza to, że przychody z tytułu wykonywanych czynności nie tylko powinny być wymienione w art. 13 pkt 2-9 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, lecz także spełnione muszą zostać pozostałe kryteria przedmiotowe określające m.in., czy działanie usługodawcy odbywa się na warunkach ryzyka gospodarczego, a tym samym kto ponosi odpowiedzialność za wykonane usługi. Nie stanowią bowiem samodzielnej działalności gospodarczej, w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o podatku od towarów i usług, tylko i wyłącznie te czynności, gdy pomiędzy zlecającym ich wykonanie i wykonującym zlecone czynności istnieją więzy tworzące stosunek prawny w zakresie warunków wykonywania tych czynności, wynagrodzenia i odpowiedzialności zlecającego wykonanie tych czynności wobec osób trzecich.

Odnośnie dwóch pierwszych warunków stwierdzić należy, że każdy w zasadzie stosunek prawny o charakterze odpłatnym, istniejący pomiędzy podmiotem zlecającym wykonanie danej czynności a podmiotem, który daną czynność wykonuje, jest w jakimś sensie określony co do warunków wykonywania danych czynności oraz wynagrodzenia.

Nie będzie więc podatnikiem w rozumieniu ustawy o podatku od towarów i usług osoba, która w ramach podpisanej umowy, tworzyć będzie ze zlecającym więzi analogiczne ze stosunkiem pracy, nie ponosząc tym samym ryzyka ekonomicznego w związku z wykonywanymi czynnościami. Tylko spełnienie wymogów wyłączających samodzielność działania poprzez zawarcie więzi prawnej między zleceniodawcą a zleceniobiorcą co do warunków wykonywania zleconych czynności, wynagrodzenia i odpowiedzialności zlecającego wykonanie tych czynności wobec osób trzecich, pozwala jednocześnie wyłączyć wykonywane czynności z opodatkowania podatkiem od towarów i usług.

Mając na uwadze fakt, że w zasadzie każdy stosunek prawny o charakterze odpłatnym, istniejący pomiędzy podmiotem zlecającym wykonanie danej czynności a podmiotem, który daną czynność wykonuje, określa wynagrodzenie oraz przynajmniej podstawowe warunki wykonywania czynności, należy uznać, że „odpowiedzialność zlecającego wobec osób trzecich” jest kryterium kluczowym dla oceny charakteru prawnopodatkowego danego podmiotu. Jest to czynnik odróżniający na gruncie ustawy o podatku VAT prowadzenie działalności gospodarczej (przesłanki warunkującej status podatnika podatku VAT) od innego rodzaju aktywności zawodowej niepowodującej powstania podmiotowości prawnopodatkowej na gruncie ustawy.

Istotna jest w tym przypadku analiza istoty odpowiedzialności, wynikającej z charakteru stosunku prawnego łączącego Panią oraz Powiat i Stowarzyszenie.

Pojęcie działalności gospodarczej zdefiniowane zostało również w drugim akapicie art. 9 ust. 1 Dyrektywy 2006/112/WE Rady z 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz. Urz. UE L z 11 grudnia 2006 r. Nr 347, str. 1 ze zm.), zwanej dalej Dyrektywą 2006/112/WE Rady. Na podstawie tego artykułu:

Przepis ten stwierdza, że wykorzystywanie własności dóbr materialnych lub niematerialnych do celów zarobkowych w sposób ciągły, należy w szczególności uznać za działalność gospodarczą.

W akapicie pierwszym, art. 9 ust. 1 Dyrektywy 2006/112/WE Rady, określa osobę, która może stać się podatnikiem, jako każdą osobę, która niezależnie prowadzi w dowolnym miejscu jakąkolwiek działalność gospodarczą, bez względu na cel czy też rezultaty takiej działalności.

Przepis art. 10 Dyrektywy 2006/112/WE Rady wyjaśnia znaczenie terminu „samodzielnie” użytego w art. 9. Jak stanowi ww. art. 10 Dyrektywy 2006/112/WE:

W celu określenia granic pojęcia „działalności gospodarczej” i „podatnika” należy przypomnieć art. 9 ust. 2 i art. 12 ust. 1 Dyrektywy 2006/112/WE Rady.

Przepis art. 9 ust. 2 Dyrektywy 2006/112/WE Rady stwierdza, że:

Przy czym, zgodnie z art. 12 ust. 1 Dyrektywy 2006/112/WE Rady:

Dyrektywa 2006/112/WE Rady wskazuje na bardzo szeroki zakres działalności gospodarczej, obejmujący wszystkie etapy produkcji, dystrybucji i dostarczania towarów i usług.

To, że działalność gospodarcza, która ma być traktowana jako taka, nie jest działalnością wykonywaną okazjonalnie, nie oznacza, że działalność ta, aby mieścić się w zakresie podatku VAT, musi osiągnąć pewną liczbę operacji lub osiągnąć określony poziom dochodu. Decydującym elementem jest wola lub zamiar osoby dokonującej czynności, aby brać udział w produkcji, dystrybucji lub dostarczaniu dóbr lub usług. Elementem definiującym działalność gospodarczą na gruncie przepisów Dyrektywy 2006/112/WE Rady jest to, że osoba, w celu wykonywania swoich działań, wykorzystuje zasoby ludzkie lub rzeczowe w taki sam sposób, jak są one wykorzystywane przez producenta, handlowca lub osoby świadczące usługi. Działalność gospodarcza w rozumieniu Dyrektywy 2006/112/WE Rady będzie miała miejsce, gdy zaistnieje zamiar wykorzystania i zorganizowania środków w celu wzięcia udziału w produkcji, dystrybucji towarów lub świadczeniu usług.

Przedmiotowe zagadnienie było również przedmiotem rozważań Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (orzeczenia w sprawie C-202/90 Ayuntamiento de Sevilla przeciwko Recaudadores de Tributos de las Zonas Primera y Segunda, C-235/85 Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Królestwu Niderlandów). TSUE w ww. orzeczeniach wskazał, że za samodzielną nie będzie mogła być uznana działalność gospodarcza, która wykonywana jest przy wykorzystaniu infrastruktury i organizacji wewnętrznej podmiotu, na rzecz którego jest prowadzona, nie powoduje żadnego ryzyka ekonomicznego po stronie usługodawcy, a nadto nie powoduje odpowiedzialności usługodawcy wobec osób trzecich za szkody wyrządzone w związku z prowadzoną działalnością.

Ponadto, zgodnie z opinią RG M.G. Tesauro z 4 czerwca 1991 r. do sprawy C-202/90, co się tyczy warunków pracy należy przeanalizować czy pracownik jest niejako zintegrowany z organizacją pracodawcy (...) czy i w jakim zakresie może swobodnie zorganizować swoją działalność. Jest oczywistym, że możliwość swobodnego zorganizowania (wybór współpracowników, struktury niezbędne do wykonywania zadań, godziny pracy), jak też brak zintegrowania w przedsiębiorstwie czy w administracji stanowią elementy typowe dla działalności wykonywanej w sposób samodzielny. Jednakże poddanie się niektórym dyrektywom jak też pewnej kontroli czy władzy dyscyplinarnej pracodawcy, które odnajdujemy również w stosunku pracy, nie wykluczają charakteru samodzielnego działalności. Co się tyczy warunków wynagrodzenia, okoliczność, że wynagrodzenie (także to określone ustawą) jest proporcjonalne do usług i charakter przypadkowy, który z tego wynika stanowią jasne wskaźniki istnienia stosunku samodzielnej pracy. Nie ma wątpliwości, że ryzyko w ramach stosunku pracy podporządkowanej spoczywa tylko na pracodawcy. W zakresie odpowiedzialności wskazano, że należy badać czy pracownik jest odpowiedzialny wobec osób trzecich za czynności i działania, które można mu przypisać (pkt 6).

Zauważyć też należy, że sformułowanie w powołanym art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy odnoszące się do odpowiedzialności, należy rozumieć jako odpowiedzialność zleceniodawcy, w stosunku do osób trzecich, za czynności realizowane przez zleceniobiorcę w ramach wykonywania zlecenia. Tylko w takim przypadku ryzyko wykonania czynności zleconych przechodzi z faktycznego wykonawcy na osobę zlecającą ich wykonanie, co wyklucza samodzielny charakter działalności zleceniobiorcy. Tak bowiem rozumiana odpowiedzialność za wykonanie czynności wskazuje, kto ponosi ryzyko prowadzonej działalności, a tym samym wskazuje na wyłączenie ze sfery samodzielności (i z grona podatników podatku od towarów i usług) tego podmiotu, który nie odpowiada za efekt wykonywanej pracy wobec osób trzecich.

O wyłączeniu z opodatkowania podatkiem od towarów i usług można zatem mówić w przypadku, gdy zleceniobiorcę będą łączyć ze zleceniodawcą więzi analogiczne jak w przypadku stosunku pracy, jako że nie będzie on ponosił ryzyka ekonomicznego w związku z wykonywaniem czynności, będących przedmiotem wskazanych umów, a odpowiedzialność za te czynności w stosunku do osób trzecich będzie bezwzględnie ponosił zlecający. Oznacza to, że z treści zawartych umów wynikać powinno zobowiązanie, które w swej istocie kładzie na zlecającego odpowiedzialność, zamiast na zleceniobiorcę, podobnie jak ma to miejsce w przypadku stosunku pracy.

Powyższe oznacza, że jeżeli analiza umowy cywilnoprawnej (stosunku prawnego) pomiędzy zleceniobiorcą – Panią a zleceniodawcą – Powiatem i Stowarzyszeniem wykaże, że spełnione są wszystkie trzy warunki, to nie można uznać Pani za podatnika VAT. Jednocześnie brak spełnienia któregokolwiek warunku oznacza, że zleceniobiorca występuje w charakterze podatnika VAT.

Warunek pierwszy – warunki wykonywania czynności: należy uznać, że co do zasady w istotę typowej umowy zlecenia, której przedmiotem jest poradnictwo obywatelskie oraz pomoc prawna świadczone przez osobę fizyczną, wpisane jest wykorzystywanie infrastruktury i organizacji wewnętrznej zlecającego – w niniejszej sprawie Powiatu i Stowarzyszenia.

W tym kontekście należy zauważyć, że wykorzystywanie infrastruktury i organizacji wewnętrznej zlecającego powoduje, że zleceniobiorca nie ponosi również w tym zakresie ryzyka ekonomicznego (co ma ścisły związek z tym jak kształtuje się wynagrodzenie – warunek drugi).

Warunek drugi – wynagrodzenie: zakładając, że umowa przewiduje, że zleceniobiorca korzysta z infrastruktury i organizacji wewnętrznej zlecającego (spełniony warunek pierwszy), ustalenie, że warunek drugi jest spełniony w praktyce sprowadza się do weryfikacji czy umowa przewiduje stałe wynagrodzenie. Jeżeli umowa przewiduje stałe wynagrodzenie, to nie można mówić o ponoszeniu ryzyka ekonomicznego przez radcę prawnego.

Warunek trzeci – odpowiedzialność zlecającego wobec osób trzecich: warunek będzie spełniony jeżeli zgodnie z umową odpowiedzialność jest po stronie zlecającego, a nie po stronie faktycznego wykonawcy – zleceniobiorcy, co wyklucza samodzielny charakter jego działalności. Warunek będzie także spełniony, gdy dana umowa nie przewiduje (nie wprowadza) takiej odpowiedzialności.

Należy wskazać, że zasady wystawiania faktur zostały uregulowane w Dziale XI ustawy, w Rozdziale 1 – Faktury.

W myśl art. 106a ustawy:

W świetle art. 106b ust. 1 pkt 1 ustawy:

Elementy, jakie powinna zawierać faktura wymienione zostały w art. 106e ust. 1 ustawy.

Stosownie do art. 106b ust. 2 ustawy:

Według art. 106b ust. 3 ustawy:

Na mocy art. 2 pkt 22 ustawy:

Z powyższych przepisów jednoznacznie wynika, że faktura dokumentuje dokonanie sprzedaży, przez którą rozumie się odpłatne wydanie towaru lub odpłatne świadczenie usług, czyli czynność podlegającą opodatkowaniu podatkiem VAT.

Podatnik wykonujący czynności w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy, wystawia fakturę w przypadku sprzedaży towaru lub usługi.

Fakturę wystawia się tylko wtedy, gdy ustawa tak stanowi. Zatem podatnik nie może z tytułu wykonania czynności niepodlegającej opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług wystawić faktury.

W oparciu o przepisy ustawy, należy wskazać, że faktury są dokumentami potwierdzającymi rzeczywiste transakcje gospodarcze dokonywane przez podatnika.

Natomiast zgodnie z art. 87 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 111 ze zm.):

Zatem obowiązek wystawienia rachunku ma zastosowanie do podatników, jednakże w ograniczonym zakresie, tj. w przypadkach, gdy z ustawy nie wynika obowiązek wystawienia faktury.

Z opisu sprawy wynika, że:

-     jest Pani zarejestrowanym, czynnym podatnikiem podatku VAT;

-     jest Pani radcą prawnym i prowadzi Pani działalność prawniczą, które obejmuje m.in. udzielanie porad prawnych, sporządzanie opinii prawnych;

-     w ramach praktyki radcowskiej, świadczy Pani nieodpłatną pomoc prawną oraz udziela nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego;

-     zobowiązała się Pani do osobistego świadczenia za wynagrodzeniem należnym od Powiatu i Stowarzyszenia nieodpłatnej pomocy prawnej osobom uprawnionym w punkcie nieodpłatnej pomocy prawnej. Dodatkowo, w Umowie zostały określone miejsce i czas nieodpłatnej pomocy prawnej, miesięczne wynagrodzenie za udzielanie nieodpłatnej pomocy prawnej, a także zasady wyznaczania zastępstwa w odniesieniu do dyżurów wyznaczonych przez Powiat;

-     w trakcie dyżurów w punkcie nieodpłatnej pomocy prawnej, udziela Pani porad prawnych osobom fizycznym (w tym osobom fizycznym prowadzącym jednoosobową działalność gospodarczą niezatrudniającym innych osób w ciągu ostatniego roku);

-     w ramach umowy zawartej ze Stowarzyszeniem wykonuje Pani również wszelkie świadczenia z zakresu poradnictwa obywatelskiego, o których jest mowa w art. 3a ustawy, tj. działania dostosowane do indywidualnej sytuacji osoby uprawnionej, zmierzające do podniesienia świadomości tej osoby o przysługujących jej uprawnieniach lub spoczywających na niej obowiązkach oraz wsparcia w samodzielnym rozwiązywaniu problemu, w tym, w razie potrzeby sporządzenie wspólnie z osobą uprawnioną planu działania i pomoc w jego realizacji;

-     wynagrodzenie określone w Umowie o nieodpłatną pomoc prawną jest ustalone przez Powiat i Stowarzyszenie, nie ma Pani wpływu na wysokość wynagrodzenia należnego od Powiatu i Stowarzyszenia ani jego negocjacji, w szczególności wynagrodzenie nie jest zależne od ilości porad udzielonych w trakcie dyżurów, które odbyła Pani w trakcie miesiąca;

-     wynagrodzenie jest wypłacane Pani przez Powiat oraz Stowarzyszenie za osobiste świadczenie usług nieodpłatnych porad prawnych oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego;

-     w ramach wykonania umowy – poza wynagrodzeniem – nie otrzymuje Pani żadnych dodatkowych świadczeń;

-     wykonywanie umowy o świadczenie nieodpłatnej pomocy prawnej, zawartej z Powiatem jak również wykonywanie umowy o świadczenie nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego zawartej ze Stowarzyszeniem następuje poprzez osobiste świadczenie porad prawnych i poradnictwa obywatelskiego w trakcie dyżurów odbywających się w lokalizacjach wskazanych w zawartych Umowach;

-     porady prawne i nieodpłatne poradnictwo obywatelskie są wykonywane przez Panią osobiście, nie wykonuje ich Pani ani nie będzie ich wykonywała z innymi osobami, w szczególności ze współpracownikami;

-     świadczenie usług nieodpłatnej pomocy prawnej i nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego odbywa się w lokalach znajdujących się na terenie Powiatu i wskazanych przez Powiat do realizacji tego celu;

-     udzielając nieodpłatnej pomocy prawnej lub nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego, nie ponosi Pani odpowiedzialności za świadczone usługi;

-     obejmując osoby uprawnione nieodpłatną pomocą prawną lub nieodpłatnym poradnictwem obywatelskim, tworzy Pani dla nich projekty pism, których nie podpisuje Pani własnym imieniem i nazwiskiem.

Pani wątpliwości dotyczą ustalenia, czy udzielanie nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego na zasadach przedstawionych we wniosku, stanowi świadczenie usług w ramach prowadzonej przez Panią działalności gospodarczej, które podlega opodatkowaniu podatkiem VAT oraz obowiązku dokumentowania tych czynności fakturą lub notą księgową.

W opisie sprawy wskazała Pani, że wynagrodzenie za świadczenie usług nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego, na podstawie umowy zawartej z Powiatem/Stowarzyszeniem, nie stanowi kategorii przychodów, o których mowa w art. 12 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Jednocześnie wskazała Pani, że wynagrodzenie za świadczenie ww. usług stanowi przychód, o którym mowa w art. 13 pkt 8 lit. a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Zatem, należy przeanalizować, czy w rozpatrywanej sprawie zostały spełnione pozostałe warunki, o których mowa w art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy.

Zauważyć należy, że sformułowanie w powołanym art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy, odnoszące się do odpowiedzialności, należy rozumieć jako odpowiedzialność zleceniodawcy, w stosunku do osób trzecich, za czynności realizowane przez zleceniobiorcę w ramach wykonywania zlecenia. Tylko w takim przypadku ryzyko wykonania czynności zleconych przechodzi z faktycznego wykonawcy na osobę zlecającą ich wykonanie, co wyklucza samodzielny charakter działalności zleceniobiorcy. Tak bowiem rozumiana odpowiedzialność za wykonanie czynności wskazuje, kto ponosi ryzyko prowadzonej działalności, a tym samym wskazuje na wyłączenie ze sfery samodzielności (i z grona podatników podatku od towarów i usług) tego podmiotu, który nie odpowiada za efekt wykonywanej pracy wobec osób trzecich.

O wyłączeniu z opodatkowania podatkiem od towarów i usług można zatem mówić w przypadku, gdy zleceniobiorcę będą łączyć ze zleceniodawcą więzi analogiczne jak w przypadku stosunku pracy, jako że nie będzie on ponosił ryzyka ekonomicznego w związku z wykonywaniem czynności, będących przedmiotem wskazanych umów, a odpowiedzialność za te czynności w stosunku do osób trzecich będzie bezwzględnie ponosił zlecający. Oznacza to, że z treści zawartych umów wynikać winno zobowiązanie, które w swej istocie kładzie na zlecającego odpowiedzialność, zamiast na zleceniobiorcę, podobnie jak ma to miejsce w przypadku stosunku pracy.

Powyższe oznacza, że jeżeli analiza umowy cywilnoprawnej (stosunku prawnego) pomiędzy zleceniobiorcą – Panią a zleceniodawcą – Powiatem/Stowarzyszeniem wykaże, że spełnione są wszystkie trzy warunki, o których mowa w art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy, to nie można uznać Pani za podatnika podatku od towarów i usług. Jednocześnie brak spełnienia któregokolwiek warunku oznacza, że występuje Pani w charakterze podatnika podatku od towarów i usług.

Zatem, mając na uwadze przedstawione we wniosku okoliczności sprawy oraz obowiązujące przepisy prawa podatkowego należy stwierdzić, że w analizowanym przypadku, świadczenie przez Panią usług nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego na podstawie zawartej umowy z Powiatem/Stowarzyszeniem, nie mieści się w definicji działalności gospodarczej określonej w ustawie o podatku od towarów i usług, a tym samym nie jest Pani z tego tytułu podatnikiem zobowiązanym do rozliczania tego podatku.

Zgodnie z Umową o nieodpłatną pomoc prawną zawartą przez Panią, zobowiązała się do osobistego świadczenia za wynagrodzeniem należnym od Powiatu/Stowarzyszenia, nieodpłatnej pomocy prawnej i nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego osobom uprawnionym w Punkcie Nieodpłatnej Pomocy Prawnej i Poradnictwa Obywatelskiego, prowadzonym przez Powiat X. Dodatkowo, w Umowie zostały określone miejsce i czas udzielania nieodpłatnej pomocy prawnej i nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego (tj. adres Punktu Nieodpłatnej Pomocy i czas dyżurów Wnioskodawczyni), miesięczne wynagrodzenie za udzielanie nieodpłatnej pomocy prawnej, a także zasady wyznaczania zastępstwa w odniesieniu do dyżurów wyznaczonych przez Powiat.

Punkt Nieodpłatnej Pomocy Prawnej jest jednostką organizacyjną, w ramach której osoby uprawnione do nieodpłatnej pomocy prawnej mają możliwość konsultacji istotnych dla nich kwestii prawnych z prawnikiem, co do zasady adwokatem albo radcą prawnym. Do obowiązków Powiatu należy prowadzenie Punktu Nieodpłatnej Pomocy Prawnej, w tym m.in. zapewnienie lokalu, w którym odbywają się konsultacje, oraz jego wyposażenie i udostępnienie bazy aktów prawniczych, jak również dokonanie wyboru prawników, zlecenie im wykonywania nieodpłatnej pomocy prawnej oraz zawarcie odpowiednich umów.

Zgodnie z zawartymi umowami, zobowiązała się Pani do świadczenia usług nieodpłatnej pomocy prawnej i nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego w lokalach znajdujących się na terenie Powiatu i wskazanych przez Powiat do realizacji tego celu. Nie ponosi Pani gospodarczego ani ekonomicznego ryzyka za czynności wykonywane w ramach zawartych Umów – zarówno w przypadku umowy zawartej z Powiatem, jak i Umowy zawartej ze Stowarzyszeniem. Do wykonywania czynności wynikających z Umowy, wykorzystuje Pani lokal i infrastrukturę zapewnioną przez Powiat i organizację wewnętrzną Stowarzyszenia.

Nie ma Pani wpływu na wysokość wynagrodzenia należnego od Powiatu ani jego negocjacji, wynagrodzenie jest określone w Umowie o nieodpłatną pomoc prawną jest ustalone przez Powiat i Stowarzyszenie. Jest ono wypłacane Pani przez Powiat oraz Stowarzyszenie za osobiste świadczenie usług nieodpłatnych porad prawnych oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego. W ramach wykonania umowy – poza wynagrodzeniem – nie otrzymuje Pani żadnych dodatkowych świadczeń. Zawarte umowy przewidują stałe, zryczałtowane wynagrodzenie, niezależnie od liczby osób uprawnionych, które zgłoszą się na dyżur oraz efektu świadczonych usług. Zatem nie można mówić o ponoszeniu ryzyka gospodarczego.

Świadcząc usługi objęte zawartymi umowami, nie działa Pani jako pełnomocnik, prowadzący swoją działalność gospodarczą. Nie sporządza Pani, ani nie podpisuje pism procesowych. Nie używa Pani w punkcie swoich pieczątek, szyldu, nie reprezentuje Pani osób korzystających z nieodpłatnej pomocy prawnej przed sądem, nie ma Pani żadnego wpływu na dobór klientów.

Nie ponosi Pani gospodarczego ani ekonomicznego ryzyka za czynności wykonywane w ramach zawartych Umów – zarówno w przypadku umowy zawartej z Powiatem, jak i Umowy zawartej ze Stowarzyszeniem. Udzielając nieodpłatnej pomocy prawnej lub nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego, Wnioskodawczyni nie ponosi odpowiedzialności za świadczone usługi. W umowach zawartych z Powiatem i Stowarzyszeniem, nie zostały zawarte postanowienia co do odpowiedzialności wobec osób trzecich. Ani umowa z Powiatem, ani umowa ze Stowarzyszeniem nie zobowiązuje Pani do zawarcia umowy od odpowiedzialności wobec osób trzecich.

W ramach świadczenia nieodpłatnej pomocy prawnej/nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego odpowiedzialność wobec osób trzecich ponoszą podmioty, z którymi Wnioskodawczyni ma zawartą umowę – tj. Powiat lub Stowarzyszenie.

W konsekwencji należy wskazać, że zawarcie opisanych we wniosku umów powoduje powstanie stosunku prawnego posiadającego cechy zbliżone do stosunku pracy, w ramach którego jest Pani związana ze zleceniodawcą więzami prawnymi co do warunków wykonywania czynności, wynagrodzenia, a także odpowiedzialności zleceniodawcy wobec osób trzecich.

Wobec powyższego, w odniesieniu do świadczonych przez Panią usług z zakresu nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego, zaistnieją przesłanki z art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy, co oznacza, że zostaną spełnione kryteria wyłączające świadczenie ww. usług, objętych zawartymi umowami z Powiatem oraz Stowarzyszeniem, z czynności podlegających ustawie. Zatem świadczenie przez Panią, w okolicznościach przedstawionych we wniosku, opisanych usług nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego, nie stanowi świadczenia usług w ramach prowadzonej przez Panią działalności gospodarczej, i w efekcie nie jest Pani z tego tytułu podatnikiem podatku od towarów i usług, a wykonywane czynności nie podlegają opodatkowaniu tym podatkiem.

W konsekwencji brak jest podstaw do wystawienia faktur w celu udokumentowania ww. czynności, bowiem faktury są dowodem dokumentującym wykonanie czynności podlegającej opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.

Brak jest również podstaw do wystawienia rachunku, o którym mowa w art. 87 § 1 Ordynacji podatkowej, z tytułu świadczenia nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego, ponieważ w ww. zakresie nie prowadzi Pani działalności gospodarczej.

Podsumowanie

Udzielanie nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego na zasadach przedstawionych w opisie sprawy, nie stanowi świadczenia usług w ramach prowadzonej przez Panią działalności gospodarczej, a czynności te nie podlegają opodatkowaniu podatkiem VAT.

Ponadto skoro udzielanie nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego osobiście przez Panią nie podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, brak jest podstaw do wystawiania przez Panią faktur lub rachunków. Powyższe czynności mogą być udokumentowane na podstawie innych dokumentów księgowych, w tym not księgowych. Zaznaczenia jednak wymaga, że nota księgowa nie jest dokumentem przewidzianym przez przepisy ustawy o podatku od towarów i usług i jako taka nie jest objęta ich regulacją. Brak jest jednakże przeciwwskazań na gruncie ww. przepisów dla takiego sposobu udokumentowania.

Tym samym, Pani stanowisko uznałem za prawidłowe.

Dodatkowe informacje

Informacja o zakresie rozstrzygnięcia

Interpretacja dotyczy stanu faktycznego, który Pani przedstawiła i stanu prawnego, który obowiązuje w dniu wydania interpretacji.

Zaznaczam także, że zgodnie z art. 14b § 3 ustawy Ordynacja podatkowa, składający wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej obowiązany jest do wyczerpującego przedstawienia zaistniałego stanu faktycznego albo zdarzenia przyszłego. Jestem ściśle związany z przedstawionym we wniosku stanem faktycznym (opisem zdarzenia przyszłego). Ponosi Pani ryzyko związane z ewentualnym błędnym lub nieprecyzyjnym przedstawieniem we wniosku opisu sprawy. Interpretacja indywidualna wywołuje skutki prawnopodatkowe tylko wtedy, o ile rzeczywisty opis sprawy będącej przedmiotem interpretacji pokrywał się będzie z opisem sprawy podanym przez Panią w złożonym wniosku. W związku z powyższym, w przypadku zmiany któregokolwiek elementu przedstawionego we wniosku opisu sprawy, wydana interpretacja traci swą aktualność.

Jednocześnie podkreślam, że niniejsza interpretacja została wydana na podstawie przedstawionego we wniosku opisu sprawy co oznacza, że w przypadku gdy w toku postępowania podatkowego, kontroli podatkowej, kontroli celno-skarbowej zostanie określony odmienny stan sprawy, interpretacja nie wywoła w tym zakresie skutków prawnych.

Pouczenie o funkcji ochronnej interpretacji

·      Funkcję ochronną interpretacji indywidualnych określają przepisy art. 14k-14nb ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 111 ze zm.). Interpretacja będzie mogła pełnić funkcję ochronną, jeśli Pani sytuacja będzie zgodna (tożsama) z opisem stanu faktycznego i zastosuje się Pani do interpretacji.

·      Zgodnie z art. 14na § 1 Ordynacji podatkowej:

·      Zgodnie z art. 14na § 2 Ordynacji podatkowej:

Pouczenie o prawie do wniesienia skargi na interpretację

Ma Pani prawo do zaskarżenia tej interpretacji indywidualnej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Zasady zaskarżania interpretacji indywidualnych reguluje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej jako „PPSA”).

Skargę do Sądu wnosi się za pośrednictwem Dyrektora KIS (art. 54 § 1 PPSA). Skargę należy wnieść w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia interpretacji indywidualnej (art. 53 § 1 PPSA):

·      w formie papierowej, w dwóch egzemplarzach (oryginał i odpis) na adres: Krajowa Informacja Skarbowa, ul. Warszawska 5, 43-300 Bielsko-Biała (art. 47 § 1 PPSA), albo

·      w formie dokumentu elektronicznego, w jednym egzemplarzu (bez odpisu), na adres Krajowej Informacji Skarbowej na platformie ePUAP: /KIS/wnioski albo /KIS/SkrytkaESP (art. 47 § 3 i art. 54 § 1a PPSA).

Skarga na interpretację indywidualną może opierać się wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 57a PPSA).

Podstawa prawna dla wydania interpretacji

Podstawą prawną dla wydania tej interpretacji jest art. 13 § 2a oraz art. 14b § 1 Ordynacji podatkowej.