Podatniczka ma dożywotnią służebność mieszkania w domu, który stanowi majątek jej syna będącego w upadłości konsumenckiej. Syndyk upadłości chce sprzedać ten majątek, ale z powodu służebności jest to utrudnione. Syndyk proponuje podatniczce jednorazową wypłatę pieniężną w zamian za rezygnację z tej służebności. Podatniczka twierdzi, że nie zrzeka się służebności, a jedynie zmienia jej treść na świadczenie…
Interpretacja indywidualna
– stanowisko nieprawidłowe
Szanowna Pani,
stwierdzam, że Pani stanowisko w sprawie oceny skutków podatkowych opisanego zdarzenia przyszłego w podatku dochodowym od osób fizycznych jest nieprawidłowe.
Zakres wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej
19 listopada 2025 r. wpłynął Pani wniosek z 17 listopada 2025 r. o wydanie interpretacji indywidualnej. Uzupełniła go Pani pismem z 19 grudnia 2025 r. (wpływ 19 grudnia 2025 r.) – w odpowiedzi na wezwanie. Treść wniosku jest następująca:
Opis zdarzenia przyszłego
Pani syn jest w trakcie upadłości konsumenckiej i syndyk chce sprzedać cały jego majątek. Ma Pani dożywotnią służebność mieszkania w domu na całej księdze wieczystej, która trwa, więc jest problem ze sprzedażą majątku Pani syna.
Syndyk chce, aby zrezygnowała Pani z dożywotniej służebności w zamian za opłatę za tę rezygnację, najlepiej w jednorazowej wypłacie, a nie w formie renty.
Doprecyzowując, wskazuje Pani, iż nie zrzeka się prawa dożywotniej służebności mieszkania, lecz nastąpi jedynie zmiana treści tego prawa z osobistego świadczenia i możliwości mieszkania w domu za wypłatę kwoty wartości dożywotniej służebności wyliczonej przez rzeczoznawcę.
Pani wątpliwości wynikają ze stanowiska wyrażonego w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego 7 sędziów NSA W-wa z dnia 17 listopada 2014 r. II FPS 4/14, gdzie wskazano, że mimo, że umowa o dożywocie ma charakter odpłatny to nie jest to wystarczającą przesłanką, aby przyjąć, iż przychód uzyskany w wyniku tego zbycia podlegałby opodatkowaniu. W uzasadnieniu cytowanego wyroku podkreślono, że ustawodawca nie mówi, iż uprawnienia i świadczenia dożywocia z tej umowy są ceną za przeniesienie własności nieruchomości.
W Pani przypadku nastąpi jedynie zmiana formy zapłaty za przekazaną nieruchomości w zamian za osobiste uprawnienia.
Przepis art. 913 § 1 K.c. przewiduje możliwość dokonania w drodze orzeczenia sądowego zamiany uprawnień objętych prawem dożywocia na świadczenie w postaci renty odpowiadającej wartości tych uprawnień. Należy w tym miejscu jednak podkreślić, że także w tym przypadku przepisy K.c. nie odwołują się ani do ceny zbywanej nieruchomości, ani do jej rynkowej wartości, lecz do wartości uprawnień należnych dożywotnikowi.
Prosi Pani o odpowiedź – uwzględniając powyższe – czy taka zamiana podlega opodatkowaniu czy też nie.
Pytanie
Czy wypłata kwoty za rezygnację ze służebności podlega opodatkowaniu? Jeżeli tak to w jakiej stawce? Pod jaki akt prawny będzie to podlegało?
Pani stanowisko w sprawie
W Pani ocenie, przychód uzyskany w wyniku zamiany prawa z osobistego świadczenia i możliwości mieszkania w domu za wypłatę kwoty wartości dożywotniej służebności wyliczonej przez rzeczoznawcę nie podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, gdyż nie jest możliwe określenie przychodu ze źródła, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych na zasadach wynikających z art. 19 ust. 1 i 3 tej ustawy.
Ocena stanowiska
Stanowisko, które przedstawiła Pani we wniosku jest nieprawidłowe.
Uzasadnienie interpretacji indywidualnej
Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2025 r., poz. 163, ze zm.):
Opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21 , 52 , 52a i 52c oraz dochodów, od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku.
Stosownie do treści art. 11 ust. 1 ww. ustawy:
Przychodami, z zastrzeżeniem art. 14-15 , art. 17 ust. 1 pkt 6, 9, 10 w zakresie realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych, pkt 11, art. 19 , art. 25b , art. 30ca , art. 30da i art. 30f , są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń.
Przepis art. 10 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych zawiera katalog źródeł przychodów podlegających opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych. Zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 9 ww. ustawy źródłem przychodów są „inne źródła”.
W myśl art. 20 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:
Za przychody z innych źródeł, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9 , uważa się w szczególności: kwoty wypłacone po śmierci członka otwartego funduszu emerytalnego wskazanej przez niego osobie lub członkowi jego najbliższej rodziny, w rozumieniu przepisów o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych, kwoty uzyskane z tytułu zwrotu z indywidualnego konta zabezpieczenia emerytalnego oraz wypłaty z indywidualnego konta zabezpieczenia emerytalnego, w tym także dokonane na rzecz osoby uprawnionej na wypadek śmierci oszczędzającego, zasiłki pieniężne z ubezpieczenia społecznego, alimenty, stypendia, świadczenia otrzymane z tytułu umowy o pomocy przy zbiorach, dotacje (subwencje) inne niż wymienione w art. 14 , dopłaty, nagrody i inne nieodpłatne świadczenia nienależące do przychodów określonych w art. 12-14 i art. 17 .
Sformułowanie „w szczególności” dowodzi, że definicja przychodów z innych źródeł ma charakter otwarty i do tej kategorii można zaliczyć również przychody inne niż wymienione wprost w przepisie art. 20 ust. 1 ustawy. O przychodzie podatkowym z innych źródeł należy mówić w każdym przypadku, kiedy u podatnika wystąpią realne korzyści majątkowe.
Z przedstawionego we wniosku opisu zdarzenia przyszłego wynika, że Pani syn jest w trakcie upadłości konsumenckiej i syndyk chce sprzedać cały jego majątek. Ma Pani dożywotnią służebność mieszkania w domu na całej księdze wieczystej. Syndyk chce, aby zrezygnowała Pani z dożywotniej służebności w zamian za opłatę za tę rezygnację, najlepiej w jednorazowej wypłacie, a nie w formie renty.
Pani wątpliwości budzi kwestia czy wypłata kwoty za rezygnację ze służebności będzie podlegała opodatkowaniu, a jeżeli tak to w jakiej stawce.
Ponadto wskazała Pani, że Pani zdaniem nie zrzeka się prawa dożywotniej służebności mieszkania, lecz nastąpi jedynie zmiana treści tego prawa z osobistego świadczenia i możliwości mieszkania w domu za wypłatę kwoty wartości dożywotniej służebności wyliczonej przez rzeczoznawcę.
Przepisy ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych nie definiują pojęcia „służebności”, należy więc odwołać się do odpowiednich przepisów uregulowanych w ustawie z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 2025 r., poz. 1071 ze zm.).
Zgodnie z art. 296 Kodeksu cywilnego:
Nieruchomość można obciążyć na rzecz oznaczonej osoby fizycznej prawem, którego treść odpowiada treści służebności gruntowej (służebność osobista).
Z powołanego przepisu wynika, że służebność osobista jest obciążeniem nieruchomości na rzecz indywidualnie oznaczonej osoby fizycznej. Na skutek ustanowienia służebności właściciel nieruchomości obciążonej ma obowiązek znosić w określonym zakresie korzystanie z jego nieruchomości przez osobę uprawnioną.
Z kolei, uregulowana w art. 301 i 302 ww. Kodeksu cywilnego służebność mieszkania stanowi rodzaj służebności osobistej, która polega na uprawnieniu osoby fizycznej do korzystania z budynku lub jego części znajdującego się na cudzej nieruchomości.
Ponadto wyjaśnić należy, że źródłem powstania służebności osobistej może być zarówno umowa pomiędzy właścicielem nieruchomości a osobą fizyczną, jak również rozrządzenie testamentowe i obciążenie spadkobiercy zapisem o treści służebności osobistej.
Stosownie natomiast do art. 299 ustawy Kodeks cywilny:
Służebność osobista wygasa najpóźniej ze śmiercią uprawnionego.
Niemniej jednak pamiętać należy, że służebność osobista jest jednym z ograniczonych praw rzeczowych. W związku z powyższym służebności można się zrzec.
Stosownie bowiem do art. 246 § 1 powołanego Kodeksu:
Jeżeli uprawniony zrzeka się ograniczonego prawa rzeczowego, prawo to wygasa. Oświadczenie o zrzeczeniu się prawa powinno być złożone właścicielowi rzeczy obciążonej.
W opisie sprawy wskazuje Pani, ze nie zrzeka się służebności a jedynie zamienia ją na świadczenie pieniężne. Jednakże obowiązujące przepisy prawa nie przewidują instytucji zamiany służebności osobistej na pieniądze. Jedyną dopuszczalną prawnie czynnością prowadzącą do wygaśnięcia służebności osobistej jest jej zrzeczenie się przez uprawnionego, przy czym ewentualne świadczenie pieniężne otrzymane w związku z taką czynnością ma charakter ekwiwalentu umownego a nie odrębnej konstrukcji prawnej.
Decydujące znaczenie mają rzeczywiste skutki prawne dokonanej czynności a nie jej nazewnictwo. Niezależnie od użytego przez Panią określenia, dokonana przez Panią czynność prowadzi do wygaśnięcia służebności osobistej a więc wywołuje skutki identyczne jak zrzeczenie się.
W świetle powyższego przychód uzyskany przez Panią z tytułu zrzeczenia się służebności mieszkania (rezygnacja z niej) winien być zakwalifikowany do źródła, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, tj. do „innych źródeł”.
Zatem, otrzymanie jednorazowej kwoty pieniężnej w związku ze zrzeczeniem się służebności osobistej mieszkania, niewątpliwie stanowi dla Pani przysporzenie majątkowe, skutkujące powstaniem przychodu z innych źródeł, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9 w związku z art. 20 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Tym samym przychód ten podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych, który należy wykazać w zeznaniu podatkowym wraz z pozostałymi dochodami, składanym do 30 kwietnia roku następującego po roku, w którym osiągnęła Pani przychód.
Końcowo, odnosząc się do powołanych przez Panią – orzeczenia NSA oraz art. 913 § 1 Kodeksu cywilnego wskazuję, że dotyczą one wyłącznie skutków podatkowych umowy dożywocia. Należy podkreślić, że służebność osobista mieszkania oraz umowa dożywocia są odrębnymi instytucjami prawa cywilnego, uregulowanymi w różnych przepisach i wywołującymi odmienne skutki prawne. Powoływane przez Panią – uchwała NSA oraz art. 913 § 1 Kodeksu cywilnego nie znajdują zastosowania do Pani sytuacji.
Dodatkowe informacje
Informacja o zakresie rozstrzygnięcia
Interpretacja dotyczy zdarzenia przyszłego, które Pani przedstawiła i stanu prawnego, który obowiązuje w dniu wydania interpretacji.
Pouczenie o funkcji ochronnej interpretacji
· Funkcję ochronną interpretacji indywidualnych określają przepisy art. 14k-14nb ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 111 ze zm.). Interpretacja będzie mogła pełnić funkcję ochronną, jeśli Pani sytuacja będzie zgodna (tożsama) z opisem stanu faktycznego lub zdarzenia przyszłego i zastosuje się Pani do interpretacji.
· Zgodnie z art. 14na § 1 Ordynacji podatkowej:
Przepisów art. 14k-14n Ordynacji podatkowej nie stosuje się, jeśli stan faktyczny lub zdarzenie przyszłe będące przedmiotem interpretacji indywidualnej jest elementem czynności, które są przedmiotem decyzji wydanej:
1) z zastosowaniem art. 119a;
2) w związku z wystąpieniem nadużycia prawa, o którym mowa w art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług;
3) z zastosowaniem środków ograniczających umowne korzyści.
· Zgodnie z art. 14na § 2 Ordynacji podatkowej:
Przepisów art. 14k-14n nie stosuje się, jeżeli korzyść podatkowa, stwierdzona w decyzjach wymienionych w § 1, jest skutkiem zastosowania się do utrwalonej praktyki interpretacyjnej, interpretacji ogólnej lub objaśnień podatkowych.
Pouczenie o prawie do wniesienia skargi na interpretację
Ma Pani prawo do zaskarżenia tej interpretacji indywidualnej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Zasady zaskarżania interpretacji indywidualnych reguluje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej jako „PPSA”).
Skargę do Sądu wnosi się za pośrednictwem Dyrektora KIS (art. 54 § 1 PPSA). Skargę należy wnieść w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia interpretacji indywidualnej (art. 53 § 1 PPSA):
· w formie papierowej, w dwóch egzemplarzach (oryginał i odpis) na adres: Krajowa Informacja Skarbowa, ul. Warszawska 5, 43-300 Bielsko-Biała (art. 47 § 1 PPSA), albo
· w formie dokumentu elektronicznego, w jednym egzemplarzu (bez odpisu), na adres Krajowej Informacji Skarbowej na platformie ePUAP: /KIS/wnioski albo /KIS/SkrytkaESP (art. 47 § 3 i art. 54 § 1a PPSA).
Skarga na interpretację indywidualną może opierać się wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 57a PPSA).
Podstawa prawna dla wydania interpretacji
Podstawą prawną dla wydania tej interpretacji jest art. 13 § 2a oraz art. 14b § 1 Ordynacji podatkowej.
QuickMap AI przeszukuje 2,87 mln dokumentów podatkowych i zwraca dopasowane orzeczenia z analizą linii orzeczniczej.
Wypróbuj za darmo