Interpretacja 0112-KDIL2-2.4011.986.2025.4.MM

Interpretacja indywidualna – stanowisko w części prawidłowe i w części nieprawidłowe

Szanowny Panie,

stwierdzam, że Pana stanowisko w sprawie oceny skutków podatkowych opisanych stanów faktycznych w podatku dochodowym od osób fizycznych jest:

-     nieprawidłowe w zakresie pytania nr 1 i nr 3,

-     prawidłowe w zakresie pytania nr 2, nr 4 i nr 5.

Zakres wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej

19 grudnia 2025 r. wpłynął Pana wniosek z 18 grudnia 2025 r. o wydanie interpretacji indywidualnej. Uzupełnił go Pan pismem z 4 lutego 2026 r. (wpływ 5 lutego 2026 r.) – w odpowiedzi na wezwanie. Treść wniosku jest następująca:

Opis stanów faktycznych

Wnioskodawca, zgodnie z danymi ujawnionymi w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, od dnia 02 stycznia 2003 r. do dnia 01 stycznia 2025 r. prowadził jednoosobową działalność gospodarczą pod firmą (…). Wnioskodawcy był nadany numer NIP oraz numer REGON. Wnioskodawca w ww. wskazanym okresie był przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 06 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców (Dz.U.2024.236 t.j. z dnia 2024.02.21) (dalej: ustawa PP), tj. osobą fizyczną wykonującym we własnym imieniu działalność gospodarczą.

W dniu 12 grudnia 2024 r. Wnioskodawca złożył do Sądu Rejonowego wniosek o przekształcenie Wnioskodawcy, wykonującego we własnym imieniu działalność gospodarczą, w jednoosobową spółkę kapitałową pod firmą (…) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w trybie art. 584(1) ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz.U.2024.18 t.j. z dnia 2024.01.05) (dalej: KSH) w związku z art. 551 § 5 KSH, na podstawie oświadczenia o przekształceniu przedsiębiorcy złożonego w trybie art. 584(9) KSH w dniu 10 grudnia 2024 roku w formie aktu notarialnego przed notariuszem w kancelarii notarialnej.

Sąd Rejonowy w dniu 02 stycznia 2025 r. wydał postanowienie o wpisaniu Wnioskodawcy, jako przekształcanego przedsiębiorcy, do Krajowego Rejestru Sądowego Rejestru Przedsiębiorców pod firmą (…) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, której został nadany nr KRS, numer NIP oraz REGON (dalej: Spółka). Wnioskodawca w Spółce objął funkcję Członka Zarządu. W Spółce, oprócz Wnioskodawcy, jest jeszcze jeden członek zarządu pełniący funkcję Prezesa Zarządu. Wnioskodawca w wyniku zbycia w formie darowizny (…) udziałów o wartości nominalnej po (…) zł każdy, o łącznej wartości nominalnej (…) zł w kapitale zakładowym Spółki na rzecz AA nie jest już jedynym wspólnikiem w Spółce.

Tym samym, zgodnie z art. 584(1) KSH przedsiębiorca przekształcany stał się spółką przekształconą z chwilą wpisu do rejestru (dzień przekształcenia). W konsekwencji powyższego, Wnioskodawca, zgodnie z danymi ujawnionymi w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, z dniem 01 stycznia 2025 r. zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej, a z dniem 08 stycznia 2025 r. został wykreślony z rejestru Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej.

Wnioskodawca w okresie od 02 stycznia 2025 r. do dnia złożenia niniejszego wniosku nie prowadzi działalności gospodarczej w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy PP i nie planuje ponownego otwarcia działalności gospodarczej.

Wnioskodawca z dniem 15 stycznia 2003 r. został zarejestrowany jako podatnik VAT czynny. Wnioskodawca z dniem 01 stycznia 2025 r. na podstawie art. 96 ust. 6-8 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U.2024.361 t.j. z dnia 2024.03.13) (dalej: VAT) został wykreślony jako podatnik VAT czynny. Wnioskodawca w okresie od 15 stycznia 2003 r. do 01 stycznia 2025 r. wykonywał czynności wyłącznie opodatkowane podatkiem od towarów i usług. Wnioskodawca w okresie od 02 stycznia 2025 r. do dnia złożenia niniejszego wniosku nie złożył zgłoszenia rejestracyjnego w zakresie podatku od towarów i usług i nie planuje złożenia takiego zgłoszenia. Wnioskodawca w okresie od 15 stycznia 2003 r. do 01 stycznia 2025 r. składał jako podatnik w rozumieniu art. 15 ustawy VAT deklarację dla podatku od towarów i usług. Począwszy od okresu styczeń 2018 deklaracje były składane za okresy miesięczne, a wcześniej składano deklaracje kwartalne. Wnioskodawca nie wybrał metody kasowej, o której mowa w art. 86 ust. 10e VAT.

Spółka z dniem 02 stycznia 2025 r. została zarejestrowana jako podatnik VAT czynny. Spółka wybrała do stosowania metodę memoriałową. W dniu 25 marca 2025 r. Spółka złożyła zgłoszenie rejestracyjne w zakresie podatku od towarów i usług w trybie aktualizacji danych, wskazując stosowanie metody kasowej od dnia 01 kwietnia 2025 r., tj. metody, o której mowa w art. 86 ust. 10e ustawy VAT. Spółka wykonuje czynności wyłącznie opodatkowane podatkiem od towarów i usług. Spółka wybrała miesięczny sposób składania deklaracji dla podatku od towarów i usług.

Przeważającym i faktycznym rodzajem prowadzonej działalności gospodarczej Wnioskodawcy, zgodnie z Polską Klasyfikacją Działalności (PKD), było wykonywanie instalacji elektrycznych (43.21.Z). Dodatkowo Wnioskodawca prowadził działalność w zakresie Produkcja surówki, żelazostopów, żeliwa i stali oraz wyrobów hutniczych (24.10.Z), kucie, prasowanie, wytłaczanie i walcowanie metali; metalurgia proszków (25.50.Z), obróbka metali i nakładanie powłok na metale (25.61 .Z), obróbka mechaniczna elementów metalowych (25.62.Z), produkcja narzędzi (25.73.Z), produkcja pozostałych gotowych wyrobów metalowych, gdzie indziej niesklasyfikowana (25.99.Z), produkcja elementów elektronicznych (26.11.Z), produkcja aparatury rozdzielczej i sterowniczej energii elektrycznej (27.12.Z), produkcja pozostałego sprzętu elektrycznego (27.90.Z), instalowanie maszyn przemysłowych, sprzętu i wyposażenia (33.20.Z), roboty związane z budową dróg szynowych i kolei podziemnej (42.12.Z), roboty związane z budową linii telekomunikacyjnych i elektroenergetycznych (42.22.Z), wykonywanie instalacji wodno-kanalizacyjnych, cieplnych, gazowych i klimatyzacyjnych (43.22.Z), działalność związana z oprogramowaniem (62.01 .Z), wynajem i zarządzanie nieruchomościami własnymi lub dzierżawionymi (68.20.Z), działalność w zakresie inżynierii i związane z nią doradztwo techniczne (71.12.Z), badania naukowe i prace rozwojowe w dziedzinie pozostałych nauk przyrodniczych i technicznych (72.19.Z), działalność ochroniarska w zakresie obsługi systemów bezpieczeństwa (80.20.Z). Przeważającym i faktycznym rodzajem prowadzonej działalności gospodarczej Spółki jest zakres tożsamy z opisanym rodzajem prowadzonej działalności gospodarczej dla Wnioskodawcy.

Wnioskodawca w związku z opodatkowywaniem dochodów z pozarolniczej działalności gospodarczej zdefiniowanej w art. 5a pkt 6 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U.2024.226 t.j. z dnia 2024.02.21) (dalej: ustawa PIT) zaliczanym do źródła przychodów, o którym mowa ww. art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy PIT, do dnia 31 grudnia 2019 r. ustalał dochód z tej działalności gospodarczej, prowadząc podatkową księgę przychodów i rozchodów zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów z dnia 26 sierpnia 2003 r. w sprawie prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów (t.j. Dz.U.2017.728 zm.) uchylonym z dniem 01 stycznia 2020 r. przez rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 23 grudnia 2019 r. w sprawie prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów (Dz.U.2019.2544 z dnia 2019.12.31).

Wnioskodawca opodatkowywał dochód z działalności jako różnicę pomiędzy przychodem w rozumieniu art. 14 ustawy PIT a kosztami uzyskania, powiększoną o różnicę pomiędzy wartością remanentu końcowego i początkowego towarów handlowych, materiałów (surowców) podstawowych i pomocniczych, półwyrobów, produkcji w toku, wyrobów gotowych, braków i odpadków, jeżeli wartość remanentu końcowego była wyższa niż wartość remanentu początkowego, lub pomniejszona o różnicę pomiędzy wartością remanentu początkowego i końcowego, jeżeli wartość remanentu początkowego była wyższa. Dodatkowo, Wnioskodawca w związku z uzyskiwaniem przychodu z pozarolniczej działalności gospodarczej, tj. ze źródła określonego w art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy PIT, odliczał od podstawy obliczenia podatku, ustalonej zgodnie z art. 30c ust. 2 ustawy PIT, koszty kwalifikowane, o których mowa w art. 26e ustawy PIT, tj. działalność badawczo-rozwojową. Kwota powyższego odliczenia w 2019 roku podatkowym nie przekroczyła kwoty dochodu uzyskanego przez Wnioskodawcę ze źródła określonego w art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy PIT.

Wnioskodawca, pomimo nieprzekroczenia limitu określonego w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz.U.2023.120 t.j. z dnia 2023.01.16), zdecydował, iż począwszy od dnia 01 stycznia 2020 r. ustalać będzie dochód w oparciu o księgi rachunkowe. Tym samym od dnia 01 stycznia 2020 r. ustalał dochód w oparciu o księgi rachunkowe. Wnioskodawca dochód za rok podatkowy 2020-2024 opodatkowywał na podstawie prawidłowo prowadzonych ksiąg rachunkowych, zmniejszony o dochody wolne od podatku i zwiększony o wydatki niestanowiące kosztów uzyskania przychodów, zaliczone uprzednio w ciężar kosztów uzyskania przychodów, jeśli takie wystąpiły. Dodatkowo, Wnioskodawca w związku z uzyskiwaniem przychodu z pozarolniczej działalności gospodarczej, tj. ze źródła określonego w art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy PIT, odliczał od podstawy obliczenia podatku, ustalonej zgodnie z art. 30c ust. 2 ustawy PIT, koszty uzyskania przychodów (koszty kwalifikowane) poniesione na działalność badawczo-rozwojową.

Wnioskodawca, w związku ze złożeniem właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego oświadczenia, o którym mowa w art. 9a ust. 2 ustawy PIT, o wyborze formy opodatkowania dochodów z pozarolniczej działalności gospodarczej na zasadach określonych w art. 30c ustawy PIT, w 2017 roku podatkowym rozliczył podatek w formie tzw. „podatku liniowego”. W okresie prowadzenia działalności gospodarczej ww. oświadczenie nie zostało wycofane i Wnioskodawca przez wszystkie następne okresy podatkowe rozliczał w formie tzw. „podatku liniowego”.

Wnioskodawca, jako osoba fizyczna, posiada miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i podlega obowiązkowi podatkowemu od całości swoich dochodów (przychodów) bez względu na miejsce położenia źródeł przychodów (nieograniczony obowiązek podatkowy), tj. zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy PIT.

Spółka ma siedzibę i zarząd na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, podlega obowiązkowi podatkowemu od całości swoich dochodów, bez względu na miejsce ich osiągania, tj. zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz.U.2023.2805 t.j. z dnia 2023.12.29).

W dniu 18 grudnia 2018 roku Wnioskodawca, w ramach prowadzonej przez siebie jednoosobowej działalności gospodarczej, zawarł z (…) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością (dalej: Wykonawca) umowę o wykonanie robót, zgodnie z którą Wykonawca powierzył Wnioskodawcy, jako podwykonawcy, wykonanie robót budowlano-montażowych. Przedmiotem tych prac był zakup i zabudowa urządzeń systemowych (…). Wnioskodawca zobowiązał się zrealizować i ukończyć roboty do 30 września 2019 roku za wynagrodzeniem w wysokości (…) zł brutto.

Z § 3 ust. 1 ww. umowy wynikało, że wynagrodzenie określone w umowie miało charakter ryczałtowy, a z ostatniego zdania zapisu wynikało wprost, że „wynagrodzenie może ulec zmianie jedynie w przypadkach określonych Umową”. Żaden inny zapis umowy nie odnosił się do możliwości zmiany wynagrodzenia, również w przypadku zmiany przedmiotu umowy, niezależnie od przyczyn tej zmiany.

Zgodnie z § 6 ust. 6 ww. umowy strony uregulowały kwestię potrącenia, ustanawiając prawo Wykonawcy do potrącenia jego wierzytelności z wierzytelnościami Wnioskodawcy, chociażby jedna z nich lub obie nie były wymagalne lub zaskarżalne.

W § 18 ust. 4 ww. umowy strony ustaliły, że zmiany umowy wymagać będą zachowania formy pisemnej pod rygorem nieważności w postaci aneksu, chyba że co innego wyraźnie wynika z postanowień umowy.

W trakcie realizacji przez Wnioskodawcę obowiązków wynikających z umowy Inwestor stwierdził, że część prac objętych zapisami umowy jest zbędna (nie było potrzeby dostarczenia takiej ilości sprzętu, jaka była zakontraktowana), natomiast powstała konieczność wykonania robót zamiennych. Wnioskodawca z kierownikiem projektu i kierownikiem robót (…) uzgodnili, że nastąpi zmiana zakresu robót i Wnioskodawca zamiast niektórych prac wykona inne, dodatkowe prace, niezbędne do prawidłowego wykonania umowy. Ustalono też, że zamiast dostarczenia określonej pierwotnie ilości sprzętu podwykonawca wykona prace związane z zabudową infrastruktury (…). W związku z powyższymi uzgodnieniami, w dniu 9 stycznia 2020 roku, Wnioskodawca oraz kierownik projektu i kierownik robót po stronie Wykonawcy ustalili treść Protokołu konieczności. W dokumencie tym wskazano, że z uwagi na fakt, iż Wykonawca nabył ilość urządzeń, które ze względu na zmianę projektu wykonawczego, nie zostaną wykorzystane oraz iż upływa termin gwarancji na te urządzenia, ich wykorzystanie pozostanie w gestii Wnioskodawcy. Wnioskodawca natomiast miał dostarczyć dodatkowe materiały w postaci (…) oraz wykonać roboty ziemne związane z (…). Wnioskodawca dostarczyć miał też (…) i włączyć go do systemu wizualizacji. Wartość tych prac i urządzeń określono w Protokole konieczności na kwotę (…) zł netto, tj. kwotę (…) zł brutto.

Wykonawca odebrał roboty końcowe bez zastrzeżeń. Wartość przedmiotu odbioru wynosiła (…) zł netto, tj. (…) zł brutto.

W dniu 08 maja 2020 roku Wnioskodawca wystawił Wykonawcy fakturę nr (…) na łączną kwotę (…) zł netto tj. (…) zł brutto, tytułem następujących prac: (…).

W dniu 13 lipca 2020 roku Wnioskodawca wezwał Wykonawcę do zapłaty kwoty (…) zł brutto, w tym kwoty (…) zł brutto, wynikającej z faktury nr (…) z dnia 8 maja 2020 roku. Termin zapłaty powyższych należności wynosił 3 dni robocze od daty otrzymania wezwania. Pomimo skutecznego doręczenia wezwania do zapłaty, Wykonawca nie uregulował żądanych kwot. W związku z tym, Wnioskodawca wezwał jeszcze dwukrotnie Wykonawcę do zapłaty należności.

Podczas analizy dokumentacji powykonawczej przez Wykonawcę okazało się, że ilość zainstalowanych urządzeń przedstawionych na wystawionej przez Wnioskodawcę fakturze końcowej nie odpowiadała rzeczywiście zamontowanym urządzeniom. Nowy kierownik robót Wykonawcy stwierdził rozbieżności między ilością zadeklarowanych przez Wnioskodawcę urządzeń a ich rzeczywistą liczbą. Łączna wartość kontraktu została określona na (…) zł brutto, natomiast w wyniku analizy dokumentacji powykonawczej Wykonawca stwierdził rozbieżność w ilości faktycznie zabudowanych systemów (…) obejmujących kwotę (…) zł brutto.

W związku ze stwierdzonymi rzekomymi nieprawidłowościami, pismem z dnia 6 lipca 2021 roku Wykonawca wezwał Wnioskodawcę do zapłaty kwoty w wysokości (…) zł brutto tytułem niewykonania zobowiązania wynikającego z umowy – tj. zwrotu wartości niewykonanej przez podwykonawcę zabudowy systemów (…), a także do wystawienia faktury korygującej na wyżej wymienioną kwotę do faktury VAT nr (…) z dnia 8 maja 2020 roku.

Ponadto, Wykonawca wezwał Wnioskodawcę do zwrotu (…). Wykonawca wyznaczył Wnioskodawcy nieprzekraczalny termin 3 dni na zapłatę żądanej kwoty oraz taki sam termin na zwrot urządzeń. Ponadto, Wnioskodawca mógł zapłacić alternatywnie kwotę (…) zł brutto w ramach zwrotu wartości urządzeń.

Pomimo treści umowy i ustaleń Wnioskodawcy z reprezentującymi Wykonawcę kierownikami budowy i projektu, pismem z dnia 12 lipca 2021 roku Wykonawca oświadczył, że na podstawie art. 498 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U.2024.1061 t.j. z dnia 2024.07.17) (dalej: KC) dokonuje potrącenia przysługującej mu w stosunku do Wnioskodawcy wierzytelności w wysokości (…) zł z wierzytelnościami Wnioskodawcy z tytułu realizacji zawartych między stronami umów udokumentowanych między innymi fakturą VAT nr (…) z dnia 8 maja 2020 roku na kwotę (…) zł brutto, wymagalną w dniu 10 czerwca 2020 roku. Potrącenie miało być dokonane do kwoty (…) zł. Pismem z dnia 29 lipca 2021 roku Wykonawca oświadczył, że nie kwestionuje faktu wykonania przez Wnioskodawcę prac o wartości (…) zł brutto, udokumentowanych sporną fakturą.

Z uwagi na brak rozliczenia ww. umowy, Wnioskodawca skierował sprawę do Sądu.

Sąd Okręgowy wydał nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym w sprawie (…) w dniu 26 maja 2022 roku. Wykonawca w sprzeciwie od nakazu zapłaty wniósł o oddalenie powództwa w całości.

Wobec skutecznie wniesionego sprzeciwu, nakaz zapłaty stracił moc i sprawa została przekazana do Sądu Okręgowego do rozpoznania na podstawie przepisów o postępowaniu zwykłym, której nadano sygnaturę (…). Wyrokiem z dnia 26 lipca 2023 r. Sąd Okręgowy, jako Sąd I instancyjny, oddalił w całości powództwo Wnioskodawcy z uwagi na skuteczność potrącenia wierzytelności przez Wykonawcę. W ocenie Sądu doszło do ziszczenia się wszystkich wymaganych przesłanek, to jest: 1) wierzytelności były wzajemne, 2) wierzytelności były jednorodzajowe, 3) wierzytelność przedstawiana do potrącenia (aktywna) była wymagalna i 4) wierzytelność potrącana (pasywna) była zaskarżalna.

Sąd Okręgowy podkreślił, że w sprawie wierzytelność Wnioskodawcy, wynikająca z faktury VAT z dnia 8 maja 2020 roku, nie była sporna, a kontrowersje dotyczyły zgłoszonej do potrącenia wierzytelności Wykonawcy, skutecznej zmiany umowy w zakresie prac zamiennych i braku obowiązku zwrotu przez Wnioskodawcę niewykorzystanej części urządzeń, służących do jej realizacji.

Sąd Okręgowy wskazał, iż Wnioskodawca wywodził roszczenie z umowy, domagając się zasądzenia od Wykonawcy należności wynikających z nieuregulowanej przez Wnioskodawcę faktury, wystawionej tytułem robót budowlano-montażowych wykonanych na rzecz Wykonawcy w związku z zawartą umową. Na wypadek nieuwzględnienia żądania w ramach reżimu odpowiedzialności kontraktowej, Wnioskodawca alternatywnie wskazał, jako podstawę swojego żądania, przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu.

Sąd Okręgowy przyjął, iż oświadczenie Wykonawcy o potrąceniu zostało skutecznie złożone i skutkowało umorzeniem wierzytelności Wnioskodawcy. Argumentując ów postawiony pewnik prawny, Sąd I instancji odwołał się do przesłanek potrącenia z art. 498 § 1 KC, zaznaczając, że potrącenie może być skutecznie dokonane, jeżeli łącznie spełnione są: 1) wierzytelności są wzajemne, 2) wierzytelności są jednorodzajowe, 3) wierzytelność przedstawiana do potrącenia (aktywna) jest wymagalna i 4) wierzytelność potrącana (pasywna) jest zaskarżalna – uznając, że wierzytelność Wykonawcy spełniała wszystkie przesłanki kwalifikujące ją do potrącenia zgodnie z art. 498 KC W tym względzie użyto enumeratywnej argumentacji, iż po pierwsze, aby mogło dojść do potrącenia muszą istnieć dwie przeciwstawne wierzytelności. Innymi słowy: dwie osoby muszą być względem siebie jednocześnie wierzycielami i dłużnikami.

W niniejszej sprawie, zaś zdaniem Sądu Okręgowego, istniała wzajemność wierzytelność, gdyż Wykonawca był jednocześnie wierzycielem Wnioskodawcy i na odwrót. Po drugie, wierzytelności powinny być tego samego rodzaju (przesłanka jednorodzajowości) oraz obie wierzytelności nadające się do potrącenia muszą być jednorodzajowe w zakresie przedmiotu świadczenia, wywodząc ostatecznie, że wierzytelności pieniężne mają charakter jednorodzajowy, bez względu na to, czy zgodnie z treścią zobowiązania podlegają zapłacie czy rozliczeniu w postaci bezgotówkowej. To zaś, zdaniem Sądu, skoro obie wierzytelności były pieniężne, to ta przesłanka również została spełniona. Sąd Okręgowy dalej wskazał, że trzeci warunek to wymagalność wierzytelności przedstawionej do potrącenia (wierzytelności aktywnej), przy czym według Sądu I instancji strony dokonały dopuszczalnej, umownej jej modyfikacji, przewidując możliwość kompensaty przez Wykonawcę również wierzytelności niewymagalnej. Wobec powyższego okoliczność, iż w dniu złożenia oświadczenia o potrąceniu nie zaktualizował się jeszcze obowiązek zapłaty przez Wnioskodawcę, nie miał wpływu na kompensacyjny skutek oświadczenia Wykonawcy. Dalej Sąd Okręgowy wyjaśnił, że zgodnie z czwartą przesłanką, wierzytelność potrącana (pasywna) powinna być zaskarżalna, a zatem powinna istnieć możliwość dochodzenia jej przed sądem, przyjmując, że wierzytelność, której dotyczy spór ma charakter zaskarżalny, a zatem i ten wymóg został spełniony. Konkludując, Sąd I instancji doszedł do przekonania, że ziszczenie się omówionych przesłanek spowodowało powstanie stanu potrącalności, kiedy Wykonawca uzyskał możliwość potrącenia swojej wierzytelności z wierzytelnością dłużnika. Zrealizował je przez złożenie w dniu 12 lipca 2021 roku oświadczenia woli o charakterze prawo kształtującym, w wyniku którego wierzytelności umorzyły się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej. Dalej Sąd Okręgowy wyjaśnił, że Wykonawca, tak na etapie przed procesowym, jak i w toku postępowania sądowego konsekwentnie wywodził, że nie doszło do zmiany treści umowy i przez cały okres współpracy strony obowiązywała jej pierwotna wersja. Zdaniem Wykonawcy Protokół konieczności nie był dokumentem modyfikującym postanowienia umowy, ponieważ zmiany mogły być dokonywane wyłączenie na podstawie aneksu. Protokół konieczności Wykonawca uznał jedynie za dokument o charakterze technicznym, nie wywołujący zmian w prawach i obowiązkach stron uregulowanych umową główną. Ponadto Wykonawca twierdził, że kierownicy projektu i robót nie byli uprawieni do podpisania takiego protokołu z mocą zaciągania zobowiązań, ponieważ nie mieli w tym zakresie stosownego upoważnienia. Sąd Okręgowy podzielił to stanowisko strony biernej, czyli Wykonawcy. Uzasadniając wnikliwej ze swej strony oceny, wskazano, po pierwsze, w § 18 ust. 4 umowy strony jednoznacznie ustaliły, że zmiany umowy wymagają zachowania formy pisemnej pod rygorem nieważności w postaci aneksu, chyba że co innego wyraźnie wynika z jej postanowień. Zdaniem zaś Sądu I instancji, już samo to postanowienie umowne wskazywało, że warunkiem koniecznym dokonania zmiany umowy było sporządzenie aneksu w formie pisemnej zastrzeżonej ad solemnitatem.

Wyjaśniono, że dokumentem, w oparciu o który Wnioskodawca przystąpił do wykonania prac zamiennych oraz który miał legitymizować prawo Wnioskodawcy do zatrzymania niewykorzystanej części urządzeń, był Protokół konieczności. Dalej Sąd Okręgowy zaznaczył, że protokół konieczności jest to dokument wykonania robót dodatkowych lub robót zamiennych. Ma on charakter techniczny i stanowi podstawę do sporządzenia umowy na roboty dodatkowe, uzupełniające lub zmiany w umowie, jeżeli jest to prawnie możliwe. Protokół taki, jako stricte dokument techniczny, wskazujący na potrzebę zmiany zakresu prac z ich wyszczególnieniem, mógł być podpisany przez kierownika projektu lub kierownika robót. Wszak były to osoby z odpowiednimi kompetencjami merytorycznymi, dedykowane do przedmiotowego projektu i odpowiedzialne wobec Wykonawcy za planowanie, realizację i jego zamknięcie, które były najlepiej zorientowane w tym, jakie działania są niezbędne, by osiągnąć zamierzony cel i zakończyć projekt sukcesem. Niemniej, zdaniem Sądu Okręgowego, uprawnienie do zarządzenia projektem, czy też pracami wykonywanymi w jego ramach nie jest jednak tożsame z uprawieniem do zaciąganiem zobowiązań finansowych, modyfikacją umowy stron co do jej zakresu rzeczowego, gdzie konieczne jest legitymowanie się stosownym pełnomocnictwem. Sąd I instancji zaznaczył, że przesłuchiwani w toku postępowania przedstawiciele Wykonawcy zeznali, że nie dysponowali dokumentem pełnomocnictwa udzielonego przez Wykonawcę do dokonywania w jej imieniu zmian w umowie, a swoją kompetencję do podpisania Protokołu konieczności, z mocą modyfikującą kontrakt, wywodzili z zakresu swoich obowiązków służbowych. Sąd dodał, że Wykonawca nie potwierdził, by wskazane wyżej osoby były umocowane do aneksowania umowy, co więcej spółka nie potwierdziła skuteczności i ważności czynności prawnej dokonanej przez te osoby. Nadto, zdaniem Sądu I instancji, Protokół konieczności z dnia 9 stycznia 2020 roku poprzez szczegółowe określenie prac zamiennych, ich wycenę na blisko (…) złotych brutto oraz przyznanie Wnioskodawcy prawa zatrzymania niewykorzystanych urządzeń, nie był tylko dokumentem technicznym, lecz stanowił ingerencję w prawa i obowiązki stron określone umową z dnia 18 grudnia 2018 roku, modyfikując je w istotny sposób. Tym samym, zdaniem Sądu, rzeczony dokument zawierał essentialia negotii aneksu, z tej też przyczyny, do swej ważności wymagał podpisu osób uprawnionych do reprezentacji Wykonawcy. Dokonując dodatkowej argumentacji owego aksjomatu, Sąd Okręgowy odwołał się do dyspozycji art. 103 § 1 KC, wskazując, że zawierający umowę, jako pełnomocnik, nie ma umocowania albo przekroczy jego zakres, ważność umowy zależy od jej potwierdzenia przez osobę, w której imieniu umowa została zawarta. Na gruncie przedmiotowej sprawy – wobec przekroczenia zakresu umocowania przez kierownika projektu i kierownika robót – ważność ewentualnych uzgodnień dotyczących wykonania przez Wnioskodawcę spornych prac, zależała od ich potwierdzenia przez Wykonawcę we właściwej formie (tj. w formie pisemnej wymaganej pod rygorem nieważności zgodnie z zapisami umowy), co jak wyżej wskazano, nie miało miejsca. Ponadto, zdaniem Sądu I instancji, wątpliwa była kwestia wiedzy Wykonawcy o tym, że powstał taki dokument jak Protokół konieczności.

W konsekwencji Sąd Okręgowy stwierdził, iż pomiędzy Wnioskodawcą a Wykonawcą nie doszło do ważnego zawarcia aneksu do umowy. Dokonując reasumpcji, Sąd I instancji zaznaczył, że sam Protokół konieczności, podpisany przez osoby nieumocowane do reprezentowania stron w obrocie prawnym, był jedynie dokumentem dotyczącym kwestii technicznych, czynnością faktyczną. Nie mógł być zatem traktowany jako dokument potwierdzający zawarcie aneksu do umowy o roboty budowlane tym bardziej, że zmiana stosunku umownego została dopuszczona, zgodnie z łączącą strony umową, tylko w formie pisemnego aneksu. W ocenie zatem Sądu Okręgowego aneks do umowy nie został zawarty, gdyż nie można było uznać Protokołu konieczności za dokument zmieniający postanowienia umowy.

Odnosząc się do alternatywnie wskazanej podstawy żądania, Sąd Okręgowy nie uwzględniwszy powództwa także na tej podstawie i zaznaczył, że w myśl art. 405 KC kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. W tym zakresie Sąd podzielił powszechnie akceptowany w orzecznictwie pogląd, zgodnie z którym gdy brak jest podstaw do zasądzenia równowartości robót dodatkowych jako wynagrodzenia za roboty budowlane – z powodu nieważności umowy, która miała być źródłem powstania zobowiązania z tego tytułu – nie ma przeszkód, aby równowartość tych robót uwzględnić na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu, gdy nie będzie wątpliwości, że o wartość taką wzbogacony został Wykonawca. W tym zakresie przytoczono stanowisko judykatury oraz wywiedziono, że w doktrynie i orzecznictwie prezentowane jest stanowisko o niedopuszczalności zbiegu bezpodstawnego wzbogacenia z roszczeniem o wykonanie zobowiązania umownego, ale w niniejszej sprawie zbieg taki nie zachodzi. W tym względzie wyjaśniono, że o ile przyjąć, że prace zrealizowano w oparciu o Protokół konieczności, zaś wykonane na tej podstawie prace należy traktować jako świadczenie nienależne w rozumieniu art. 410 § 1 KC w zw. z art. 405 KC. Jak stanowi art. 410 § 2 KC, świadczenie jest nienależne, jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia. Rozwijając ów wątek, na podstawie zebranych dowodów Sąd Okręgowy ustalił, iż prace zamienne musiały zostać wykonane, aby realizacja projektu przebiegała prawidłowo i to w interesie Wykonawcy, tak aby mógł on w terminie przedstawić inwestorowi obiekt do odbioru, uniknąć naliczenia kar umownych i obniżenia wiarygodności. Dalej zaznaczono, że bezpodstawne wzbogacenie po stronie Wykonawcy to wartość niewypłaconego Wnioskodawcy wynagrodzenia za prace zamienne, które Wykonawca musiałby zapłacić Wnioskodawcy, gdyby aneks był ważnie zawarty, ograniczone do kwoty (…) zł brutto, gdyż tylko takiej Wnioskodawca dochodził pozwem jako roszczenie alternatywne. Dalej wyjaśniono, że wzbogacenie wyrażało się w przedmiotowym zakresie w zaoszczędzeniu środków na wypłatę należnego wynagrodzenia innym podmiotom. Sąd wskazał jednak, że Wierzytelność wzajemna Wykonawcy wynikająca z niewykonania umowy przez Wnioskodawcę w pierwotnym kształcie wynosiła (…) zł i obejmowała roszczenie o zwrot wartości niewykonanej przez Wnioskodawcę zabudowy urządzeń w kwocie (…) zł brutto oraz o zwrot (…) o wartości (…) zł brutto. Tak więc, według Sądu Okręgowego, na skutek złożonego skutecznie oświadczenia o potrąceniu doszło do umorzenia wierzytelności Wnioskodawcy, jako niższej, co doprowadziło ostatecznie do oddalenia powództwa w całości.

Podsumowując wyrok Sądu Okręgowego, Sąd ten uznał, że protokół konieczności jako dokument dotyczący kwestii technicznych, o ile nie mógł być dokumentem zmieniającym umowę i nie można mu przypisać cechy aneksu, o tyle ma już znaczenie i wartość na poziomie oceny bezpodstawnego wzbogacenia po stronie Wykonawcy.

Sąd I instancji wskazał jednoznacznie, że bezpodstawne wzbogacenie po stronie Wykonawcy stanowi wartość niewypłaconego Wnioskodawcy wynagrodzenia za prace zamienne, które Wykonawca musiałby zapłacić Wnioskodawcy, gdyby aneks był ważnie zawarty. Sąd wskazał, że wzbogacenie na gruncie przedmiotowej sprawy wyraża się w zaoszczędzeniu przez Wykonawcę środków na wypłatę należnego wynagrodzenia wynikającego z działań opisanych w protokole konieczności.

Sąd nie uznał jednak zasadności powództwa alternatywnego dochodzonego przez Wnioskodawcę jako bezpodstawne wzbogacenie co do kwoty (…) zł, wyjaśniając, że Wykonawca posiadał w stosunku do Wnioskodawcy również wierzytelność. Sąd uznał zatem podwójne potrącenie, bowiem uznał zasadność potrącenia i na wierzytelności wynikającej z umowy i na wierzytelności wynikającej z bezpodstawnego wzbogacenia.

Wyrok został zaskarżony przez Wnioskodawcę w całości. Wniosek apelacji obejmował zmianę wyroku w całości i uwzględnienie powództwa przez zasądzenie od Wykonawcy na rzecz Wnioskodawcy kwoty (…) zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w transakcjach handlowych od dnia 11 czerwca 2020 roku do dnia zapłaty oraz rozliczenie kosztów postępowania za obie instancje.

Wyrokiem z dnia 18 kwietnia 2024 r. Sąd Apelacyjny na skutek apelacji Wnioskodawcy zmienił zaskarżony wyrok w całości w ten sposób, że:

a)  w punkcie pierwszym zasądził od Wykonawcy na rzecz Wnioskodawcy (…) zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w transakcjach handlowych od dnia 11 czerwca 2020 roku do dnia zapłaty;

b)  w punkcie drugim zasądził od Wykonawcy na rzecz Wnioskodawcy kwotę (…) zł tytułem zwrotu kosztów procesu oraz zasądził od Wykonawcy na rzecz Wnioskodawcy kwotę (…) zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się rozstrzygnięcia o kosztach postępowania do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów procesu w postępowaniu apelacyjnym.

W uzasadnieniu wyroku Sąd Apelacyjny wskazał, iż Sąd I instancji co do zasady prawidłowo ustalił stan faktyczny, z tym że pominął zapisy § 3 ust. 1 umowy, z którego to zapisu wynikało, że wynagrodzenie określone w umowie miało charakter ryczałtowy, przy założeniu, że: „wynagrodzenie może ulec zmianie jedynie w przypadkach określonych Umową”. Analiza zapisów umowy z dnia 18 grudnia 2018 roku dokonana przez Sąd Apelacyjny w świetle przyjętych założeń tak zwanej apelacji pełnej nie doprowadziła do wniosku, iż jakoby w treści umowy strony zawarły przypadki pozwalające dokonywać zmiany wynagrodzenia ryczałtowego. W szczególności żaden zapis umowy nie odnosi się do przedmiotowo istotnych dla sprawy możliwości zmiany wynagrodzenia w sytuacji zmiany zakresu przedmiotu umowy z wyłącznej przyczyny leżącej po stronie Wykonawcy. Nie mniej jednak dalej stawiane zarzuty co do dokonania oceny tego istotnego elementu kształtowania wynagrodzenia – czyli konkluzji Sądu I instancji, co do zasady należy rozpatrywać nie w elementach naruszeń stanu faktycznego i dokonania swobodnej jego oceny, a już w aspekcie przełożenia jego na prawo materialne. Tyczy się to choćby kwestii ustaleń Sądu Okręgowego o wykonaniu umowy w całości i poczynionych na tym tle kwestii błędnych konkluzji o zasadności potrącenia, czy też kwestii braku zmiany umowy w świetle protokołu konieczności.

Sąd Apelacyjny, uzupełniając ustalenia faktyczne, stanowiące ramy oceny materialnej i dokonując jego podsumowania i uwypuklenia dla potrzeb rozpoznania apelacji, wskazał, że bez wątpienia uznać należy, co po części ustalił Sąd Okręgowy, że strony łączyła umowa z dnia 18 grudnia 2018 roku umowa o wykonanie robót budowlanych, zgodnie z którą Wykonawca powierzył Wnioskodawcy, jako podwykonawcy, wykonanie robót budowlano-montażowych. Przedmiotem tych prac był zakup i zabudowa urządzeń systemowych (…). Wnioskodawca zobowiązał się zrealizować i ukończyć roboty do dnia 30 września 2019 roku za wynagrodzeniem ryczałtowym w wysokości (…) zł brutto. Nadto strony założyły, iż wynagrodzenie może ulec zmianie jedynie w przypadkach określonych Umową, przy czym takowe warunki w umowie zasadniczej z dnia 18 grudnia 2018 roku nie zostały zawarte, w szczególności nie odniesiono się weń do sytuacji zmiany zakresu przedmiotu umowy z wyłącznej przyczyny leżącej po stronie Wykonawcy. W toku prowadzenia prac, bez przyczynienia się Wnioskodawcy, nastąpiła zaś konieczność zmiany zakresu robót o ilość montaży sprzętu, przy dokonaniu robót zamiennych potrzebnych do zakończenia szczerzej rozumianego kontraktu.

Uwzględniając powyższe, Sąd Apelacyjny po pierwsze stwierdził, że ustalenia faktyczne sądu pierwszej instancji akceptuje w części uzupełnionej własnymi ustaleniami uwypuklonymi w treści uzasadnienia wyroku II instancyjnego powyżej, a zatem co do zasady w części niekwestionowanej czy uzupełnionej przez Sąd II instancji, uznaje za trafne i jako takie akceptuje, przyjmuje za własne i wplata w podstawę swojego rozstrzygnięcia, bez konieczności ponownego ich przytaczania.

Sąd Apelacyjny wskazał, że o ile nie można wyłączyć obniżenia lub podwyższenia wynagrodzenia ryczałtowego, to sprzeczne z istotą tego wynagrodzenia jest kierowanie się wyłącznie wartością prac niewykonanych lub dodatkowych, jako czynnika decydującego o modyfikacji wysokości wynagrodzenia. Zmiana wysokości wynagrodzenia ryczałtowego może nastąpić wyłącznie pod tym warunkiem, że doszło do zmiany wartości transakcyjnej wykonanego przedmiotu umowy. Niezbędne jest zatem ustalenie, w jakim stosunku do wartości zadania określonego w umowie pozostają roboty dodatkowe lub niewykonane.

Konieczne jest również dodanie, że Wykonawca od wyroku (…) z dnia 18 kwietnia 2024 r. Sądu Apelacyjnego wniósł skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego, której została nadana sygnatura akt sprawy (…). Skarga ta na dzień złożenia niniejszego wniosku wspólnego o wydanie interpretacji indywidualnej, nie została rozstrzygnięta i żadne orzeczenie w tej sprawie nie zostało wydane.

Z kolei kwota zasądzona w pkt 1 wyroku z dnia 18 kwietnia 2024 r. Sądu Apelacyjnego , tj. kwota (…) zł wraz z zasądzonymi odsetkami, została w całości wyegzekwowana w postępowaniu egzekucyjnym przez komornika sądowego.

Wnioskodawca, w związku z wydanym przez Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 26 lipca 2023 r., w którym, jak zostało wyżej wskazane, nie uznał jednak zasadności powództwa alternatywnego dochodzonego przez Wnioskodawcę jako bezpodstawne wzbogacenie co do kwoty (…) zł brutto, ponieważ zdaniem Sądu I instancji wierzytelność ta została skutecznie potrącona. Biorąc to pod uwagę, Wnioskodawca wniósł w dniu 29 grudnia 2023 r. pozew o zapłatę kwoty (…) zł brutto wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 29 grudnia 2023 roku do dnia zapłaty oraz zasądzenia od Wykonawcy na rzecz Wnioskodawcy kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia orzeczenia do dnia zapłaty. Roszczenie to ma swoje faktyczne źródło w bezpodstawnym wzbogaceniu po stronie Wykonawcy o wartość niewypłaconego Wnioskodawcy wynagrodzenia za prace zamienne stwierdzone protokołem konieczności.

Powyższa kwota jest różnicą między kwotą wynikającą z protokołu konieczności (…) zł brutto a kwotą wskazaną w postępowaniu prawomocnie zakończonym przed Sądem Apelacyjnym jako roszczenie alternatywne w kwocie (…) zł brutto. Wnioskodawca w momencie składania pozwu w dniu 29 grudnia 2023 r. nie mógł bowiem o to samo roszczenie wnieść nowego powództwa.

Wykonawca, wobec wniesionego w dniu 29 grudnia 2023 r., w dniu 29 sierpnia 2024 r. wniósł odpowiedź na pozew, domagając się jego oddalenia w całości.

Wnioskodawca do kwoty dochodzonej pozwem o zapłatę z dnia 29 grudnia 2023 r., tj. kwoty (…) zł brutto, tj. kwoty (…) zł netto i (…) zł podatku od towarów i usług, nie wystawił ani faktury ani noty obciążeniowej ani żadnego innego dokumentu księgowego.

Wnioskodawca nie wykazał również tej kwoty ani w przychodach podatkowych ani w deklaracji VAT-7.

Wnioskodawca ujął fakturę z dnia 08 maja 2020 roku w księgach rachunkowych za okres maj 2020 r., wykazał podatek należny w deklaracji VAT-7 za okres maj 2020 r. oraz odprowadził zaliczkę na podatek dochodowy.

Wnioskodawca, za żaden z okresów począwszy od stycznia 2020 r., ani nie wystawił faktury korekty do faktury z dniu 08 maja 2020 roku na łączną kwotę (…) zł netto powiększone o 23% VAT, tj. o kwotę (…) zł podatku od towarów i usług, tj. łącznie kwotę (…) zł brutto ani nie dokonał korekty deklaracji VAT dotyczącej kwoty (…) zł brutto.

Wnioskodawca, w deklaracji VAT-7 za okres wrzesień 2020 r., do faktury z dnia 08 maja 2020 roku skorzystał z ulgi na złe długi w rozumieniu art. 89a ust. 1 i ust. 1a VAT.

Wnioskodawca, w wyniku skutecznie przeprowadzonego postępowania egzekucyjnego przez komornika sądowego, uzyskał w maju 2024 r. wpływ środków z tej faktury i w tym samym okresie, tj. w maju 2024 r. Wnioskodawca zwiększył podstawę opodatkowania oraz kwotę VAT należnego w rozliczeniu za okres, w którym należność z tej faktury została uregulowana, tj. w okresie maj 2024 r.

Wnioskodawca w rozliczeniu rocznym PIT-36L za rok 2020 r. ujął wartość faktury z dnia 08 maja 2020 roku na łączną kwotę (…) zł netto jako wartość wierzytelności zmniejszających podstawę opodatkowania do rozliczenia w kolejnych latach podatkowych, o której mowa w art. 26i ust. 3 ustawy PIT.

Wnioskodawca, w wyniku skutecznie przeprowadzonego postępowania egzekucyjnego przez komornika sądowego, uzyskał w maju 2024 r. wpływ środków z tej faktury i w tym samym okresie, tj. w maju 2024 r. Wnioskodawca zaliczył ją ponownie do przychodów podatkowych.

Wnioskodawca za żaden z okresów począwszy od stycznia 2020 r. nigdy nie wykazał przychodu podatkowego ani nie dokonał również korekty przychodu o kwotę dochodzoną pozwem z dnia 29 grudnia 2023 r. na kwotę (…) zł brutto, tj. kwoty (…) zł netto.

Wnioskodawca za żaden z okresów począwszy od stycznia 2020 r. nigdy nie wykazał podatku naliczonego od kwoty dochodzonej pozwem z dnia 29 grudnia 2023 r. na kwotę (…) zł brutto, tj. kwoty (…) zł podatku od towarów i usług.

Wnioskodawca od faktur dokumentujących nabycie materiałów i usług niezbędnych do wykonania czynności wskazanych w protokole konieczności odliczył VAT naliczony od tych transakcji w pełnej wysokości, jak również ujął te faktury w kosztach uzyskania przychodów .

Wnioskodawca w trakcie postępowania sądowego zakończonego przed Sądem Apelacyjnym, jak i w trakcie postępowania sądowego zakończonego przed Sądem Okręgowym, korzystał za odpłatnością z usług pełnomocnika profesjonalnego. Z faktur wystawionych przez tego pełnomocnika profesjonalnego Wnioskodawca odliczył VAT naliczony od tych transakcji w pełnej wysokości, jak również rozliczył w kosztach uzyskania przychodów.

W stosunku do Wnioskodawcy, w powyższym zakresie nie toczyło się nigdy postępowanie podatkowe.

Uzupełnienie

Czy zasądzona na Pana rzecz kwota (…) zł została przez Pana otrzymana; jeżeli tak – proszę wskazać datę jej otrzymania?

Nie, kwoty (…) zł do dnia dzisiejszego nie otrzymał Pan, gdyż (…) wniósł do Sądu Najwyższego o kasację wyroku.

Czy ustawowe odsetki za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się rozstrzygnięcia o kosztach postępowania do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów procesu w postępowaniu apelacyjnym, o której mowa w pytaniu nr 3, zostały przez Pana otrzymane; jeżeli tak – proszę wskazać datę ich otrzymania?

Tak, ustawowe odsetki za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się rozstrzygnięcia o kosztach postępowania do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów procesu w postępowaniu apelacyjnym, o której mowa w pytaniu nr 3, zostały przez Pana otrzymane w dniu 29.05.2024 r.

Czy przedmiotem pytania nr 1 jest wyłącznie kwota (…) zł brutto; jeżeli nie – proszę wskazać jakie dokładnie kwoty są przedmiotem tego pytania?

Przedmiotem pytania nr 1 jest cała kwota zasądzona wyrokiem z dnia 18 kwietnia 2024 r. Sąd Apelacyjny, tj. kwota (…) zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w transakcjach handlowych od dnia 11 czerwca 2020 roku do dnia zapłaty oraz kwota (…) zł tytułem zwrotu kosztów procesu oraz kwota (…) zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się rozstrzygnięcia o kosztach postępowania do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów procesu w postępowaniu apelacyjnym.

Czy wystawiona przez Pana 8 maja 2020 r. faktura na łączną kwotę (…) zł netto, tj. (…) zł brutto dokumentowała usługi budowlane i/lub usługi budowlano-montażowe – zgodnie z zawartą 18 grudnia 2018 r. Umową?

Tak, jest to faktura do zawartej umowy, tj. końcowe 10% wartości umowy. Umowa została podpisana przez osoby uprawnione do reprezentacji.

Czy kwota dochodzona pozwem z dnia 29 grudnia 2023 r., tj. (…) zł (netto) to kwota dotycząca wynagrodzenia za usługi budowlane i/lub usługi budowlano-montażowe,

-     jeśli nie – proszę wyjaśnić wykonania jakich dokładnie usług/dostawy jakich towarów dotyczy ww. kwota;

-     jeśli tak – proszę wskazać, kiedy dokładnie usługi budowlane i/lub usługi budowlano-montażowe zostały wykonane;

-     czy wystawił Pan fakturę na kwotę dochodzoną pozwem z dnia 29 grudnia 2023 r., tj. (…) zł (netto). Jeśli nie – dlaczego?

Tak, kwota dochodzona pozwem z dnia 29 grudnia 2023 r., tj. (…) zł (netto) to kwota dotycząca wynagrodzenia za usługi budowlane i/lub usługi budowlano-montażowe.

Usługi budowlane i/lub usługi budowlano-montażowe objęte pozwem z dnia 29 grudnia 2023 r., zostały wykonane 11 lutego 2020 r.

Nie, do kwoty dochodzonej pozwem z dnia 29 grudnia 2023 r., tj. (…) zł (netto) nie została wystawiona faktura, ponieważ protokół konieczności, jak uznał Sąd Okręgowy i Apelacyjny, był dokumentem technicznym, nosił znamiona aneksu, ale nie miał charakteru aneksu do umowy, więc aneksem nie był, a ponieważ nie był aneksem, to nie zrodził stosunku zobowiązaniowego pomiędzy Wnioskodawcą a Wykonawcą.

W konsekwencji Sąd Okręgowy stwierdził, że pomiędzy Wnioskodawcą a Wykonawcą nie doszło do ważnego zawarcia aneksu do umowy podwykonawczej, dotyczącej prac zamiennych z prawem do zatrzymania części urządzeń.

Kiedy dokładnie nastąpiło faktyczne zakończenie Pana prac (usług) np. zgłoszenie ich do odbioru, które dokumentowała faktura na łączną kwotę (…) zł netto, tj. (…) zł brutto?

Faktyczne zakończenie prac (usług), które dokumentowała faktura na łączną kwotę (…) zł netto, tj. (…) zł brutto, nastąpiło w dniu 30 kwietnia 2020 r.

Czy na kwotę (…) zł wystawił Pan fakturę i czy kwotę tą Pan otrzymał (jeśli tak – kiedy)?

W dniu 31 grudnia 2018 r. przez Wnioskodawcę na rzecz Wykonawcy została wystawiona faktura nr (…) na kwotę (…) zł netto. Faktura została wystawiona z adnotacją „odwrotne obciążenie”. Na fakturze nie było wykazanego VAT należnego. Nazwa usługi na fakturze została określona jako „zgodnie z umową. Zgodnie z załączonym protokołem przekazania”.

Wykonawca opłacał tę fakturę w następujących datach:

1)  08 marca 2019 r. kwota (…) zł;

2)  29 marca 2019 r. kwota (…) zł;

3)  29 kwietnia 2019 r. kwota (…) zł;

4)  30 kwietnia 2019 r. kwota (…) zł;

5)  24 września 2019 r. kwota (…) zł;

6)  05 grudnia 2019 kwota (…) zł;

7)  06 lutego 2020 kwota (…) zł.

Końcowo, działając według Pana najlepszej wiedzy, do umowy została wystawiona faktura w dniu 8 maja 2020 r. na łączną kwotę (…) zł netto.

Dopiero Sąd Okręgowy, a następnie Sąd Apelacyjny wskazał, że roszczenie o zapłatę tej kwoty ma swoje faktyczne źródło w bezpodstawnym wzbogaceniu po stronie Wykonawcy o wartość niewypłaconego Wnioskodawcy wynagrodzenia za prace zamienne stwierdzone protokołem konieczności.

Czy wyrok z dnia 18 kwietnia 2024 r. Sądu Apelacyjnego jest wyrokiem prawomocnym; jeżeli tak – proszę wskazać datę uprawomocnienia się tego wyroku?

Tak, wyrok z dnia 18 kwietnia 2024 r. Sądu Apelacyjnego jest wyrokiem prawomocnym. Data prawomocności: 18 kwietnia 2024 r.

Czy kwota dochodzona pozwem z dnia 29 grudnia 2023 r. została zasądzona prawomocnym wyrokiem Sądu; jeżeli tak, proszę wskazać datę uprawomocnienia się tego wyroku?

Nie, kwota dochodzona pozwem z dnia 29 grudnia 2023 r. nie została zasądzona prawomocnym wyrokiem Sądu. Sprawa ta aktualnie jest rozpoznawana przez Sąd I instancji.

Czy kwota dochodzona pozwem z dnia 29 grudnia 2023 r., tj. (…) zł (netto) została przez Pana otrzymana; jeżeli tak – proszę wskazać datę jej otrzymania?

Nie, kwota dochodzona pozwem z dnia 29 grudnia 2023 r., tj. (…) zł (netto) nie została przez Pana otrzymana.

Jakie czynności, operacje składają się na kwotę (…) zł (netto); proszę dokładnie opisać czego ta kwota dotyczy?

Na kwotę (…) zł (netto) składają się te czynności objęte protokołem konieczności, które nie zostały objęte fakturą, tj.

Nie jest natomiast możliwe wydzielenie czynności lub operacji, jakie składają się na kwotę (…) zł (netto). Czynności objęte protokołem końcowym, którego wartość całkowita, jak zostało wyżej już opisane, to kwota (…) zł (brutto), przedstawia poniższa tabela.

(…).

Czy kwota (…) zł (netto) jest związana z urządzeniami, które ze względu na zmianę projektu wykonawczego nie zostały wykorzystane; jeżeli tak proszę opisać ten związek?

Nie, kwota (…) zł (netto) nie jest związana z urządzeniami, które ze względu na zmianę projektu wykonawczego nie zostały wykorzystane.

Kwota ta to różnica między kwotą wynikającą z protokołu konieczności ((…) złotych) a kwotą (…) zł netto ((…) zł brutto).

Dlaczego wystawił Pan fakturę (…) tylko na kwotę (…) zł netto ((…) zł brutto), a nie na kwotę (…) zł netto ((…) zł brutto)?

Fakturę (…) wystawił Pan tylko na kwotę (…) zł netto ((…) zł brutto), a nie na kwotę (…) zł netto ((…) zł brutto), ponieważ wartość przedmiotu odbioru wynosiła (…) zł netto, tj. (…) zł brutto. Stąd też fakturę (…) wystawił Pan tylko na kwotę (…) zł netto.

Pytania

1. Czy kwota zasądzona wyrokiem z dnia 18 kwietnia 2024 r. przez Sąd Apelacyjny powinna zostać zakwalifikowana jako przychody z tytułu działalności gospodarczej i opodatkowana podatkiem dochodowym od osób fizycznych?

2. Jeżeli odpowiedź na pytanie nr 1 jest twierdząca, to w jakim okresie, zgodnie z ustawą z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U.2024.226 t.j. z dnia 2024.02.21) Wnioskodawca powinien wykazać przychód zasądzonej przez Sąd Apelacyjny kwoty (…) zł brutto?

3. Czy zasądzona na rzecz Wnioskodawcy kwota (…) zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się rozstrzygnięcia o kosztach postępowania do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów procesu w postępowaniu apelacyjnym stanowi przychód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych?

4. Czy kwota dochodzona pozwem z dnia 29 grudnia 2023 r. w kwocie netto, tj. (…) zł stanowi przychód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych?

5. Jeżeli odpowiedź na pytanie nr 4 jest twierdząca, to w jakim okresie Wnioskodawca powinien ten przychód, tj. kwotę (…) zł netto, wykazać?

Pana stanowisko w sprawie

W Pana ocenie – w odniesieniu do pytania nr 1 – za działalność gospodarczą albo pozarolniczą działalność gospodarczą zgodnie z art. 5a pkt 6 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U.2024.226 t.j. z dnia 2024.02.21) (dalej: ustawa PIT), uznaje się działalność zarobkową:

1)  wytwórczą, budowlaną, handlową, usługową,

2)  polegającą na poszukiwaniu, rozpoznawaniu i wydobywaniu kopalin ze złóż,

3)  polegającą na wykorzystywaniu rzeczy oraz wartości niematerialnych i prawnych

-   prowadzoną we własnym imieniu bez względu na jej rezultat, w sposób zorganizowany i ciągły, z której uzyskane przychody nie są zaliczane do innych przychodów ze źródeł wymienionych w art. 10 ust. 1 pkt 1, 2 i 4-9 ustawy PIT.

Zatem za prowadzenie działalności gospodarczej należy uznać działalność, nawet jeśli nie przynosi rezultatu. Najważniejszym aspektem jest jej charakter, to znaczy zorganizowany i ciągły. Powtarzalność działań, jak również prowadzenie działalności w sposób systematyczny i metodyczny ma wpływ na kwalifikację osiąganych przychodów do tego źródła.

Zgodnie z generalną zasadą powszechności opodatkowania wyrażoną w art. 9 ust. 1 ustawy PIT opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21, 52, 52a i 52c oraz dochodów, od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku.

Jednak, aby zastosowanie mogły znaleźć postanowienia ustawy PIT, w konkretnej sytuacji, u podatnika musi powstać przychód. Następnie przychód ten musi mieścić się w katalogu źródeł przychodów zdefiniowanych w ustawie PIT.

Katalog ten został określony w art. 10 ust. 1 ustawy PIT, wskazując, że źródłami przychodów są:

1)  stosunek służbowy, stosunek pracy, w tym spółdzielczy stosunek pracy, członkostwo w rolniczej spółdzielni produkcyjnej lub innej spółdzielni zajmującej się produkcją rolną, praca nakładcza, emerytura lub renta;

2)  działalność wykonywana osobiście;

3)  pozarolnicza działalność gospodarcza;

4)  działy specjalne produkcji rolnej;

5)  (uchylony);

6)  najem, podnajem, dzierżawa, poddzierżawa oraz inne umowy o podobnym charakterze, w tym również dzierżawa, poddzierżawa działów specjalnych produkcji rolnej oraz gospodarstwa rolnego lub jego składników na cele nierolnicze albo na prowadzenie działów specjalnych produkcji rolnej, z wyjątkiem składników majątku związanych z działalnością gospodarczą;

7)  kapitały pieniężne i prawa majątkowe, w tym odpłatne zbycie praw majątkowych innych niż wymienione w pkt 8 lit. a-c;

8)  odpłatne zbycie, z zastrzeżeniem ust. 2:

a)  nieruchomości lub ich części oraz udziału w nieruchomości,

   b)  spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego lub użytkowego oraz prawa do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej,

   c)  prawa wieczystego użytkowania gruntów,

d)  innych rzeczy,

-   jeżeli odpłatne zbycie nie następuje w wykonaniu działalności gospodarczej i zostało dokonane w przypadku odpłatnego zbycia nieruchomości i praw majątkowych określonych w lit. a-c – przed upływem pięciu lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło nabycie lub wybudowanie, a innych rzeczy – przed upływem pół roku, licząc od końca miesiąca, w którym nastąpiło nabycie; w przypadku zamiany okresy te odnoszą się do każdej z osób dokonującej zamiany;

    8a) działalność prowadzona przez zagraniczną jednostkę kontrolowaną;

    8b) niezrealizowane zyski, o których mowa w art. 30da;

9) inne źródła.

Dodatkowo przychód ten nie może podlegać wyłączeniu od opodatkowania – stosownie do przepisów art. 2 ustawy PIT.

Zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy PIT przychodami, z zastrzeżeniem art. 14-15, art. 17 ust. 1 pkt 6, 9, 10 w zakresie realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych, pkt 11, art. 19, art. 25b, art. 30ca, art. 30da i art. 30f, są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń.

O uzyskaniu przychodu w rozumieniu ustawy PIT można więc mówić w każdej sytuacji, gdy podatnik, czy to na skutek otrzymania określonych wartości majątkowych (środków pieniężnych, świadczeń w naturze, czy też innych nieodpłatnych świadczeń), czy też, gdy na skutek określonego zdarzenia powodującego zmniejszenie jego zobowiązań wobec innych podmiotów, uzyskuje określone przysporzenie majątkowe.

Wskazać również należy, że dla celów podatkowych przyjmuje się – co znajduje potwierdzenie w orzecznictwie – że pojęcie nieodpłatnego świadczenia, o którym mowa w art. 11 ust. 1 ustawy PIT, ma szerszy zakres niż w prawie cywilnym. Obejmuje ono bowiem wszystkie zjawiska gospodarcze i zdarzenia prawne, których następstwem jest uzyskanie korzyści kosztem innego podmiotu, lub te wszystkie zdarzenia prawne i zdarzenia gospodarcze, których skutkiem jest nieodpłatne, to jest niezwiązane z kosztami lub inną formą ekwiwalentu, przysporzenie majątku tej osobie, mające konkretny wymiar finansowy.

Stosownie do art. 14 ust. 1 ustawy PIT za przychód z działalności, o której mowa w art. 10 ust. 1 pkt 3, uważa się kwoty należne, choćby nie zostały faktycznie otrzymane, po wyłączeniu wartości zwróconych towarów, udzielonych bonifikat i skont. U podatników dokonujących sprzedaży towarów i usług opodatkowanych podatkiem od towarów i usług za przychód z tej sprzedaży uważa się przychód pomniejszony o należny podatek od towarów i usług.

Literalna wykładnia powołanego przepisu prowadzi do wniosku, że do przychodów podatkowych zalicza się takie przychody, które w danym momencie są trwałe, definitywne i bezwarunkowe. Do przychodów podatkowych podatnik winien zaliczyć tylko takie przychody, które są mu należne. Nie będą to zatem jakiekolwiek przychody, lecz przychody, w stosunku do których podatnikowi przysługiwać będzie prawo do ich otrzymania i które stanowić będą jego trwałe przysporzenie majątkowe. Przychodem jest zatem takie przysporzenie majątkowe o charakterze trwałym, które definitywnie powiększa aktywa osoby fizycznej.

Co do zasady, do przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej należą wszystkie przychody osiągane w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą określone w art. 14 ust. 1 i 2 PIT, z wyjątkiem przychodów wymienionych w art. 14 ust. 3 ustawy PIT.

Ogólną zasadę ustalania momentu uzyskania przychodów z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej określa art. 14 ust. 1c ustawy PIT, w myśl którego:

Za datę powstania przychodu, o którym mowa w ust. 1, uważa się, z zastrzeżeniem ust. 1e, 1h-1j i 1n-1p, dzień wydania rzeczy, zbycia prawa majątkowego lub wykonania usługi, albo częściowego wykonania usługi, nie później niż dzień:

1)  wystawienia faktury albo

2)  uregulowania należności.

Z tego przepisu wynika, że przychód powstaje – co do zasady – w dniu wydania rzeczy, zbycia prawa majątkowego lub wykonania usługi albo częściowego wykonania usługi. Jeżeli jednak przed tym dniem zostanie wystawiona faktura albo zostanie uregulowana należność, to przychód powstanie odpowiednio wcześniej.

Zatem przychód podatkowy dla celów podatku dochodowego od osób fizycznych, w przypadku świadczenia usług, powstaje w dniu wykonania usługi albo częściowego wykonania usługi. Wyjątek od tej zasady stanowi:

·   wystawienie faktury w terminie wcześniejszym niż faktyczne wykonanie usługi albo częściowe wykonanie usługi – datą powstania przychodu będzie w tym przypadku dzień wystawienia faktury (o ile uregulowanie należności nie nastąpiło wcześniej),

·   uregulowanie należności przed wykonaniem usługi albo częściowym wykonaniem usługi – datą powstania przychodu będzie w tym przypadku dzień otrzymania należności (o ile wcześniej nie wystawiono faktury).

Ponadto zgodnie z art. 14 ust. 3 pkt 3a ustawy PIT:

Do przychodów, o których mowa w ust. 1 i 2, nie zalicza się zwróconych innych wydatków niezaliczonych do kosztów uzyskania przychodów.

Powyższy przepis wyłącza z przychodów z działalności gospodarczej kwoty zwrócone podatnikowi na pokrycie wydatków, które nie zostały zaliczone do kosztów uzyskania przychodów tej działalności. Odnosząc się szczegółowo do tego unormowania, wskazać należy, że „zwrot” w języku powszechnym oznacza oddanie, zwrócenie czegoś. Użyte w art. 14 ust. 3 pkt 3a PIT określenie „inne wydatki” koresponduje natomiast z poprzedzającym go art. 14 ust. 3 pkt 3 PIT, dotyczącym zwrotu określonego rodzaju wydatków.

W myśl tego przepisu:

Do przychodów, o których mowa w ust. 1 i 2, nie zalicza się zwróconych, umorzonych lub zaniechanych podatków i opłat stanowiących dochody budżetu państwa albo budżetów jednostek samorządu terytorialnego, niezaliczonych do kosztów uzyskania przychodów.

Przez inne wydatki należy zatem rozumieć wydatki inne niż wymienione w art. 14 ust. 3 pkt 3 PIT.

Podkreślić należy, że pod pojęciem wydatków niezaliczonych do kosztów uzyskania przychodów, o których mowa www. przepisach, należy rozumieć wydatki, których ustawa podatkowa nie wymienia jako dopuszczalne koszty uzyskania przychodów. Bez znaczenia pozostaje, czy podatnik dany koszt rzeczywiście ujął w swoich rozliczeniach podatkowych jako koszt uzyskania przychodów, ponieważ to ustawa podatkowa określa, które wydatki tworzą katalog dopuszczalnych kosztów uzyskania przychodów.

W świetle powyższego, jeżeli zwrot poniesionych wydatków będzie dotyczyć kosztów, które zgodnie z przepisami podatkowymi nie mogą być zaliczone do kosztów uzyskania przychodów, wówczas zwrócone wydatki nie będą dla podatnika przychodem podatkowym.

Z kolei art. 22 ust. 1 PIT, stanowi, że kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 23.

Należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 405 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U.2024.1061 t.j. z dnia 2024.07.17) (dalej: KC) kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości.

Z zacytowanego przepisu wynikają trzy podstawowe przesłanki powstania roszczenia o zwrot wzbogacenia, a mianowicie wymaga się, aby:

1)      doszło do wzbogacenia majątku jednej osoby, uzyskanego kosztem majątku innej osoby,

2)      wzbogacenie i zubożenie pozostawały ze sobą w związku w tym rozumieniu, że wzbogacenie jest wynikiem zubożenia, a zatem by miały wspólne źródło oraz

3)      aby wzbogacenie nastąpiło bez podstawy prawnej.

W literaturze przyjmuje się, że brak podstawy prawnej oznacza uzyskanie korzyści kosztem zubożonego, nieusprawiedliwione przez czynność prawną, przepis ustawy, orzeczenie sądu lub decyzję administracyjną. W tym kontekście za dokonane bez podstawy prawnej uznać należy świadczenie, rozumiane jako nakazane działanie lub zaniechanie dłużnika, będące przedmiotem stosunku obligacyjnego. Świadczenie takie pojawia się więc zawsze jako element istniejącego zobowiązania. Świadczenie jest przedmiotem prawa wierzyciela, sprowadza się do zachowania zgodnego z treścią zobowiązania i polega na zadośćuczynieniu godnemu ochrony interesowi wierzyciela, odpowiadającemu korzyści, jaką ma on odnieść.

Z art. 410 § 1 KC wynika natomiast, że przepisy artykułów poprzedzających stosuje się w szczególności do świadczenia nienależnego.

Definicja świadczenia nienależnego zawarta została w art. 410 § 2 KC, zgodnie z którym świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia.

Mając powyższe na uwadze, ponieważ:

1)  umowa z Wykonawcą została zawarta w ramach prowadzonej przez Wnioskodawcę jednoosobowej działalności gospodarczej, oraz

2)  czynności objęte protokołem konieczności były wykonywane w ramach prowadzonej przez Wnioskodawcę jednoosobowej działalności gospodarczej, oraz

3)  zwrócone Wnioskodawcy wydatki mogły zostać zaliczone i zostały zaliczone do kosztów uzyskania przychodów,

to kwota zasądzona przez Sąd Apelacyjny, w wysokości odpowiadającej związanym z nią kosztom podatkowym, stanowi przychód podatkowy z działalności gospodarczej, natomiast kwota w wysokości nieodpowiadającej związanym z nią kosztom podatkowym, tj. różnica między kwotą zasądzoną przez Sąd Apelacyjny a związanym z nią kosztom podatkowym, nie stanowi przychodu podatkowego z działalności gospodarczej.

W Pana ocenie – w odniesieniu do pytania nr 2 – ponieważ, jak zostało wyżej wskazane, odpowiedź na pytanie nr 1 jest twierdząca, Wnioskodawca przedstawia swoje stanowisko dotyczące pytania nr 2.

Za działalność gospodarczą albo pozarolniczą działalność gospodarczą zgodnie z art. 5a pkt 6 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U.2024.226 t.j. z dnia 2024.02.21) (dalej: ustawa PIT), uznaje się działalność zarobkową:

1)  wytwórczą, budowlaną, handlową, usługową,

2)  polegającą na poszukiwaniu, rozpoznawaniu i wydobywaniu kopalin ze złóż,

3)  polegającą na wykorzystywaniu rzeczy oraz wartości niematerialnych i prawnych

-   prowadzoną we własnym imieniu bez względu na jej rezultat, w sposób zorganizowany i ciągły, z której uzyskane przychody nie są zaliczane do innych przychodów ze źródeł wymienionych w art. 10 ust. 1 pkt 1, 2 i 4-9 ustawy PIT.

Zatem za prowadzenie działalności gospodarczej należy uznać działalność, nawet jeśli nie przynosi rezultatu. Najważniejszym aspektem jest jej charakter, to znaczy zorganizowany i ciągły. Powtarzalność działań, jak również prowadzenie działalności w sposób systematyczny i metodyczny ma wpływ na kwalifikację osiąganych przychodów do tego źródła.

Zgodnie z generalną zasadą powszechności opodatkowania wyrażoną w art. 9 ust. 1 ustawy PIT opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21, 52, 52a i 52c oraz dochodów, od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku.

Jednak, aby zastosowanie mogły znaleźć postanowienia PIT, w konkretnej sytuacji, u podatnika musi powstać przychód. Następnie przychód ten musi mieścić się w katalogu źródeł przychodów zdefiniowanych w ustawie PIT.

Katalog ten został określony w art. 10 ust. 1 ustawy PIT, wskazując, że źródłami przychodów są:

1)  stosunek służbowy, stosunek pracy, w tym spółdzielczy stosunek pracy, członkostwo w rolniczej spółdzielni produkcyjnej lub innej spółdzielni zajmującej się produkcją rolną, praca nakładcza, emerytura lub renta;

2)  działalność wykonywana osobiście;

3)  pozarolnicza działalność gospodarcza;

4)  działy specjalne produkcji rolnej;

5)  (uchylony);

6)  najem, podnajem, dzierżawa, poddzierżawa oraz inne umowy o podobnym charakterze, w tym również dzierżawa, poddzierżawa działów specjalnych produkcji rolnej oraz gospodarstwa rolnego lub jego składników na cele nierolnicze albo na prowadzenie działów specjalnych produkcji rolnej, z wyjątkiem składników majątku związanych z działalnością gospodarczą;

7)  kapitały pieniężne i prawa majątkowe, w tym odpłatne zbycie praw majątkowych innych niż wymienione w pkt 8 lit. a-c;

8)  odpłatne zbycie, z zastrzeżeniem ust. 2:

a)  nieruchomości lub ich części oraz udziału w nieruchomości,

    b)  spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego lub użytkowego oraz prawa do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej,

c)  prawa wieczystego użytkowania gruntów,

d)  innych rzeczy,

-   jeżeli odpłatne zbycie nie następuje w wykonaniu działalności gospodarczej i zostało dokonane w przypadku odpłatnego zbycia nieruchomości i praw majątkowych określonych w lit. a-c – przed upływem pięciu lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło nabycie lub wybudowanie, a innych rzeczy – przed upływem pół roku, licząc od końca miesiąca, w którym nastąpiło nabycie; w przypadku zamiany okresy te odnoszą się do każdej z osób dokonującej zamiany;

    8a) działalność prowadzona przez zagraniczną jednostkę kontrolowaną;

    8b) niezrealizowane zyski, o których mowa w art. 30da;

      9) inne źródła.

Dodatkowo przychód ten nie może podlegać wyłączeniu od opodatkowania – stosownie do przepisów art. 2 ustawy PIT.

Zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy PIT przychodami, z zastrzeżeniem art. 14-15, art. 17 ust. 1 pkt 6, 9, 10 w zakresie realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych, pkt 11, art. 19, art. 25b, art. 30ca, art. 30da i art. 30f, są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń.

O uzyskaniu przychodu w rozumieniu ustawy PIT można więc mówić w każdej sytuacji, gdy podatnik, czy to na skutek otrzymania określonych wartości majątkowych (środków pieniężnych, świadczeń w naturze, czy też innych nieodpłatnych świadczeń), czy też gdy na skutek określonego zdarzenia powodującego zmniejszenie jego zobowiązań wobec innych podmiotów, uzyskuje określone przysporzenie majątkowe.

Wskazać również należy, że dla celów podatkowych przyjmuje się – co znajduje potwierdzenie w orzecznictwie – że pojęcie nieodpłatnego świadczenia, o którym mowa w art. 11 ust. 1 ustawy PIT, ma szerszy zakres niż w prawie cywilnym. Obejmuje ono bowiem wszystkie zjawiska gospodarcze i zdarzenia prawne, których następstwem jest uzyskanie korzyści kosztem innego podmiotu, lub te wszystkie zdarzenia prawne i zdarzenia gospodarcze, których skutkiem jest nieodpłatne, to jest niezwiązane z kosztami lub inną formą ekwiwalentu, przysporzenie majątku tej osobie, mające konkretny wymiar finansowy.

Stosownie do art. 14 ust. 1 ustawy PIT za przychód z działalności, o której mowa w art. 10 ust. 1 pkt 3, uważa się kwoty należne, choćby nie zostały faktycznie otrzymane, po wyłączeniu wartości zwróconych towarów, udzielonych bonifikat i skont. U podatników dokonujących sprzedaży towarów i usług opodatkowanych podatkiem od towarów i usług za przychód z tej sprzedaży uważa się przychód pomniejszony o należny podatek od towarów i usług.

Literalna wykładnia powołanego przepisu prowadzi do wniosku, że do przychodów podatkowych zalicza się takie przychody, które w danym momencie są trwałe, definitywne i bezwarunkowe. Do przychodów podatkowych podatnik winien zaliczyć tylko takie przychody, które są mu należne. Nie będą to zatem jakiekolwiek przychody, lecz przychody, w stosunku do których podatnikowi przysługiwać będzie prawo do ich otrzymania i które stanowić będą jego trwałe przysporzenie majątkowe. Przychodem jest zatem takie przysporzenie majątkowe o charakterze trwałym, które definitywnie powiększa aktywa osoby fizycznej.

Co do zasady, do przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej należą wszystkie przychody osiągane w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą określone w art. 14 ust. 1 i 2 PIT, z wyjątkiem przychodów wymienionych w art. 14 ust. 3 tej ustawy.

Ogólną zasadę ustalania momentu uzyskania przychodów z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej określa art. 14 ust. 1c ustawy PIT, w myśl którego:

Za datę powstania przychodu, o którym mowa w ust. 1, uważa się, z zastrzeżeniem ust. 1e, 1h-1j i 1n-1p, dzień wydania rzeczy, zbycia prawa majątkowego lub wykonania usługi, albo częściowego wykonania usługi, nie później niż dzień:

1)  wystawienia faktury albo

2)  uregulowania należności.

Z tego przepisu wynika, że przychód powstaje – co do zasady – w dniu wydania rzeczy, zbycia prawa majątkowego lub wykonania usługi albo częściowego wykonania usługi. Jeżeli jednak przed tym dniem zostanie wystawiona faktura albo zostanie uregulowana należność, to przychód powstanie odpowiednio wcześniej.

Zatem przychód podatkowy dla celów podatku dochodowego od osób fizycznych, w przypadku świadczenia usług, powstaje w dniu wykonania usługi albo częściowego wykonania usługi. Wyjątek od tej zasady stanowi:

·   wystawienie faktury w terminie wcześniejszym niż faktyczne wykonanie usługi albo częściowe wykonanie usługi – datą powstania przychodu będzie w tym przypadku dzień wystawienia faktury (o ile uregulowanie należności nie nastąpiło wcześniej),

·   uregulowanie należności przed wykonaniem usługi albo częściowym wykonaniem usługi – datą powstania przychodu będzie w tym przypadku dzień otrzymania należności (o ile wcześniej nie wystawiono faktury).

Wskazać należy, że od 1 stycznia 2020 r. na mocy art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie niektórych ustaw w celu ograniczenia zatorów płatniczych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1649), do ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych wprowadzono przepisy szczególne mające na celu rozpoznawanie skutków w podatku dochodowym tzw. „złych długów”, tj. art. 26i.

Zgodnie z art. 26i ust. 1 ustawy PIT:

Podstawa obliczenia podatku ustalona zgodnie z art. 26 ust. 1, art. 30c ust. 2 lub art. 30ca ust. 3 oraz po uprzednim odliczeniu kwot określonych w art. 26e, art. 26ga, art. 26gb, art. 26h-26hd i art. 52jb:

1)  może być zmniejszona o zaliczaną do przychodów należnych wartość wierzytelności o zapłatę świadczenia pieniężnego w rozumieniu art. 4 pkt 1a ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom, która nie została uregulowana lub zbyta, przy czym zmniejszenia dokonuje się w zeznaniu podatkowym składanym za rok podatkowy, w którym upłynęło 90 dni od dnia upływu terminu zapłaty określonego na fakturze (rachunku) lub w umowie;

2)  podlega zwiększeniu o zaliczaną do kosztów uzyskania przychodów wartość zobowiązania do zapłaty świadczenia pieniężnego w rozumieniu art. 4 pkt 1a ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom, które nie zostało uregulowane, przy czym zwiększenia dokonuje się w zeznaniu podatkowym składanym za rok podatkowy, w którym upłynęło 90 dni od dnia upływu terminu zapłaty określonego na fakturze (rachunku) lub w umowie.

Stosownie do art. 26i ust. 3 ww. ustawy:

Jeżeli wartość zmniejszenia podstawy obliczenia podatku, przysługującego na podstawie ust. 1 pkt 1, jest wyższa od tej podstawy, zmniejszenia podstawy obliczenia podatku o nieodliczoną wartość dokonuje się w kolejnych latach podatkowych, nie dłużej jednak niż przez okres 3 lat, licząc od końca roku podatkowego, za który powstało prawo do zmniejszenia. Zmniejszenia podstawy obliczenia podatku w kolejnych latach dokonuje się, jeżeli wierzytelność nie została uregulowana lub zbyta.

Artykuł 26i ust. 5 ustawy PIT wskazuje:

Zmniejszenia na podstawie ust. 1 pkt 1 albo zwiększenia na podstawie ust. 2 pkt 1 dokonuje się, jeżeli do dnia złożenia zeznania podatkowego wierzytelność nie została uregulowana lub zbyta.

Zgodnie z art. 26i ust. 7 ustawy PIT:

W przypadku gdy po roku podatkowym, za który dokonano zmniejszenia na podstawie ust. 1 pkt 1 i ust. 3 albo zwiększenia na podstawie ust. 2 pkt 1, wierzytelność zostanie uregulowana lub zbyta, podatnik obowiązany jest do zwiększenia podstawy obliczenia podatku lub zmniejszenia straty w zeznaniu podatkowym składanym za rok podatkowy, w którym wierzytelność została uregulowana lub zbyta, odpowiednio o wartość kwot uprzednio odliczonych albo doliczonych. Jeżeli kwota straty jest mniejsza od kwoty ją zmniejszającej, różnica zwiększa podstawę obliczenia podatku.

Zgodnie z art. 26i ust. 10 ustawy PIT:

Przepisy ust. 1 i 2 stosuje się w przypadku, gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1)  dłużnik na ostatni dzień miesiąca poprzedzającego dzień złożenia zeznania podatkowego nie jest w trakcie postępowania restrukturyzacyjnego, postępowania upadłościowego lub w trakcie likwidacji;

2)  od daty wystawienia faktury (rachunku) lub zawarcia umowy dokumentującej wierzytelność nie upłynęły 2 lata, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym została wystawiona faktura (rachunek) lub została zawarta umowa, a w przypadku gdy rok kalendarzowy, w którym wystawiono fakturę (rachunek), jest inny niż rok kalendarzowy, w którym zawarto umowę – gdy nie upłynęły 2 lata, licząc od końca roku kalendarzowego późniejszej z tych czynności;

3) transakcja handlowa zawarta jest w ramach działalności wierzyciela oraz działalności dłużnika, z których dochody podlegają opodatkowaniu podatkiem dochodowym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Wobec powyższego ulga na złe długi to możliwość dokonania korekty podatku przez wierzyciela w razie nieuregulowania płatności, a jednocześnie obowiązek analogicznej korekty po stronie dłużnika. W przypadku podatku dochodowego ulga na złe długi oznacza zatem zmniejszenie oraz odpowiednio zwiększenie podstawy opodatkowania o fakturę, która nie została opłacona po upływie 90 dni od dnia upływu terminu zapłaty określonego na fakturze lub w umowie. Wierzyciele mają możliwość zmniejszenia podstawy opodatkowania o zaliczaną do przychodów należnych wartość wierzytelności, która nie została uregulowana lub zbyta. Dłużnicy natomiast dokonują zwiększenia podstawy opodatkowania o zaliczaną do kosztów uzyskania przychodów wartość zobowiązania, które nie zostało uregulowane.

Z art. 26i ust. 10 ustawy PIT wynika, że ulga na złe długi w podatku dochodowym od osób fizycznych jest możliwa po stronie wierzyciela i obowiązkowa po stronie dłużnika, gdy:

·   dłużnik na ostatni dzień miesiąca poprzedzającego dzień złożenia zeznania podatkowego nie jest w trakcie postępowania restrukturyzacyjnego, postępowania upadłościowego lub w trakcie likwidacji;

·   nie upłynęły 2 lata, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym wystawiono fakturę;

·   transakcja została zawarta w ramach działalności wierzyciela i dłużnika, z których dochody są opodatkowane podatkiem dochodowym na terenie Rzeczypospolitej Polskiej.

W przedstawionym stanie faktycznym najpierw nastąpiło wykonanie prac objętych protokołem konieczności, a następnie dopiero wystawienie faktury z dnia 08 maja 2020 roku na łączną kwotę (…) zł netto.

Tym samym Wnioskodawca pierwotnie ujął fakturę w przychodach podatkowych za okres maj 2020 r.

Następnie, w związku z nieuregulowaniem przez Wykonawcę faktury z dnia 08 maja 2020 roku na łączną kwotę (…) zł netto, Wnioskodawca dokonał w PIT-36 za 2020 r. zmniejszenia podstawy obliczenia podatku, przysługującego na podstawie art. 26i ust. 1 pkt 1 ustawy PIT.

Mając na uwadze powyższe, ponieważ ziściły się przesłanki uprawniające Wnioskodawcę do skorzystania z ulgi na złe długi, o których mowa w art. 26i ustawy PIT, to Wnioskodawca miał prawo do jej skorzystania.

Natomiast zgodnie z art. 26i ust. 8 ustawy PIT:

W przypadku gdy po roku podatkowym, za który dokonano zwiększenia na podstawie ust. 1 pkt 2 i ust. 4 lub zmniejszenia na podstawie ust. 2 pkt 2, zobowiązanie zostanie uregulowane, podatnik zmniejsza podstawę obliczenia podatku lub zwiększa stratę w zeznaniu podatkowym składanym za rok podatkowy, w którym zobowiązanie zostało uregulowane. Jeżeli wartość zmniejszenia podstawy obliczenia podatku jest wyższa od tej podstawy, zmniejszenia podstawy obliczenia podatku o nieodliczoną wartość dokonuje się w kolejnych latach podatkowych, nie dłużej jednak niż przez okres 3 lat, licząc od końca roku podatkowego, za który powstało prawo do zmniejszenia.

Zgodnie z art. 26i ust. 11 ustawy PIT okres 90 dni, o którym mowa w ust. 1 i 2, liczy się począwszy od pierwszego dnia następującego po określonym na fakturze (rachunku) lub w umowie upływie terminu do uregulowania zobowiązania.

W myśl art. 26i ust. 13 ustawy PIT wierzytelności, o których mowa w ust. 1 i 2, nie podlegają odliczeniu od podstawy obliczenia podatku ani nie zwiększają straty, jeżeli zostały zaliczone do kosztów uzyskania przychodów na podstawie innych przepisów ustawy, w tym poprzez rezerwy lub odpisy.

Przepisy ust. 1-15 stosuje się odpowiednio do wspólników spółki niebędącej osobą prawną, z tym że warunek, o którym mowa w ust. 10 pkt 1, stosuje się do spółki niebędącej osobą prawną (art. 26i ust. 16 ustawy PIT).

Przepisy ust. 1-16 stosuje się odpowiednio w przypadku uregulowania lub zbycia części wierzytelności (art. 26i ust. 17 ustawy PIT).

Stosownie do postanowień art. 26i ust. 19 ustawy PIT podatnicy dokonujący zwiększenia lub zmniejszenia, o których mowa w ust. 1-4 albo ust. 7 i 8, obowiązani są wykazać w zeznaniu podatkowym wierzytelności lub zobowiązania, z którymi związane są te zwiększenia lub zmniejszenia.

Wobec tego, że Wnioskodawca, w wyniku skutecznie przeprowadzonego postępowania egzekucyjnego przez komornika sądowego, uzyskał w maju 2024 r. wpływ środków z faktury z dnia 08 maja 2020 roku na łączną kwotę (…) zł netto w tym samym okresie, tj. w maju 2024 r. Wnioskodawca zaliczył ją ponownie do przychodów podatkowych, co spowodowało „odwrócenie” ulgi na złe długi.

Mając powyższe na uwadze, należy wskazać, że Wnioskodawca miał prawo do skorzystania z ulgi za złe długi, o których mowa w art. 26i ustawy PIT, skorzystał z tego prawa w sposób prawidłowy, a następnie wobec uregulowania należności z faktury z dnia 08 maja 2020 roku na łączną kwotę (…) zł netto przez Wykonawcę, po stronie Wnioskodawcy powstał obowiązek „odwrócenia” ulgi za złe długi, co też nastąpiło poprzez wykazanie przez Wnioskodawcę przychodu podatkowego w maju 2024 r.

W Pana ocenie – w odniesieniu do pytania nr 3 – za działalność gospodarczą albo pozarolniczą działalność gospodarczą, zgodnie z art. 5a pkt 6 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U.2024.226 t.j. z dnia 2024.02.21) (dalej: ustawa PIT), uznaje się działalność zarobkową:

1)      wytwórczą, budowlaną, handlową, usługową,

2)      polegającą na poszukiwaniu, rozpoznawaniu i wydobywaniu kopalin ze złóż,

3)      polegającą na wykorzystywaniu rzeczy oraz wartości niematerialnych i prawnych

-   prowadzoną we własnym imieniu bez względu na jej rezultat, w sposób zorganizowany i ciągły, z której uzyskane przychody nie są zaliczane do innych przychodów ze źródeł wymienionych w art. 10 ust. 1 pkt 1, 2 i 4-9 ustawy PIT.

Zatem za prowadzenie działalności gospodarczej należy uznać działalność, nawet jeśli nie przynosi rezultatu. Najważniejszym aspektem jest jej charakter, to znaczy zorganizowany i ciągły. Powtarzalność działań, jak również prowadzenie działalności w sposób systematyczny i metodyczny ma wpływ na kwalifikację osiąganych przychodów do tego źródła.

Zgodnie z generalną zasadą powszechności opodatkowania wyrażoną w art. 9 ust. 1 ustawy PIT, opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21,52, 52a i 52c oraz dochodów, od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku.

Jednak, aby zastosowanie mogły znaleźć postanowienia ustawy PIT, w konkretnej sytuacji, u podatnika musi powstać przychód. Następnie przychód ten musi mieścić się w katalogu źródeł przychodów zdefiniowanych w ustawie PIT.

Katalog ten został określony w art. 10 ust. 1 ustawy PIT, wskazując, że źródłami przychodów są:

1)  stosunek służbowy, stosunek pracy, w tym spółdzielczy stosunek pracy, członkostwo w rolniczej spółdzielni produkcyjnej lub innej spółdzielni zajmującej się produkcją rolną, praca nakładcza, emerytura lub renta;

2)  działalność wykonywana osobiście;

3)  pozarolnicza działalność gospodarcza;

4)  działy specjalne produkcji rolnej;

5)  (uchylony);

6)  najem, podnajem, dzierżawa, poddzierżawa oraz inne umowy o podobnym charakterze, w tym również dzierżawa, poddzierżawa działów specjalnych produkcji rolnej oraz gospodarstwa rolnego lub jego składników na cele nierolnicze albo na prowadzenie działów specjalnych produkcji rolnej, z wyjątkiem składników majątku związanych z działalnością gospodarczą;

7)  kapitały pieniężne i prawa majątkowe, w tym odpłatne zbycie praw majątkowych innych niż wymienione w pkt 8 lit. a-c;

8)  odpłatne zbycie, z zastrzeżeniem ust. 2:

a)  nieruchomości lub ich części oraz udziału w nieruchomości,

b)  spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego lub użytkowego oraz prawa do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej,

c)  prawa wieczystego użytkowania gruntów,

d)  innych rzeczy,

-   jeżeli odpłatne zbycie nie następuje w wykonaniu działalności gospodarczej i zostało dokonane w przypadku odpłatnego zbycia nieruchomości i praw majątkowych określonych w lit. a-c – przed upływem pięciu lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło nabycie lub wybudowanie, a innych rzeczy – przed upływem pół roku, licząc od końca miesiąca, w którym nastąpiło nabycie; w przypadku zamiany okresy te odnoszą się do każdej z osób dokonującej zamiany;

     8a) działalność prowadzona przez zagraniczną jednostkę kontrolowaną;

     8b) niezrealizowane zyski, o których mowa w art. 30da;

9)  inne źródła.

Dodatkowo przychód ten nie może podlegać wyłączeniu od opodatkowania – stosownie do przepisów art. 2 ustawy PIT.

Zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy PIT przychodami, z zastrzeżeniem art. 14-15, art. 17 ust. 1 pkt 6, 9, 10 w zakresie realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych, pkt 11, art. 19, art. 25b, art. 30ca, art. 30da i art. 30f, są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń.

O uzyskaniu przychodu w rozumieniu ustawy PIT można więc mówić w każdej sytuacji, gdy podatnik, czy to na skutek otrzymania określonych wartości majątkowych (środków pieniężnych, świadczeń w naturze, czy też innych nieodpłatnych świadczeń), czy też gdy na skutek określonego zdarzenia powodującego zmniejszenie jego zobowiązań wobec innych podmiotów, uzyskuje określone przysporzenie majątkowe.

Wskazać również należy, że dla celów podatkowych przyjmuje się – co znajduje potwierdzenie w orzecznictwie – że pojęcie nieodpłatnego świadczenia, o którym mowa w art. 11 ust. 1 ustawy PIT, ma szerszy zakres niż w prawie cywilnym. Obejmuje ono bowiem wszystkie zjawiska gospodarcze i zdarzenia prawne, których następstwem jest uzyskanie korzyści kosztem innego podmiotu, lub te wszystkie zdarzenia prawne i zdarzenia gospodarcze, których skutkiem jest nieodpłatne, to jest niezwiązane z kosztami lub inną formą ekwiwalentu, przysporzenie majątku tej osobie, mające konkretny wymiar finansowy.

Stosownie do art. 14 ust. 1 ustawy PIT za przychód z działalności, o której mowa w art. 10 ust. 1 pkt 3, uważa się kwoty należne, choćby nie zostały faktycznie otrzymane, po wyłączeniu wartości zwróconych towarów, udzielonych bonifikat i skont. U podatników dokonujących sprzedaży towarów i usług opodatkowanych podatkiem od towarów i usług za przychód z tej sprzedaży uważa się przychód pomniejszony o należny podatek od towarów i usług.

Literalna wykładnia powołanego przepisu prowadzi do wniosku, że do przychodów podatkowych zalicza się takie przychody, które w danym momencie są trwałe, definitywne i bezwarunkowe. Do przychodów podatkowych podatnik winien zaliczyć tylko takie przychody, które są mu należne. Nie będą to zatem jakiekolwiek przychody, lecz przychody, w stosunku do których podatnikowi przysługiwać będzie prawo do ich otrzymania i które stanowić będą jego trwałe przysporzenie majątkowe. Przychodem jest zatem takie przysporzenie majątkowe o charakterze trwałym, które definitywnie powiększa aktywa osoby fizycznej.

Co do zasady, do przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej należą wszystkie przychody osiągane w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą określone w art. 14 ust. 1 i 2 PIT, z wyjątkiem przychodów wymienionych w art. 14 ust. 3 tej ustawy.

Ogólną zasadę ustalania momentu uzyskania przychodów z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej określa art. 14 ust. 1c ustawy PIT, w myśl którego:

Za datę powstania przychodu, o którym mowa w ust. 1, uważa się, z zastrzeżeniem ust. 1e, 1h-1j i 1n-1p, dzień wydania rzeczy, zbycia prawa majątkowego lub wykonania usługi, albo częściowego wykonania usługi, nie później niż dzień:

1)  wystawienia faktury albo

2)  uregulowania należności.

Z tego przepisu wynika, że przychód powstaje – co do zasady – w dniu wydania rzeczy, zbycia prawa majątkowego lub wykonania usługi albo częściowego wykonania usługi. Jeżeli jednak przed tym dniem zostanie wystawiona faktura albo zostanie uregulowana należność, to przychód powstanie odpowiednio wcześniej.

Zatem przychód podatkowy dla celów podatku dochodowego od osób fizycznych, w przypadku świadczenia usług, powstaje w dniu wykonania usługi albo częściowego wykonania usługi. Wyjątek od tej zasady stanowi:

·   wystawienie faktury w terminie wcześniejszym niż faktyczne wykonanie usługi albo częściowe wykonanie usługi – datą powstania przychodu będzie w tym przypadku dzień wystawienia faktury (o ile uregulowanie należności nie nastąpiło wcześniej),

·   uregulowanie należności przed wykonaniem usługi albo częściowym wykonaniem usługi – datą powstania przychodu będzie w tym przypadku dzień otrzymania należności (o ile wcześniej nie wystawiono faktury).

Ponadto zgodnie z art. 14 ust. 3 pkt 3a ustawy PIT:

Do przychodów, o których mowa w ust. 1 i 2, nie zalicza się zwróconych innych wydatków niezaliczonych do kosztów uzyskania przychodów. Powyższy przepis wyłącza z przychodów z działalności gospodarczej kwoty zwrócone podatnikowi na pokrycie wydatków, które nie zostały zaliczone do kosztów uzyskania przychodów tej działalności. Odnosząc się szczegółowo do tego unormowania, wskazać należy, że „zwrot” w języku powszechnym oznacza oddanie, zwrócenie czegoś. Użyte w art. 14 ust. 3 pkt 3a PIT określenie „inne wydatki” koresponduje natomiast z poprzedzającym go art. 14 ust. 3 pkt 3 PIT, dotyczącym zwrotu określonego rodzaju wydatków.

W myśl tego przepisu:

Do przychodów, o których mowa w ust. 1 i 2, nie zalicza się zwróconych, umorzonych lub zaniechanych podatków i opłat stanowiących dochody budżetu państwa albo budżetów jednostek samorządu terytorialnego, niezaliczonych do kosztów uzyskania przychodów.

Przez inne wydatki należy zatem rozumieć wydatki inne niż wymienione w art. 14 ust. 3 pkt 3 ustawy PIT.

Podkreślić należy, że pod pojęciem wydatków niezaliczonych do kosztów uzyskania przychodów, o których mowa w ww. przepisach, należy rozumieć wydatki, których ustawa podatkowa nie wymienia jako dopuszczalne koszty uzyskania przychodów. Bez znaczenia pozostaje, czy podatnik dany koszt rzeczywiście ujął w swoich rozliczeniach podatkowych jako koszt uzyskania przychodów, ponieważ to ustawa podatkowa określa, które wydatki tworzą katalog dopuszczalnych kosztów uzyskania przychodów.

W świetle powyższego, jeżeli zwrot poniesionych wydatków będzie dotyczyć kosztów, które zgodnie z przepisami podatkowymi nie mogą być zaliczone do kosztów uzyskania przychodów, wówczas zwrócone wydatki nie będą dla podatnika przychodem podatkowym.

Z kolei art. 22 ust. 1 ustawy PIT stanowi, że kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 23.

Z kolei art. 98 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U.2024.1568 t.j. z dnia 2024.10.23) (dalej: KPC) stanowi, że strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu).

§ 1 (1) tegoż przepisu wskazuje, że od kwoty zasądzonej tytułem zwrotu kosztów procesu należą się odsetki, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty. Jeżeli orzeczenie to jest prawomocne z chwilą wydania, odsetki należą się za czas po upływie tygodnia od dnia jego ogłoszenia do dnia zapłaty, a jeżeli orzeczenie takie podlega doręczeniu z urzędu – za czas po upływie tygodnia od dnia jego doręczenia zobowiązanemu do dnia zapłaty. O obowiązku zapłaty odsetek sąd orzeka z urzędu.

W przedmiotowej sprawie Wnioskodawcę reprezentował pełnomocnik profesjonalny w osobie adwokata. Ponieważ usługi te były świadczone odpłatnie, Wnioskodawca zaliczył kwotę netto z tych faktur w koszty uzyskania przychodów.

Prawo podatkowe nie zawiera definicji odsetek. Ponadto, legalnej definicji odsetek nie formułuje ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U.2024.1061 t.j. z dnia 2024.07.17) (dalej: KC). Ustawodawca w Kodeksie cywilnym poświęcił im cztery przepisy – art. 359, art. 360, art. 481 i art. 482. Natomiast w piśmiennictwie podjęto próby zdefiniowania tego pojęcia. Wskazuje się, że odsetki to zwykle wynagrodzenie za korzystanie z cudzych pieniędzy lub z rzeczy oznaczonych co do gatunku. Jest ono obliczane według określonej stopy procentowej, tzn. w stosunku do wysokości kapitału (pieniędzy lub rzeczy oznaczonych co do gatunku) i w stosunku do czasu korzystania z niego (tak A. Brzozowski w: Kodeks cywilny. Komentarz do art. 1-4491, red. K. Pietrzykowski, Warszawa, s. 884). T. Wiśniewski definiuje odsetki jako wynagrodzenie za korzystanie z cudzych pieniędzy (albo też innych zamiennych rzeczy ruchomych) lub za obracanie własnymi pieniędzmi w cudzym interesie. Są to odsetki zwykłe, mające charakter kredytowy (odsetki kapitałowe). Od tego rodzaju odsetek należy odróżnić odsetki za opóźnienie w wykonaniu zobowiązania pieniężnego (art. 481 § 1 Kodeksu cywilnego), które można traktować jako quasi – odszkodowanie, odszkodowanie ryczałtowe czy też swoistą represję cywilną.

Mając na uwadze powyższe, zasądzona na rzecz Wnioskodawcy kwota (…) zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się rozstrzygnięcia o kosztach postępowania do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów procesu w postępowaniu apelacyjnym stanowi przychód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych. Natomiast przychodów z działalności gospodarczej nie będą stanowiły zwrócone, faktycznie poniesione przez Wnioskodawcę wydatki, które wcześniej nie zostały zaliczone do kosztów uzyskania przychodów. Ponadto zasądzone i zapłacone odsetki będą kwalifikowane jako przychód z działalności gospodarczej, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy PIT. Momentem powstania przychodu u Wnioskodawcy – zarówno w stosunku do zwróconych wydatków, jak i otrzymanych odsetek – jest data ich otrzymania, czyli wpływu pieniędzy bezpośrednio do majątku Wnioskodawcy.

W Pana ocenie – w odniesieniu do pytania nr 4 – za działalność gospodarczą albo pozarolniczą działalność gospodarczą, zgodnie z art. 5a pkt 6 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U.2024.226 t.j. z dnia 2024.02.21) (dalej: ustawa PIT), uznaje się działalność zarobkową:

1)      wytwórczą, budowlaną, handlową, usługową,

2)      polegającą na poszukiwaniu, rozpoznawaniu i wydobywaniu kopalin ze złóż,

3)      polegającą na wykorzystywaniu rzeczy oraz wartości niematerialnych i prawnych

-   prowadzoną we własnym imieniu bez względu na jej rezultat, w sposób zorganizowany i ciągły, z której uzyskane przychody nie są zaliczane do innych przychodów ze źródeł wymienionych w art. 10 ust. 1 pkt 1, 2 i 4-9 ustawy PIT.

Zatem za prowadzenie działalności gospodarczej należy uznać działalność, nawet jeśli nie przynosi rezultatu. Najważniejszym aspektem jest jej charakter, to znaczy zorganizowany i ciągły. Powtarzalność działań, jak również prowadzenie działalności w sposób systematyczny i metodyczny ma wpływ na kwalifikację osiąganych przychodów do tego źródła.

Zgodnie z generalną zasadą powszechności opodatkowania wyrażoną w art. 9 ust. 1 ustawy PIT opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21, 52, 52a i 52c oraz dochodów, od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku.

Jednak, aby zastosowanie mogły znaleźć postanowienia ustawy PIT, w konkretnej sytuacji, u podatnika musi powstać przychód. Następnie przychód ten musi mieścić się w katalogu źródeł przychodów zdefiniowanych w ustawie PIT.

Katalog ten został określony w art. 10 ust. 1 ustawy PIT, wskazując, że źródłami przychodów są:

1)  stosunek służbowy, stosunek pracy, w tym spółdzielczy stosunek pracy, członkostwo w rolniczej spółdzielni produkcyjnej lub innej spółdzielni zajmującej się produkcją rolną, praca nakładcza, emerytura lub renta;

2)  działalność wykonywana osobiście;

3)  pozarolnicza działalność gospodarcza;

4)  działy specjalne produkcji rolnej;

5)  (uchylony);

6)  najem, podnajem, dzierżawa, poddzierżawa oraz inne umowy o podobnym charakterze, w tym również dzierżawa, poddzierżawa działów specjalnych produkcji rolnej oraz gospodarstwa rolnego lub jego składników na cele nierolnicze albo na prowadzenie działów specjalnych produkcji rolnej, z wyjątkiem składników majątku związanych z działalnością gospodarczą;

7)  kapitały pieniężne i prawa majątkowe, w tym odpłatne zbycie praw majątkowych innych niż wymienione w pkt 8 lit. a-c;

8)  odpłatne zbycie, z zastrzeżeniem ust. 2:

a)  nieruchomości lub ich części oraz udziału w nieruchomości,

b)  spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego lub użytkowego oraz prawa do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej,

c)  prawa wieczystego użytkowania gruntów,

d)  innych rzeczy,

-   jeżeli odpłatne zbycie nie następuje w wykonaniu działalności gospodarczej i zostało dokonane w przypadku odpłatnego zbycia nieruchomości i praw majątkowych określonych w lit. a-c – przed upływem pięciu lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło nabycie lub wybudowanie, a innych rzeczy – przed upływem pół roku, licząc od końca miesiąca, w którym nastąpiło nabycie; w przypadku zamiany okresy te odnoszą się do każdej z osób dokonującej zamiany;

8a) działalność prowadzona przez zagraniczną jednostkę kontrolowaną;

8b) niezrealizowane zyski, o których mowa w art. 30da;

9) inne źródła.

Dodatkowo przychód ten nie może podlegać wyłączeniu od opodatkowania – stosownie do przepisów art. 2 ustawy PIT.

Zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy PIT przychodami, z zastrzeżeniem art. 14-15, art. 17 ust. 1 pkt 6, 9, 10 w zakresie realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych, pkt 11, art. 19, art. 25b, art. 30ca, art. 30da i art. 30f, są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń.

O uzyskaniu przychodu w rozumieniu ustawy PIT można więc mówić w każdej sytuacji, gdy podatnik, czy to na skutek otrzymania określonych wartości majątkowych (środków pieniężnych, świadczeń w naturze, czy też innych nieodpłatnych świadczeń), czy też gdy na skutek określonego zdarzenia powodującego zmniejszenie jego zobowiązań wobec innych podmiotów, uzyskuje określone przysporzenie majątkowe.

Wskazać również należy, że dla celów podatkowych przyjmuje się – co znajduje potwierdzenie w orzecznictwie – że pojęcie nieodpłatnego świadczenia, o którym mowa w art. 11 ust. 1 ustawy PIT, ma szerszy zakres niż w prawie cywilnym. Obejmuje ono bowiem wszystkie zjawiska gospodarcze i zdarzenia prawne, których następstwem jest uzyskanie korzyści kosztem innego podmiotu, lub te wszystkie zdarzenia prawne i zdarzenia gospodarcze, których skutkiem jest nieodpłatne, to jest niezwiązane z kosztami lub inną formą ekwiwalentu, przysporzenie majątku tej osobie, mające konkretny wymiar finansowy.

Stosownie do art. 14 ust. 1 ustawy PIT za przychód z działalności, o której mowa w art. 10 ust. 1 pkt 3, uważa się kwoty należne, choćby nie zostały faktycznie otrzymane, po wyłączeniu wartości zwróconych towarów, udzielonych bonifikat i skont. U podatników dokonujących sprzedaży towarów i usług opodatkowanych podatkiem od towarów i usług za przychód z tej sprzedaży uważa się przychód pomniejszony o należny podatek od towarów i usług.

Literalna wykładnia powołanego przepisu prowadzi do wniosku, że do przychodów podatkowych zalicza się takie przychody, które w danym momencie są trwałe, definitywne i bezwarunkowe. Do przychodów podatkowych podatnik winien zaliczyć tylko takie przychody, które są mu należne. Nie będą to zatem jakiekolwiek przychody, lecz przychody, w stosunku do których podatnikowi przysługiwać będzie prawo do ich otrzymania i które stanowić będą jego trwałe przysporzenie majątkowe. Przychodem jest zatem takie przysporzenie majątkowe o charakterze trwałym, które definitywnie powiększa aktywa osoby fizycznej.

Co do zasady, do przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej należą wszystkie przychody osiągane w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą określone w art. 14 ust. 1 i 2 PIT, z wyjątkiem przychodów wymienionych w art. 14 ust. 3 tej ustawy.

Ogólną zasadę ustalania momentu uzyskania przychodów z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej określa art. 14 ust. 1c ustawy PIT, w myśl którego:

Za datę powstania przychodu, o którym mowa w ust. 1, uważa się, z zastrzeżeniem ust. 1e, 1h-1j i 1n-1p, dzień wydania rzeczy, zbycia prawa majątkowego lub wykonania usługi, albo częściowego wykonania usługi, nie później niż dzień:

1)  wystawienia faktury albo

2)  uregulowania należności.

Z tego przepisu wynika, że przychód powstaje – co do zasady – w dniu wydania rzeczy, zbycia prawa majątkowego lub wykonania usługi albo częściowego wykonania usługi. Jeżeli jednak przed tym dniem zostanie wystawiona faktura albo zostanie uregulowana należność, to przychód powstanie odpowiednio wcześniej.

Zatem przychód podatkowy dla celów podatku dochodowego od osób fizycznych, w przypadku świadczenia usług, powstaje w dniu wykonania usługi albo częściowego wykonania usługi. Wyjątek od tej zasady stanowi:

·   wystawienie faktury w terminie wcześniejszym niż faktyczne wykonanie usługi albo częściowe wykonanie usługi – datą powstania przychodu będzie w tym przypadku dzień wystawienia faktury (o ile uregulowanie należności nie nastąpiło wcześniej),

·   uregulowanie należności przed wykonaniem usługi albo częściowym wykonaniem usługi – datą powstania przychodu będzie w tym przypadku dzień otrzymania należności (o ile wcześniej nie wystawiono faktury).

W tym miejscu należy wyjaśnić, zgadzając się z poglądami doktryny, że: „w art. 14 ust. 1 u.p.d.o.f. prawodawca zastrzegł, że przychodem z pozarolniczej działalności gospodarczej są kwoty należne, bez względu na to, czy zostały otrzymane. Zaznaczyć należy, że wbrew temu, co mogłoby się wydawać, w obecnym stanie prawnym, przepis taki nie identyfikuje momentu uzyskania przychodu w źródle pozarolnicza działalność gospodarcza. Wskazując kwoty już tylko należne, co prawda, przez taką regulację ustawodawca wprowadza odstępstwo od ogólnej reguły zapisanej w art. 11 u.p.d.o.f., według której przychodem są otrzymane lub postawione do dyspozycji środki pieniężne oraz otrzymane inne świadczenia, jednak nie identyfikuje tym samym momentu uzyskania przychodu.

Główną funkcją art. 14 ust. 1 u.p.d.o.f. jest wskazanie, co wyznacza przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej i jest to właśnie kwota należna, jednak pomniejszona o wartość udzielonych bonifikat, rabatów i skont. Ponad wszelką wątpliwość regulacja taka ma ogólny charakter, a w kolejnych ustępach art. 14 u.p.d.o.f. doprecyzowywano, jak wyznaczany jest przychód w źródle pozarolnicza działalność gospodarcza, a co za tym idzie – również tak zakreślone wyłączenia nie tworzą zamkniętego katalogu. Podstawowe znaczenie ma jednak to, że sam brak zapłaty nie powoduje, iż osoba fizyczna wykonująca działalność gospodarczą nie uzyskuje przychodu w źródle przyporządkowanym do takiej aktywności. Co więcej, nawet brak możliwości uzyskania zapłaty nie powoduje, że przychód nie wystąpi (z zastrzeżeniem przypadków zastosowania tzw. ulgi na złe długi, ale wówczas przychód powstaje, by następnie podatnik dokonał pomniejszenia po wystąpieniu przesłanek ustawowych).

Powyższe oznacza jednak, że brak należności może decydować o braku przychodu podatkowego (chyba że z innych przepisów wynika co innego). Jeżeli zatem np. świadczący błędnie uzna, że ma roszczenie o zapłatę wobec innego podmiotu, wiązać się to będzie z zawyżeniem przychodu podatkowego, o czym czasami dowie się po dłuższym czasie, gdy sąd oddali powództwo o zapłatę ze względu na nieistnienie należności” (Kowalski Radosław, PIT. Komentarz do wybranych przepisów, LEX/el. 2020).

Mając na uwadze powyższe, w ocenie Wnioskodawcy, kwota dochodzona pozwem z dnia 29 grudnia 2023 r. w kwocie netto tj. (…) zł stanowi przychód podatkowy podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych.

W Pana ocenie – w odniesieniu do pytania nr 5 – za działalność gospodarczą albo pozarolniczą działalność gospodarczą, zgodnie z art. 5a pkt 6 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U.2024.226 t.j. z dnia 2024.02.21) (dalej: ustawa PIT), uznaje się działalność zarobkową:

1)      wytwórczą, budowlaną, handlową, usługową,

2)      polegającą na poszukiwaniu, rozpoznawaniu i wydobywaniu kopalin ze złóż,

3)      polegającą na wykorzystywaniu rzeczy oraz wartości niematerialnych i prawnych

-   prowadzoną we własnym imieniu bez względu na jej rezultat, w sposób zorganizowany i ciągły, z której uzyskane przychody nie są zaliczane do innych przychodów ze źródeł wymienionych w art. 10 ust. 1 pkt 1, 2 i 4-9 ustawy PIT.

Zatem za prowadzenie działalności gospodarczej należy uznać działalność, nawet jeśli nie przynosi rezultatu. Najważniejszym aspektem jest jej charakter, to znaczy zorganizowany i ciągły. Powtarzalność działań, jak również prowadzenie działalności w sposób systematyczny i metodyczny ma wpływ na kwalifikację osiąganych przychodów do tego źródła.

Zgodnie z generalną zasadą powszechności opodatkowania wyrażoną w art. 9 ust. 1 ustawy PIT opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21,52, 52a i 52c oraz dochodów, od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku.

Jednak, aby zastosowanie mogły znaleźć postanowienia ustawy PIT, w konkretnej sytuacji, u podatnika musi powstać przychód. Następnie przychód ten musi mieścić się w katalogu źródeł przychodów zdefiniowanych w ustawie PIT.

Katalog ten został określony w art. 10 ust. 1 ustawy PIT, wskazując, że źródłami przychodów są:

1)  stosunek służbowy, stosunek pracy, w tym spółdzielczy stosunek pracy, członkostwo w rolniczej spółdzielni produkcyjnej lub innej spółdzielni zajmującej się produkcją rolną, praca nakładcza, emerytura lub renta;

2)  działalność wykonywana osobiście;

3)  pozarolnicza działalność gospodarcza;

4)  działy specjalne produkcji rolnej;

5)  (uchylony);

6)  najem, podnajem, dzierżawa, poddzierżawa oraz inne umowy o podobnym charakterze, w tym również dzierżawa, poddzierżawa działów specjalnych produkcji rolnej oraz gospodarstwa rolnego lub jego składników na cele nierolnicze albo na prowadzenie działów specjalnych produkcji rolnej, z wyjątkiem składników majątku związanych z działalnością gospodarczą;

7)  kapitały pieniężne i prawa majątkowe, w tym odpłatne zbycie praw majątkowych innych niż wymienione w pkt 8 lit. a-c;

8)  odpłatne zbycie, z zastrzeżeniem ust. 2:

a)  nieruchomości lub ich części oraz udziału w nieruchomości,

b)  spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego lub użytkowego oraz prawa do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej,

c)  prawa wieczystego użytkowania gruntów,

d)  innych rzeczy,

-   jeżeli odpłatne zbycie nie następuje w wykonaniu działalności gospodarczej i zostało dokonane w przypadku odpłatnego zbycia nieruchomości i praw majątkowych określonych w lit. a-c – przed upływem pięciu lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło nabycie lub wybudowanie, a innych rzeczy – przed upływem pół roku, licząc od końca miesiąca, w którym nastąpiło nabycie; w przypadku zamiany okresy te odnoszą się do każdej z osób dokonującej zamiany;

8a) działalność prowadzona przez zagraniczną jednostkę kontrolowaną;

8b) niezrealizowane zyski, o których mowa w art. 30da;

9)  inne źródła.

Dodatkowo przychód ten nie może podlegać wyłączeniu od opodatkowania – stosownie do przepisów art. 2 ustawy PIT.

Zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy PIT przychodami, z zastrzeżeniem art. 14-15, art. 17 ust. 1 pkt 6, 9, 10 w zakresie realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych, pkt 11, art. 19, art. 25b, art. 30ca, art. 30da i art. 30f, są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń.

O uzyskaniu przychodu w rozumieniu ustawy PIT można więc mówić w każdej sytuacji, gdy podatnik, czy to na skutek otrzymania określonych wartości majątkowych (środków pieniężnych, świadczeń w naturze, czy też innych nieodpłatnych świadczeń), czy też, gdy na skutek określonego zdarzenia powodującego zmniejszenie jego zobowiązań wobec innych podmiotów, uzyskuje określone przysporzenie majątkowe. Wskazać również należy, że dla celów podatkowych przyjmuje się – co znajduje potwierdzenie w orzecznictwie – że pojęcie nieodpłatnego świadczenia, o którym mowa w art. 11 ust. 1 ustawy PIT, ma szerszy zakres niż w prawie cywilnym. Obejmuje ono bowiem wszystkie zjawiska gospodarcze i zdarzenia prawne, których następstwem jest uzyskanie korzyści kosztem innego podmiotu, lub te wszystkie zdarzenia prawne i zdarzenia gospodarcze, których skutkiem jest nieodpłatne, to jest niezwiązane z kosztami lub inną formą ekwiwalentu, przysporzenie majątku tej osobie, mające konkretny wymiar finansowy.

Stosownie do art. 14 ust. 1 ustawy PIT za przychód z działalności, o której mowa w art. 10 ust. 1 pkt 3, uważa się kwoty należne, choćby nie zostały faktycznie otrzymane, po wyłączeniu wartości zwróconych towarów, udzielonych bonifikat i skont. U podatników dokonujących sprzedaży towarów i usług opodatkowanych podatkiem od towarów i usług za przychód z tej sprzedaży uważa się przychód pomniejszony o należny podatek od towarów i usług.

Literalna wykładnia powołanego przepisu prowadzi do wniosku, że do przychodów podatkowych zalicza się takie przychody, które w danym momencie są trwałe, definitywne i bezwarunkowe. Do przychodów podatkowych podatnik winien zaliczyć tylko takie przychody, które są mu należne. Nie będą to zatem jakiekolwiek przychody, lecz przychody, w stosunku do których podatnikowi przysługiwać będzie prawo do ich otrzymania i które stanowić będą jego trwałe przysporzenie majątkowe. Przychodem jest zatem takie przysporzenie majątkowe o charakterze trwałym, które definitywnie powiększa aktywa osoby fizycznej.

Art. 14 ust. 1c ustawy PIT wskazuje, że za datę powstania przychodu, o którym mowa w ust. 1, uważa się, z zastrzeżeniem ust. 1e, 1h-1j i 1n-1p, dzień wydania rzeczy, zbycia prawa majątkowego lub wykonania usługi, albo częściowego wykonania usługi, nie później niż dzień:

1)  wystawienia faktury albo

2)  uregulowania należności.

„W art. 14 ust. 1c ustawy PIT, prawodawca zdefiniował pierwszą i podstawową metodę identyfikacji momentu uzyskania przychodu w źródle pozarolnicza działalność gospodarcza. Ma ona zastosowanie do sprzedaży towaru, zbycia prawa i świadczenia usługi, dla których ustawodawca nie przewidział szczególnej metody wyznaczania momentu uzyskania przychodu (o czym poniżej). Inaczej niż w przypadku innych źródeł, w przypadku pozarolniczej działalności gospodarczej nie ma zastosowania metoda kasowa, a zatem o konieczności rozpoznania przychodu podatkowego, co do zasady, nie decyduje moment otrzymania zapłaty.

Według komentowanej regulacji za datę powstania przychodu z działalności gospodarczej uważa się dzień wydania rzeczy, zbycia prawa majątkowego lub wykonania usługi albo częściowego wykonania usługi, nie później niż dzień:

1)  wystawienia faktury albo

2)  uregulowania należności.

Należy przy tym zaznaczyć, że ani podatnik, ani organ nie ma prawa dokonać swobodnego wyboru jednej ze wskazanych powyżej przesłanek uzyskania przychodu. Decydują przesłanki obiektywne i przychód powstaje w momencie wystąpienia przesłanki, która w danej sytuacji wystąpiła najwcześniej. Podkreślić trzeba, że ziszczenie się jednego warunku uzyskania przychodu eliminuje zastosowanie pozostałych” (Kowalski Radosław, PIT. Komentarz do wybranych przepisów, LEX/el. 2020).

W interpretacji indywidualnej Dyrektor KIS z 10 października 2019 r. 0113-KDIPT2-1.4011.378.2019.1.AP wskazał, że w przypadku robót budowlano-montażowych przez wykonanie usługi rozumie się odbiór częściowy lub końcowy tych robót, potwierdzony stosownym protokołem odbioru. Powyższy protokół potwierdza należyte wykonanie zobowiązania przez wykonującego prace, a jednocześnie upoważnia go do żądania umówionego wynagrodzenia. Protokoły odbiorów częściowych i końcowych są jednym z elementów «dokumentacji budowy», co wynika z art. 3 pkt 13 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (Dz.U. z 2019 r. poz. 1186, ze zm.). W praktyce terminem protokołu zdawczo-odbiorczego określa się dokument wskazujący kto, kiedy i jakie prace wykonał, którego dnia zostały one przyjęte przez drugą stronę. Odbiór częściowy oraz końcowy wykonanych robót potwierdzony podpisanym stosownym protokołem jest powszechnie utożsamiany z wykonaniem usługi – dzień podpisania protokołu to dzień wykonania usługi.

Na temat wykładni art. 14 ust. 1c ustawy PIT wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjne między innymi w wyroku z 27 marca 2019 r., II FSK 903/17, LEX nr 2654170, wskazując: „(...) Prawidłowo zatem wywiódł z powołanych przepisów Sąd pierwszej instancji, że art. 14 ust. 1c u.p.d.o.f. nie pozwala na wybór momentu uzyskania przychodu spośród trzech wskazanych w nim okoliczności, określających datę powstania przychodu. Zasadą jest wprawdzie powstanie przychodu w dacie wykonania usługi w całości lub w części, jednak jeżeli wcześniej wystawiono fakturę lub uregulowano należność, przychód powstaje w dacie wystawienia faktury lub uregulowania należności. Wyjątkiem jest jedynie otrzymanie zaliczki na poczet przyszłych dostaw towarów i usług. Pogląd, wyrażony w zaskarżonym wyroku, jest akceptowany w orzecznictwie sądów administracyjnych, m.in. w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 listopada 2018 r., sygn. akt II FSK 687/16, z 21 lipca 2016 r., sygn. akt II FSK 1506/14, z 8 sierpnia 2014 r., sygn. akt II FSK 2048/12 (wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w tej sprawie podziela tę wykładnię i uznaje ją za prawidłową. Słusznie wskazuje się bowiem, że gdyby ustawodawca chciał uzależnić moment powstania przychodu wyłącznie od daty wykonania usługi, to pozostały fragment przepisu, odwołujący się do wystawienia faktury lub uregulowania należności, byłby zbędny. Ustawodawca oznaczył dzień powstania przychodu poprzez wskazanie trzech faktów mających wpływ na jego określenie i zaznaczył (poprzez wskazanie «(...) nie później niż dzień (...)»), który z tych momentów, w zależności od sekwencji zdarzeń jest decydujący. Z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, że organ co do zasady nie podważa prawidłowości tej wykładni. Zwraca jedynie uwagę na trudności dowodowe, związane z dniem uregulowania należności. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa jednak, że zarówno podatnik nie może dnia powstania przychodu ustalić dowolnie, wybierając jedną z trzech wskazanych dat w zależności od korzyści podatkowej, jaką może w ten sposób osiągnąć (opóźniając albo przyspieszając moment uzyskania przychodu), tak i organ podatkowy nie może dokonywać wyboru momentu powstania przychodu w sposób niekorzystny dla podatnika, wybierając tę datę, którą jest w stanie ustalić, a która może być późniejsza niż data przychodu przyjęta przez podatnika, jeżeli jednocześnie nie jest w stanie podważyć (wskazując określone dowody), że moment powstania przychodu został określony niezgodnie z powołanymi przepisami na dzień uregulowania zapłaty. Ustawodawca nie zakłada bowiem, że w przypadku wątpliwości co do stanu faktycznego, można za datę powstania przychodu uznać datę wykonania usługi, jeżeli tylko taka data możliwa jest do pewnego ustalenia”.

Mając na uwadze, że ponieważ odpowiedź na pytanie nr 4 jest twierdząca, oraz, że:

1) Wnioskodawca nie wystawił faktury na kwotę dochodzoną pozwem z dnia 29 grudnia 2023 r. w kwocie netto tj. (…) zł;

2) kwota (…) zł netto nie została przez Pozwanego uregulowana;

3) Wnioskodawca nie ma i aż do ogłoszenia prawomocnego wyroku sądu, nie będzie mieć wiedzy ani o tym czy sąd zasądzi na jego rzecz dochodzoną pozwem kwotę ani o wysokości ewentualnie zasądzonej na jego rzecz kwoty;

4) wartość przedmiotu odbioru określona protokołem końcowym wynosiła (…) zł netto tj. (…) zł brutto, a wartość prac i urządzeń w Protokole konieczności określono na kwotę (…) zł netto, tj. kwotę (…) zł brutto;

5) nie został sporządzony protokół odbioru robót na zakres wykonany zgodnie z protokołem konieczności. Protokół odbioru końcowego inwestycji potwierdza tylko fakt, że czynności zawarte w protokole zostały rzeczywiście wykonane, natomiast tak jak stwierdził Sąd I instancji w wyroku z dnia 26 lipca 2023 r., protokół ten był dokumentem technicznym, nosił znamiona, ale nie miał charakteru aneksu do umowy, a więc nie zrodził stosunku zobowiązaniowego pomiędzy Wnioskodawcą a Wykonawcą,

kwota (…) zł netto będzie stanowić przychód podatkowy podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych w dacie prawomocnego wyroku sądowego.

Ocena stanowiska

Stanowisko, które przedstawił Pan we wniosku, jest:

-     nieprawidłowe w zakresie pytania nr 1 i nr 3,

-     prawidłowe w zakresie pytania nr 2, nr 4 i nr 5.

Uzasadnienie interpretacji indywidualnej

Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 163 ze zm.):

Wyszczególnienia źródeł przychodów osiągniętych przez osoby fizyczne ustawodawca dokonał w art. 10 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:

W myśl art. 14 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:

Literalna wykładnia powołanego przepisu prowadzi do wniosku, że do przychodów podatkowych zalicza się takie przychody, które w danym momencie są trwałe, definitywne i bezwarunkowe. Do przychodów podatkowych podatnik winien zaliczyć tylko takie przychody, które są mu należne. Nie będą to zatem jakiekolwiek przychody, lecz przychody, w stosunku do których podatnikowi przysługiwać będzie prawo do ich otrzymania i które stanowić będą jego trwałe przysporzenie majątkowe. Przychodem jest zatem takie przysporzenie majątkowe o charakterze trwałym, które definitywnie powiększa aktywa osoby fizycznej.

Stosownie natomiast do art. 14 ust. 1c ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:

Zatem, co do zasady, moment powstania przychodów z działalności gospodarczej ustala się na podstawie art. 14 ust. 1c ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, zgodnie z którym za datę powstania przychodu uważa się dzień wydania rzeczy, zbycia prawa majątkowego lub wykonania usługi albo częściowego wykonania usługi, nie później niż dzień wystawienia faktury albo uregulowania należności – w zależności co nastąpi wcześniej.

Jednocześnie art. 14 ust. 3 pkt 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych stanowi, że:

A contrario należy przyjąć, że przychodami z pozarolniczej działalności gospodarczej są naliczone i otrzymane odsetki od należności. Podkreślam przy tym, że przychód z tego tytułu powstaje z chwilą, gdy odsetki te zostały faktycznie otrzymane. Zatem w momencie otrzymania odsetek za zwłokę oraz odsetek ustawowych za opóźnienie powstanie u Pana przychód, który powinien być opodatkowany tak, jak przychody z prowadzonej działalności gospodarczej.

Ponadto zgodnie z art. 14 ust. 3 pkt 3a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:

Przepis ten wyłącza z przychodów z działalności gospodarczej kwoty zwrócone podatnikowi na pokrycie wydatków, które nie zostały zaliczone do kosztów uzyskania przychodów tej działalności. Odnosząc się szczegółowo do tego unormowania, wskazuję, że „zwrot” w języku powszechnym oznacza oddanie, zwrócenie czegoś. Użyte w art. 14 ust. 3 pkt 3a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych określenie „inne wydatki” koresponduje natomiast z poprzedzającym go art. 14 ust. 3 pkt 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, dotyczącym zwrotu określonego rodzaju wydatków.

W myśl tego przepisu:

Przez inne wydatki należy zatem rozumieć wydatki inne niż wymienione w art. 14 ust. 3 pkt 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Podkreślam przy tym, że pod pojęciem wydatków niezaliczonych do kosztów uzyskania przychodów, o których mowa w ww. przepisach, należy rozumieć wydatki, których ustawa podatkowa nie wymienia jako dopuszczalne koszty uzyskania przychodów. Bez znaczenia pozostaje, czy podatnik dany koszt rzeczywiście ujął w swoich rozliczeniach podatkowych jako koszt uzyskania przychodów, ponieważ to ustawa podatkowa określa, które wydatki tworzą katalog dopuszczalnych kosztów uzyskania przychodów.

Na podstawie powyższego, jeżeli zwrot poniesionych wydatków będzie dotyczyć kosztów, które zgodnie z przepisami podatkowymi nie mogą być zaliczone do kosztów uzyskania przychodów, wówczas zwrócone wydatki nie będą dla podatnika przychodem podatkowym. Takie rozwiązanie wynika literalnie z art. 14 ust. 3 pkt 3a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Zatem skutki podatkowe związane ze zwrotem wydatków są uzależnione od tego, czy wydatki, które będą zwracane, mogą być zaliczone do kosztów uzyskania przychodów zgodnie z przepisami, czy też nie. Jeżeli zwracane wydatki zgodnie z przepisami podatkowymi podlegają zaliczeniu do kosztów uzyskania przychodów, wówczas kwota zwrotu powinna podlegać zaliczeniu do przychodów. Natomiast, jeżeli zwrot poniesionych wydatków dotyczyć będzie kosztów, które zgodnie z przepisami podatkowymi nie mogą być zaliczone do kosztów uzyskania przychodów, wówczas zwrócone wydatki nie będą dla podatnika przychodem podatkowym.

Z opisu sprawy wynika, że wyrokiem z dnia 18 kwietnia 2024 r. Sąd Apelacyjny zasądził od Wykonawcy na Pana rzecz kwotę (…) zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w transakcjach handlowych od 11 czerwca 2020 roku do dnia zapłaty, kwotę (…) zł tytułem zwrotu kosztów procesu oraz kwotę (…) zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się rozstrzygnięcia o kosztach postępowania do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów procesu w postępowaniu apelacyjnym.

Istotne jest również podkreślenie, że w trakcie postępowania sądowego zakończonego przed Sądem Okręgowym, jak i Sądem Apelacyjnym korzystał Pan za odpłatnością z usług profesjonalnego pełnomocnika i wydatki z tego tytułu rozliczył Pan w kosztach uzyskania przychodów.

Wskazał Pan, że kwota (…) zł wraz z zasądzonymi odsetkami została w całości wyegzekwowana w postępowaniu egzekucyjnym przez komornika sądowego w maju 2024 r. Również ustawowe odsetki za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się rozstrzygnięcia o kosztach postępowania do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów procesu w postępowaniu apelacyjnym otrzymał Pan w maju 2024 r. Natomiast kwota (…) zł tytułem zwrotu kosztów procesu w postępowaniu apelacyjnym nie została przez Pana otrzymana.

Stąd – na podstawie wskazanych wyżej regulacji prawnych – jest Pan zobowiązany zaliczyć kwotę netto (…) zł do przychodów podatkowych. Kwota podatku VAT należnego od tej kwoty nie stanowi Pana przychodu. Przychodem tym będą także odsetki za opóźnienie w transakcjach handlowych. Przychodem podatkowym będzie też kwota (…) zł tytułem zwrotu kosztów procesu.

Nie można zatem zgodzić się z Pana twierdzeniem w stanowisku do pytania nr 1, że:

Dodatkowo wskazuję, że koszty podatkowe w rozumieniu art. 22 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, które poniósł Pan w związku z pracami, których dotyczy kwota (…) zł netto ((…) zł brutto), stanowią odrębną kategorię od przychodów podatkowych. Jednocześnie koszty te pomniejszały uzyskane przez Pana przychody w okresie, gdy były przez Pana ponoszone w związku z pracami wykonywanymi na rzecz Wykonawcy. Tym samym koszty te nie mogą już obniżać przychodów zasądzonych wyrokiem z 18 kwietnia 2024 r.

Przychodem Pana w dacie uregulowania będą też ustawowe odsetki za opóźnienie. Również kwota (…) zł tytułem zwrotu kosztów procesu w postępowaniu apelacyjnym będzie stanowić Pana przychód w całości w dniu, w którym zostanie ta kwota uregulowana.

W Pana przypadku koszty procesu w postępowaniu apelacyjnym, czyli wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika, jest kategorią kosztów, którą ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych dopuszcza jako podlegającą zaliczeniu do kosztów uzyskania przychodów. Wskazał Pan, że wydatki poniesione na usługi profesjonalnego pełnomocnika rozliczył Pan w kosztach uzyskania przychodów. Zatem zarówno w przypadku zasądzonych na Pana rzecz kosztów procesu w kwocie (…) zł, jak i (…) zł, wartości te stanowią/będą stanowić Pana przychód.

Zatem nie mogę się zgodzić w części z Pana stanowiskiem do pytania nr 3, gdzie wskazuje Pan:

Tym samym jest Pan zobowiązany zaliczyć cały ten wpływ, tj. kwotę (…) zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się rozstrzygnięcia o kosztach postępowania do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów procesu w postępowaniu apelacyjnym – do przychodów podatkowych w dacie jej otrzymania.

Podsumowanie: kwota zasądzona wyrokiem z dnia 18 kwietnia 2024 r. przez Sąd Apelacyjny, tj. kwota netto (…) zł wraz z zasądzonymi odsetkami ustawowymi za opóźnienie, kwota (…) zł tytułem zwrotu kosztów procesu oraz kwota (…) zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się rozstrzygnięcia o kosztach postępowania do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów procesu w postępowaniu apelacyjnym powinny zostać w całości zakwalifikowane jako przychody z tytułu działalności gospodarczej i opodatkowane podatkiem dochodowym od osób fizycznych.

Kwestię ulgi na złe długi reguluje art. 26i ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, zgodnie z którym:

W myśl art. 26i ust. 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:

Stosownie do art. 26i ust. 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:

W myśl art. 26i ust. 5 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:

Zgodnie z art. 26i ust. 6 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:

W myśl art. 26i ust. 9 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:

Zgodnie z art. 26i ust. 10 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:

Zgodnie z art. 26i ust. 11 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:

W myśl art. 26i ust. 13 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:

Jak stanowią art. 26i ust. 16-18 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:

Zatem ulga na złe długi to możliwość dokonania korekty podatku przez wierzyciela w razie nieuregulowania płatności, a jednocześnie obowiązek analogicznej korekty po stronie dłużnika. W przypadku podatku dochodowego ulga na złe długi oznacza zatem zmniejszenie oraz odpowiednio zwiększenie podstawy opodatkowania o fakturę, która nie została opłacona po upływie 90 dni od dnia upływu terminu zapłaty określonego na fakturze lub w umowie. Wierzyciele mają możliwość zmniejszenia podstawy opodatkowania o zaliczaną do przychodów należnych wartość wierzytelności, która nie została uregulowana lub zbyta. Dłużnicy natomiast dokonują zwiększenia podstawy opodatkowania o zaliczaną do kosztów uzyskania przychodów wartość zobowiązania, które nie zostało uregulowane.

Z opisu sprawy wynika, że 8 maja 2020 r. wystawił Pan Wykonawcy fakturę na kwotę (…) zł netto, tj. (…) zł brutto, tytułem wykonanych prac objętych protokołem konieczności. Ujął Pan tę fakturę w księgach rachunkowych za okres maj 2020 r. oraz odprowadził zaliczkę na podatek dochodowy. Wykonawca nie uregulował kwoty wynikającej z tej faktury. W związku z tym w rozliczeniu rocznym PIT-36L za rok 2020 r. ujął Pan wartość tej faktury netto jako wartość wierzytelności zmniejszającej podstawę opodatkowania do rozliczenia w kolejnych latach podatkowych, o której mowa w art. 26i ust. 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. W wyniku skutecznie przeprowadzonego postępowania egzekucyjnego przez komornika sądowego, otrzymał Pan w maju 2024 r. wpływ środków z tej faktury i w tym samym okresie, tj. w maju 2024 r. zaliczył ją ponownie do przychodów podatkowych i zwiększył Pan podstawę opodatkowania w rozliczeniu za ten okres (w którym należność z tej faktury została uregulowana).

Zatem skoro wierzytelność, o której mowa we wniosku (kwota (…) zł netto), została zaliczona do przychodów należnych oraz w istocie zarówno wierzyciel (Pan), jak i dłużnik (Wykonawca) spełniają warunki, o których mowa w art. 26i ust. 10 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, to mógł Pan dokonać odliczenia, o którym mowa w art. 26i ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (o ile wierzytelność ta do dnia złożenia zeznania podatkowego nie została uregulowana lub zbyta oraz nie została ona zaliczona do kosztów uzyskania przychodów na podstawie przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, w tym przez rezerwy lub odpisy).

W związku z zastosowaniem przez Pana ulgi na złe długi w stosunku do kwoty (…) zł (netto) i jej uregulowanie przez Wykonawcę (w wyniku postępowania egzekucyjnego) w maju 2024 r., to właśnie w tym okresie powstał po Pana stronie obowiązek wykazania jako przychód podatkowy kwoty (…) zł (netto).

Podsumowanie: powinien Pan wykazać przychód z tytułu zasądzonej przez Sąd Apelacyjny kwoty (…) zł (netto) w maju 2024 r.

Jak wynika z opisu sprawy – w związku tym, że Sąd Okręgowy w wyroku z dnia 26 lipca 2023 r. nie uznał zasadności powództwa alternatywnego dochodzonego przez Pana jako bezpodstawne wzbogacenie co do kwoty (…) zł, wniósł Pan 29 grudnia 2023 r. pozew o zapłatę kwoty (…) zł brutto wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie oraz zasądzenia od Wykonawcy na rzecz Pana kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia orzeczenia do dnia zapłaty. Roszczenie to ma swoje faktyczne źródło w bezpodstawnym wzbogaceniu po stronie Wykonawcy o wartość niewypłaconego Panu wynagrodzenia za prace zamienne stwierdzone protokołem konieczności. Powyższa kwota jest różnicą między kwotą wynikającą z protokołu konieczności (…) zł brutto a kwotą wskazaną w postępowaniu prawomocnie zakończonym przed Sądem Apelacyjnym w jako roszczenie alternatywne w kwocie (…) zł brutto. Wykonawca 29 sierpnia 2024 r. wniósł odpowiedź na pozew, domagając się jego oddalenia w całości. Kwota dochodzona pozwem z 29 grudnia 2023 r., tj. (…) zł (netto) to kwota dotycząca wynagrodzenia za usługi budowlane i/lub usługi budowlano-montażowe, które zostały wykonane 11 lutego 2020 r.

Co istotne – nie wykazał Pan kwoty dochodzonej tym pozwem w przychodach podatkowych, jak również nie wystawił Pan faktury na tę kwotę. Ponadto kwota dochodzona tym pozwem nie została jeszcze zasądzona prawomocnym wyrokiem Sądu – aktualnie jest rozpoznawana przez Sąd I instancji i nie została przez Pana otrzymana.

Zatem, o ile zapadnie wyrok prawomocny zasądzający na Pana rzecz kwotę netto (…) zł, to kwota ta powinna zostać przez Pana zaliczona do przychodów podatkowych jako przychód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych. Momentem, w którym należy wartość tę wykazać w przychodach, jest data uprawomocnienia się wyroku.

Podsumowanie: kwota (…) zł będzie stanowić przychód podatkowy podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych w dacie prawomocnego wyroku sądowego.

Dodatkowe informacje

Informacja o zakresie rozstrzygnięcia

Interpretacja dotyczy stanów faktycznych, które Pan przedstawił, i stanu prawnego, który obowiązywał w dacie zaistnienia zdarzenia.

W odniesieniu do powołanej przez Pana interpretacji stwierdzam, że zapadła ona w indywidualnej sprawie i nie jest wiążąca dla organu wydającego tę interpretację.

Wskazuję, że powołane we wniosku orzeczenie sądu administracyjnego nie może wpłynąć na ocenę prawidłowości przedstawionych przez Pana kwestii. Nie negując tego orzeczenia, jako cennego źródła w zakresie wskazywania kierunków wykładni norm prawa podatkowego, stwierdzam, że teza badanego rozstrzygnięcia nie ma zastosowania w tym postępowaniu.

Wniosek w zakresie podatku od towarów i usług podlega odrębnemu rozstrzygnięciu.

Pouczenie o funkcji ochronnej interpretacji

·   Funkcję ochronną interpretacji indywidualnych określają przepisy art. 14k-14nb ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 111 ze zm.). Interpretacja będzie mogła pełnić funkcję ochronną, jeśli Pana sytuacja będzie zgodna (tożsama) z opisem stanów faktycznych i zastosuje się Pan do interpretacji.

·   Zgodnie z art. 14na § 1 Ordynacji podatkowej:

·   Zgodnie z art. 14na § 2 Ordynacji podatkowej:

Pouczenie o prawie do wniesienia skargi na interpretację

Ma Pan prawo do zaskarżenia tej interpretacji indywidualnej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Zasady zaskarżania interpretacji indywidualnych reguluje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.; dalej jako „PPSA”).

Skargę do Sądu wnosi się za pośrednictwem Dyrektora KIS (art. 54 § 1 PPSA). Skargę należy wnieść w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia interpretacji indywidualnej (art. 53 § 1 PPSA):

·   w formie papierowej, w dwóch egzemplarzach (oryginał i odpis) na adres: Krajowa Informacja Skarbowa, ul. Warszawska 5, 43-300 Bielsko-Biała (art. 47 § 1 PPSA), albo

·   w formie dokumentu elektronicznego, w jednym egzemplarzu (bez odpisu), na adres Krajowej Informacji Skarbowej na platformie ePUAP: /KIS/wnioski albo /KIS/SkrytkaESP (art. 47 § 3 i art. 54 § 1a PPSA).

Skarga na interpretację indywidualną może opierać się wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 57a PPSA).

Podstawa prawna dla wydania interpretacji

Podstawą prawną dla wydania tej interpretacji jest art. 13 § 2a oraz art. 14b § 1 Ordynacji podatkowej.