Interpretacja 0113-KDIPT1-1.4012.166.2026.2.MSU

Interpretacja indywidualna
– stanowisko prawidłowe

Szanowny Panie,

stwierdzam, że Pana stanowisko w sprawie oceny skutków podatkowych przedstawionego stanu faktycznego w podatku od towarów i usług, jest prawidłowe.

Zakres wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej

23 lutego 2026 r. wpłynął Pana wniosek z 23 lutego 2026 r. o wydanie interpretacji indywidualnej, który dotyczy niepodlegania opodatkowaniu podatkiem VAT świadczenia usług nieodpłatnej pomocy prawnej w ramach punktu nieodpłatnej pomocy prawnej.

Uzupełnił go Pan - w odpowiedzi na wezwanie – pismem z 13 marca 2026 r. (data wpływu 16 marca 2026 r.).

Treść wniosku jest następująca

Opis stanu faktycznego

Wnioskodawca jest radcą prawnym, wpisanym na listę radców prawnych i prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą w zakresie działalności prawniczej, wpisaną do CEIDG. Wnioskodawca jest czynnym podatnikiem podatku od towarów i usług.

Wnioskodawca świadczy nieodpłatną pomoc prawną w ramach systemu nieodpłatnej pomocy prawnej, o którym mowa w ustawie z dnia 5 sierpnia 2015 r. o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej (t.j. Dz. U. z 2026 r., poz. 44 ze zm., dalej: „ustawa o NPP”).

Świadczenie nieodpłatnej pomocy prawnej odbywa się w punkcie nieodpłatnej pomocy prawnej zlokalizowanym w …, organizowanym przez Starostwo Powiatowe jako zadanie zlecone z zakresu administracji rządowej.

Wnioskodawca wykonuje wskazane czynności na podstawie umowy zlecenia z dnia 17 grudnia 2025 r. nr … zawartej ze Starostwem Powiatowym na 2026 r. Umowa określa w szczególności:

·         miejsce i czas pełnienia dyżurów (wydzielone pomieszczenie w Świetlicy Miejskiej w …. w każdy wtorek w godz. 16.00-20.00),

·         zakres czynności odpowiadający ściśle zakresowi nieodpłatnej pomocy prawnej określonemu w ustawie o NPP,

·         ryczałtowe wynagrodzenie należne Wnioskodawcy, niezależne od liczby udzielonych porad,

·         obowiązek osobistego świadczenia pomocy prawnej.

Wnioskodawca nie ma wpływu na dobór osób, którym udzielana jest pomoc prawna, sposób organizacji punktu, harmonogram dyżurów oraz wysokość wynagrodzenia.

Nieodpłatna pomoc prawna zgodnie z art. 3 ustawy o NPP, obejmuje:

1)    poinformowanie osoby fizycznej, zwanej dalej "osobą uprawnioną", o obowiązującym stanie prawnym oraz przysługujących jej uprawnieniach lub spoczywających na niej obowiązkach, w tym w związku z toczącym się postępowaniem przygotowawczym, administracyjnym, sądowym lub sądowo-administracyjnym lub

2)    wskazanie osobie uprawnionej sposobu rozwiązania jej problemu prawnego, lub

3)    sporządzenie projektu pisma w sprawach, o których mowa w pkt 1 i 2, z wyłączeniem pism procesowych w toczącym się postępowaniu przygotowawczym lub sądowym i pism w toczącym się postępowaniu sądowo-administracyjnym, lub

3a) nieodpłatną mediację, lub

4)    sporządzenie projektu pisma o zwolnienie od kosztów sądowych lub ustanowienie pełnomocnika z urzędu w postępowaniu sądowym lub ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego w postępowaniu sądowo-administracyjnym oraz poinformowanie o kosztach postępowania i ryzyku finansowym związanym ze skierowaniem sprawy na drogę sądową.

Lokal, infrastruktura techniczna, wyposażenie (m.in. komputer, telefon stacjonarny, drukarka) oraz system informatyczny zapewniane są przez Powiat. Wnioskodawca nie działa pod firmą swojej kancelarii, nie używa jej oznaczeń i nie reprezentuje beneficjentów pomocy przed sądami ani organami. Wnioskodawca nie ma potrzeby wykorzystywania swoich urządzeń typu laptop, telefon.

Ponadto umowa wprost zakazuje Wnioskodawcy przyjmowania w zamian za udzielenie porad dodatkowego wynagrodzenia.

Odpowiedzialność wobec osób trzecich za realizację zadania ponosi Powiat jako podmiot realizujący zadanie publiczne. Wnioskodawca nie ponosi ryzyka gospodarczego ani ekonomicznego związanego z wykonywaniem czynności objętych umową.

Ponadto przed udzieleniem porady, Wnioskodawca odbiera od osoby uprawnionej oświadczenie, o którym mowa w art. 4 ust. 2 ustawy o NPP, a więc że osoba ta nie jest w stanie ponieść kosztów odpłatnej pomocy prawnej. Ponadto osoba korzystająca z nieodpłatnej pomocy prawnej, jeśli prowadzi działalność gospodarczą, składa dodatkowo oświadczenie o niezatrudnianiu innych osób w ciągu ostatniego roku. Obowiązkiem Wnioskodawcy jest również poinformowanie osoby korzystającej z pomocy o możliwości przekazania anonimowej ankiety – opinii o udzielonej pomocy.

Udzielanie porad odbywa się wg kolejności zgłoszeń po umówieniu wizyty telefonicznie na numer telefonu udostępniony przez Starostwo lub za pośrednictwem dedykowanej do tego strony internetowej. Po udzieleniu pomocy Wnioskodawca ma obowiązek uzupełnić kartę pomocy za pośrednictwem ministerialnego systemu teleinformatycznego.

Uzupełnienie stanu faktycznego

Wnioskodawca świadczy usługi nieodpłatnej pomocy prawnej w punkcie nieodpłatnej pomocy prawnej na podstawie umowy zlecenia zawartej ze Starostwem Powiatowym w .... Czynności te wykonywane są w ramach systemu nieodpłatnej pomocy prawnej funkcjonującego na podstawie ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 r. o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej, stanowiącego zadanie zlecone z zakresu administracji rządowej realizowane przez powiat. Wnioskodawca wykonuje czynności w ramach organizacji tego systemu, jednak udziela pomocy prawnej osobiście jako radca prawny na podstawie umowy zlecenia, a nie jako organ Powiatu ani jego przedstawiciel. W szczególności Wnioskodawca nie wydaje decyzji administracyjnych ani innych rozstrzygnięć w imieniu Powiatu.

Umowa zawarta ze Starostwem Powiatowym przewiduje stałe wynagrodzenie ryczałtowe za pełnienie dyżurów w punkcie nieodpłatnej pomocy prawnej.

Wynagrodzenie to:

-        nie jest uzależnione od liczby udzielonych porad,

-        nie jest uzależnione od wartości sprawy,

-        nie zawiera elementu wynagrodzenia zmiennego.

Wysokość wynagrodzenia wynika z zasad określonych w ustawie o nieodpłatnej pomocy prawnej oraz aktach wykonawczych do tej ustawy. Wnioskodawca nie ma wpływu na wysokość wynagrodzenia, które jest określane przez Powiat w ramach realizacji zadania publicznego.

W ocenie Wnioskodawcy, wynagrodzenie otrzymywane przez niego nie stanowi przychodu ze stosunku pracy, o którym mowa w art. 12 ust. 1–6 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Wynagrodzenie otrzymywane przez Wnioskodawcę z tytułu wykonywania czynności w ramach umowy zlecenia ze Starostwem Powiatowym w ... stanowi przychód z działalności wykonywanej osobiście, o którym mowa w art. 13 pkt 8 lit. a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, tj. przychód z tytułu wykonywania usług na podstawie umowy zlecenia zawartej z osobą prawną.

Pytanie

Czy świadczenie przez Wnioskodawcę nieodpłatnej pomocy prawnej w ramach punktu nieodpłatnej pomocy prawnej, na podstawie umowy zlecenia zawartej ze Starostwem Powiatowym w ..., stanowi wykonywanie samodzielnej działalności gospodarczej w rozumieniu art. 15 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług, a w konsekwencji – czy podlega opodatkowaniu podatkiem VAT?

Pana stanowisko w sprawie

Zdaniem Wnioskodawcy, świadczenie nieodpłatnej pomocy prawnej w opisanym stanie faktycznym nie stanowi wykonywania samodzielnej działalności gospodarczej w rozumieniu art. 15 ust. 1 ustawy o VAT, a tym samym nie podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.

Zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy o VAT, podatnikami są podmioty wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą.

Jednocześnie art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy o VAT, wyłącza z zakresu działalności gospodarczej czynności, jeżeli łącznie spełnione są następujące warunki:

1.    przychody z tych czynności są zaliczane do przychodów, o których mowa w art. 13 pkt 2–9 ustawy o PIT,

2.    zlecający określa warunki wykonywania czynności,

3.    zlecający ponosi odpowiedzialność wobec osób trzecich,

4.    wykonujący czynności nie ponosi ryzyka gospodarczego i ekonomicznego.

W analizowanym przypadku wszystkie powyższe przesłanki są spełnione.

Po pierwsze, przychody uzyskiwane przez Wnioskodawcę z tytułu umowy zlecenia ze Starostwem Powiatowym stanowią przychody z działalności wykonywanej osobiście w rozumieniu art. 13 pkt 8 ustawy o PIT.

Po drugie, warunki wykonywania czynności są w całości określone przez Powiat i wynikają zarówno z treści umowy, jak i z przepisów ustawy o NPP oraz aktów wykonawczych. Wnioskodawca nie ma swobody w zakresie organizacji pracy, miejsca, czasu ani sposobu realizacji świadczeń.

Po trzecie, odpowiedzialność wobec osób trzecich za realizację zadania publicznego ponosi Powiat, jako podmiot zobowiązany ustawowo do zapewnienia nieodpłatnej pomocy prawnej. Wnioskodawca wykonuje czynności w imieniu i na rzecz Powiatu, w ramach realizacji zadania zleconego z zakresu administracji rządowej.

Po czwarte, Wnioskodawca nie ponosi ryzyka gospodarczego ani ekonomicznego. Wynagrodzenie ma charakter ryczałtowy, niezależny od liczby beneficjentów czy efektów pracy, a koszty organizacyjne i infrastrukturalne ponosi Powiat.

W konsekwencji czynności wykonywane przez Wnioskodawcę w ramach nieodpłatnej pomocy prawnej nie mają charakteru samodzielnej działalności gospodarczej, lecz stanowią realizację zadań publicznych w ramach stosunku zlecenia, o którym mowa w art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy o VAT.

Stanowisko to pozostaje zgodne z utrwaloną i jednolitą linią interpretacyjną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, potwierdzającą brak opodatkowania VAT wynagrodzenia otrzymywanego przez radców prawnych i adwokatów z tytułu świadczenia nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego:

1)    Pismo Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 13 października 2025 r. nr 0114-KDIP4-2.4012.633.2025.1.MŻA, w którym Dyrektor KIS potwierdził, że w przypadku świadczenia NPP na podstawie umowy zlecenia z powiatem nie dochodzi do wykonywania samodzielnej działalności gospodarczej, bowiem wykonawca realizuje zadanie publiczne w imieniu zlecającego, a brak odpowiedzialności wobec osób trzecich oraz brak wpływu na wynagrodzenie wykluczają opodatkowanie VAT.

2)    Pismo Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 25 kwietnia 2025 r. nr 0112-KDIL1-3.4012.77.2025.2.AKS, w którym Dyrektor KIS jednoznacznie wskazał, że świadczenie nieodpłatnej pomocy prawnej na podstawie umowy zawartej z powiatem lub organizacją pozarządową nie stanowi działalności gospodarczej w rozumieniu ustawy o VAT, ponieważ wykonawca działa w ramach zadania publicznego. W interpretacji organ podatkowy wskazał, że brak ryzyka gospodarczego, ryczałtowe wynagrodzenie oraz podporządkowanie organizacyjne przesądzają o wyłączeniu zastosowania art. 15 ust. 1 ustawy o VAT.

3)    Pismo Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 8 kwietnia 2025 r. nr 0114-KDIP4-2.4012.183.2025.1.SKJ, w którym Dyrektor KIS uznał, że radca prawny świadczący nieodpłatną pomoc prawną działa w warunkach analogicznych do stosunku podporządkowania, a odpowiedzialność wobec osób trzecich ponosi zlecający – powiat lub organizacja realizująca zadanie publiczne. W konsekwencji organ stwierdził, że wynagrodzenie uzyskiwane z tego tytułu nie podlega opodatkowaniu VAT.

4)    Pismo Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 26 lutego 2025 r. nr 0114-KDIP4-3.4012.766.2024.1.DS. W interpretacji tej wskazano, że decydujące znaczenie dla wyłączenia VAT ma brak ryzyka ekonomicznego oraz brak swobody w kształtowaniu sposobu wykonywania czynności. Organ jednoznacznie potwierdził, że nieodpłatna pomoc prawna realizowana w ramach systemu ustawowego nie podlega VAT, nawet jeżeli jest wykonywana przez czynnego podatnika VAT w ramach prowadzonej działalności gospodarczej.

5)    Pismo Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 3 grudnia 2024 r. nr 0113-KDIPT1-1.4012.784.2024.1.AK, w którym Organ potwierdził, że czynności polegające na udzielaniu nieodpłatnej pomocy prawnej, poradnictwa obywatelskiego oraz mediacji, wykonywane w ramach umowy zlecenia, nie mają charakteru samodzielnej działalności gospodarczej. Wskazano wprost, że spełnienie przesłanek z art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy o VAT wyłącza obowiązek naliczania podatku VAT, a prawidłowym dokumentem rozliczeniowym może być np. nota księgowa/rachunek.

Reasumując, zdaniem Wnioskodawcy, świadczenie nieodpłatnej pomocy prawnej w ramach punktu nieodpłatnej pomocy prawnej, na podstawie umowy zlecenia zawartej ze Starostwem Powiatowym w ..., nie stanowi wykonywania samodzielnej działalności gospodarczej w rozumieniu art. 15 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług, a w konsekwencji nie podlega opodatkowaniu podatkiem VAT, na podstawie art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy o VAT. Ponadto nieodpłatna pomoc prawna jest zadaniem zleconym z zakresu administracji rządowej, realizowanym przez powiat na podstawie ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej. Wnioskodawca wykonuje czynności w imieniu i na rzecz Powiatu, w warunkach pełnego podporządkowania organizacyjnego, bez wpływu na harmonogram, beneficjentów, zakres świadczeń oraz wysokość wynagrodzenia. Wynagrodzenie ma charakter ryczałtowy i jest niezależne od liczby udzielonych porad, a Wnioskodawca nie ponosi ryzyka ekonomicznego ani gospodarczego, co wyklucza uznanie go za podatnika VAT w tym zakresie.

Zatem mając na uwadze treść art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy o VAT, charakter nieodpłatnej pomocy prawnej jako zadania publicznego, brak ryzyka gospodarczego po stronie Wnioskodawcy, oraz jednolitą i utrwaloną linię interpretacyjną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, zdaniem Wnioskodawcy, wynagrodzenie otrzymywane przez niego z tytułu świadczenia nieodpłatnej pomocy prawnej nie podlega opodatkowaniu podatkiem VAT.

W uzupełnieniu wniosku wskazał Pan, że podtrzymuje swoje stanowisko zawarte we wniosku o interpretację. Zdaniem Wnioskodawcy, wynagrodzenie otrzymywane z tytułu świadczenia nieodpłatnej pomocy prawnej nie podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, ponieważ czynności te nie stanowią samodzielnej działalności gospodarczej w rozumieniu art. 15 ustawy o VAT.

Zgodnie z art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy o VAT, za wykonywaną samodzielnie działalność gospodarczą nie uznaje się czynności, jeżeli łącznie spełnione są następujące warunki:

1.    przychody z tych czynności są kwalifikowane do art. 13 ust. 8a ustawy o PIT,

2.    zlecający określa warunki wykonywania czynności,

3.    zlecający ponosi odpowiedzialność wobec osób trzecich,

4.    wykonujący czynności nie ponosi ryzyka gospodarczego.

W niniejszej sprawie wszystkie wskazane przesłanki są spełnione.

Mając na uwadze przedstawione okoliczności sprawy oraz treść art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy o VAT należy uznać, że czynności wykonywane przez Wnioskodawcę w ramach punktu nieodpłatnej pomocy prawnej nie stanowią samodzielnej działalności gospodarczej w rozumieniu ustawy o VAT, a wynagrodzenie otrzymywane z tego tytułu nie podlega opodatkowaniu podatkiem VAT. W ocenie Wnioskodawcy spełnione są wszystkie przesłanki określone w ww. przepisie, co wyłącza uznanie tych czynności za wykonywanie działalności gospodarczej.

Ocena stanowiska

Stanowisko, które przedstawił Pan we wniosku, jest prawidłowe.

Uzasadnienie interpretacji indywidualnej

Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 775 ze zm.), zwanej dalej „ustawą”:

W myśl z art. 7 ust. 1 ustawy:

Stosownie do treści art. 8 ust. 1 ustawy:

Pojęcie świadczenia usług ma bardzo szeroki zakres. Przez świadczenie należy rozumieć każde zachowanie, na które składać się może zarówno działanie (uczynienie, wykonanie czegoś na rzecz innej osoby), jak i zaniechanie, powstrzymanie się od działania (nieczynienie bądź też tolerowanie). Przy ocenie charakteru świadczenia jako usługi należy mieć na względzie, że ustawa o podatku od towarów i usług zalicza do grona usług każde świadczenie, które nie jest dostawą w myśl art. 7 ustawy. Zaznaczenia jednak wymaga, że usługą będzie tylko takie świadczenie, w przypadku którego istnieje bezpośredni konsument, odbiorca świadczenia odnoszący korzyść o charakterze majątkowym.

W związku z powyższym czynność podlega opodatkowaniu jedynie wówczas, gdy wykonywana jest w ramach umowy zobowiązaniowej, a jedna ze stron transakcji może zostać uznana za bezpośredniego beneficjenta tej czynności, przy czym związek pomiędzy otrzymywaną płatnością a świadczeniem na rzecz dokonującego płatności musi mieć charakter bezpośredni i na tyle wyraźny, aby można powiedzieć, że płatność następuje w zamian za to świadczenie.

Podkreślenia wymaga, że nie każda czynność stanowiąca świadczenie usług podlega opodatkowaniu. Aby dana czynność była opodatkowana tym podatkiem musi być wykonana przez podatnika. Warunkiem bowiem opodatkowania danej czynności podatkiem od towarów i usług jest łączne spełnienie dwóch przesłanek: po pierwsze czynność winna być ujęta w katalogu czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, po drugie musi ona być zrealizowana przez podmiot, który w związku z jej wykonaniem w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, będzie podatnikiem podatku od towarów i usług.

W myśl art. 15 ust. 1 ustawy:

Na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy:

W świetle art. 15 ust. 3 ustawy:

Według art. 13 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 163 ze zm.), dalej jako „ustawa o PIT”:

Z cytowanego przepisu art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy wynika, że dla uznania, że określone czynności wykonywane przez osobę fizyczną nie stanowią samodzielnie wykonywanej działalności gospodarczej i tym samym pozostają poza regulacjami ustawy, istotne jest łączne spełnienie wszystkich elementów wymienionych w tym przepisie, tj. związanie zleceniobiorcy ze zlecającym wykonanie tych czynności prawnymi więzami tworzącymi stosunek prawny pomiędzy zlecającym a wykonującym zlecane czynności co do warunków:

·         wykonywania tych czynności,

·         wynagrodzenia, oraz

·         odpowiedzialności zlecającego wykonanie tych czynności wobec osób trzecich.

Zatem, użycie słowa „samodzielnie” w kontekście art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy, wyklucza opodatkowanie pracowników i innych osób, o ile są one związane z pracodawcą przez umowę o pracę lub inny stosunek prawny tworzący więzi (stosunek podporządkowania) między pracodawcą a pracownikiem co do (w zakresie) warunków pracy, wynagrodzenia i odpowiedzialności pracodawcy.

Oznacza to, że przychody z tytułu wykonywanych czynności nie tylko powinny być wymienione w art. 13 pkt 2-9 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, lecz także spełnione muszą zostać pozostałe kryteria przedmiotowe określające m.in. czy działanie usługodawcy odbywa się na warunkach ryzyka gospodarczego, a tym samym kto ponosi odpowiedzialność za wykonane usługi. Nie stanowią bowiem samodzielnej działalności gospodarczej, w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o podatku od towarów i usług, tylko i wyłącznie te czynności, gdy pomiędzy zlecającym ich wykonanie i wykonującym zlecone czynności istnieją więzy tworzące stosunek prawny w zakresie warunków wykonywania tych czynności, wynagrodzenia i odpowiedzialności zlecającego wykonanie tych czynności wobec osób trzecich.

Odnośnie dwóch pierwszych warunków stwierdzenia wymaga, że każdy w zasadzie stosunek prawny o charakterze odpłatnym, istniejący pomiędzy podmiotem zlecającym wykonanie danej czynności a podmiotem, który daną czynność wykonuje, jest w jakimś sensie określony co do warunków wykonywania danych czynności oraz wynagrodzenia.

Nie będzie więc podatnikiem w rozumieniu ustawy o podatku od towarów i usług osoba, która w ramach podpisanej umowy, tworzyć będzie ze zlecającym więzi analogiczne ze stosunkiem pracy, nie ponosząc tym samym ryzyka ekonomicznego w związku z wykonywanymi czynnościami. Tylko spełnienie wymogów wyłączających samodzielność działania poprzez zawarcie więzi prawnej między zleceniodawcą a zleceniobiorcą co do warunków wykonywania zleconych czynności, wynagrodzenia i odpowiedzialności zlecającego wykonanie tych czynności wobec osób trzecich, pozwala wyłączyć wykonywane czynności z opodatkowania podatkiem od towarów i usług.

Mając na uwadze fakt, że w zasadzie każdy stosunek prawny o charakterze odpłatnym, istniejący pomiędzy podmiotem zlecającym wykonanie danej czynności a podmiotem, który daną czynność wykonuje, określa wynagrodzenie oraz przynajmniej podstawowe warunki wykonywania czynności, należy uznać, że „odpowiedzialność zlecającego wobec osób trzecich” jest kryterium kluczowym dla oceny charakteru prawnopodatkowego danego podmiotu. Jest to czynnik odróżniający na gruncie ustawy o podatku VAT prowadzenie działalności gospodarczej (przesłanki warunkującej status podatnika podatku VAT) od innego rodzaju aktywności zawodowej niepowodującej powstania podmiotowości prawnopodatkowej na gruncie ustawy.

Znacząca jest w tym przypadku analiza istoty odpowiedzialności, wynikającej z charakteru stosunku prawnego łączącego Pana oraz Powiat.

Pojęcie działalności gospodarczej zdefiniowane zostało również w drugim akapicie art. 9 ust. 1 Dyrektywy 2006/112/WE Rady z 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz. Urz. UE L z 11.12.2006 Nr 347, str. 1, ze zm.), zwanej dalej Dyrektywą 2006/112/WE Rady. Na podstawie tego artykułu:

Przepis ten stwierdza, że wykorzystywanie własności dóbr materialnych lub niematerialnych do celów zarobkowych w sposób ciągły, należy w szczególności uznać za działalność gospodarczą.

W akapicie pierwszym, art. 9 ust. 1 Dyrektywy 2006/112/WE Rady, określa osobę, która może stać się podatnikiem, jako każdą osobę, która niezależnie prowadzi w dowolnym miejscu jakąkolwiek działalność gospodarczą, bez względu na cel czy też rezultaty takiej działalności.

Przepis art. 10 Dyrektywy 2006/112/WE Rady wyjaśnia znaczenie terminu „samodzielnie” użytego w art. 9. Jak stanowi ww. art. 10 Dyrektywy 2006/112/WE:

W celu określenia granic pojęcia „działalności gospodarczej” i „podatnika” należy przypomnieć art. 9 ust. 2 i art. 12 ust. 1 Dyrektywy 2006/112/WE Rady.

Przepis art. 9 ust. 2 Dyrektywy 2006/112/WE Rady stwierdza, że:

Przy czym, zgodnie z art. 12 ust. 1 Dyrektywy 2006/112/WE Rady:

Dyrektywa 2006/112/WE Rady wskazuje na bardzo szeroki zakres działalności gospodarczej, obejmujący wszystkie etapy produkcji, dystrybucji i dostarczania towarów i usług.

To, że działalność gospodarcza, która ma być traktowana jako taka, nie jest działalnością wykonywaną okazjonalnie, nie oznacza, że działalność ta, aby mieścić się w zakresie podatku VAT, musi osiągnąć pewną liczbę operacji lub osiągnąć określony poziom dochodu. Decydującym elementem jest wola lub zamiar osoby dokonującej czynności, aby brać udział w produkcji, dystrybucji lub dostarczaniu dóbr lub usług. Elementem definiującym działalność gospodarczą na gruncie przepisów Dyrektywy 2006/112/WE Rady jest to, że osoba, w celu wykonywania swoich działań, wykorzystuje zasoby ludzkie lub rzeczowe w taki sam sposób, jak są one wykorzystywane przez producenta, handlowca lub osoby świadczące usługi. Działalność gospodarcza w rozumieniu Dyrektywy 2006/112/WE Rady będzie miała miejsce, gdy zaistnieje zamiar wykorzystania i zorganizowania środków w celu wzięcia udziału w produkcji, dystrybucji towarów lub świadczeniu usług.

Przedmiotowe zagadnienie było również przedmiotem rozważań Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (orzeczenia w sprawie C-202/90 Ayuntamiento de Sevilla przeciwko Recaudadores de  Tributos de las Zonas Primera y Segunda, C-235/85 Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Królestwu Niderlandów). TSUE w ww. orzeczeniach wskazał, że za samodzielną nie będzie mogła być uznana działalność gospodarcza, która wykonywana jest przy wykorzystaniu infrastruktury i organizacji wewnętrznej podmiotu, na rzecz którego jest prowadzona, nie powoduje żadnego ryzyka ekonomicznego po stronie usługodawcy, a nadto nie powoduje odpowiedzialności usługodawcy wobec osób trzecich za szkody wyrządzone w związku z prowadzoną działalnością.

Ponadto, zgodnie z opinią RG M.G. Tesauro z 4 czerwca 1991 r. do sprawy C-202/90, co się tyczy warunków pracy należy przeanalizować czy pracownik jest niejako zintegrowany z organizacją pracodawcy (...) czy i w jakim zakresie może swobodnie zorganizować swoją działalność. Jest oczywistym, że możliwość swobodnego zorganizowania (wybór współpracowników, struktury niezbędne do wykonywania zadań, godziny pracy), jak też brak zintegrowania w przedsiębiorstwie czy w administracji stanowią elementy typowe dla działalności wykonywanej w sposób samodzielny. Jednakże poddanie się niektórym dyrektywom jak też pewnej kontroli czy władzy dyscyplinarnej pracodawcy, które odnajdujemy również w stosunku pracy nie wykluczają charakteru samodzielnego działalności. Co się tyczy warunków wynagrodzenia, okoliczność, że wynagrodzenie (także to określone ustawą) jest proporcjonalne do usług i charakter przypadkowy, który z tego wynika stanowią jasne wskaźniki istnienia stosunku samodzielnej pracy. Nie ma wątpliwości, że ryzyko w  ramach stosunku pracy podporządkowanej spoczywa tylko na pracodawcy. W zakresie odpowiedzialności wskazano, że należy badać czy pracownik jest odpowiedzialny wobec osób trzecich za czynności i działania, które można mu przypisać (pkt 6).

Zauważenia też wymaga, że sformułowanie w powołanym art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy odnoszące się do odpowiedzialności, należy rozumieć jako odpowiedzialność zleceniodawcy, w stosunku do osób trzecich, za czynności realizowane przez zleceniobiorcę w ramach wykonywania zlecenia. Tylko w takim przypadku ryzyko wykonania czynności zleconych przechodzi z faktycznego wykonawcy na osobę zlecającą ich wykonanie, co wyklucza samodzielny charakter działalności zleceniobiorcy. Tak bowiem rozumiana odpowiedzialność za wykonanie czynności wskazuje, kto ponosi ryzyko prowadzonej działalności, a tym samym wskazuje na wyłączenie ze sfery samodzielności (i z grona podatników podatku od towarów i usług) tego podmiotu, który nie odpowiada za efekt wykonywanej pracy wobec osób trzecich.

O wyłączeniu z opodatkowania podatkiem od towarów i usług można zatem mówić w przypadku, gdy zleceniobiorcę będą łączyć ze zleceniodawcą więzi analogiczne jak w przypadku stosunku pracy, jako że nie będzie on ponosił ryzyka ekonomicznego w związku z wykonywaniem czynności, będących przedmiotem wskazanych umów, a odpowiedzialność za te czynności w stosunku do osób trzecich będzie bezwzględnie ponosił zlecający. Oznacza to, że z treści zawartych umów wynikać powinno zobowiązanie, które w swej istocie kładzie na zlecającego odpowiedzialność, zamiast na zleceniobiorcę, podobnie jak ma to miejsce w przypadku stosunku pracy.

Powyższe oznacza, że jeżeli analiza umowy cywilnoprawnej (stosunku prawnego) pomiędzy zleceniobiorcą – Panem a zleceniodawcą – Powiatem wykaże, że spełnione są wszystkie trzy warunki, to nie można uznać Pana za podatnika VAT. Jednocześnie brak spełnienia któregokolwiek warunku oznacza, że zleceniobiorca występuje w charakterze podatnika VAT.

Warunek pierwszy – warunki wykonywania czynności: należy uznać, że co do zasady, w istotę typowej umowy zlecenia, której przedmiotem jest pomoc prawna świadczona przez osobę fizyczną, wpisane jest wykorzystywanie infrastruktury i organizacji wewnętrznej zlecającego – w niniejszej sprawie Powiatu.

W tym kontekście zauważenia wymaga, że wykorzystywanie infrastruktury i organizacji wewnętrznej zlecającego powoduje, że zleceniobiorca nie ponosi również w tym zakresie ryzyka ekonomicznego (co ma ścisły związek z tym jak kształtuje się wynagrodzenie – warunek drugi).

Warunek drugi – wynagrodzenie: zakładając, że umowa przewiduje, że zleceniobiorca korzysta z infrastruktury i organizacji wewnętrznej zlecającego (spełniony warunek pierwszy), ustalenie, że warunek drugi jest spełniony w praktyce sprowadza się do weryfikacji czy umowa przewiduje stałe wynagrodzenie. Jeżeli umowa przewiduje stałe wynagrodzenie, to nie można mówić o ponoszeniu ryzyka ekonomicznego przez zleceniobiorcę.

Warunek trzeci – odpowiedzialność zlecającego wobec osób trzecich: warunek będzie spełniony jeżeli zgodnie z umową odpowiedzialność jest po stronie zlecającego, a nie po stronie faktycznego wykonawcy – zleceniobiorcy, co wyklucza samodzielny charakter jego działalności. Warunek będzie także spełniony, gdy dana umowa nie przewiduje (nie wprowadza) takiej odpowiedzialności.

Z opisu sprawy wynika, że jest Pan czynnym podatnikiem podatku VAT oraz jest Pan radcą prawnym, wpisanym na listę radców prawnych. Świadczy Pan usługi nieodpłatnej pomocy prawnej w punkcie nieodpłatnej pomocy prawnej na podstawie umowy zlecenia zawartej ze Starostwem Powiatowym w .... Czynności te wykonywane są w ramach systemu nieodpłatnej pomocy prawnej funkcjonującego na podstawie ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 r. o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej, stanowiącego zadanie zlecone z zakresu administracji rządowej realizowane przez powiat. Wykonuje Pan czynności w ramach organizacji tego systemu, jednak udziela pomocy prawnej osobiście jako radca prawny na podstawie umowy zlecenia, a nie jako organ Powiatu ani jego przedstawiciel. W szczególności nie wydaje Pan decyzji administracyjnych ani innych rozstrzygnięć w imieniu Powiatu. Umowa zawarta ze Starostwem Powiatowym w ... przewiduje stałe wynagrodzenie ryczałtowe za pełnienie dyżurów w punkcie nieodpłatnej pomocy prawnej. Wynagrodzenie to nie jest uzależnione od liczby udzielonych porad, nie jest uzależnione od wartości sprawy, nie zawiera elementu wynagrodzenia zmiennego. Wysokość wynagrodzenia wynika z zasad określonych w ustawie o nieodpłatnej pomocy prawnej oraz aktach wykonawczych do tej ustawy. Nie ma Pan wpływu na wysokość wynagrodzenia, które jest określane przez Powiat w ramach realizacji zadania publicznego. Wynagrodzenie otrzymywane przez Pana nie stanowi przychodu ze stosunku pracy, o którym mowa w art. 12 ust. 1–6 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz stanowi przychód z działalności wykonywanej osobiście, o którym mowa w art. 13 pkt 8 lit. a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, tj. przychód z tytułu wykonywania usług na podstawie umowy zlecenia zawartej z osobą prawną.

Analiza okoliczności sprawy i powołanych przepisów prowadzi do wniosku, że świadczenie przez  Pana usług z zakresu nieodpłatnej pomocy prawnej na podstawie zawartej umowy zlecenia, nie mieści się w definicji działalności gospodarczej określonej w ustawie o podatku od towarów i usług.

Realizując czynności na podstawie umowy zlecenia nie ponosi Pan odpowiedzialności wobec osób trzecich za wykonywane czynności oraz nie ponosi ryzyka gospodarczego i ekonomicznego związanego z wykonywanymi ww. czynnościami.

Powyższe wskazuje, że zawarcie opisanej umowy zlecenia powoduje powstanie stosunku prawnego posiadającego cechy zbliżone do stosunku pracy, w ramach którego Pan jako Zleceniobiorca związany jest ze Zleceniodawcą więzami prawnymi co do warunków wykonywania czynności, wynagrodzenia, a także odpowiedzialności Zleceniodawcy wobec osób trzecich.

Wobec powyższego, w odniesieniu do świadczonych przez Pana usług z zakresu nieodpłatnej pomocy prawnej zaistnieją przesłanki z art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy, co oznacza, że zostaną spełnione kryteria wyłączające świadczenie ww. usług, objętych zawartymi umowami współpracy z Powiatem, z czynności podlegających ustawie. Zatem świadczenie przez Pana, w  okolicznościach przedstawionych we wniosku, opisanych usług nieodpłatnej pomocy prawnej, nie stanowi wykonywanej samodzielnie działalności gospodarczej i w efekcie nie jest Pan z tego tytułu podatnikiem podatku od towarów i usług, a wykonywane czynności nie podlegają opodatkowaniu tym podatkiem.

Zatem, udzielanie nieodpłatnej pomocy prawnej w ramach punktu nieodpłatnej pomocy prawnej, na podstawie umowy zlecenia zawartej ze Starostwem Powiatowym w ..., nie stanowi świadczenia usług w ramach prowadzonej przez Pana działalności gospodarczej, a czynności te nie podlegają opodatkowaniu podatkiem VAT.

Tym samym, Pana stanowisko jest prawidłowe.

Dodatkowe informacje

Informacja o zakresie rozstrzygnięcia

Interpretacja dotyczy stanu faktycznego, który Pan przedstawił i stanu prawnego, który obowiązywał w dacie zaistnienia zdarzenia.

Pouczenie o funkcji ochronnej interpretacji

·      Funkcję ochronną interpretacji indywidualnych określają przepisy art. 14k-14nb ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 111 ze zm.). Interpretacja będzie mogła pełnić funkcję ochronną, jeśli Pana sytuacja będzie zgodna (tożsama) z opisem stanu faktycznego i zastosuje się Pan do interpretacji.

·      Zgodnie z art. 14na § 1 Ordynacji podatkowej:

·      Zgodnie z art. 14na § 2 Ordynacji podatkowej:

Pouczenie o prawie do wniesienia skargi na interpretację

Ma Pan prawo do zaskarżenia tej interpretacji indywidualnej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Zasady zaskarżania interpretacji indywidualnych reguluje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 e zm.; dalej jako „PPSA”).

Skargę do Sądu wnosi się za pośrednictwem Dyrektora KIS (art. 54 § 1 PPSA). Skargę należy wnieść w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia interpretacji indywidualnej (art. 53 § 1 PPSA):

·         w formie papierowej, w dwóch egzemplarzach (oryginał i odpis) na adres: Krajowa Informacja Skarbowa, ul. Warszawska 5, 43-300 Bielsko-Biała (art. 47 § 1 PPSA), albo

·         w formie dokumentu elektronicznego, w jednym egzemplarzu (bez odpisu), na adres Krajowej Informacji Skarbowej na platformie ePUAP: /KIS/wnioski albo /KIS/SkrytkaESP (art. 47 § 3 i art. 54 § 1a PPSA).

Skarga na interpretację indywidualną może opierać się wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 57a PPSA).

Podstawa prawna dla wydania interpretacji

Podstawą prawną dla wydania tej interpretacji jest art. 13 § 2a oraz art. 14b § 1 Ordynacji podatkowej.