Gmina, jako jednostka samorządu terytorialnego i czynny podatnik VAT, była właścicielem dwóch działek zabudowanych budynkiem świetlicy wiejskiej, które zostały przejęte na własność Skarbu Państwa z mocy prawa w związku z realizacją inwestycji drogowej. Przejęcie nastąpiło na podstawie decyzji Wojewody z dnia 28 maja 2025 r., a Gminie przysługuje…
Interpretacja indywidualna – stanowisko nieprawidłowe
Szanowni Państwo,
stwierdzam, że Państwa stanowisko w sprawie oceny skutków podatkowych opisanego stanu faktycznego w podatku od towarów i usług jest nieprawidłowe.
Zakres wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej
23 stycznia 2026 r. wpłynął Państwa wniosek z 23 stycznia 2026 r. o wydanie interpretacji indywidualnej, który dotyczy zwolnienia od podatku VAT, na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 10 ustawy, odszkodowania, które zostanie wypłacone Gminie z tytułu przejęcia z mocy prawa własności nieruchomości (działek nr 1 i nr 2 zabudowanych budynkiem świetlicy wiejskiej). Uzupełnili go Państwo – w odpowiedzi na wezwanie – pismem z 5 marca 2026 r. (data wpływu 6 marca 2026 r.).
Treść wniosku jest następująca:
Opis stanu faktycznego
Wnioskodawcą jest Gmina ... - jednostka samorządu terytorialnego, zarejestrowana jako czynny podatnik podatku od towarów i usług (VAT).
Gmina była właścicielem nieruchomości gruntowych oznaczonych w ewidencji gruntów i budynków jako działki nr 1 o powierzchni 0,0232 ha oraz nr 2 o powierzchni 0,0486 ha, położonych w obrębie …, gmina ..., powiat ..., województwo ..., dla których Sąd Rejonowy w ... prowadzi księgę wieczystą nr .... Działki te powstały w wyniku podziału wcześniejszej działki nr 3 o powierzchni 0,0718 ha. Przedmiotowe działki są zabudowane budynkiem świetlicy wiejskiej. Rodzaj użytków gruntowych według ewidencji gruntów i budynków oznaczony jest jako Tp. Nieruchomości położone są przy lokalnej drodze asfaltowej, w bliskiej odległości od drogi krajowej nr DK …, w otoczeniu zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej oraz gruntów niezabudowanych. Teren jest płaski, uzbrojony w sieć elektroenergetyczną (E). Dojazd do nieruchomości odbywa się bezpośrednio z drogi asfaltowej. Obszar, na którym położona jest przedmiotowa nieruchomość, nie jest objęty aktualnie obowiązującym miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego. Zgodnie ze Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy ..., uchwalonym Uchwałą nr … Rady Gminy w ... z dnia 30 grudnia 2002 r., nieruchomość znajduje się na terenie przeznaczonym pod zabudowę usługową. Przeznaczenie nieruchomości, ustalone zgodnie z art. 154 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, to tereny usług. Dotychczasowy sposób korzystania z nieruchomości polegał na wykorzystywaniu zabudowanego gruntu na cele publiczne – budynek służył jako świetlica wiejska. Decyzją Wojewody ... nr … z dnia 28 maja 2025 r., znak: …, udzielono zezwolenia na realizację inwestycji drogowej polegającej na budowie drogi ekspresowej …, odcinek … (koniec obwodnicy) – … (początek obwodnicy), o długości ok. (...) km. Z mocy prawa, na podstawie art. 12 ust. 4 i art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 311 z późn. zm.), z dniem doręczenia decyzji przedmiotowe działki nr 1 i 2 zostały przejęte na własność Skarbu Państwa. Wojewoda ... prowadzi obecnie postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia odszkodowania za przejętą nieruchomość. W toku postępowania powołany biegły rzeczoznawca majątkowy sporządził początkowo operat szacunkowy, w którym wartość wywłaszczonej nieruchomości oszacował na kwotę … zł. Po zgłoszeniu uwag przez Gminę ..., biegły uwzględnił te uwagi i sporządził nowy operat szacunkowy z dnia 9 grudnia 2025 r., w którym ustalił wartość utraconego prawa własności do działek nr 1 i 2 na kwotę … zł (słownie: trzysta osiemdziesiąt tysięcy dwieście osiemdziesiąt jeden złotych). Operat ten został przekazany Gminie w zawiadomieniu ... Urzędu Wojewódzkiego z dnia 2 stycznia 2026 r. (…) wraz z informacją o zebraniu materiału dowodowego niezbędnego do wydania decyzji merytorycznej.
Wojewoda ... wydał decyzję administracyjną ustalającą odszkodowanie za przejętą nieruchomość w wysokości wynikającej z ostatecznego operatu szacunkowego, powiększoną o 5% wartości nieruchomości, tj. łącznie … zł. Decyzja ta została doręczona Gminie ... dnia 22.01.2026 roku a należne odszkodowanie zostanie wypłacone przez inwestora – Generalną Dyrekcję Dróg Krajowych i Autostrad w terminie 14 dni od dnia, w którym niniejsza decyzja stanie się ostateczna.
Gmina nie wyrażała zgody na zbycie nieruchomości i nie podejmowała żadnych działań zmierzających do jej sprzedaży. Przejęcie nieruchomości nastąpiło w trybie przymusowym, z mocy prawa, w związku z realizacją inwestycji celu publicznego. Nieruchomość nie była wykorzystywana przez Gminę w działalności gospodarczej opodatkowanej VAT, lecz na cele publiczne (świetlica wiejska). Gmina nie ponosiła nakładów inwestycyjnych na nieruchomość w okresie, który mógłby wpływać na status dostawy dla celów VAT.
Po otrzymaniu kwoty odszkodowania Gmina będzie zobowiązana do udokumentowania otrzymanej należności fakturą VAT w terminie 14 dni od dnia otrzymania środków, zgodnie z żądaniem inwestora wynikającym z praktyki stosowanej w postępowaniach odszkodowawczych za nieruchomości przejęte w trybie specustawy drogowej.
W związku z powyższym Gmina powzięła wątpliwości co do kwalifikacji otrzymanego odszkodowania na gruncie ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług.
W uzupełnieniu wniosku, na pytania Organu o treści:
1. Czy nabycie przez Państwa działki nr 1 oraz nr 2 nastąpiło w ramach transakcji:
a) opodatkowanej podatkiem od towarów i usług,
b) zwolnionej od podatku VAT,
c) niepodlegającej opodatkowaniu podatkiem VAT, i czy transakcja ta została udokumentowana fakturą z wykazaną kwotą podatku VAT?
2. Czy budynek świetlicy wiejskiej posadowiony jest na obydwóch działkach (tj. nr 1 i nr 2), czy tylko na jednej z tych działek? Jeśli ww. budynek posadowiony jest na jednej z działek, to proszę wskazać na której.
3. Czy na dzień wywłaszczenia działek nr 1 i nr 2 budynek świetlicy wiejskiej znajdował się na działce/działkach będących przedmiotem wywłaszczenia?
4. Czy budynek świetlicy wiejskiej stanowi budynek w rozumieniu przepisów art. 3 pkt 2 ww. ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 418 ze zm.)?
5. Czy budynek świetlicy wiejskiej jest trwale związany z gruntem?
6. Czy budynek świetlicy wiejskiej został przez Państwa nabyty czy wybudowany?
7. Czy z tytułu nabycia/wybudowania budynku świetlicy wiejskiej przysługiwało Państwu prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego? Jeżeli nie, to należy wskazać przyczyny.
8. Kiedy nastąpiło zajęcie do używania budynku świetlicy wiejskiej? Należy wskazać dokładną datę.
9. Kiedy nastąpiło pierwsze zasiedlenie budynku świetlicy wiejskiej lub jego części w rozumieniu art. 2 pkt 14 ustawy o podatku od towarów i usług (należy wskazać dokładną datę)?
10. Jeżeli nastąpiło pierwsze zasiedlenie części ww. budynku, to należy wskazać, w jakiej w części?
11. Czy pomiędzy pierwszym zasiedleniem budynku świetlicy wiejskiej lub jego części a jego dostawą upłynął/upłynie okres dłuższy niż 2 lata?
12. Czy budynek świetlicy wiejskiej był wykorzystywany przez Państwa wyłącznie na cele działalności zwolnionej od podatku od towarów i usług? Jeżeli tak, to jaką działalność zwolnioną z opodatkowania podatkiem VAT, do której był wykorzystywany ww. budynek, Państwo wykonywali – należy podać podstawę prawną zwolnienia?
13. Czy ponosili Państwo nakłady na ulepszenie budynku świetlicy wiejskiej w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym, w wysokości wyższej niż 30% wartości początkowej tego budynku? Jeśli tak, to należy wskazać (odpowiedzi na poniższe pytania należy udzielić tylko w przypadku twierdzącej odpowiedzi na pytanie nr 13):
a) w jakim okresie ponosili Państwo wydatki na ulepszenie budynku świetlicy wiejskiej?
b) czy w stosunku do wydatków na ulepszenie budynku świetlicy wiejskiej przysługiwało Państwu prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego?
c) kiedy budynek świetlicy wiejskiej po dokonaniu ulepszeń, został oddany do użytkowania? Należy wskazać dokładną datę.
d) czy po oddaniu do użytkowania ulepszonego budynku świetlicy wiejskiej miało miejsce pierwsze zasiedlenie tego budynku? Jeżeli tak, to należy wskazać dzień, miesiąc i rok, kiedy nastąpiło „pierwsze zasiedlenie”.
e) czy między pierwszym zasiedleniem ulepszonego budynku świetlicy wiejskiej a jego dostawą, upłynął okres dłuższy niż 2 lata?
f) w jaki sposób, do jakich czynności wykorzystywali Państwo do dnia wywłaszczenia ulepszony budynek świetlicy wiejskiej po oddaniu go do użytkowania?
wskazali Państwo:
1. Gmina nabyła działkę nr 3 położoną w obrębie geodezyjnym .... decyzją Wojewody … nr … z dnia 17 czerwca 1991 r. Transakcja nie podlegała opodatkowaniu podatkiem VAT i nie została udokumentowana fakturą. Działka 3 w trakcie użytkowania została podzielona na działki nr 1 i 2.
2. Budynek świetlicy wiejskiej posadowiony jest na obydwu działkach (tj. nr 1 i nr 2).
3. Tak, budynek świetlicy znajdował się na działkach będących przedmiotem wywłaszczenia.
4. Tak, budynek świetlicy stanowi budynek w rozumieniu przepisów art. 3 pkt 2 ustawy Prawo budowlane.
5. Tak, budynek świetlicy jest trwale związany z gruntem.
6. Budynek świetlicy został przez Gminę nabyty na podstawie decyzji Wojewody … nr … z dnia 17 czerwca 1991 r.
7. Nie dotyczy.
8. Zajęcie budynku do używania nastąpiło 22.08.1991 r.
9. Pierwsze zasiedlenie całości budynku nastąpiło 22.08.1991 r.
10. Zasiedlenie nastąpiło w całości.
11. Tak, upłynął okres dłuższy niż 2 lata.
12. Budynek był wykorzystywany na potrzeby sołectwa, zebrania wiejskie, spotkania. Nie prowadzono w nim działalności zarobkowej.
13. Nie.
Pytanie (ostatecznie przedstawione w uzupełnieniu wniosku)
Czy odszkodowanie, które zostanie wypłacone Gminie ... z tytułu przejęcia z mocy prawa własności nieruchomości nr 1 i nr 2, a które stały się własnością Skarbu Państwa na podstawie decyzji Wojewody ..., będzie korzystać ze zwolnienia, o którym mowa w art. 43 ust. 1 pkt 10 ustawy?
Państwa stanowisko w sprawie (ostatecznie przedstawione w uzupełnieniu wniosku)
Zdaniem Wnioskodawcy, odszkodowanie z tytułu przejęcia na rzecz Skarbu Państwa prawa nieruchomości gruntowej położonej w obrębie geodezyjnym …, gmina ..., powiat ... oznaczonej jako działki nr 1 i 2 nie podlega opodatkowaniu podatkiem VAT. Nieruchomość ta była wykorzystywana wyłącznie na cele publiczne (świetlica wiejska), bez związku z działalnością gospodarczą Gminy opodatkowaną podatkiem VAT. Gmina nie odliczała VAT naliczonego przy nabyciu gruntu ani przy wytworzeniu lub modernizacji budynku świetlicy wiejskiej. Przejęcie nastąpiło w trybie przymusowym, z mocy prawa, bez inicjatywy i zgody Gminy. Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad wezwała Gminę do wystawienia faktury VAT dokumentującej otrzymane odszkodowanie. Za otrzymane odszkodowanie Gmina wystawi fakturę dla Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad na kwotę otrzymanego odszkodowania jako kwotę brutto, zwolnioną z podatku VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 10.
Ocena stanowiska
Stanowisko, które Państwo przedstawili we wniosku, jest nieprawidłowe.
Uzasadnienie interpretacji indywidualnej
Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 775 ze zm.), zwanej dalej „ustawą”:
Opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, podlegają odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju.
W myśl art. 7 ust. 1 ustawy o VAT:
Przez dostawę towarów, o której mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1, rozumie się przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel, w tym również:
1) przeniesienie z nakazu organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w imieniu takiego organu lub przeniesienie z mocy prawa prawa własności towarów w zamian za odszkodowanie;
2) wydanie towarów na podstawie umowy dzierżawy, najmu, leasingu lub innej umowy o podobnym charakterze zawartej na czas określony lub umowy sprzedaży na warunkach odroczonej płatności, jeżeli umowa przewiduje, że w następstwie normalnych zdarzeń przewidzianych tą umową lub z chwilą zapłaty ostatniej raty prawo własności zostanie przeniesione;
3) wydanie towarów na podstawie umowy komisu: między komitentem a komisantem, jak również wydanie towarów przez komisanta osobie trzeciej;
4) wydanie towarów komitentowi przez komisanta na podstawie umowy komisu, jeżeli komisant zobowiązany był do nabycia rzeczy na rachunek komitenta;
5) ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego, ustanowienie spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu oraz przekształcenie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego na spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, a także ustanowienie na rzecz członka spółdzielni mieszkaniowej odrębnej własności lokalu mieszkalnego lub lokalu o innym przeznaczeniu oraz przeniesienie na rzecz członka spółdzielni własności lokalu lub własności domu jednorodzinnego;
6) oddanie gruntów w użytkowanie wieczyste;
7) zbycie praw, o których mowa w pkt 5 i 6.
Co do zasady dla uznania, że dostawa towarów oraz świadczenie usług podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, bezwzględnym warunkiem jest „odpłatność” za daną czynność, co wynika wprost z powołanego wyżej przepisu art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT.
Odpłatność oznacza wykonanie czynności (dostawy towarów oraz świadczenia usług) za wynagrodzeniem. W znaczeniu potocznym wynagrodzenie to zapłata za pracę, należność, a także odszkodowanie. Natomiast odpłatny to taki, który wymaga zapłacenia, zwrotu kosztów, płatny.
Z przywołanego przepisu art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT wynika, że czynność polegająca na przeniesieniu z nakazu organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w imieniu takiego organu lub przeniesienie z mocy prawa prawa własności towarów (np. nieruchomości) w zamian za odszkodowanie stanowi dostawę towarów. W tej sytuacji bez znaczenia jest fakt, że dostawa nie jest de facto następstwem decyzji właściciela, lecz wynika z nakazu organu władzy publicznej lub z mocy samego prawa. Odszkodowanie w tym przypadku pełni funkcję wynagrodzenia za przeniesienie własności towarów, czyniąc tego rodzaju dostawę faktycznie odpłatną.
W konsekwencji należy stwierdzić, że przeniesienie z nakazu organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w imieniu takiego organu lub przeniesienie z mocy prawa prawa własności towarów (w tym np. nieruchomości) w zamian za odszkodowanie – na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy – podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.
Zatem, opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług nie podlega samo odszkodowanie, lecz stanowiące dostawę towarów przeniesienie własności nieruchomości w zamian za wynagrodzenie przyjmujące formę odszkodowania.
Wynagrodzenie musi mieć zatem konkretny wymiar, a więc być konkretną wielkością wyrażalną w pieniądzu. Dostawę można uznać za dokonaną odpłatnie, dopiero gdy istnieje bezpośrednia i jasno zindywidualizowana korzyść po stronie dostawcy towaru. Aby doszło do odpłatnej dostawy towarów z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT w rozumieniu art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT muszą wystąpić wszystkie elementy składające się na tę czynność, tj. przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel oraz otrzymanie zapłaty odszkodowania z tego tytułu. Oznacza to, że przeniesienie z mocy prawa prawa własności towarów nabiera odpłatnego charakteru dopiero w momencie otrzymania przez stronę wywłaszczoną zapłaty odszkodowania z tego tytułu.
Nie każda czynność stanowiąca dostawę w rozumieniu art. 7 ustawy o VAT, podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, bowiem aby dana czynność była opodatkowana tym podatkiem, musi być wykonana przez podmiot, który w związku z jej wykonaniem jest podatnikiem podatku od towarów i usług.
Na mocy art. 15 ust. 1 ustawy:
Podatnikami są osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne, wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą, o której mowa w ust. 2, bez względu na cel lub rezultat takiej działalności.
W świetle art. 15 ust. 2 ustawy:
Działalność gospodarcza obejmuje wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców, w tym podmiotów pozyskujących zasoby naturalne oraz rolników, a także działalność osób wykonujących wolne zawody. Działalność gospodarcza obejmuje w szczególności czynności polegające na wykorzystywaniu towarów lub wartości niematerialnych i prawnych w sposób ciągły dla celów zarobkowych.
Na podstawie art. 15 ust. 6 ustawy:
Nie uznaje się za podatnika organów władzy publicznej oraz urzędów obsługujących te organy w zakresie realizowanych zadań nałożonych odrębnymi przepisami prawa, dla realizacji których zostały one powołane, z wyłączeniem czynności wykonywanych na podstawie zawartych umów cywilnoprawnych.
Oznacza to, że organ będzie uznany za podatnika podatku od towarów i usług w dwóch przypadkach, tj. gdy wykonuje czynności inne niż te, które mieszczą się w ramach jego zadań oraz, gdy wykonuje czynności mieszczące się w ramach jego zadań, ale czyni to na podstawie umów cywilnoprawnych.
Powyższy zapis jest odzwierciedleniem art. 13 Dyrektywy 2006/112/WE Rady z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz. Urz. UE. L Nr 347 z 11.12.2006 r., str. 1, ze zm.), zgodnie z którym:
Krajowe, regionalne i lokalne organy władzy oraz inne podmioty prawa publicznego nie są uważane za podatników w związku z działalnością, którą podejmują lub transakcjami, których dokonują jako organy władzy publicznej, nawet jeśli pobierają należności, opłaty, składki lub płatności w związku z takimi działaniami lub transakcjami.
Jednakże w przypadku gdy podejmują one takie działania lub dokonują takich transakcji, są uważane za podatników w odniesieniu do tych działań lub transakcji, gdyby wykluczenie ich z kategorii podatników prowadziło do znaczących zakłóceń konkurencji.
W każdych okolicznościach podmioty prawa publicznego są uważane za podatników w związku z czynnościami określonymi w załączniku I, chyba że niewielka skala tych działań sprawia, że mogą być one pominięte.
Kryterium podziału stanowi charakter wykonywanych czynności: czynności o charakterze publicznoprawnym wyłączają te podmioty z kategorii podatników, natomiast czynności o charakterze cywilnoprawnym skutkują uznaniem tych podmiotów za podatników podatku od towarów i usług, a realizowane przez nie odpłatne dostawy towarów i świadczenie usług podlegają opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.
Zasady nabywania nieruchomości pod inwestycje w zakresie dróg publicznych, a także organy właściwe w tych sprawach, reguluje ustawa z 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 311.).
Należy wskazać, że na podstawie art. 11a ust. 1 ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych:
Wojewoda w odniesieniu do dróg krajowych i wojewódzkich albo wykonujący zadania zlecone z zakresu administracji rządowej starosta w odniesieniu do dróg powiatowych i gminnych, wydają decyzję o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej na wniosek właściwego zarządcy drogi.
Przepis artykułu 11f ust. 1 pkt 6 ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych wskazuje, że:
Decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej zawiera w szczególności oznaczenie nieruchomości lub ich części, według katastru nieruchomości, które stają się własnością Skarbu Państwa lub właściwej jednostki samorządu terytorialnego.
Według art. 11i ust. 1 ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych:
W sprawach dotyczących zezwolenia na realizację inwestycji drogowej nieuregulowanych w niniejszej ustawie stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane, z wyjątkiem art. 28 ust. 2.
W myśl art. 11i ust. 2 ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych:
W sprawach dotyczących zezwolenia na realizację inwestycji drogowej nie stosuje się przepisów o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz przepisów ustawy z dnia 9 października 2015 r. o rewitalizacji (Dz. U. z 2021 r. poz. 485 oraz z 2023 r. poz. 28 i 1688).
Fakt, że w przypadku wydawania decyzji zezwalającej na realizację inwestycji drogowej zostały w całości wyłączone przepisy określone w ustawie o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oznacza w szczególności, że ustalenie lokalizacji drogi w ramach zezwolenia na realizację inwestycji drogowej może nastąpić niezależnie od tego, czy dla terenu, przez który ma przebiegać ta inwestycja, obowiązuje miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego oraz niezależnie od treści postanowień takiego planu.
Stosownie do art. 12 ust. 1 ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych:
Decyzją o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej zatwierdza się podział nieruchomości.
Jak stanowi art. 12 ust. 3 ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych:
Decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stanowi podstawę do dokonania wpisów w księdze wieczystej i w katastrze nieruchomości.
Według regulacji art. 12 ust. 4 ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych:
Nieruchomości lub ich części, o których mowa w art. 11f ust. 1 pkt 6, stają się z mocy prawa:
1) własnością Skarbu Państwa w odniesieniu do dróg krajowych,
2) własnością odpowiednich jednostek samorządu terytorialnego w odniesieniu do dróg wojewódzkich, powiatowych i gminnych,
‒ z dniem, w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stała się ostateczna.
Analiza przywołanych regulacji prowadzi do wniosku, że w przypadku realizacji inwestycji drogowych w trybie przepisów ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych, decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej zastępuje decyzję o lokalizacji inwestycji celu publicznego, o której mowa w art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym.
W myśl art. 12 ust. 4a ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych:
Decyzję ustalającą wysokość odszkodowania za nieruchomości, o których mowa w ust. 4, wydaje organ, który wydał decyzję o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej.
Na mocy art. 12 ust. 4f ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych:
Odszkodowanie za nieruchomości, o których mowa w ust. 4, przysługuje dotychczasowym właścicielom nieruchomości, użytkownikom wieczystym nieruchomości oraz osobom, którym przysługuje do nieruchomości ograniczone prawo rzeczowe.
Zgodnie z art. 12 ust. 5 ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych:
Do ustalenia wysokości i wypłacenia odszkodowania, o którym mowa w ust. 4a, stosuje się odpowiednio przepisy o gospodarce nieruchomościami, z zastrzeżeniem art. 18.
Według art. 18 ust. 1 ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych:
Wysokość odszkodowania, o którym mowa w art. 12 ust. 4a, ustala się według stanu nieruchomości w dniu wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej przez organ I instancji oraz według jej wartości z dnia, w którym następuje ustalenie wysokości odszkodowania.
Zgodnie z art. 23 ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych:
W sprawach nieuregulowanych w niniejszym rozdziale stosuje się przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Na podstawie art. 112 ust. 2 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1145 ze zm.):
Wywłaszczenie nieruchomości polega na pozbawieniu albo ograniczeniu, w drodze decyzji, prawa własności, prawa użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego na nieruchomości.
Z kolei w myśl art. 128 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami:
Wywłaszczenie własności nieruchomości, użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej odpowiadającym wartości tych praw.
Z powołanych przepisów wynika zatem, że istotą wywłaszczenia jest pozbawienie lub ograniczenie m.in. prawa własności nieruchomości. Dokonuje się tego za odszkodowaniem wypłaconym na rzecz osoby (podmiotu) wywłaszczanego, co poprzedza wydanie aktu prawnego w randze decyzji. Nieruchomość objęta taką procedurą staje się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego. Decyzję ustalającą wysokość odszkodowania wydaje organ administracji publicznej, który wydał decyzję o zezwoleniu na realizację inwestycji. Z tak określonych zapisów ustawowych wynika jasno, że podmiotem podejmującym cały katalog czynności prawnych jest organ administracji. Nie wymaga się tu współdziałania, czy jakiejkolwiek innej inicjatywy ze strony podmiotu wywłaszczanego.
Zatem, biorąc pod uwagę szczególny rodzaj dostawy towarów jakim jest przeniesienie prawa własności towarów z nakazu organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w imieniu takiego organu lub przeniesienie z mocy prawa należy uznać, że ma miejsce dostawa towarów w zamian za odszkodowanie, natomiast odszkodowanie pełni funkcję wynagrodzenia za przeniesienie własności towarów, czyniąc tego rodzaju dostawę faktycznie odpłatną – objętą opodatkowaniem podatkiem od towarów i usług. Ponadto zaznaczyć należy, że opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług nie podlega samo odszkodowanie, lecz stanowiące dostawę towarów przeniesienie własności nieruchomości w zamian za wynagrodzenie przyjmujące formę odszkodowania.
Zaznaczyć należy, że ani organ władzy publicznej ani urząd obsługujący ten organ wydając nieruchomość za odszkodowaniem nie może skorzystać z wyłączenia z opodatkowania na podstawie art. 15 ust. 6 ustawy o VAT. W przypadku wywłaszczenia nieruchomości za odszkodowaniem nie są realizowane zadania, dla realizacji których organy te zostały powołane. Jednocześnie w tym zakresie nie występują Państwo jako podmiot prawa publicznego, lecz jako właściciel. Państwa sytuacja w odniesieniu do kwestii własności nieruchomości jest taka sama jak innych podmiotów, których dotknąć może decyzja o wywłaszczeniu.
Zatem, wydając za odszkodowaniem działki nr 1 i nr 2 zabudowane budynkiem świetlicy wiejskiej nie będą mogli Państwo skorzystać z wyłączenia z opodatkowania na podstawie art. 15 ust. 6 ustawy. Tym samym stwierdzić należy, że w analizowanym przypadku wydając ww. działki w zamian za odszkodowanie będą działali Państwo jako podatnik w rozumieniu art. 15 ust. 1 ustawy, prowadzący działalność gospodarczą, o której mowa w art. 15 ust. 2 ustawy o VAT. Przekazanie działek nr 1 i nr 2 zabudowanych budynkiem świetlicy wiejskiej w zamian za odszkodowanie będzie podlegało opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy, stanowiąc odpłatną dostawę towarów, o której mowa w art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT.
W rozpatrywanej sprawie odszkodowanie pełni funkcję wynagrodzenia za przeniesienie własności towarów, czyniąc tego rodzaju dostawę faktycznie odpłatną. Wyjaśnić należy, że opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług nie podlega samo odszkodowanie, lecz stanowiące dostawę towarów – przeniesienie własności działek w zamian za wynagrodzenie przyjmujące formę odszkodowania.
Wykonywana czynność, która podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, może albo być opodatkowana właściwą stawką podatku VAT, albo może korzystać ze zwolnienia od tego podatku.
Podkreślić należy, że dokonywana czynność, która podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług może albo być opodatkowana właściwą stawką podatku, albo może korzystać ze zwolnienia od tego podatku.
Zakres i zasady zwolnienia od podatku od towarów i usług dostawy budynków i budowli zostały uregulowane w art. 43 ust. 1 pkt 10 i pkt 10a ustawy.
Stosownie do treści art. 43 ust. 1 pkt 10 ustawy:
Zwalnia się od podatku dostawę budynków, budowli lub ich części, z wyjątkiem gdy:
a) dostawa jest dokonywana w ramach pierwszego zasiedlenia lub przed nim,
b) pomiędzy pierwszym zasiedleniem a dostawą budynku, budowli lub ich części upłynął okres krótszy niż 2 lata.
Z powyższego uregulowania wynika, że dostawa budynków, budowli lub ich części jest - co do zasady - zwolniona od podatku od towarów i usług. Wyjątek stanowi dostawa w ramach pierwszego zasiedlenia lub przed nim oraz jeżeli pomiędzy pierwszym zasiedleniem a dostawą budynku, budowli lub ich części upłynął okres krótszy niż 2 lata.
Zatem dla ustalenia zasad opodatkowania dostawy budynków, budowli lub ich części, kluczowym jest ustalenie, kiedy nastąpiło pierwsze zasiedlenie i jaki upłynął okres od tego momentu.
Zgodnie z treścią art. 2 pkt 14 ustawy:
Ilekroć w dalszych przepisach jest mowa o pierwszym zasiedleniu - rozumie się przez to oddanie do użytkowania pierwszemu nabywcy lub użytkownikowi lub rozpoczęcie użytkowania na potrzeby własne budynków, budowli lub ich części, po ich:
a) wybudowaniu lub
b) ulepszeniu, jeżeli wydatki poniesione na ulepszenie, w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym, stanowiły co najmniej 30% wartości początkowej.
Z powyższego przepisu wynika, że pierwszym zasiedleniem jest pierwsze zajęcie budynku, budowli lub ich części do używania. „Pierwsze zasiedlenie” budynku/budowli lub ich części ma więc miejsce zarówno w sytuacji, w której po wybudowaniu budynku/budowli lub ich części oddano je do użytkowania pierwszemu nabywcy, oddano je w najem, jak i w przypadku wykorzystywania budynku/budowli lub ich części na potrzeby własnej działalności gospodarczej podatnika, bowiem w tych przypadkach doszło do korzystania z budynku/budowli.
Kwestię opodatkowania dostawy gruntu, na którym posadowione zostały budynki lub budowle rozstrzyga art. 29a ust. 8 ustawy, w myśl którego:
W przypadku dostawy budynków lub budowli trwale z gruntem związanych albo części takich budynków lub budowli z podstawy opodatkowania nie wyodrębnia się wartości gruntu.
W świetle tego przepisu, przy sprzedaży budynków lub budowli, dokonywanej wraz z dostawą gruntu, na którym są one posadowione, grunt dzieli byt prawny budynków w zakresie opodatkowania podatkiem od towarów i usług. Oznacza to, że do dostawy gruntu stosuje się analogiczną stawkę podatku, jak przy dostawie budynków, budowli lub ich części trwale z gruntem związanych. Jeżeli dostawa budynków albo budowli lub ich części korzysta ze zwolnienia od podatku, ze zwolnienia takiego korzysta również dostawa gruntu, na którym obiekt jest posadowiony.
Jednocześnie należy wskazać, że przepisy ustawy o podatku od towarów i usług nie definiują pojęcia „budynku”. W tym zakresie należy odnieść się do przepisów ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 418 ze zm.).
W myśl art. 3 pkt 1 ustawy Prawo budowlane:
Ilekroć w ustawie jest mowa o obiekcie budowlanym - należy przez to rozumieć budynek, budowlę bądź obiekt małej architektury, wraz z instalacjami zapewniającymi możliwość użytkowania obiektu zgodnie z jego przeznaczeniem, wzniesiony z użyciem wyrobów budowlanych.
Stosownie do treści art. 3 pkt 2 ustawy Prawo budowlane:
Ilekroć w ustawie jest mowa o budynku - należy przez to rozumieć taki obiekt budowlany, który jest trwale związany z gruntem, wydzielony z przestrzeni za pomocą przegród budowlanych oraz posiada fundamenty i dach.
Z opisu sprawy wynika, że Państwa Gmina była właścicielem działki nr 1 oraz nr 2. Działki te powstały w wyniku podziału wcześniejszej działki nr 3. Przedmiotowe działki są zabudowane budynkiem świetlicy wiejskiej. Budynek świetlicy wiejskiej posadowiony jest na obydwu działkach (tj. nr 1 i nr 2). Budynek świetlicy znajdował się na działkach będących przedmiotem wywłaszczenia. Budynek świetlicy stanowi budynek w rozumieniu przepisów art. 3 pkt 2 ustawy Prawo budowlane. Budynek świetlicy jest trwale związany z gruntem. Pierwsze zasiedlenie całości budynku nastąpiło 22.08.1991 r. Pomiędzy pierwszym zasiedleniem budynku świetlicy wiejskiej a jego dostawą upłynął okres dłuższy niż 2 lata. Nie ponosili Państwo nakładów na ulepszenie budynku świetlicy wiejskiej w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym, w wysokości wyższej niż 30% wartości początkowej tego budynku. Dotychczasowy sposób korzystania z nieruchomości polegał na wykorzystywaniu zabudowanego gruntu na cele publiczne – budynek służył jako świetlica wiejska. Budynek był wykorzystywany na potrzeby sołectwa, zebrania wiejskie, spotkania. Nie prowadzono w nim działalności zarobkowej. Decyzją Wojewody ...go z dnia 28 maja 2025 r., udzielono zezwolenia na realizację inwestycji drogowej polegającej na budowie drogi ekspresowej …. Z mocy prawa, na podstawie art. 12 ust. 4 i art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych, z dniem doręczenia decyzji przedmiotowe działki nr 1 i 2 zostały przejęte na własność Skarbu Państwa. Wojewoda ... wydał decyzję administracyjną ustalającą odszkodowanie za przejętą nieruchomość. Gmina nie ponosiła nakładów inwestycyjnych na nieruchomość w okresie, który mógłby wpływać na status dostawy dla celów VAT.
Zatem, dostawa budynku świetlicy wiejskiej posadowionego na działkach nr 1 i nr 2 nie została dokonana w ramach pierwszego zasiedlenia oraz pomiędzy pierwszym zasiedleniem a dostawą ww. budynku upłynęły co najmniej 2 lata. Ponadto, nie ponosili Państwo nakładów na ulepszenie budynku świetlicy wiejskiej w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym, w wysokości wyższej niż 30% wartości początkowej tego budynku.
W konsekwencji powyższego, dla dostawy budynku świetlicy wiejskiej posadowionego na działkach nr 1 i nr 2 zostały spełnione warunki umożliwiające zastosowanie zwolnienia od podatku, o którym mowa w art. 43 ust. 1 pkt 10 ustawy.
Jak wskazałem wyżej, grunt będący przedmiotem sprzedaży podlega opodatkowaniu według tych samych regulacji jak budynek na nim posadowiony. W konsekwencji, na podstawie art. 29a ust. 8 ustawy, również sprzedaż działek nr 1 i nr 2 zabudowanych budynkiem świetlicy wiejskiej jest zwolniona od podatku.
Zatem, dostawa działek nr 1 i nr 2 zabudowanych budynkiem świetlicy wiejskiej korzysta ze zwolnienia od podatku od towarów i usług, na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 10 ustawy w zw. z art. 29a ust. 8 ustawy.
Wobec powyższego, oceniając całościowo Państwa stanowisko, uznałem je za nieprawidłowe.
Przy czym zauważenia wymaga, że „niepodleganie opodatkowaniu” oraz „zwolnienie od podatku” dotyczą różnych skutków podatkowych w podatku od towarów i usług.
Dodatkowe informacje
Informacja o zakresie rozstrzygnięcia
Interpretacja dotyczy stanu faktycznego, który Państwo przedstawili i stanu prawnego, który obowiązywał w dacie zaistnienia zdarzenia.
Pouczenie o funkcji ochronnej interpretacji
· Funkcję ochronną interpretacji indywidualnych określają przepisy art. 14k-14nb ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 111 ze zm.). Interpretacja będzie mogła pełnić funkcję ochronną, jeśli Państwa sytuacja będzie zgodna (tożsama) z opisem stanu faktycznego i zastosują się Państwo do interpretacji.
· Zgodnie z art. 14na § 1 Ordynacji podatkowej:
Przepisów art. 14k-14n Ordynacji podatkowej nie stosuje się, jeśli stan faktyczny lub zdarzenie przyszłe będące przedmiotem interpretacji indywidualnej jest elementem czynności, które są przedmiotem decyzji wydanej:
1) z zastosowaniem art. 119a;
2) w związku z wystąpieniem nadużycia prawa, o którym mowa w art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług;
3) z zastosowaniem środków ograniczających umowne korzyści.
· Zgodnie z art. 14na § 2 Ordynacji podatkowej:
Przepisów art. 14k-14n nie stosuje się, jeżeli korzyść podatkowa, stwierdzona w decyzjach wymienionych w § 1, jest skutkiem zastosowania się do utrwalonej praktyki interpretacyjnej, interpretacji ogólnej lub objaśnień podatkowych.
Pouczenie o prawie do wniesienia skargi na interpretację
Mają Państwo prawo do zaskarżenia tej interpretacji indywidualnej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Zasady zaskarżania interpretacji indywidualnych reguluje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.; dalej jako „PPSA”).
Skargę do Sądu wnosi się za pośrednictwem Dyrektora KIS (art. 54 § 1 PPSA). Skargę należy wnieść w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia interpretacji indywidualnej (art. 53 § 1 PPSA):
· w formie papierowej, w dwóch egzemplarzach (oryginał i odpis) na adres: Krajowa Informacja Skarbowa, ul. Warszawska 5, 43-300 Bielsko-Biała (art. 47 § 1 PPSA), albo
· w formie dokumentu elektronicznego, w jednym egzemplarzu (bez odpisu), na adres Krajowej Informacji Skarbowej na platformie ePUAP: /KIS/wnioski albo /KIS/SkrytkaESP (art. 47 § 3 i art. 54 § 1a PPSA).
Skarga na interpretację indywidualną może opierać się wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 57a PPSA).
Podstawa prawna dla wydania interpretacji
Podstawą prawną dla wydania tej interpretacji jest art. 13 § 2a oraz art. 14b § 1 Ordynacji podatkowej.
QuickMap AI przeszukuje 2,87 mln dokumentów podatkowych i zwraca dopasowane orzeczenia z analizą linii orzeczniczej.
Wypróbuj za darmo