Interpretacja 0113-KDIPT1-1.4012.8.2026.1.KKO

Interpretacja indywidualna  – stanowisko prawidłowe

Szanowna Pani,

stwierdzam, że Pani stanowisko w sprawie oceny skutków podatkowych opisanego zdarzenia przyszłego w podatku od towarów i usług jest prawidłowe.

Zakres wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej

6 stycznia 2026 r. wpłynął Pani wniosek z 29 grudnia 2025 r. o wydanie interpretacji indywidualnej, który dotyczy niepodlegania opodatkowaniu podatkiem VAT świadczenia nieodpłatnej pomocy prawnej oraz udokumentowania tych czynności. Treść wniosku jest następująca:

Opis zdarzenia przyszłego

Wykonuje Pani zawód radcy prawnego, na podstawie wpisu na listę radców prawnych, prowadzoną przez Okręgową Izbę Radców Prawnych w … (…). Od … maja 2024 r. prowadzi Pani jednoosobową działalność gospodarczą, której przedmiotem jest działalność prawnicza (69.10.Z) - Kancelaria Radcy Prawnego ….. Jest Pani czynnym podatnikiem podatku VAT.

Od 1 stycznia 2026 r. będzie Pani świadczyć nieodpłatną pomoc prawną realizowaną na podstawie ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 r. o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej - dalej: ustawa), jako radca prawny. Jest to trzecia umowa o świadczenie usług nieodpłatnej pomocy prawnej, zawarta z Powiatem ….. Przedmiotem umowy o świadczenie usług nieodpłatnej pomocy prawnej jest realizacja świadczeń z zakresu nieodpłatnej pomocy prawnej na zasadach określonych w ustawie oraz aktach wykonawczych do ustawy, na terenie, w lokalizacji oraz zakresie czasowym określonym w odrębnym harmonogramie.

W ramach wszystkich dotychczas zawartych umów o świadczenie usług nieodpłatnej pomocy prawnej, dyżurowała Pani świadcząc nieodpłatną pomoc prawną w Punkcie Nieodpłatnej Pomocy Prawnej zgodnie z harmonogramem. Miejsca i godziny dyżurów zostały wyznaczone przez powiat, zgodnie z art. 8 ust. 1 i 10 ww. ustawy. Za każdym razem, począwszy od 1 lipca 2024 r., udzielanie nieodpłatnej pomocy prawnej odbywa się według kolejności zgłoszeń, po umówieniu terminu wizyty. Zgłoszeń dokonuje się telefonicznie pod numerem telefonu wskazanym przez starostę albo przez stronę internetową. Nieodpłatna pomoc prawna udzielana jest jako zadanie zlecone przez powiaty oraz miasta na prawach powiatu na podstawie zawartych z nimi umów. Zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy, zadania polegające na udzielaniu nieodpłatnej pomocy prawnej, świadczeniu nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego oraz edukacji prawnej, o których mowa w art. 11 ust. 7 zdanie drugie, są zadaniami zleconymi z zakresu administracji rządowej realizowanymi przez powiat w porozumieniu z gminami albo samodzielnie. Powiat powierza połowę punktów do prowadzenia adwokatom i radcom prawnym z przeznaczeniem na udzielanie nieodpłatnej pomocy prawnej, a połowę organizacji pozarządowej prowadzącej działalność pożytku publicznego, zwanej dalej „organizacją pozarządową”, z przeznaczeniem na udzielanie nieodpłatnej pomocy prawnej lub świadczenie nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego.

W myśl art. 3 ww. ustawy, nieodpłatna pomoc prawna obejmować będzie:

1)  poinformowanie osoby fizycznej, zwanej dalej „osobą uprawnioną”, o obowiązującym stanie prawnym oraz przysługujących jej uprawnieniach lub spoczywających na niej obowiązkach, w tym w związku z toczącym się postępowaniem przygotowawczym, administracyjnym, sądowym lub sądowoadministracyjnym lub

2)  wskazanie osobie uprawnionej sposobu rozwiązania jej problemu prawnego lub

3)  sporządzenie projektu pisma w sprawach, o których mowa w pkt 1 i 2, z wyłączeniem pism procesowych w toczącym się postępowaniu przygotowawczym lub sądowym i pism w toczącym się postępowaniu sądowoadministracyjnym lub

3a) nieodpłatną mediację lub

4)  sporządzenie projektu pisma o zwolnienie od kosztów sądowych lub ustanowienie pełnomocnika z urzędu w postępowaniu sądowym lub ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego w postępowaniu sądowoadministracyjnym oraz poinformowanie o kosztach postępowania i ryzyku finansowym związanym ze skierowaniem sprawy na drogę sądową.

Każdy przypadek udzielenia nieodpłatnej pomocy prawnej dokumentuje się w karcie nieodpłatnej pomocy prawnej, zwanej dalej „kartą pomocy”, przez podanie w szczególności informacji dotyczących zgłoszonej sprawy i udzielonej pomocy, dziedziny prawa której dotyczyła ta pomoc, kategorii sprawy, formy udzielonej pomocy, czasu poświęconego na jej udzielenie i liczby wizyt osoby uprawnionej w tej samej sprawie, ogólnych informacji o osobie uprawnionej dotyczących w szczególności wieku, płci, wykształcenia, dochodu, gospodarstwa domowego i miejsca zamieszkania oraz danych dotyczących punktu, osoby udzielającej pomocy i daty jej udzielenia.

Karta pomocy zawiera część obejmującą opinię osoby uprawnionej o udzielonej pomocy. Wypełnienie przez osobę uprawnioną tej części karty pomocy, w tym podanie numeru telefonu w celu zasięgnięcia dalszej opinii, jest uzależnione od zgody osoby uprawnionej. W karcie pomocy nie podaje się danych osobowych osoby uprawnionej, które mogą bezsprzecznie identyfikować osobę.

Powiat nie zobowiązał Pani w umowie do zawarcia umowy ubezpieczenia od odpowiedzialności wobec osób trzecich. Umowa nie przenosi na Panią odpowiedzialności wobec osób trzecich na realizowanie świadczeń. Niezależnie od powyższego w umowie o świadczenie usług nieodpłatnej pomocy prawnej złożyła Pani oświadczenie, że jest Pani ubezpieczona od odpowiedzialności cywilnej. Z tytułu pełnienia ww. dyżurów w 2026 r. (podobnie jak dotychczas) będzie Pani otrzymywała wynagrodzenie miesięczne. Wynagrodzenie jest niezależne od ilości udzielonych świadczeń, co oznacza, że jest niezależne od liczby rzeczywiście obsłużonych klientów. Wynagrodzenie będzie (a dotychczas było) przekazywane po każdym przepracowanym miesiącu przelewem na Pani rachunek bankowy na podstawie wystawianego dokumentu księgowego (faktura VAT), dostarczanego do Powiatu w wersji elektronicznej lub papierowej. Podstawą wypłaty wynagrodzenia będzie każdy zrealizowany w danym miesiącu dyżur, przeprowadzony według harmonogramu punktu świadczenia nieodpłatnej pomocy prawnej zgodnie z podpisaną listą obecności.

Za świadczenie usług w miesiącach od 1 lipca 2024 r. do grudnia 2025 r. wystawiała Pani faktury VAT w ramach prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej. Realizując umowę zlecenia nie ponosiła Pani i nie będzie ponosiła w 2026 r. ryzyka gospodarczego i ekonomicznego, rozumianego jako możliwość wystąpienia takich zdarzeń, które mają w konsekwencji negatywny wpływ na wynik prowadzonej działalności gospodarczej lub niosą ze sobą niebezpieczeństwo poniesienia straty. Do wykonywania czynności wynikających z umowy o świadczenie usług nieodpłatnej pomocy prawnej, będzie Pani, tak jak dotychczas, wykorzystywała lokal i infrastrukturę (sprzęt i materiały, zaplecze techniczne) zapewnioną przez powiat. W związku z realizacją umowy, poniesie Pani wydatki w postaci kosztów dojazdu do miejsca dyżuru, nie ponosząc żadnych innych wydatków. Wykorzystywanie infrastruktury i organizacji wewnętrznej Powiatu …. powoduje, że nie będzie Pani ponosiła również w tym zakresie ryzyka ekonomicznego. Nie ma Pani wpływu na wysokość wynagrodzenia, ani wysokość stawki za dyżur, która została narzucona przez Powiat. Umowa przewiduje stałe miesięczne wynagrodzenie od dyżuru. Nie ma Pani także wpływu na wysokość przyznanego wynagrodzenia wynikającego z umowy. Wynagrodzenie, które będzie Pani otrzymywała od Powiatu za wykonywane usługi, będące przedmiotem wniosku, stanowi przychód, o którym mowa w art. 13 pkt 8 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - tj. przychody z tytułu wykonywania usług na podstawie umowy zlecenia uzyskiwane wyłącznie od osoby prawnej i jej jednostki organizacyjnej.

Zasady udzielania nieodpłatnej pomocy prawnej, w tym liczbę adwokatów i radców prawnych, którzy będą jej udzielać, zasady wynagradzania oraz zasady wykorzystywania urządzeń technicznych w Punkcie Nieodpłatnej Pomocy Prawnej, Powiat zobowiązany jest ustalić z właściwą okręgową izbą adwokacką oraz okręgową izbą radców prawnych.

Z Powiatem … zawarła Pani umowę o świadczenie usług nieodpłatnej pomocy prawnej. Na podstawie tej umowy, działając w charakterze radcy prawnego, zobowiązała się Pani do osobistego świadczenia - za wynagrodzeniem należnym od Powiatu - nieodpłatnej pomocy prawnej osobom uprawnionym w Punkcie Nieodpłatnej Pomocy Prawnej prowadzonym przez Powiat. W umowie określono:

·         miejsce i czas udzielania nieodpłatnej pomocy prawnej (adres punktu i harmonogram dyżurów Wnioskodawcy),

·         miesięczne wynagrodzenie za świadczenie nieodpłatnej pomocy prawnej,

·         zasady wyznaczania zastępstwa w razie niemożności osobistego świadczenia usług.

Umowy z Powiatem obejmują część roku 2024 oraz lata 2025 i 2026. W trakcie dyżurów w Punkcie Nieodpłatnej Pomocy Prawnej udziela Pani porad osobom fizycznym, w tym prowadzącym jednoosobową działalność gospodarczą i niezatrudniającym pracowników w ciągu ostatniego roku, które spełniają ustawowe warunki do uzyskania nieodpłatnej pomocy prawnej oraz zgłosiły się zgodnie z procedurą ustaloną przez Powiat. Wynagrodzenie określone w umowie jest ustalone przez Powiat na podstawie ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej oraz rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości. Nie ma Pani wpływu na jego wysokość ani warunki negocjacji. Wynagrodzenie nie zależy od liczby porad udzielonych w trakcie dyżurów. Dokumentuje Pani wykonanie usług poprzez wystawianie faktur VAT na rzecz Powiatu, z wykazaniem podatku należnego i rozliczaniem go w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. Jednak ze względu na specyfikę świadczenia tych usług, a w szczególności ich osobisty charakter, powstała wątpliwość, czy usługi te faktycznie są świadczone w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. Wykonywanie umowy odbywać się będzie poprzez osobiste świadczenie porad w lokalizacjach wskazanych w umowie. Nie będzie Pani korzystać z pomocy innych osób, w tym współpracowników. W przypadku braku możliwości osobistego stawiennictwa (np. choroba, zdarzenie losowe) będę zobowiązana wyznaczyć zastępcę. Wynagrodzenie będzie wypłacane wyłącznie za osobiste świadczenie usług. Ma ono charakter zryczałtowany i jest niezależne od liczby osób, które zgłoszą się na dyżur. Wypłata następuje na podstawie podpisanej ewidencji czasu pracy obejmującej faktycznie zrealizowane dyżury. Nie będzie Pani otrzymywała żadnych dodatkowych świadczeń z tytułu wykonywania tej umowy.

Zgodnie z art. 3 ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej, obejmuje ona:

·         poinformowanie osoby uprawnionej o stanie prawnym i przysługujących jej prawach lub obowiązkach (w tym w związku z postępowaniem sądowym, administracyjnym lub przygotowawczym),

·         wskazanie sposobu rozwiązania problemu prawnego,

·         wskazanie osobie uprawnionej sposobu rozwiązania jej problemu prawnego lub

·         sporządzenie projektu pisma w sprawach, o których mowa w pkt 1 i 2, z wyłączeniem pism procesowych w toczącym się postępowaniu przygotowawczym lub sądowym i pism w toczącym się postępowaniu sądowoadministracyjnym lub

·         nieodpłatną mediację pod warunkiem posiadania odpowiednich uprawnień lub

·         sporządzenie projektu pisma o zwolnienie od kosztów sądowych lub ustanowienie pełnomocnika z urzędu w postępowaniu sądowym lub ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego w postępowaniu sądowo-administracyjnym oraz poinformowaniu o kosztach postępowania i ryzyku finansowym związanym ze skierowaniem sprawy na drogę sądową.

Pytanie

Czy jest Pani zobowiązana odprowadzić podatek od towarów i usług z tytułu uzyskiwanego wynagrodzenia z umowy o świadczenie usług zawartej z Powiatem … na 2026 rok, tj.: umowy o świadczenie usług nieodpłatnej pomocy prawnej, a w przypadku braku obowiązku odprowadzania podatku VAT, czy właściwym będzie wystawianie Powiatowi … not obciążeniowych?

Pani stanowisko w sprawie

Mając na uwadze przedstawiony stan faktyczny, w świetle rodzaju czynności, warunków ich świadczenia i zasad przyznawania wynagrodzenia, stwierdza Pani, że dokonywane w ramach umowy o świadczenie usług nieodpłatnej pomocy prawnej czynności nie stanowią wykonywania samodzielnej działalności gospodarczej, stąd podlegają wyłączeniu opodatkowaniem podatkiem VAT wobec faktu, że za przychody z działalności wykonywanej osobiście uważa się przychody z tytułu wykonywania usług na podstawie umowy zlecenia. W Pani ocenie, przychody otrzymywane od Powiatu z tytułu ww. umowy o świadczenie usług nieodpłatnej pomocy prawnej, na zasadach określonych w ustawie z dnia 5 sierpnia 2015 r. o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej oraz aktach wykonawczych do ustawy, na terenie, w lokalizacji oraz zakresie czasowym określonych w odrębnym harmonogramie - mieszczą się w zakresie przychodów z działalności wykonywanej osobiście, o których mowa w art. 13 pkt 2-9 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych z dnia 26 lipca 1991 r., tj. będą to przychody wymienione w pkt 8 - przychody z tytułu wykonywania usług na podstawie umowy zlecenia uzyskiwane wyłącznie od osoby prawnej i jej jednostki organizacyjnej. W związku z wykonywaniem czynności w ramach zawartej umowy, nie dysponuje Pani niezależnością i samodzielnością pozwalającą na uznanie, iż działa Pani wówczas jako profesjonalny podmiot gospodarczy. Zauważyć należy, że realizując umowę o świadczenie usług nieodpłatnej pomocy prawnej nie ma Pani możliwości swobodnego zorganizowania m.in. wyboru godzin i dni dyżuru, lokalu, infrastruktury, osób uprawnionych. Co należy podkreślić, nie ponosi Pani także ryzyka gospodarczego i ekonomicznego, rozumianego jako możliwość wystąpienia takich zdarzeń, które mają w konsekwencji negatywny wpływ na wynik prowadzonej działalności gospodarczej lub niosą ze sobą niebezpieczeństwo poniesienia straty. Do wykonywania czynności wynikających z umowy o świadczenie usług nieodpłatnej pomocy prawnej wykorzystywać będzie Pani lokal i infrastrukturę zapewnioną przez powiat. Zagadnienie zapewnienia infrastruktury reguluje § 5 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego z dnia 21 grudnia 2018 r. Wykorzystywanie infrastruktury i organizacji wewnętrznej Powiatu … powoduje, że nie ponosi Pani również w tym zakresie ryzyka ekonomicznego. Wobec powyższego zamiast wystawiania faktur VAT, właściwym rozwiązaniem będzie wystawianie not obciążeniowych.

Ocena stanowiska

Stanowisko, które przedstawiła Pani we wniosku, jest prawidłowe.

Uzasadnienie interpretacji indywidualnej

Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 775 ze zm.), zwanej dalej „ustawą”:

W myśl art. 7 ust. 1 ustawy:

W świetle art. 8 ust. 1 ustawy:

Pojęcie świadczenia usług ma bardzo szeroki zakres. Przez świadczenie należy rozumieć każde zachowanie, na które składać się może zarówno działanie (uczynienie, wykonanie czegoś na rzecz innej osoby), jak i zaniechanie, powstrzymanie się od działania (nieczynienie bądź też tolerowanie). Przy ocenie charakteru świadczenia jako usługi należy mieć na względzie, że ustawa zalicza do grona usług każde świadczenie, które nie jest dostawą w myśl art. 7 ustawy. Należy jednak zaznaczyć, że usługą będzie tylko takie świadczenie, w przypadku którego istnieje bezpośredni konsument, odbiorca świadczenia odnoszący korzyść o charakterze majątkowym.

W związku z powyższym, czynność podlega opodatkowaniu jedynie wówczas, gdy wykonywana jest w ramach umowy zobowiązaniowej, a jedna ze stron transakcji może zostać uznana za bezpośredniego beneficjenta tej czynności, przy czym związek pomiędzy otrzymywaną płatnością a świadczeniem na rzecz dokonującego płatności musi mieć charakter bezpośredni i na tyle wyraźny, aby można powiedzieć, że płatność następuje w zamian za to świadczenie.

Należy wskazać, że aby dana czynność stanowiąca świadczenie usług w rozumieniu art. 8 ust. 1 ustawy, była opodatkowana podatkiem od towarów i usług, musi być wykonana przez podmiot, który w związku z jej wykonaniem jest podatnikiem podatku od towarów i usług.

W oparciu o art. 15 ust. 1 ustawy:

Stosownie do art. 15 ust. 2 ustawy:

Według art. 15 ust. 3 ustawy:

Na mocy art. 13 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 163 ze zm.): 

Z cytowanego przepisu art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy wynika, że dla uznania, że określone czynności wykonywane przez osobę fizyczną nie stanowią samodzielnie wykonywanej działalności gospodarczej i tym samym pozostają poza regulacjami ustawy, istotne jest łączne spełnienie wszystkich elementów wymienionych w tym przepisie, tj. związanie zleceniobiorcy ze zlecającym wykonanie tych czynności prawnymi więzami tworzącymi stosunek prawny pomiędzy zlecającym a wykonującym zlecane czynności co do warunków:

‒    wykonywania tych czynności,

‒    wynagrodzenia, oraz

‒    odpowiedzialności zlecającego wykonanie tych czynności wobec osób trzecich.

Zatem, użycie słowa „samodzielnie” w kontekście art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy, wyklucza opodatkowanie pracowników i innych osób, o ile są one związane z pracodawcą przez umowę o pracę lub inny stosunek prawny tworzący więzi (stosunek podporządkowania) między pracodawcą a pracownikiem co do (w zakresie) warunków pracy, wynagrodzenia i odpowiedzialności pracodawcy.

Oznacza to, że przychody z tytułu wykonywanych czynności nie tylko powinny być wymienione w art. 13 pkt 2-9 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, lecz także spełnione muszą zostać pozostałe kryteria przedmiotowe określające m.in., czy działanie usługodawcy odbywa się na warunkach ryzyka gospodarczego, a tym samym kto ponosi odpowiedzialność za wykonane usługi. Nie stanowią bowiem samodzielnej działalności gospodarczej, w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o podatku od towarów i usług, tylko i wyłącznie te czynności, gdy pomiędzy zlecającym ich wykonanie i wykonującym zlecone czynności istnieją więzy tworzące stosunek prawny w zakresie warunków wykonywania tych czynności, wynagrodzenia i odpowiedzialności zlecającego za wykonanie tych czynności wobec osób trzecich.

Odnośnie dwóch pierwszych warunków stwierdzić należy, że każdy w zasadzie stosunek prawny o charakterze odpłatnym, istniejący pomiędzy podmiotem zlecającym wykonanie danej czynności a podmiotem, który daną czynność wykonuje, jest w jakimś sensie określony co do warunków wykonywania danych czynności oraz wynagrodzenia.

Nie będzie więc podatnikiem w rozumieniu ustawy o podatku od towarów i usług osoba, która w ramach podpisanej umowy, tworzyć będzie ze zlecającym więzi analogiczne ze stosunkiem pracy, nie ponosząc tym samym ryzyka ekonomicznego w związku z wykonywanymi czynnościami. Tylko spełnienie wymogów wyłączających samodzielność działania, poprzez zawarcie więzi prawnej między zleceniodawcą a zleceniobiorcą co do warunków wykonywania zleconych czynności, wynagrodzenia i odpowiedzialności zlecającego wykonanie tych czynności wobec osób trzecich, pozwala wyłączyć wykonywane czynności z opodatkowania podatkiem od towarów i usług.

Mając na uwadze fakt, że w zasadzie każdy stosunek prawny o charakterze odpłatnym, istniejący pomiędzy podmiotem zlecającym wykonanie danej czynności a podmiotem, który daną czynność wykonuje, określa wynagrodzenie oraz przynajmniej podstawowe warunki wykonywania czynności, należy uznać, że „odpowiedzialność zlecającego wobec osób trzecich” jest kryterium kluczowym dla oceny charakteru prawnopodatkowego danego podmiotu. Jest to czynnik odróżniający na gruncie ustawy o podatku VAT prowadzenie działalności gospodarczej (przesłanki warunkującej status podatnika podatku VAT) od innego rodzaju aktywności zawodowej niepowodującej powstania podmiotowości prawnopodatkowej na gruncie ustawy.

Znacząca jest w tym przypadku analiza istoty odpowiedzialności, wynikającej z charakteru stosunku prawnego łączącego Panią z Powiatem ….

Pojęcie działalności gospodarczej zdefiniowane zostało również w drugim akapicie art. 9 ust. 1 Dyrektywy 2006/112/WE Rady z 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz. Urz. UE L z 11.12.2006 Nr 347, str. 1, ze zm.), zwanej dalej Dyrektywą 2006/112/WE Rady. Na podstawie tego artykułu:

Przepis ten stwierdza, że wykorzystywanie własności dóbr materialnych lub niematerialnych do celów zarobkowych w sposób ciągły, należy w szczególności uznać za działalność gospodarczą.

W akapicie pierwszym, art. 9 ust. 1 Dyrektywy 2006/112/WE Rady, określa osobę, która może stać się podatnikiem, jako każdą osobę, która niezależnie prowadzi w dowolnym miejscu jakąkolwiek działalność gospodarczą, bez względu na cel czy też rezultaty takiej działalności.

Przepis art. 10 Dyrektywy 2006/112/WE Rady wyjaśnia znaczenie terminu „samodzielnie” użytego w art. 9. Jak stanowi ww. art. 10 Dyrektywy 2006/112/WE:

W celu określenia granic pojęcia „działalności gospodarczej” i „podatnika” należy przypomnieć art. 9 ust. 2 i art. 12 ust. 1 Dyrektywy 2006/112/WE Rady.

Przepis art. 9 ust. 2 Dyrektywy 2006/112/WE Rady stwierdza, że:

Przy czym, zgodnie z art. 12 ust. 1 Dyrektywy 2006/112/WE Rady:

Dyrektywa 2006/112/WE Rady wskazuje na bardzo szeroki zakres działalności gospodarczej, obejmujący wszystkie etapy produkcji, dystrybucji i dostarczania towarów i usług.

To, że działalność gospodarcza, która ma być traktowana jako taka, nie jest działalnością wykonywaną okazjonalnie, nie oznacza, że działalność ta, aby mieścić się w zakresie podatku VAT, musi osiągnąć pewną liczbę operacji lub osiągnąć określony poziom dochodu. Decydującym elementem jest wola lub zamiar osoby dokonującej czynności, aby brać udział w produkcji, dystrybucji lub dostarczaniu dóbr lub usług. Elementem definiującym działalność gospodarczą na gruncie przepisów Dyrektywy 2006/112/WE Rady jest to, że osoba, w celu wykonywania swoich działań, wykorzystuje zasoby ludzkie lub rzeczowe w taki sam sposób, jak są one wykorzystywane przez producenta, handlowca lub osoby świadczące usługi. Działalność gospodarcza w rozumieniu Dyrektywy 2006/112/WE Rady będzie miała miejsce, gdy zaistnieje zamiar wykorzystania i zorganizowania środków w celu wzięcia udziału w produkcji, dystrybucji towarów lub świadczeniu usług.

Przedmiotowe zagadnienie było również przedmiotem rozważań Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (orzeczenia w sprawie C-202/90 Ayuntamiento de Sevilla przeciwko Recaudadores de Tributos de las Zonas Primera y Segunda, C-235/85 Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Królestwu Niderlandów). TSUE w ww. orzeczeniach wskazał, że za samodzielną nie będzie mogła być uznana działalność gospodarcza, która wykonywana jest przy wykorzystaniu infrastruktury i organizacji wewnętrznej podmiotu, na rzecz którego jest prowadzona, nie powoduje żadnego ryzyka ekonomicznego po stronie usługodawcy, a nadto nie powoduje odpowiedzialności usługodawcy wobec osób trzecich za szkody wyrządzone w związku z prowadzoną działalnością.

Ponadto, zgodnie z opinią RG M.G. Tesauro z 4 czerwca 1991 r. do sprawy C-202/90, co się tyczy warunków pracy należy przeanalizować czy pracownik jest niejako zintegrowany z organizacją pracodawcy (...) czy i w jakim zakresie może swobodnie zorganizować swoją działalność. Jest oczywistym, że możliwość swobodnego zorganizowania (wybór współpracowników, struktury niezbędne do wykonywania zadań, godziny pracy), jak też brak zintegrowania w przedsiębiorstwie czy w administracji stanowią elementy typowe dla działalności wykonywanej w sposób samodzielny. Jednakże poddanie się niektórym dyrektywom jak też pewnej kontroli czy władzy dyscyplinarnej pracodawcy, które odnajdujemy również w stosunku pracy nie wykluczają charakteru samodzielnego działalności. Co się tyczy warunków wynagrodzenia, okoliczność, że wynagrodzenie (także to określone ustawą) jest proporcjonalne do usług i charakter przypadkowy, który z tego wynika stanowią jasne wskaźniki istnienia stosunku samodzielnej pracy. Nie ma wątpliwości, że ryzyko w ramach stosunku pracy podporządkowanej spoczywa tylko na pracodawcy. W zakresie odpowiedzialności wskazano, że należy badać czy pracownik jest odpowiedzialny wobec osób trzecich za czynności i działania, które można mu przypisać (pkt 6).

Zauważenia wymaga, że sformułowanie w powołanym art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy odnoszące się do odpowiedzialności, należy rozumieć jako odpowiedzialność zleceniodawcy, w stosunku do osób trzecich, za czynności realizowane przez zleceniobiorcę w ramach wykonywania zlecenia. Tylko w takim przypadku ryzyko wykonania czynności zleconych przechodzi z faktycznego wykonawcy na osobę zlecającą ich wykonanie, co wyklucza samodzielny charakter działalności zleceniobiorcy. Tak bowiem rozumiana odpowiedzialność za wykonanie czynności wskazuje, kto ponosi ryzyko prowadzonej działalności, a tym samym wskazuje na wyłączenie ze sfery samodzielności (i z grona podatników podatku od towarów i usług) tego podmiotu, który nie odpowiada za efekt wykonywanej pracy wobec osób trzecich.

O wyłączeniu z opodatkowania podatkiem od towarów i usług można zatem mówić w przypadku, gdy zleceniobiorcę łączą ze zleceniodawcą więzi analogiczne jak w przypadku stosunku pracy, jako że nie ponosi on ryzyka ekonomicznego w związku z wykonywaniem czynności, będących przedmiotem wskazanych umów, a odpowiedzialność za te czynności w stosunku do osób trzecich bezwzględnie ponosi zlecający. Oznacza to, że z treści zawartych umów wynikać powinno zobowiązanie, które w swej istocie kładzie na zlecającego odpowiedzialność, zamiast na zleceniobiorcę, podobnie jak ma to miejsce w przypadku stosunku pracy.

Powyższe oznacza, że jeżeli analiza umowy cywilnoprawnej (stosunku prawnego) pomiędzy zleceniobiorcą - Panią a zleceniodawcą – Powiatem …, wykaże, że spełnione są wszystkie trzy warunki, to nie można uznać Pani za podatnika VAT. Jednocześnie brak spełnienia któregokolwiek warunku oznacza, że zleceniobiorca występuje w charakterze podatnika VAT.

Warunek pierwszy - warunki wykonywania czynności: należy uznać, że co do zasady w istotę typowej umowy zlecenia, której przedmiotem jest pomoc prawna świadczona przez osobę fizyczną, wpisane jest wykorzystywanie infrastruktury i organizacji wewnętrznej zlecającego – w niniejszej sprawie Powiatu …

W tym kontekście należy zauważyć, że wykorzystywanie infrastruktury i organizacji wewnętrznej zlecającego powoduje, że zleceniobiorca nie ponosi również w tym zakresie ryzyka ekonomicznego (co ma ścisły związek z tym jak kształtuje się wynagrodzenie – warunek drugi).

Warunek drugi - wynagrodzenie: zakładając, że umowa przewiduje, że zleceniobiorca korzysta z infrastruktury i organizacji wewnętrznej zlecającego (spełniony warunek pierwszy), ustalenie, że warunek drugi jest spełniony w praktyce sprowadza się do weryfikacji czy umowa przewiduje stałe wynagrodzenie. Jeżeli umowa przewiduje stałe wynagrodzenie, to nie można mówić o ponoszeniu ryzyka ekonomicznego przez zleceniobiorcę.

Warunek trzeci - odpowiedzialność zlecającego wobec osób trzecich: warunek zostanie spełniony jeżeli zgodnie z umową odpowiedzialność jest po stronie zlecającego, a nie po stronie faktycznego wykonawcy – zleceniobiorcy, co wyklucza samodzielny charakter jego działalności. Warunek zostanie także spełniony, gdy dana umowa nie przewiduje (nie wprowadza) takiej odpowiedzialności. 

Z opisu sprawy wynika, że:

−      jest Pani czynnym podatnikiem podatku VAT,

−      od … maja 2024 r. prowadzi Pani jednoosobową działalność gospodarczą, której przedmiotem jest działalność prawnicza,

−      od 1 stycznia 2026 r. będzie Pani świadczyć nieodpłatną pomoc prawną,

−      jest to trzecia umowa o świadczenie usług nieodpłatnej pomocy prawnej, zawarta z Powiatem …; przedmiotem umowy o świadczenie usług nieodpłatnej pomocy prawnej jest realizacja świadczeń z zakresu nieodpłatnej pomocy prawnej na zasadach określonych w ustawie oraz aktach wykonawczych do ustawy, na terenie, w lokalizacji oraz zakresie czasowym określonym w odrębnym harmonogramie.

−      w ramach wszystkich dotychczas zawartych umów o świadczenie usług nieodpłatnej pomocy prawnej, dyżurowała Pani świadcząc nieodpłatną pomoc prawną w Punkcie Nieodpłatnej Pomocy Prawnej zgodnie z harmonogramem,  

−      miejsca i godziny dyżurów zostały wyznaczone przez ww. Powiat,

−      Umowa nie przenosi na Panią odpowiedzialności wobec osób trzecich na realizowanie świadczeń,

−      z tytułu pełnienia ww. dyżurów w 2026 r. (podobnie jak dotychczas) będzie Pani otrzymywała wynagrodzenie miesięczne; wynagrodzenie jest niezależne od ilości udzielonych świadczeń, co oznacza, że jest niezależne od liczby rzeczywiście obsłużonych klientów; wynagrodzenie będzie przekazywane po każdym przepracowanym miesiącu przelewem na Pani rachunek bankowy na podstawie wystawianego dokumentu księgowego, dostarczanego do Powiatu w wersji elektronicznej lub papierowej; podstawą wypłaty wynagrodzenia będzie każdy zrealizowany w danym miesiącu dyżur, przeprowadzony według harmonogramu punktu świadczenia nieodpłatnej pomocy prawnej zgodnie z podpisaną listą obecności,

−      realizując umowę zlecenia nie będzie Pani ponosiła ryzyka gospodarczego i ekonomicznego, rozumianego jako możliwość wystąpienia takich zdarzeń, które mają w konsekwencji negatywny wpływ na wynik prowadzonej działalności gospodarczej lub niosą ze sobą niebezpieczeństwo poniesienia straty,

−      do wykonywania czynności wynikających z umowy o świadczenie usług nieodpłatnej pomocy prawnej, będzie Pani, tak jak dotychczas, wykorzystywała lokal i infrastrukturę (sprzęt i materiały, zaplecze techniczne) zapewnioną przez powiat,

−      w związku z realizacją umowy poniesie Pani wydatki w postaci kosztów dojazdu do miejsca dyżuru, nie ponosząc żadnych innych wydatków; wykorzystywanie infrastruktury i organizacji wewnętrznej Powiatu … powoduje, że nie będzie Pani ponosiła również w tym zakresie ryzyka ekonomicznego,

−      nie ma Pani wpływu na wysokość wynagrodzenia, ani wysokość stawki za dyżur, która została narzucona przez Powiat; umowa przewiduje stałe miesięczne wynagrodzenie od dyżuru,

−      wynagrodzenie, które będzie Pani otrzymywała od Powiatu za wykonywane usługi, będące przedmiotem wniosku, stanowi przychód, o którym mowa w art. 13 pkt 8 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - tj. przychody z tytułu wykonywania usług na podstawie umowy zlecenia uzyskiwane wyłącznie od osoby prawnej i jej jednostki organizacyjnej.

Pani wątpliwości, w pierwszej kolejności, dotyczą ustalenia, czy będzie Pani zobowiązana odprowadzić podatek z tytułu uzyskiwanego wynagrodzenia z umowy zawartej z ww. Powiatem … w przedmiocie realizacji świadczeń z zakresu nieodpłatnej pomocy prawnej.

Analiza okoliczności sprawy i powołanych przepisów prowadzi do wniosku, że świadczenie przez Panią nieodpłatnej pomocy prawnej na podstawie zawartej umowy nie będzie się mieściło w definicji działalności gospodarczej określonej w ustawie o podatku od towarów i usług.

Realizując czynności na podstawie umowy o świadczenie nieodpłatnej pomocy prawnej, nie będzie Pani ponosiła odpowiedzialności wobec osób trzecich za wykonywane czynności oraz nie będzie Pani ponosiła ryzyka gospodarczego i ekonomicznego związanego z wykonywanymi ww. czynnościami. Do wykonywania czynności wynikających z umowy o świadczenie nieodpłatnej pomocy prawnej będzie Pani wykorzystywała lokal i infrastrukturę (sprzęt i materiały, zaplecze techniczne) zapewnioną przez powiat. Co więcej, nie ma Pani wpływu na wysokość wynagrodzenia, ani wysokość stawki za dyżur, która została narzucona przez Powiat. Umowa o świadczenie nieodpłatnej pomocy prawnej przewiduje stałe miesięczne wynagrodzenie. Wynagrodzenie, które będzie Pani otrzymywała od Powiatu stanowi przychód, o którym mowa w art. 13 pkt 8 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - tj. przychody z tytułu wykonywania usług na podstawie umowy zlecenia uzyskiwane wyłącznie od osoby prawnej i jej jednostki organizacyjnej.

Powyższe okoliczności wskazują, że zawarcie opisanej umowy o świadczenie nieodpłatnej pomocy prawnej, powoduje powstanie stosunku prawnego posiadającego cechy zbliżone do stosunku pracy, w ramach którego Pani jako Zleceniobiorca związana będzie ze Zleceniodawcą - Powiatem … - więzami prawnymi co do warunków wykonywania czynności, wynagrodzenia, a także odpowiedzialności Zleceniodawcy wobec osób trzecich.

Wobec powyższego, przy spełnieniu wszystkich warunków określonych w art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy, świadczenie nieodpłatnej pomocy prawnej na zasadach przedstawionych we wniosku o interpretację indywidualną nie będzie stanowiło świadczenia usług w ramach prowadzonej przez Panią działalności gospodarczej, a tym samym nie będzie podlegało opodatkowaniu podatkiem VAT.

W związku z tym, z tytułu świadczenia nieodpłatnej pomocy prawnej na podstawie umowy o świadczenie nieodpłatnej pomocy prawnej, zawartej z Powiatem …, za które będzie Pani otrzymywała od Powiatu wynagrodzenie, nie będzie Pani zobowiązana do odprowadzenia podatku od towarów i usług.

Tym samym, Pani stanowisko w zakresie niepodlegania opodatkowaniu podatkiem VAT świadczenia nieodpłatnej pomocy prawnej, uznałem za prawidłowe

Pani wątpliwości dotyczą również ustalenia, czy w przypadku braku obowiązku odprowadzania podatku VAT, właściwym będzie wystawianie not obciążeniowych.

W świetle art. 106b ust. 1 pkt 1 ustawy:

Elementy, jakie powinna zawierać faktura wymienione zostały w art. 106e ust. 1 ustawy.

Stosownie do art. 106b ust. 2 ustawy:

Na mocy art. 2 pkt 22 ustawy:

Z powyższych przepisów jednoznacznie wynika, że faktura dokumentuje dokonanie sprzedaży, przez którą rozumie się odpłatne wydanie towaru lub odpłatne świadczenie usług, czyli czynność podlegającą opodatkowaniu podatkiem VAT.

Podatnik wykonujący czynności w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy, wystawia fakturę w przypadku sprzedaży towaru lub usługi.

Fakturę wystawia się tylko wtedy, gdy ustawa tak stanowi. Zatem podatnik nie może z tytułu wykonania czynności niepodlegającej opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług wystawić faktury.

Natomiast zgodnie z art. 87 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 111 ze zm.):

Zatem obowiązek wystawienia rachunku ma zastosowanie do podatników, jednakże w ograniczonym zakresie, tj. w przypadkach, gdy z ustawy nie wynika obowiązek wystawienia faktury.

Jak wyżej rozstrzygnięto, świadczenie przez Panią nieodpłatnej pomocy prawnej nie będzie podlegało opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług. Tym samym, otrzymane z tego tytułu wynagrodzenie nie będzie stanowiło wynagrodzenia za czynności podlegające opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.

W konsekwencji brak jest podstaw do wystawienia faktur w celu udokumentowania ww. czynności, bowiem faktury są dowodem dokumentującym wykonanie czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.

Brak jest również podstaw do wystawienia rachunku, o którym mowa w art. 87 § 1 Ordynacji podatkowej, z tytułu świadczenia nieodpłatnej pomocy prawnej, ponieważ w ww. zakresie nie będzie Pani prowadziła działalności gospodarczej.

Zatem, w odniesieniu do świadczenia przez Panią nieodpłatnej pomocy prawnej, które nie będą podlegały opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, brak będzie podstaw do wystawiania przez Panią faktur lub rachunków. Wynagrodzenie z umowy zawartej z Powiatem …., w przedmiocie świadczenia nieodpłatnej pomocy prawnej, będzie mogło być udokumentowane na podstawie innych dokumentów księgowych, w tym not obciążeniowych.

Należy jednak zaznaczyć, że nota obciążeniowa nie jest dokumentem przewidzianymi przez przepisy ustawy o podatku od towarów i usług, i jako taka nie jest objęta ich regulacją. Brak jest jednakże przeciwwskazań na gruncie przedmiotowych przepisów dla takiego sposobu udokumentowania.

Tym samym, Pani stanowisko w tym zakresie, uznałem za prawidłowe.

Dodatkowe informacje

Informacja o zakresie rozstrzygnięcia

Interpretacja dotyczy zdarzenia przyszłego przedstawionego przez Panią i stanu prawnego, który obowiązuje w dniu wydania interpretacji indywidualnej.

Interpretacja indywidualna wywołuje skutki prawnopodatkowe tylko wtedy, gdy stan faktyczny sprawy będącej przedmiotem interpretacji będzie się pokrywał z opisem zdarzenia przyszłego podanym przez Panią w złożonym wniosku. W związku z powyższym, w przypadku zmiany któregokolwiek elementu przedstawionego w opisie sprawy, udzielona odpowiedź traci swoją aktualność.

Należy wskazać, że niniejsza interpretacja rozstrzyga wyłącznie kwestie będącą przedmiotem zapytania. Inne kwestie nieobjęte pytaniem i stanowiskiem nie mogą być – zgodnie z art. 14b § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa – rozpatrzone.

W interpretacji, jako element zdarzenia przyszłego, przyjąłem Pani wskazanie, że „Wynagrodzenie, które będzie Pani otrzymywała od Powiatu za wykonywane usługi, będące przedmiotem wniosku, stanowi przychód, o którym mowa w art. 13 pkt 8 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - tj. przychody z tytułu wykonywania usług na podstawie umowy zlecenia uzyskiwane wyłącznie od osoby prawnej i jej jednostki organizacyjnej”.

Pouczenie o funkcji ochronnej interpretacji

·      Funkcję ochronną interpretacji indywidualnych określają przepisy art. 14k-14nb ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 111 ze zm.). Interpretacja będzie mogła pełnić funkcję ochronną, jeśli Pani sytuacja będzie zgodna (tożsama) z opisem zdarzenia przyszłego i zastosuje się Pani do interpretacji.

·      Zgodnie z art. 14na § 1 Ordynacji podatkowej:

·         Zgodnie z art. 14na § 2 Ordynacji podatkowej:

Pouczenie o prawie do wniesienia skargi na interpretację

Ma Pani prawo do zaskarżenia tej interpretacji indywidualnej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Zasady zaskarżania interpretacji indywidualnych reguluje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.; dalej jako „PPSA”).

Skargę do Sądu wnosi się za pośrednictwem Dyrektora KIS (art. 54 § 1 PPSA). Skargę należy wnieść w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia interpretacji indywidualnej (art. 53 § 1 PPSA):

·         w formie papierowej, w dwóch egzemplarzach (oryginał i odpis) na adres: Krajowa Informacja Skarbowa, ul. Warszawska 5, 43-300 Bielsko-Biała (art. 47 § 1 PPSA), albo

·         w formie dokumentu elektronicznego, w jednym egzemplarzu (bez odpisu), na adres Krajowej Informacji Skarbowej na platformie ePUAP: /KIS/wnioski albo /KIS/SkrytkaESP (art. 47 § 3 i art. 54 § 1a PPSA).

Skarga na interpretację indywidualną może opierać się wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 57a PPSA).

Podstawa prawna dla wydania interpretacji

Podstawą prawną dla wydania tej interpretacji jest art. 13 § 2a oraz art. 14b § 1 Ordynacji podatkowej.