Interpretacja 0113-KDIPT2-2.4011.1015.2025.2.EC

Interpretacja indywidualna – stanowisko w części prawidłowe i w części nieprawidłowe

Szanowny Panie,

stwierdzam, że Pana stanowisko w sprawie oceny skutków podatkowych opisanego zdarzenia przyszłego w podatku dochodowym od osób fizycznych jest nieprawidłowe w części dotyczącej możliwości skorzystania z zaniechania poboru podatku dochodowego oraz prawidłowe w pozostałym zakresie.

Zakres wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej

10 listopada 2025 r. wpłynął Pana wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej. Uzupełnił go Pan pismem, które wpłynęło 5 stycznia 2026 r. – w odpowiedzi na wezwanie. Treść wniosku jest następująca:

Opis zdarzenia przyszłego

W 2009 r. Wnioskodawca wraz z żoną (których łączy ustrój rozdzielności majątkowej małżeńskiej) dokonał zakupu mieszkania w celu zaspokojenia własnych potrzeb mieszkaniowych. Wobec braku wystarczających środków finansowych na zakup mieszkania położonego w … (kod pocztowy: ….) przy ulicy …. m. …, Wnioskodawca wraz z żoną zwrócił się do Banku o udzielenie kredytu. Właścicielem mieszkania jest żona Wnioskodawcy. W mieszkaniu Wnioskodawca wraz z żoną zamieszkuje wspólnie, nieprzerwanie od jego zakupu.

Akt notarialny zakupu mieszkania został zawarty w 2009 r. na kwotę 1 064 000 PLN. Cena obejmowała m.in. lokal mieszkalny (1 000 000 PLN) oraz udział w lokalu niemieszkalnym, garażu (64 000 PLN).

W związku z zakupem mieszkania, które jest wyłączną własnością żony Wnioskodawcy, w dniu 5 marca 2009 r. Wnioskodawca wraz z żoną zawarł z … Bankiem … z siedzibą w … (obecnie …… z siedzibą w ……..) umowę nr ……….. o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych „……” waloryzowany kursem CHF. W umowie jako kwotę kredytu wskazano 311 973,54 CHF, pomimo faktu, że umowę wykonywano w walucie polskiej. Kredyt został udzielony w celu zakupu na rynku wtórnym lokalu mieszkalnego numer ……., położonego w ……… przy ul. ……. wraz z miejscami parkingowymi numer …. i ………… oraz pokryciem kosztów wykończenia przedmiotowej nieruchomości (§ 1 ust. 1 Umowy). Spłata kredytu wraz z odsetkami ustalona została na 360 miesięcznych równych rat kapitałowo-odsetkowych (§ 1 ust. 4 Umowy).

W dniu 21 sierpnia 2014 r. Strony zawarły Aneks do ww. Umowy, na mocy którego Bank zapewnił Kredytobiorcom możliwość dokonywania zmian waluty spłaty kredytu, ze złotych na walutę waloryzacji oraz z waluty waloryzacji na złote w okresie obowiązywania umowy. Kredyt został wypłacony w złotych polskich w formie bezgotówkowej w walucie PLN w dwóch transzach w 2009 r. W treści umowy podano jako kwotę kredytu 311 973,54 CHF. Z umowy wynika jednak, że Bank wypłaci kredyt Wnioskodawcy i Jego żonie w PLN, po przeliczeniu wypłaconej kwoty zgodnie z kursem kupna CHF według Tabeli kursów walut …Banku ... (§ 1 ust. 3A Umowy).

Zgodnie z § 31 ust. 1 „Kredytobiorcy ponoszą solidarną odpowiedzialność za zobowiązania wynikające z Umowy”. Kredyt został zabezpieczony poprzez ustanowienie hipoteki na nieruchomości, na zakup której Wnioskodawcy i Jego żonie został udzielony kredyt hipoteczny. Wnioskodawca wraz z żoną pozostają małżeństwem, a ich ustrój majątkowy to umowna rozdzielność majątkowa. Kredyt był spłacany przez Wnioskodawcę i Jego żonę wspólnie.

Wnioskodawca wraz z żoną wystąpili przeciwko bankowi do Sądu z pozwem z dnia 28 listopada 2023 r. o ustalenie i zapłatę wnosząc o:

• ustalenie nieważności na podstawie art. 58 k.c. w zw. z art. 189 k.p.c. całej umowy nr …. o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych „….” waloryzowany kursem CHF zawartej dnia 5 marca 2009 r. w konsekwencji:
• zasądzenie od Pozwanego na rzecz Powodów kwoty 340 482,13 PLN oraz 140 282,82 CHF wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia następnego po dniu doręczenia odpisu pozwu Pozwanemu do dnia zapłaty, tytułem zwrotu nienależnie pobranych świadczeń pieniężnych w wykonaniu nieważnej umowy w okresie od dnia 5 marca 2009 r. do dnia 21 września 2023 r.; ewentualnie - to jest w przypadku nieuznania żądania zawartego w ww. punkach za zasadne:
• ustalenie niektórych postanowień umowy nr …. o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych „….” waloryzowany kursem CHF zawartej dnia 5 marca 2009 r., tj. § 1 ust. 3, § 1 ust. 3A, § 10 ust. 4, § 12 ust. 4, § 15 ust. 4 za abuzywne w rozumieniu art. 385¹ k.c. i tym samym bezskuteczne względem powodów oraz ustalenie braku związania nimi Powodów na przyszłość i w konsekwencji:

• zasadzenie od Pozwanego na rzecz Powodów kwoty 177 329,05 PLN wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia następnego po dniu doręczenia odpisu pozwu Pozwanemu do dnia zapłaty, tytułem zwrotu nadpłat poczynionych w okresie od dnia 5 marca 2009 r. do dnia 21 września 2023 r.; w każdym przypadku:
• zasadzenie od Pozwanego na rzecz każdego z Powodów zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

Jednocześnie Bank wystąpił przeciwko Wnioskodawcy i Jego żonie z pozwem wzajemnym o zwrot wypłaconego kapitału. Następnie, Bank zaproponował Wnioskodawcy i Jego żonie zawarcie ugody, na mocy której, zamiarem Stron jest polubowne rozstrzygnąć spór między stronami w zakresie wzajemnie przysługujących Stronom roszczeń oraz uchylić niepewność co do roszczeń Stron, związanych z zawarciem i wykonywaniem Umowy przez przyjęte w Ugodzie rozwiązania, w tym dokonanie wzajemnych rozliczeń, a w konsekwencji tego, zakończenie Umowy oraz powstałych sporów w sposób definitywny i bez żadnych dalszych roszczeń którejkolwiek Strony.

W związku z zawarciem i wykonaniem postanowień Ugody, Strony zgodnie ustalają, że nie będą dochodzić w przyszłości od siebie wzajemnie roszczeń związanych z zawarciem i wykonywaniem Umowy i zrzekają się wzajemnie wszelkich roszczeń z tego wynikających wykraczających poza zakres objęty Ugodą.

(§ 1 ust 4.) „(...) Bank zobowiązany jest do zapłaty na rzecz Klienta pozostałej kwoty, tj. 67 542,86 PLN”.

(§ 1 ust. 5.) Bank dodatkowo w ramach Ugody zobowiązuje się dokonać zwrotu na rzecz Klienta kosztów zastępstwa procesowego w kwocie 10 800,00 PLN (100 % stawki minimalnej), która to kwota nie przekracza maksymalnych kosztów zastępstwa procesowego możliwych do zasądzenia na podstawie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.

W ugodzie nie zostanie stwierdzona nieważność umowy kredytu. Powyższa ugoda nie została jeszcze zawarta i jest przez Strony negocjowana. Tym samym, kwota wskazana w propozycji ugody może ulec zmianie. Termin podpisania ugody nie został jeszcze ustalony. Kredyt nie zostanie przewalutowany. Na przedmiotowej nieruchomości nie była i nie jest prowadzona działalność gospodarcza. Wnioskodawca nigdy wcześniej nie korzystał z zaniechania poboru podatku od kwot umorzonych wierzytelności z tytułu kredytu mieszkaniowego zaciągniętego na realizację innej inwestycji mieszkaniowej. Podmiot udzielający ww. kredyt jest podmiotem, których działalność podlega nadzorowi państwowego organu nadzoru nad rynkiem finansowym, uprawnionymi do udzielania kredytów na podstawie odrębnych ustaw regulujących zasady funkcjonowania takich podmiotów.

Uzupełnienie wniosku

Zgodnie z § 1 ust. 4 Umowy kredytu okres kredytowania wynosi 360 miesięcy, tj. od dnia 5 marca 2009 r. do dnia 7 marca 2039 r., co odpowiada okresowi 30 lat.

§ 1 ust. 1 Umowy kredytu stanowi: „Cel Kredytu: zakup na rynku wtórnym lokalu mieszkalnego numer … położonego w … przy ul. ……. wraz z miejscami parkingowymi numer …. i … oraz pokrycie kosztów wykończenia przedmiotowej nieruchomości”.

Zgodnie z treścią księgi wieczystej oraz aktu notarialnego, żonie Wnioskodawcy przysługuje tytuł prawny do nieruchomości obejmującej: lokal mieszkalny stanowiący odrębną nieruchomość (mieszkanie) oraz lokal niemieszkalny stanowiący odrębną nieruchomość, w którym znajdują się miejsca parkingowe (garaż wielostanowiskowy). Z własnością lokalu mieszkalnego związany jest udział wynoszący 12442/534868 części w nieruchomości wspólnej, którą stanowi grunt oraz wszelkie części budynku i urządzenia, które nie służą do wyłącznego użytku właścicieli poszczególnych lokali.

Z własnością lokalu niemieszkalnego (miejsc parkingowych) związany jest udział wynoszący 107107/534868 części w nieruchomości wspólnej, którą stanowi grunt oraz wszelkie części budynku i urządzenia, które nie służą do wyłącznego użytku właścicieli poszczególnych lokali.

Kredyt jest kredytem hipotecznym zaciągniętym na cele mieszkaniowe, o których mowa w art. 21 ust. 25 pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych. Kredyt został zaciągnięty na realizację wyłącznie jednej inwestycji mieszkaniowej. Celem, na który zaciągnięto kredyt, było/jest zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych jednego gospodarstwa domowego. Lokal mieszkalny (mieszkanie), stanowiący część budynku wielomieszkaniowego oraz lokal niemieszkalny (miejsca parkingowe w garażu wielostanowiskowym), usytuowany na kondygnacji podziemnej tego budynku, ujawnione są w odrębnych księgach wieczystych, odpowiednio pod numerami: …. oraz ….. Strony planują zawarcie ugody w pierwszym kwartale 2026 r. W przypadku zawarcia ugody jej stronami będą: z jednej strony bank (działający przez pełnomocnika), a z drugiej strony Wnioskodawca oraz Jego żona.

Ugoda nie zawiera jednoznacznego stwierdzenia co do ważności Umowy (choć można to domniemywać), lecz ogranicza się do wskazania, że porozumienie Stron skutkować będzie zamknięciem kredytu hipotecznego oraz zobowiązaniem banku do zapłaty na rzecz klienta (Wnioskodawcy i Jego żony) kwoty stanowiącej różnicę pomiędzy spełnionym przez klienta (Wnioskodawcę i Jego żonę) świadczeniem (dokonanymi wpłatami), a świadczeniem banku (wypłaconą kwotą kredytu). Ponadto treść Ugody stanowi, że w przyszłości Strony nie będą występowały wobec siebie z jakimikolwiek roszczeniami wywodzonymi z postanowień Umowy, w tym roszczeniami związanymi z jej zawarciem lub wykonywaniem, a Ugoda w całości wyczerpuje wszelkie ich wzajemne roszczenia. Ugoda nie zawiera żadnych ustaleń definiowanych jako „umorzenie zobowiązań z tytułu kredytu”. Zapisy Ugody określają sposób rozliczenia Stron poprzez wskazanie różnicy pomiędzy świadczeniami spełnionymi przez klienta (Wnioskodawcę i Jego żonę), tj. tytułem rat kapitałowo-odsetkowych oraz składek na poczet ubezpieczenia, a świadczeniem banku w postaci wypłaty kapitału kredytu, a także poprzez zobowiązanie banku do zapłaty na rzecz klienta (Wnioskodawcy i Jego żony) kwoty odpowiadającej tej różnicy na rachunek wskazany w Ugodzie. W Ugodzie wskazana jest kwota różnicy w sposób łączny, bez wyodrębnienia kwot przypadających na poszczególnych kredytobiorców (Wnioskodawcę i Jego żonę).

Z treści Ugody wynika, że suma świadczeń spełnionych przez klienta (Wnioskodawcę i Jego żonę) na rzecz banku przewyższa wartość świadczenia banku w postaci wypłaty kapitału kredytu, wobec czego Ugoda przewiduje zwrot na rzecz klienta (Wnioskodawcy i Jego żony) kwoty stanowiącej różnicę pomiędzy wzajemnymi świadczeniami Stron. Część świadczeń pieniężnych klienta (Wnioskodawcy i Jego żony) była realizowana bezpośrednio w walucie CHF i została przeliczona przez bank zgodnie z Tabelą kursów średnich walut obcych Narodowego Banku Polskiego, obowiązującą na dzień 14 października 2025 r., przy czym Strony nie wykluczają aktualizacji kursu na dzień podpisania Ugody.

Ugoda nie definiuje „umorzenia” ani „zwolnienia z długu”, lecz określa sposób rozliczenia Stron poprzez wskazanie różnicy pomiędzy świadczeniami spełnionymi przez klienta (Wnioskodawcę i Jego żonę), tj. tytułem rat kapitałowo-odsetkowych oraz składek na poczet ubezpieczenia, a świadczeniem banku w postaci wypłaty kapitału kredytu. Porozumienie Stron skutkować będzie zamknięciem kredytu hipotecznego oraz zobowiązaniem banku do zapłaty na rzecz klienta (Wnioskodawcy i Jego żony) kwoty stanowiącej różnicę pomiędzy spełnionym przez klienta świadczeniem (dokonanymi wpłatami), a świadczeniem banku (wypłaconą kwotą kredytu).

Ugoda skutkować będzie zakończeniem Umowy wobec wszystkich kredytobiorców, tj. Wnioskodawcy oraz Jego żony, którzy odpowiadają solidarnie za zobowiązania wynikające z Umowy. Kwota 67 542,86 zł odpowiada różnicy pomiędzy łączną wartością świadczeń spełnionych przez Wnioskodawcę i Jego żonę na rzecz banku, obejmujących raty kapitałowo-odsetkowe w wysokości 1 051 542,86 zł oraz składki na poczet ubezpieczenia w wysokości 16 000 zł, tj. łącznie 1 067 542,86 zł, a świadczeniem banku polegającym na wypłacie kapitału kredytu w wysokości 1 000 000 zł.

Wypłata kwoty na rzecz Wnioskodawcy i Jego żony proponowana przez bank, będzie to: „zwrot środków, które zostały wpłacone przez Pana do banku tytułem spłaty kapitału, odsetek (rat kapitałowo-odsetkowych) i innych opłat związanych z kredytem, a które w wyniku ponownego przeliczenia zobowiązań kredytowych według kursu waluty przyjętego w ugodzie zostaną uznane za nadpłatę kredytu nienależną bankowi”. Zwrot kwoty przez bank stanowi różnicę pomiędzy świadczeniami spełnionymi przez Wnioskodawcę i Jego żonę, tj. tytułem rat kapitałowo-odsetkowych oraz składek na poczet ubezpieczenia, a świadczeniem banku w postaci wypłaty kapitału kredytu.

Kwota stanowiąca zwrot kosztów zastępstwa procesowego, które bank zwróci Wnioskodawcy i Jego żonie jest równa kwocie poniesionych opłat i nie przewyższa faktycznie poniesionych przez Wnioskodawcę i Jego żonę wydatków z tego tytułu.

Pytania

Czy przysługuje Wnioskodawcy zwolnienie z podatku dochodowego od osób fizycznych od kwoty umorzonej na podstawie rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 11 marca 2022 r. w sprawie zaniechania poboru podatku dochodowego od niektórych dochodów (przychodów) związanych z kredytem udzielonym na cele mieszkaniowe?

Czy w związku z wypłatą przez bank, w wykonaniu ugody mającej na celu zakończenie sporu dotyczącego kredytu waloryzowanego do franka szwajcarskiego, kwot stanowiących zwrot wpłaconych rat kapitałowo-odsetkowych oraz rat z tytułu ubezpieczenia, powstanie po stronie Wnioskodawcy przychód i będzie zobowiązany do zapłaty podatku dochodowego od osób fizycznych od kwoty wypłaconej przez bank w ramach ugody?

Czy wyniku zawarcia pomiędzy Wnioskodawcą i Jego żoną a bankiem, opisanej we wniosku ugody i wypłatą przez bank określonej ugodą kwoty stanowiącej zwrot kosztów zastępstwa procesowego będzie skutkowało dla Wnioskodawcy powstaniem przychodu do opodatkowania podatkiem dochodowymi od osób fizycznych?

Pana stanowisko w sprawie

Ad 1

W ocenie Wnioskodawcy, do uzyskanego przychodu związanego z umorzeniem z tytułu kredytu hipotecznego, o którym mowa we wniosku, zastosowanie znajdzie zaniechanie poboru podatku dochodowego od osób fizycznych na podstawie rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 11 marca 2022 r. w sprawie zaniechania poboru podatku dochodowego od niektórych dochodów (przychodów) związanych z kredytem hipotecznym udzielonym na cele mieszkaniowe.

Wnioskodawca nie będzie zobowiązany płacić podatku dochodowego od osób fizycznych, niezależnie od tego, czy Bank wystawi na rzecz Wnioskodawcy PIT-11. Ponadto, w ocenie Wnioskodawcy, dalsze ponad 10 lat spłacania kredytu przez Wnioskodawcę i Jego żonę zostanie umorzone. Zawarcie ugody z bankiem spowoduje, że kwoty dotychczas wpłacone ponad kwotę udzielonego kredytu zostaną przez bank zwrócone Wnioskodawcy i Jego żonie, zaś umowa de facto zostanie zakończona. Bowiem zamiarem stron (Wnioskodawcy, Jego żony i banku) jest polubownie rozstrzygnąć spór między stronami w zakresie wzajemnie przysługujących stronom roszczeń oraz uchylić niepewność co do roszczeń stron, związanych z zawarciem i wykonywaniem umowy przez przyjęte w ugodzie rozwiązania, w tym dokonanie wzajemnych rozliczeń, a w konsekwencji tego zakończenie umowy oraz powstałych sporów w sposób definitywny i bez żadnych dalszych roszczeń którejkolwiek strony. W związku z zawarciem i wykonaniem postanowień ugody, strony zgodnie ustalą, że nie będą dochodzić w przyszłości od siebie wzajemnie roszczeń związanych z zawarciem i wykonywaniem umowy i zrzekają się wzajemnie wszelkich roszczeń z tego wynikających wykraczających poza zakres objęty ugodą.

Zgodnie z treścią art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21, 52, 52a i 52c oraz dochodów, od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku.

W myśl art. 9 ust. 1a ww. ustawy, jeżeli podatnik uzyskuje dochody z więcej niż jednego źródła, przedmiotem opodatkowania w danym roku podatkowym jest, z zastrzeżeniem art. 25e, art. 29-30cb, art. 30da-30dh, art. 30e-30g, art. 30j-30p oraz art. 44 ust. 7e i 7f, suma dochodów ze wszystkich źródeł przychodów.

Stosownie do art. 9 ust. 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, dochodem ze źródła przychodów, jeżeli przepisy art. 23o, art. 23u, art. 24-24b, art. 24c, art. 24e, art. 30ca, art. 30da oraz art. 30f nie stanowią inaczej, jest nadwyżka sumy przychodów z tego źródła nad kosztami ich uzyskania osiągnięta w roku podatkowym. Jeżeli koszty uzyskania przekraczają sumę przychodów, różnica jest stratą ze źródła przychodów.

Jak stanowi art. 11 ust. 1 ww. ustawy, przychodami, z zastrzeżeniem art. 14-15, art. 17 ust. 1 pkt 6, 9, 10 w zakresie realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych, pkt 11, art. 19, art. 25b, art. 30ca, art. 30da i art. 30f, są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń.

Z przedstawionych przepisów wynika, że opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych podlega — co do zasady — każdy dochód osiągnięty przez osobę fizyczną. Zgodnie natomiast z definicją dochodu jest nim nadwyżka przychodów ze źródła nad kosztami jego uzyskania.

Pojęciem pierwotnym dla dochodu jest więc pojęcie przychodu. Ten z kolei definiowany jest przez ustawodawcę, czemu dał wyraz w art. 11 ust. 1 ww. ustawy, jako otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń. Niemniej jednak z definicji tej wywieść można również, że za przychody podatkowe mogą być uznane tylko takie świadczenia, które są określonym przyrostem majątkowym (zarówno zwiększającym aktywa, jak i zmniejszającym pasywna) o charakterze definitywnym, niemające charakteru zwrotnego.

O uzyskaniu przychodu w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych można więc mówić w każdej sytuacji gdy podatnik — czy to na skutek otrzymania określonych wartości majątkowych (środków pieniężnych, świadczeń w naturze czy też innych nieodpłatnych świadczeń), czy też gdy na skutek określonego zdarzenia powodującego zmniejszenie jego zobowiązań wobec innych podmiotów — uzyskuje określone przysporzenie majątkowe.

Dla celów podatkowych przyjmuje się — co znajduje potwierdzenie w orzecznictwie — że pojęcie nieodpłatnego świadczenia, o którym mowa w art. 11 ust. 1 ww. ustawy, ma szerszy zakres niż w prawie cywilnym. Obejmuje ono bowiem wszystkie zjawiska gospodarcze i zdarzenia prawne, których następstwem jest uzyskanie korzyści kosztem innego podmiotu, lub te wszystkie zdarzenia prawne i zdarzenia gospodarcze, których skutkiem jest nieodpłatne, to jest niezwiązane z kosztami lub inną formą ekwiwalentu, przysporzenie majątku tej osobie, mające konkretny wymiar finansowy.

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych wyraźnie rozróżnia źródła przychodów oraz sposób opodatkowania dochodów z poszczególnych źródeł.

Stosownie do przepisów tej ustawy odrębnym źródłem przychodów są określone w art. 10 ust. 1 pkt 9 inne źródła.

W myśl art. 20 ust. 1 ww. ustawy, za przychody z innych źródeł, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9, uważa się w szczególności kwoty wypłacone po śmierci członka otwartego funduszu emerytalnego wskazanej przez niego osobie lub członkowi jego najbliższej rodziny, w rozumieniu przepisów o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych, kwoty uzyskane z tytułu zwrotu z indywidualnego konta zabezpieczenia emerytalnego oraz wypłaty z indywidualnego konta zabezpieczenia emerytalnego, w tym także dokonane na rzecz osoby uprawnionej na wypadek śmierci oszczędzającego, zasiłki pieniężne z ubezpieczenia społecznego, alimenty, stypendia, świadczenia otrzymane z tytułu umowy o pomocy przy zbiorach, dotacje (subwencje) inne niż wymienione w art. 14, dopłaty, nagrody i inne nieodpłatne świadczenia nienależące do przychodów określonych w art. 12-14 i art. 17.

Użycie w powyższym przepisie sformułowania „w szczególności”, wskazuje, że definicja przychodów z innych źródeł ma charakter otwarty i nie ma przeszkód, aby do tej kategorii zaliczyć również przychody inne niż wymienione wprost w przepisie art. 20 ust. 1 ustawy. O przychodzie podatkowym z innych źródeł będziemy mówić w każdym przypadku, kiedy u podatnika wystąpią realne korzyści majątkowe.

Przystępując do oceny skutków podatkowych umorzenia wierzytelności od kredytu hipotecznego, zaciągniętego przez Wnioskodawcę i Jego żonę, instytucja kredytu uregulowana została przepisami ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe.

Zgodnie z treścią art. 69 ust. 1 ww. ustawy, przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu.

Otrzymanie kredytu i jego spłata na warunkach przewidzianych w umowie kredytowej są obojętne podatkowo. Przychód po stronie kredytobiorcy pojawia się w przypadku, kiedy dochodzi do umorzenia kredytu, jego części lub odsetek. Wtedy bowiem kredytobiorca osiąga konkretne przysporzenie majątkowe (przychód w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych).

O uzyskaniu przychodu w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych można więc mówić w każdej sytuacji, gdy podatnik - czy to na skutek otrzymania określonych wartości majątkowych (środków pieniężnych, świadczeń w naturze czy też innych nieodpłatnych świadczeń), czy też gdy na skutek określonego zdarzenia powodującego zmniejszenie jego zobowiązań wobec innych podmiotów - uzyskuje określone przysporzenie majątkowe.

Zgodnie z art. 69 ust. 2 pkt 2 i 4 ustawy Prawo bankowe, umowa kredytu powinna być zawarta na piśmie i określać w szczególności:

2) kwotę i walutę kredytu;

4) zasady i termin spłaty kredytu.

Tym samym, umorzoną kwotę wierzytelności z tytułu kredytu hipotecznego należy zakwalifikować do przychodu z innych źródeł, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9 w zw. z art. 20 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 11 marca 2022 r. w sprawie zaniechania poboru podatku dochodowego od niektórych dochodów (przychodów) związanych z kredytem hipotecznym udzielonym na cele mieszkaniowe (t. j. Dz.U. z 2024 r. poz. 102 ze zm.).

Zgodnie z § 1 ww. rozporządzenia Ministra Finansów:

1. Zarządza się zaniechanie poboru podatku dochodowego od osób fizycznych od kwot:

umorzonych osobie fizycznej wierzytelności z tytułu kredytu mieszkaniowego, w przypadku gdy:

kredyt mieszkaniowy został zaciągnięty na realizację jednej inwestycji mieszkaniowej, a w przypadku więcej niż jednego kredytu mieszkaniowego - gdy kredyty mieszkaniowe zostały zaciągnięte na realizację wyłącznie jednej inwestycji mieszkaniowej, oraz

osoba fizyczna będąca stroną umowy kredytu mieszkaniowego nie korzystała z zaniechania poboru podatku od kwot umorzonych wierzytelności z tytułu kredytu mieszkaniowego zaciągniętego na realizację innej niż określona w lit. a inwestycji mieszkaniowej;

2) otrzymanych przez osobę fizyczną świadczeń z tytułu kredytu mieszkaniowego udzielonego w walucie obcej lub w złotych, lecz nominowanego lub indeksowanego do waluty obcej, w związku z powitaniem przychodu z tytułu zastosowania ujemnego oprocentowania.

2. Kwoty wierzytelności, o których mowa w ust. 1 pkt 1, obejmują:

kwoty kredytu mieszkaniowego (kapitału);

odsetki, w tym odsetki skapitalizowane, i prowizje;

opłaty, jeżeli ich poniesienie przez kredytobiorcę było niezbędne do zawarcia umowy kredytu mieszkaniowego, z wyjątkiem kosztów usług dodatkowych, w szczególności ubezpieczeń.

3. W przypadku gdy kredyt mieszkaniowy został zaciągnięty również na wydatki inne niż określone w art. 21 ust. 25 pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2647 z późn. zm.), zaniechanie, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, obejmuje kwotę wierzytelności z tytułu kredytu mieszkaniowego w części, w jakiej kwota kredytu mieszkaniowego zaciągniętego na wydatki określone w art. 21 ust. 25 pkt 1 tej ustawy pozostaje do całkowitej kwoty zaciągniętego kredytu mieszkaniowego.

4. W przypadku gdy kredyt mieszkaniowy został zastąpiony kredytem refinansowym lub gdy na jego spłatę został zaciągnięty kredyt konsolidacyjny, zaniechanie, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, obejmuje odpowiednio kwotę wierzytelności z tytułu kredytu refinansowego lub konsolidacyjnego w części odpowiadającej kwocie wierzytelności z tytułu kredytu mieszkaniowego.

5. Przez jedną inwestycję mieszkaniową, o której mowa w ust. 1 pkt 1 lit. a, rozumie się inwestycję, której celem jest zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych:

jednego gospodarstwa domowego albo

więcej niż jednego gospodarstwa domowego, w przypadku gdy osoby fizyczne mające zajmować wspólnie jeden budynek mieszkalny, nie mniej niż jedna osoba fizyczna z każdego takiego gospodarstwa, są osobami zaliczonymi do I grupy podatkowej w rozumieniu art. 14 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (Dz. U. z 2023 r. poz. 1774 i 1843).

6. Przez jedno gospodarstwo domowe, o którym mowa w ust. 5, rozumie się gospodarstwo prowadzone przez osobę fizyczną zajmującą jeden lokal mieszkalny albo jeden budynek mieszkalny jednorodzinny, samodzielnie lub wspólnie z innymi osobami stale z nią zamieszkującymi i gospodarującymi.

7. W przypadku gdy stroną umowy kredytu mieszkaniowego na realizację jednej inwestycji mieszkaniowej, o której mowa w ust. 1 pkt 1 lit. a, są co najmniej dwie osoby fizyczne, zaniechanie poboru podatku, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, ma zastosowanie wyłącznie do osób, o których mowa w ust. 1 pkt 1 lit. b.

Natomiast z § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia wynika, że ilekroć w rozporządzeniu jest mowa o kredycie mieszkaniowym, należy przez to rozumieć kredyt, który został:

• udzielony przed dniem 15 stycznia 2015 r. przez podmiot, którego działalność podlega nadzorowi państwowego organu nadzoru nad rynkiem finansowym, uprawniony do udzielania kredytów na podstawie odrębnych ustaw regulujących zasady funkcjonowania takich podmiotów, oraz
• zabezpieczony w postaci hipoteki ustanowionej na nieruchomości lub udziale w nieruchomości lub prawie wieczystego użytkowania gruntu lub udziale w takim prawie, lub spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu mieszkalnego lub udziale w takim prawie, lub prawie do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej lub udziale w takim prawie, oraz
• zaciągnięty na wydatki, o których mowa w art. 21 ust. 25 pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Z kolei § 4 ww. rozporządzenia stanowi, że zaniechanie, o którym mowa w § 1 i § 2, ma zastosowanie do dochodów (przychodów) uzyskanych od dnia 1 stycznia 2022 r. do dnia 31 grudnia 2026 r.

Zgodnie z treścią ww. art. 21 ust. 25 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, za wydatki poniesione na cele, o których mowa w ust. 1 pkt 131, uważa się wydatki poniesione na:

• nabycie budynku mieszkalnego, jego części lub udziału w takim budynku, lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość lub udziału w takim lokalu, a także na nabycie gruntu lub udziału w gruncie albo prawda użytkowania wieczystego gruntu lub udziału w takim prawie, związanych z tym budynkiem lub lokalem,
• nabycie spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego lub udziału w takim prawie, prawa do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej lub udziału w takim prawie,
• nabycie gruntu pod budowę budynku mieszkalnego lub udziału w takim gruncie, prawa użytkowania wieczystego takiego gruntu lub udziału w takim prawie, w tym również z rozpoczętą budową budynku mieszkalnego, oraz nabycie innego gruntu lub udziału w gruncie, prawa użytkowania wieczystego gruntu lub udziału w takim prawie, jeżeli w okresie, o którym mowa w ust. 1 pkt 131, grunt ten zmieni przeznaczenie na grunt pod budowę budynku mieszkalnego,
• budowę, rozbudowę, nadbudowę, przebudowę lub remont własnego budynku mieszkalnego, jego części lub własnego lokalu mieszkalnego,
• rozbudowy, nadbudowy, przebudowy lub adaptację na cele mieszkalne własnego budynku niemieszkalnego, jego części, własnego lokalu niemieszkalnego lub własnego pomieszczenia niemieszkalnego
• położonych w państwie członkowskim Unii Europejskiej lub w innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego albo w Konfederacji Szwajcarskiej.

Dochody, od których zaniechano poboru podatku nie są wykazywane w zeznaniach rocznych i nie podlegają opodatkowaniu oraz zgłoszeniu do urzędu skarbowego.

Z powyższego wynika zatem, że zaniechanie poboru podatku znajdzie zastosowanie:

• do umorzonych osobom fizycznym kwot wierzytelności z tytułu kredytów zaciągniętych na cele mieszkaniowe i zabezpieczonych hipotecznie,
• do kredytów udzielonych przed dniem (...) stycznia 2015 r. przez podmioty uprawnione do udzielania kredytów na podstawie odrębnych ustaw,
• do kredytu mieszkaniowego zaciągniętego na realizację jednej inwestycji mieszkaniowej,
• a w przypadku więcej niż jednego kredytu mieszkaniowego - gdy kredyty mieszkaniowe zostały zaciągnięte na realizację wyłącznie jednej inwestycji mieszkaniowej oraz
• w przypadku, gdy osoba fizyczna będąca stroną umowy kredytu mieszkaniowego nie korzystała z zaniechania poboru podatku od kwot umorzonych wierzytelności z tytułu kredytu mieszkaniowego zaciągniętego na realizację innej niż określona w lit. a) inwestycji mieszkaniowej (§ 1 ust. 1 pkt 1 lit. b) ww. rozporządzenia).

Istotne jest, żeby kredyt mieszkaniowy został przeznaczony na wydatki, o których mowa w art. 21 ust. 25 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Mając na uwadze przedstawione we wniosku opis sprawy oraz powołane przepisy prawa stwierdzić należy, że umorzenie części kwoty kredytu zaciągniętego przez Wnioskodawcę i Jego żonę na zakup mieszkania, stanowić będzie przychód w rozumieniu art. 11 ust. 1 ustawy o podatku dochodowymi od osób fizycznych, z tytułu nieodpłatnych świadczeń klasyfikowany do źródła, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9 w zw. z art. 20 ust. 1 ww. ustawy, podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowymi od osób fizycznych. Jednocześnie do uzyskanego przychodu związanego z umorzeniem wierzytelności z tytułu kredytu hipotecznego, o którym mowa we wniosku, zastosowanie znajdzie zaniechanie poboru podatku dochodowego od osób fizycznych na podstawie rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 11 marca 2022 r. w sprawie zaniechania poboru podatku dochodowego od niektórych dochodów (przychodów) związanych z kredytem hipotecznym udzielonym na cele mieszkaniowe.

Dlatego Wnioskodawca nie będzie zobowiązany do zapłaty podatku dochodowego od osób fizycznych od uzyskanego przychodu.

Ad 2

W ocenie Wnioskodawcy, kwota która zostanie wypłacona przez bank w ramach ugody, nie stanowi przychodu w rozumieniu art. 11 ust. 1 ustawy o podatku dochodowymi od osób fizycznych i nie jest On zobowiązany do zapłaty podatku dochodowego od osób fizycznych od danej kwoty. Wypłacenie przez bank tytułem wykonania ugody kwoty, stanowić będzie w ocenie Wnioskodawcy, zwrot części nienależnie uiszczonych kwot tytułem nieważnych postanowień umownych.

W zaistniałym stanie faktycznym nie powstanie przysporzenie po stronie Wnioskodawcy, bowiem bank dokona zwrotu na Jego rzecz części kwot, które wcześniej nienależnie uiścił na rzecz banku. Kwota, którą otrzyma z banku tytułem ugody, nie będzie stanowić faktycznego przyrostu Wnioskodawcy majątku. Wypłata ta będzie zatem neutralna podatkowo.

Zgodnie z treścią art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21, 52, 52a i 52c oraz dochodów, od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku.

W myśl art. 9 ust. 1a ww. ustawy, jeżeli podatnik uzyskuje dochody z więcej niż jednego źródła, przedmiotem opodatkowania w danym roku podatkowym jest, z zastrzeżeniem art. 25e, art. 29-30cb, art. 30da-30dh, art. 30e-30g, art. 30j-30p oraz art. 44 ust. 7e i 7f, suma dochodów ze wszystkich źródeł przychodów.

Stosownie do art. 9 ust. 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, dochodem ze źródła przychodów, jeżeli przepisy art. 23o, art. 23u, art. 24-24b, art. 24c, art. 24e, art. 30ca, art. 30da oraz art. 30f nie stanowią inaczej, jest nadwyżka sumy przychodów z tego źródła nad kosztami ich uzyskania osiągnięta w roku podatkowym. Jeżeli koszty uzyskania przekraczają sumę przychodów, różnica jest stratą ze źródła przychodów.

Jak stanowi art. 11 ust. 1 ww. ustawy, przychodami, z zastrzeżeniem art. 14-15, art. 17 ust. 1 pkt 6, 9, 10 w zakresie realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych, pkt 11, art. 19, art. 25b, art. 30ca, art. 30da i art. 30f, są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń. Z przedstawionych przepisów wynika, że opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych podlega, co do zasady, każdy dochód osiągnięty przez osobę fizyczną. Zgodnie natomiast z definicją, dochodu jest nim nadwyżka przychodów ze źródła nad kosztami jego uzyskania. Pojęciem pierwotnym dla dochodu jest więc pojęcie przychodu. Ten z kolei definiowany jest przez ustawodawcę, czemu dał wyraz w art. 11 ust. 1 ww. ustawy, jako otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń. Niemniej jednak z definicji tej wywieść można również, że za przychody podatkowe mogą być uznane tylko takie świadczenia, które są określonym przyrostem majątkowym (zarówno zwiększającym aktywa, jak i zmniejszającym pasywa) o charakterze definitywnym, niemające charakteru zwrotnego.

O uzyskaniu przychodu w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym do osób fizycznych można więc mówić w każdej sytuacji gdy podatnik, czy to na skutek otrzymania określonych wartości majątkowych (środków pieniężnych, świadczeń w naturze czy też innych nieodpłatnych świadczeń), czy też gdy na skutek określonego zdarzenia powodującego zmniejszenie jego zobowiązań wobec innych podmiotów, uzyskuje określone przysporzenie majątkowe.

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych wyraźnie rozróżnia źródła przychodów oraz sposób opodatkowania dochodów z poszczególnych źródeł.

Stosownie do przepisów tej ustawy odrębnym źródłem przychodów są określone w art. 10 ust. 1 pkt 9 inne źródła.

W myśl art. 20 ust. 1 ww. ustawy, za przychody z innych źródeł, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9, uważa się w szczególności kwoty wypłacone po śmierci członka otwartego funduszu emerytalnego wskazanej przez niego osobie lub członkowi jego najbliższej rodziny, w rozumieniu przepisów o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych, kwoty uzyskane z tytułu zwrotu z indywidualnego konta zabezpieczenia emerytalnego oraz wypłaty z indywidualnego konta zabezpieczenia emerytalnego, w tym także dokonane na rzecz osoby uprawnionej na wypadek śmierci oszczędzającego, zasiłki pieniężne z ubezpieczenia społecznego, alimenty, stypendia, świadczenia otrzymane z tytułu umowy o pomocy przy zbiorach, dotacje (subwencje) inne niż wymienione w art. 14, dopłaty, nagrody i inne nieodpłatne świadczenia nienależące do przychodów określonych w art. 12-14 i art. 17.

Użycie w powyższym przepisie sformułowania „w szczególności”, wskazuje, że definicja przychodów z innych źródeł ma charakter otwarty i nie ma przeszkód, aby do tej kategorii zaliczyć również przychody inne niż wymienione wprost w przepisie art. 20 ust. 1 ustawy. O przychodzie podatkowym z innych źródeł będziemy mówić w każdym przypadku, kiedy u podatnika wystąpią realne korzyści majątkowe.

Przystępując do oceny skutków podatkowych wypłaty przez bank kwoty, na podstawie zawartej ugody dotyczącej kredytu zaciągniętego przez Wnioskodawcę i Jego żonę, podaję, że instytucja kredytu uregulowana została przepisami ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe.

Zgodnie z treścią art. 69 ust. 1 ww. ustawy, przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. Otrzymanie kredytu i jego spłata na warunkach przewidzianych w umowie kredytowej są obojętne podatkowo. Przychód po stronie kredytobiorcy pojawia się w przypadku, kiedy dochodzi do umorzenia kredytu, jego części lub odsetek. Wtedy bowiem kredytobiorca osiąga konkretne przysporzenie majątkowe (przychód w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych).

Stosownie natomiast do treści art. 917 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, przez ugodę strony czynią sobie wzajemne ustępstwa w zakresie istniejącego między nimi stosunku prawnego w tym celu, aby uchylić niepewność co do roszczeń wynikających z tego stosunku lub zapewnić ich wykonanie albo by uchylić spór istniejący lub mogący powstać. Powołana definicja ugody pozwala wyróżnić elementy konstrukcyjne tej instytucji. Po pierwsze, ugoda jest zawierana w sytuacji, gdy między stronami stosunku prawnego istnieje niepewność albo spór, co do roszczeń wynikających z tego stosunku. Po drugie, celem zawarcia ugody jest uchylenie tej niepewności lub sporu. Wreszcie po trzecie, strony dążą do osiągnięcia celu przez wzajemne ustępstwa. Tak więc nieodłącznym elementem ugody są wzajemne ustępstwa stron. Poza tym, zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie podkreśla się szczególną, przyczynę prawną ugody. Oznacza to, że ugoda nie tworzy nowego stosunku prawnego, a jedynie odnosi się do istniejącego stosunku prawnego stanowiącego podstawę powództwa, a tym samym podstawę zawarcia ugody.

Odnosząc się do skutków podatkowych wypłaty ustalonej w ugodzie kwoty, to zgodnie z definicją dochodu jest nim nadwyżka przychodów ze źródła nad kosztami jego uzyskania. Jednakże definicja przychodu podatkowego zawarta w art. 11 ust. 1 wskazuje, że za przychody podatkowe mogą być uznane tylko takie świadczenia, które są określonym przyrostem majątkowym o charakterze definitywnym, nie mające charakteru zwrotnego.

Z niniejszej sprawie niewątpliwie powstała nadpłata tytułem zwrotu kwot, które nienależnie od Wnioskodawcy zostały pobrane.

W związku z postanowieniami zawartymi w ugodzie z bankiem, bank dokona wypłaty kwoty tytułem zwrotu wypłaconych rat kapitałowo-odsetkowych oraz rat z tytułu ubezpieczenia. Wypłaconą kwotą objęte zostaną środki pieniężne wpłacone wcześniej przez Wnioskodawcę i Jego żonę do banku w celu wypełnienia wiążącej Wnioskodawcę i Jego żonę z bankiem umowy kredytowej. Wypłata kwoty stanowiącej element rozliczeń pomiędzy Wnioskodawcą i Jego żoną a bankiem, mający na celu zwrot uprzednio wpłaconych do banku kwot, mieści się w kwocie kapitału i odsetek oraz rat z tytułu ubezpieczenia wpłaconych przez Wnioskodawcę i Jego żonę podczas spłaty kredytu hipotecznego. W ocenie Wnioskodawcy, nie ma znaczenia fakt, że nieruchomość została zakupiona przez żonę Wnioskodawcy, która jest jej wyłącznym właścicielem. Kredyt na zakup nieruchomości został zaciągnięty wspólnie, tj. przez Wnioskodawcę i Jego żonę, którzy ponoszą solidarną odpowiedzialność za zobowiązania wynikające z umowy. Ponadto kredyt był spłacany wspólnie przez Wnioskodawcę i Jego żonę.

Faktem jest, że wspólny kredyt hipoteczny nie musi oznaczać wspólnego prawa własności nieruchomości. Samo zaciągnięcie kredytu hipotecznego nie decyduje o tym, kto jest właścicielem nieruchomości. Bank finansuje zakup, a nie własność. Nie istnieją żadne przeszkody, aby nieruchomość była własnością tylko jednego z małżonków, nawet jeśli kredyt został zaciągnięty wspólnie. Istotne bowiem jest, że kredyt został zaciągnięty przez Wnioskodawcę i Jego żonę, którzy pozostają w związku małżeńskim, na zakup nieruchomości, celem zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych.

Zatem, otrzymanie od banku w ramach rozliczenia kredytu określonej kwoty, w związku z zawarciem ugody z bankiem, nie spowoduje po stronie Wnioskodawcy dodatkowego przysporzenia majątkowego. Wypłata ta będzie neutralna podatkowo.

W analizowanej sprawie wypłata przez bank określonej kwoty nie spowoduje powstania przychodu w rozumieniu art. 11 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, klasyfikowanego do źródła, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9 w zw. z art. 20 ust. 1 ww. ustawy, podlegającego opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych. Nie będzie więc obowiązku zapłaty podatku od wypłaconej przez bank kwoty.

Ad 3

Zgodnie z art. 98 § 1-4 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego:

§ 1. Strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszy procesu).

§ 2. Do niezbędnych kosztów procesu prowadzonego przez stronę osobiście lub przez pełnomocnika, który nie jest adwokatem, radcą prawnym lub rzecznikiem patentowym, zalicza się poniesione przez nią koszy sądowe, koszy przejazdów do sądu strony lub jej pełnomocnika oraz równowartość zarobku utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie. Równowartość utraconego zarobku nie może przekraczać wynagrodzenia jednego adwokata wykonującego zawód w siedzibie sądu prowadzącego postępowanie.

§ 3. Do niezbędnych kosztów procesu strony reprezentowanej przez adwokata zalicza się wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata, koszy sądowe oraz koszy nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony.

§ 4. Wysokość kosztów sądowych, zasady zwrotu utraconego zarobku lub dochodu oraz kosztów stawiennictwa strony w sądzie, a także wynagrodzenie adwokata, radcy prawnego i rzecznika patentowego regulują odrębne przepisy.

Jak wynika z powyższych przepisów, koszy procesu mają charakter zwrotu wydatków poniesionych przez powoda.

Zwrot kosztów zastępstwa procesowego w ramach zawartej ugody, nie spowoduje powstania po stronie Wnioskodawcy przychodu, w rozumieniu art. 11 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Wysokość kwoty kosztów zastępstwa procesowego nie przewyższa poniesionych przez Wnioskodawcę wydatków na usługę świadczoną przez profesjonalnego pełnomocnika, z którego Wnioskodawca korzysta zarówno w prowadzeniu postępowania sądowego przeciwko Bankowi, jak również w pozasądowych negocjacjach ugodowych. Kwota kosztów zastępstwa procesowego, przy wartości przedmiotu sporu wskazanego w pozwie, jest stawką minimalną w sprawach cywilnych, wskazaną w Rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie z dnia 22 października 2015 r. Dopiero bowiem na skutek złożenia przez Wnioskodawcę i Jego żonę pozwu i prowadzonej sprawy sądowej, Bank rozpoczął negocjacje ugodowe. W ocenie Wnioskodawcy, oczywiste jest, że gdyby nie pomoc profesjonalnego pełnomocnika, nie zostałyby podjęte negocjacje celem zawarcia ugody.

Wobec powyższego, skoro jak wskazano we wniosku, kwota stanowiąca zwrot kosztów zastępstwa procesowego, które Bank zobowiązuje się zwrócić na mocy postanowień ugody, jest niższa od kwoty opłat poniesionych przez Wnioskodawcę i Jego żonę z tego tytułu, to stwierdzić należy, że zwrot ten nie będzie stanowił dla Wnioskodawcy przychodu.

Koszty zastępstwa procesowego, które mają być zwrócone Wnioskodawcy i Jego żonie przez Bank nie będą stanowiły przysporzenia po Jego stronie i nie będą podlegały opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych ponieważ, w związku z dokonanym zwrotem ww. kosztów procesowych, nie nastąpi realne przysporzenie majątkowe. Kwota ta będzie stanowiła jedynie zwrot poniesionych wcześniej wydatków - nie będzie więc dochodem podlegającym opodatkowaniu. Środki te nie będą przychodem w rozumieniu art. 11 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, klasyfikowanym do źródła, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9 w zw. z art. 20 ust. 1 ww. ustawy i nie będą podlegały opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych.

Tym samym, Wnioskodawca nie będzie miał obowiązku rozliczenia tych środków pieniężnych dla celów podatkowych.

Ocena stanowiska

Stanowisko, które przedstawił Pan we wniosku jest w części prawidłowe i w części nieprawidłowe.

Uzasadnienie interpretacji indywidualnej

Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 163 ze zm.):

Z przepisu tego wynika, że opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych podlega – co do zasady – każdy dochód osiągnięty przez osobę fizyczną. Zgodnie natomiast z definicją dochodu jest nim nadwyżka przychodów nad kosztami ich uzyskania. Pojęciem pierwotnym dla dochodu jest więc pojęcie przychodu. Ten z kolei jest definiowany przez ustawodawcę w art. 11 ust. 1 ustawy:

Za przychody należy zatem uznać otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń. Dla celów podatkowych przyjmuje się, że nieodpłatne świadczenie obejmuje każde działanie lub zaniechanie na rzecz innej osoby oraz wszystkie zdarzenia prawne i zdarzenia gospodarcze w działalności podmiotów, których skutkiem jest przysporzenie majątku innej osoby, mające konkretny wymiar finansowy.

Za przychody podatkowe mogą być uznane tylko takie świadczenia, które są określonym przyrostem majątkowym (zarówno zwiększającym aktywa, jak i zmniejszającym pasywa) – mają definitywny, a nie zwrotny charakter. O uzyskaniu przychodu w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym do osób fizycznych można więc mówić w sytuacji, gdy podatnik – czy to na skutek otrzymania określonych wartości majątkowych (środków pieniężnych, świadczeń w naturze czy też innych nieodpłatnych świadczeń), czy też w wyniku określonego zdarzenia, które powoduje zmniejszenie jego zobowiązań wobec innych podmiotów – uzyskuje określone przysporzenie majątkowe.

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych wyraźnie rozróżnia źródła przychodów oraz sposób opodatkowania dochodów z poszczególnych źródeł.

Odrębnym źródłem przychodów są m.in. określone w art. 10 ust. 1 pkt 9 „inne źródła”.

W myśl art. 20 ust. 1 ww. ustawy:

Użycie w tym przepisie sformułowania „w szczególności” wskazuje, że katalog przychodów z innych źródeł ma otwarty charakter – nie ma przeszkód, aby do tej kategorii zaliczyć również przychody inne niż wymienione wprost w przepisie. O przychodzie podatkowym z innych źródeł będziemy mówić w każdym przypadku, kiedy u podatnika wystąpią realne korzyści majątkowe, które można przypisać do tego źródła.

Instytucja kredytu uregulowana została przepisami ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1646 ze zm.). Zgodnie z treścią art. 69 ust. 1 tej ustawy:

Otrzymanie kredytu i jego spłata na warunkach przewidzianych w umowie kredytowej są obojętne podatkowo. Przychód po stronie kredytobiorcy pojawia się jednak w przypadku, kiedy dochodzi do umorzenia kredytu, jego części lub należnych odsetek. Wtedy bowiem kredytobiorca osiąga konkretne przysporzenie majątkowe – nie musi spłacać należności, do spłaty których był pierwotnie zobowiązany.

Umorzenie wierzytelności następuje w przypadku zwolnienia z długu, czyli zrzeczenia się przez wierzyciela prawa do wierzytelności, bez uzyskania świadczenia ze strony dłużnika. Takie zrzeczenie się, pod warunkiem, że dłużnik je przyjmie, powoduje, że zobowiązanie wygasa.

Zgodnie bowiem z instytucją zwolnienia z długu uregulowaną w art. 508 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1071 ze zm.):

Umorzoną kwotę wierzytelności kwalifikuje się do przychodów z innych źródeł (art. 10 ust. 1 pkt 9 w zw. z art. 20 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych).

Jak stanowi art. 917 Kodeksu cywilnego:

Zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie podkreśla się szczególną przyczynę prawną ugody. Oznacza to, że ugoda nie tworzy nowego stosunku prawnego, a jedynie odnosi się do istniejącego stosunku prawnego stanowiącego podstawę powództwa, a tym samym podstawę zawarcia ugody. W doktrynie prezentowany jest również pogląd, zgodnie z którym kauzalność ugody przejawia się w określeniu zarzutów, którymi mogą się posłużyć strony po zawarciu ugody. Tak więc ugoda jest czynnością, realizowaną w drodze wzajemnych ustępstw stron, zmierzającą do uchylenia niepewności co do roszczeń wynikających z tego stosunku lub zapewnienia ich wykonania albo uchylenia sporu istniejącego lub mogącego powstać.

Prawodawca przewidział przy tym szczególne rozwiązanie dla określonych sytuacji umorzeń kredytów mieszkaniowych. Umożliwił zaniechanie poboru podatku od dochodów z tytułu takich umorzeń – na zasadach, które określa rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 11 marca 2022 r. w sprawie zaniechania poboru podatku dochodowego od niektórych dochodów (przychodów) związanych z kredytem hipotecznym udzielonym na cele mieszkaniowe (t. j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1672).

W Pana sytuacji nie znajdzie jednak zastosowania ww. rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 11 marca 2022 r. W opisanym przez Pana zdarzeniu nastąpi potrącenie wierzytelności, do którego nie odnosi się to rozporządzenie. Rozporządzenie obejmuje swoim zakresem przypadki zwolnienia z długu, o którym mowa w art. 508 Kodeksu cywilnego.

W myśl art. 498 Kodeksu cywilnego:

Wygaśnięcie zobowiązania przez potrącenie, czyli kompensata wierzytelności, następuje jeżeli jedna strona jest w stosunku do drugiej dłużnikiem i jednocześnie wierzycielem. Potrącenie, mimo że dotyczy świadczeń tego samego rodzaju, prowadzi do zaliczenia jednej wierzytelności na poczet drugiej. Dochodzi w ten sposób do zaspokojenia wierzyciela i osiągnięcia tym samym celu zobowiązania. Na skutek potrącenia wierzytelności obydwu stron umarzają się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej. Instytucja potrącenia jest substytutem świadczenia, dzięki któremu dłużnik płaci swój dług i zwalnia się z zobowiązania. W momencie potrącenia następuje faktyczne spełnienie świadczenia. Potrącenie jest więc formą wykonania zobowiązania, do którego, w myśl art. 503 Kodeksu cywilnego, stosuje się przepisy o zaliczeniu zapłaty. Wskutek zaliczenia wierzytelności jednej z nich na poczet wierzytelności drugiej każda ze stron zostaje zwolniona ze swego długu, co pozwala uznać ich długi za spłacone. Tym samym potrącenie jako sposób wygaszenia stosunku zobowiązaniowego uznaje się za równoważny spełnieniu świadczenia, tj. zapłacie.

Tak więc w analizowanej sprawie po Pana stronie nie dojdzie do powstania przysporzenia majątkowego z tytułu wypłaty ww. kwoty 67 542,86 zł. W związku z zawarciem ugody otrzyma Pan zwrot środków pieniężnych, które wcześniej na mocy umowy przekazał Pan na rzecz banku w ramach spłaty części rat udzielonego kredytu oraz rat z tytułu ubezpieczenia. Kwota otrzymana na podstawie ugody z Bankiem nie spowoduje więc faktycznego przyrostu w Pana majątku.

W konsekwencji wypłata przez Bank wskazanej we wniosku kwoty 67 542,86 zł nie będzie stanowić dla Pana przychodu w rozumieniu art. 11 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, w związku z czym nie będzie podlegać opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych.

Odnosząc się natomiast do możliwości skorzystania przez Pana z zaniechania poboru podatku dochodowego od niektórych dochodów (przychodów) związanych z kredytem hipotecznym udzielonym na cele mieszkaniowe uregulowanego w rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 11 marca 2022 r., jak wyżej wskazałem, w przypadku umorzenia należności poprzez potrącenie wierzytelności oraz z tytułu zwrotu nadpłaty z umowy kredytu, nie wystąpił u Pana przychód podatkowy. Bank nie zwolnił Pana z długu z tytułu zaciągniętego kredytu na cele mieszkaniowe, a zatem do ugody nie będą miały zastosowania przepisy rozporządzenia.

W związku z powyższym, nie można zgodzić się z Pana stanowiskiem, że w Pana sprawie zastosowanie znajdzie zaniechanie poboru podatku dochodowego od osób fizycznych na podstawie rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 11 marca 2022 r. w sprawie zaniechania poboru podatku dochodowego od niektórych dochodów (przychodów) związanych z kredytem hipotecznym udzielonym na cele mieszkaniowe.

Z uwagi na to, że otrzymana kwota (będąca zwrotem na Pana rzecz wpłaconych rat kapitałowo-odsetkowych oraz rat z tytułu ubezpieczenia) nie będzie stanowiła dla Pana przychodu, nie można w ogóle mówić o zastosowaniu do niej zaniechania poboru podatku dochodowego. Zaniechanie poboru podatku może mieć bowiem zastosowanie wyłącznie w sytuacji, w której w pierwszej kolejności dochodzi do powstania przychodu podlegającego opodatkowaniu podatkiem dochodowym. W konsekwencji do wskazanej kwoty nie będzie miało zastosowania ww. rozporządzenie Ministra Finansów.

W tym zakresie Pana stanowisko uznałem za nieprawidłowe.

W odniesieniu do Pana wątpliwości dotyczących kwestii zwrotu kosztów postępowania, stosownie do art. 98 § 2 ustawy z 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1568 ze zm.):

Z kolei w myśl art. 98 § 3 tej ustawy:

Zgodnie z art. 98 § 4 Kodeksu postępowania cywilnego:

Jak wynika z powyższych przepisów, koszty procesu (w tym zastępstwa procesowego) mają charakter zwrotu wydatków poniesionych przez stronę.

Mając na uwadze powyższe, zwrot kosztów procesu nie spowoduje powstania po Pana stronie przychodu w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, gdyż nie przewyższy poniesionych przez Pana wydatków z tego tytułu. Zwrócone Panu koszty procesu będą podlegały opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, ponieważ w związku z dokonanym zwrotem tych kosztów nie nastąpi realne przysporzenie majątkowe. Wynika to z tego, że koszty te w pierwszej kolejności zostały sfinansowane z Pana własnych środków, a następnie na podstawie ugody zostaną Panu zwrócone. W takim wypadku kwota ta stanowi jedynie zwrot poniesionych wcześniej nakładów – nie będzie więc przychodem podlegającym opodatkowaniu. Dla celów podatkowych otrzymana kwota tytułem zwrotu kosztów procesu będzie obojętna podatkowo.

W konsekwencji nie będzie Pan zobowiązany do wykazania ww. kwot w zeznaniu podatkowym, ani do zapłaty podatku dochodowego z tego tytułu.

Dodatkowe informacje

Informacja o zakresie rozstrzygnięcia

Interpretacja dotyczy zdarzenia przyszłego, które Pan przedstawił i stanu prawnego, który obowiązuje w dniu wydania interpretacji.

Procedura wydawania indywidualnych interpretacji przepisów prawa podatkowego nie podlega regułom przewidzianym dla postępowania podatkowego, czy kontrolnego. Wydając interpretacje opieram się wyłącznie na opisie stanu faktycznego lub zdarzenia przyszłego przedstawionego we wniosku – nie prowadzę postępowania dowodowego. Przedmiotem interpretacji wydanej na podstawie art. 14b ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 111 ze zm.) jest sam przepis prawa. Rolą postępowania w sprawie wydania indywidualnej interpretacji przepisów podatkowych nie jest ustalanie stanu faktycznego (zdarzenia przyszłego), stanowi to bowiem domenę ewentualnego postępowania podatkowego.

Ponadto, w odniesieniu do wskazanych przez Pana w opisie sprawy kwot wyjaśnić należy, że Organ wydając interpretacje w trybie art. 14b ustawy Ordynacja podatkowa nie odnosi się do kwot i nie dokonuje wyliczeń. Zgodnie bowiem z zasadą samoopodatkowania, obowiązującą w polskim systemie podatkowym, na podatniku spoczywa obowiązek dokonania oceny własnej sytuacji prawnopodatkowej, a po jej dokonaniu zachowania się zgodnie z przepisami prawa podatkowego, bowiem prawidłowość takiego wyliczenia podlega weryfikacji przez organ podatkowy w postępowaniu podatkowym.

Wskazać również należy, że interpretacje prawa podatkowego wydawane są w indywidualnej sprawie zainteresowanego, co wynika z art. 14b § 1 ustawy Ordynacja podatkowa. Natomiast „zainteresowanym” w rozumieniu art. 14b § 1 tej ustawy, jest osoba, która występuje z wnioskiem o wydanie interpretacji indywidualnej i będąca wnioskodawcą. W związku z tym, niniejsza interpretacja dotyczy wyłącznie Pana, nie wywołuje skutków prawnych dla innych osób (Pana żony).

Pouczenie o funkcji ochronnej interpretacji

·      Funkcję ochronną interpretacji indywidualnych określają przepisy art. 14k-14nb ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 111 ze zm.). Interpretacja będzie mogła pełnić funkcję ochronną, jeśli Pana sytuacja będzie zgodna (tożsama) z opisem zdarzenia przyszłego i zastosuje się Pan do interpretacji.

·      Zgodnie z art. 14na § 1 Ordynacji podatkowej:

·      Zgodnie z art. 14na § 2 Ordynacji podatkowej:

Pouczenie o prawie do wniesienia skargi na interpretację

Ma Pan prawo do zaskarżenia tej interpretacji indywidualnej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Zasady zaskarżania interpretacji indywidualnych reguluje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej jako „PPSA”).

Skargę do Sądu wnosi się za pośrednictwem Dyrektora KIS (art. 54 § 1 PPSA). Skargę należy wnieść w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia interpretacji indywidualnej (art. 53 § 1 PPSA):

·      w formie papierowej, w dwóch egzemplarzach (oryginał i odpis) na adres: Krajowa Informacja Skarbowa, ul. Warszawska 5, 43-300 Bielsko-Biała (art. 47 § 1 PPSA), albo

·      w formie dokumentu elektronicznego, w jednym egzemplarzu (bez odpisu), na adres Krajowej Informacji Skarbowej na platformie ePUAP: /KIS/wnioski albo /KIS/SkrytkaESP (art. 47 § 3 i art. 54 § 1a PPSA).

Skarga na interpretację indywidualną może opierać się wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 57a PPSA).

Podstawa prawna dla wydania interpretacji

Podstawą prawną dla wydania tej interpretacji jest art. 13 § 2a oraz art. 14b § 1 Ordynacji podatkowej.