Zawarcie ugody z bankiem - umorzenie, nadpłata, odsetki za opóźnienie, koszty zastępstwa procesowego.
Podatnik, osoba fizyczna i polski rezydent podatkowy, zawarł w 2004 roku umowę kredytu hipotecznego w CHF na zakup mieszkania, w którym nadal mieszka. W umowie znajdowały się niedozwolone postanowienia dotyczące przeliczania walut, co skutkowało sporem sądowym. Podatnik otrzymał propozycję zawarcia ugody sądowej z bankiem w styczniu 2026 roku, która przewiduje umorzenie części zadłużenia (kapitału i odsetek)…
Interpretacja indywidualna – stanowisko prawidłowe
Szanowna Pani,
stwierdzam, że Pani stanowisko w sprawie oceny skutków podatkowych opisanego zdarzenia przyszłego w podatku dochodowym od osób fizycznych jest prawidłowe.
Zakres wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej
24 listopada 2025 r. wpłynął Pani wniosek z 19 listopada 2025 r. o wydanie interpretacji indywidualnej, który dotyczy podatku dochodowego od osób fizycznych. Uzupełniła go Pani pismem złożonym 18 grudnia 2025 r. – w odpowiedzi na wezwanie. Treść wniosku jest następująca:
Opis zdarzenia przyszłego
Jest Pani osobą fizyczną, polskim rezydentem podatkowym. Nie prowadzi (i nie prowadziła) Pani działalności gospodarczej. Zawarła Pani z bankiem umowę kredytu hipotecznego denominowanego w walucie obcej, tj. CHF w dniu 5 kwietnia 2004 r. na zakup jednego mieszkania, w którym nadal Pani mieszka.
Bank umieścił w umowie kredytowej niedozwolone postanowienia umowne, w szczególności dotyczące sposobu przeliczania złotych na franki szwajcarskie. Obecnie prowadzone jest postępowanie przed Sądem Okręgowym … w sprawie sygn. akt … o uznanie umowy kredytu za nieważną w całości oraz o zwrot wszystkich wpłat dokonanych w trakcie spłaty kredytu oraz o zwrot ustawowych odsetek za opóźnienie.
Otrzymała Pani z banku propozycję zawarcia ugody przed sądem celem polubownego rozstrzygnięcia sporu dotyczącego niedozwolonego charakteru postanowień umowy kredytowej. Podkreśla Pani, że ewentualna ugoda z bankiem zostanie zawarta na rozprawie przed sądem i będzie miała moc ugody sądowej, będzie więc związana z konkretną sprawą toczącą się przed sądem powszechnym. Termin zawarcia ugody: styczeń 2026 r.
Przed podpisaniem ugody z bankiem, chce Pani uzyskać informacje, czy zapisy w niej zawarte rodzą obowiązek podatkowy, czyli czy będzie Pani musiała odprowadzić podatek do urzędu skarbowego.
Projekt ugody zawiera następujące zapisy:
㤠1
1. Bank i Kredytobiorca potwierdzają, że mieli wolę zawarcia Umowy w dacie jej zawarcia.
2. Strony potwierdzają, że Bank wypłacił Kredytobiorcy kwotę kredytu w wysokości 170 617,59 PLN przeznaczoną na realizację celu kredytu określonego w Umowie, a Kredytobiorca oświadcza, że wykorzystano kwotę kredytu na realizację tego celu.
3. W księgach rachunkowych Banku na dzień 19.09.2025 r. wysokość zadłużenia Kredytobiorcy z tytułu Umowy wynosiła 16 660,20 franków szwajcarskich (CHF), tj.:
1) kapitał 15 614,72 CHF,
2) odsetki od należności regularnych 1 045,48 CHF,
3) odsetki od zadłużenia przeterminowanego 0,00 CHF,
4) opłaty 0,00 CHF, co oznacza, że po przewalutowaniu na PLN po kursie średnim Narodowego Banku Polskiego z dnia wskazanego powyżej, tj. 4,5617 PLN, zadłużenie Kredytobiorcy na ten dzień wynosiło 75 998,84 PLN, tj.:
1) kapitał 71 229,67 PLN,
2) odsetki od należności regularnych 4 769,17 PLN,
3) odsetki od zadłużenia przeterminowanego 0,00 PLN,
4) opłaty 0,00 PLN.
4. Kredytobiorca na dzień określony w ust. 3 zapłacił Bankowi tytułem spłaty wierzytelności wynikających z Umowy kwotę 275 280,77 PLN, przy czym na potrzeby tego wyliczenia kwoty spłacone w CHF zostały przeliczone przez Bank na PLN według kursu średniego Narodowego Banku Polskiego obowiązującego w dniu wskazanym w zdaniu poprzedzającym.
5. Bank zwalnia Kredytobiorcę z długu (umarza zadłużenie Kredytobiorcy) w zakresie kwoty 75 998,84 PLN obejmującej:
1) kapitał 71 229,67 PLN,
2) odsetki od należności regularnych 4 769,17 PLN,
3) odsetki od zadłużenia przeterminowanego 0,00 PLN, a Kredytobiorca wyraża zgodę na zwolnienie.
Ponadto, Bank zobowiązuje się do zwrotu na rzecz Kredytobiorcy kwoty wynikającej z rozliczenia kredytu w wysokości 132 535,33 PLN, która została pomniejszona o naliczone opłaty z ust. 3 pkt 4 w walucie PLN przelewem w terminie 14 dni od dnia zawarcia Ugody.
11. Na dodatkową kwotę dla Klienta wskazaną w załączniku nr 1 oferty ugody związaną z postępowaniem sądowym w PLN w wysokości 27 872,15 PLN składają się:
a) połowa odsetek ustawowych za opóźnienie obliczonych od spłat dokonanych przez Kredytobiorcę, za okres od daty wpływu pozwu do Banku do dnia poprzedzającego kalkulację ugody - w wysokości 22 472,15 PLN,
b) połowa kosztów zastępstwa procesowego zgodnie ze stawkami minimalnymi ustalonymi w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych/adwokatów - w wysokości 5 400,00 PLN obliczonych od sumy spłat dokonanych przez Kredytobiorcę.
§ 3
Pkt 4. Kredytobiorca przyjmuje do wiadomości, że w wyniku zwolnienia z części długu (umorzenia), Bank będzie co do zasady zobowiązany do wypełniania ciążących na nim obowiązków informacyjnych (tj. sporządzenie informacji PIT-11 z informacją o kwocie przychodu Kredytobiorcy wynikającej z umorzenia). Jednocześnie Kredytobiorca przyjmuje do wiadomości, że w celu zastosowania rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 11 marca 2022 r. w sprawie zaniechania poboru podatku dochodowego od niektórych dochodów (przychodów) związanych z kredytem hipotecznym udzielonym na cele mieszkaniowe (Dz. U. z dnia 26 stycznia 2024 r., poz. 102, zm. Dz. U. z dnia 23 grudnia 2024 r., poz. 1912), niezbędne jest spełnienie przez Kredytobiorcę warunków wskazanych w tym rozporządzeniu, co potwierdza oświadczeniem, stanowiącym załącznik do Ugody, i w konsekwencji, dla części objętej ww. zaniechaniem poboru podatku ww. obowiązek informacyjny Banku nie wystąpi (Bank nie wystawi ww. informacji PIT-11)”.
Załącznik nr 1 do Ugody - Informacja w sprawie podstawowych warunków ugodowego rozliczenia umowy kredytu/pożyczki, z którego wynika rozliczenie zwrotu na Pani rzecz kwoty 132 535,33 PLN.
1. Saldo kapitału do spłaty w CHF 15 614,72 (kwota z ostatniej poz. saldo kapitału w CHF/po wypłacie/spłacie z załącznika nr 2 do Ugody - Historia przepływów dla rachunku kredytowego/pożyczki).
2. Kurs średni NBP z dnia 19.09.2025 r.: 4,5617.
3. Saldo kapitału do spłaty w PLN 71 229,67 (pkt 1*pkt 2).
4. Kwota wypłat transz w PLN 170 617,59.
5. Łączna kwota spłat w PLN 275 280,77.
6. Dodatkowa kwota dla Klienta związana z postępowaniem sądowym w PLN 27 872,15.
7. Kwota zwrotu dla Klienta w PLN 132 535,33 (pkt 5-pkt 4+pkt 6).
Ponadto, złoży Pani oświadczenie do banku, że kredyt został zaciągnięty na realizację jednej inwestycji mieszkaniowej i przeznaczony na wydatki, o których mowa w art. 21 ust. 25 pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych w całości. Wcześniej nie korzystała Pani z zaniechania poboru podatku dochodowego od kwot umorzonych wierzytelności z tytułu kredytu mieszkaniowego lub pożyczki zaciągniętych na realizację innej niż ww. inwestycji mieszkaniowej.
W związku z Pani powyższym oświadczeniem, poinformuje Pani Bank, iż osiągnięty przez Panią przychód z tytułu umorzenia ww. kredytu, korzysta z zaniechania poboru podatku na podstawie rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 11 marca 2022 r. w sprawie zaniechania poboru podatku dochodowego od niektórych dochodów (przychodów) związanych z kredytem hipotecznym udzielonym na cele mieszkaniowe (Dz. U. z dnia 26 stycznia 2024 r., poz. 102 zmieniony Dz. U. z dnia 23 grudnia 2024 r., poz. 1912) – przyjmuje Pani do wiadomości, że Bank nie wystawi i nie przekaże Pani oraz organom podatkowym informacji o podlegających opodatkowaniu przychodach, obejmującej ww. kwoty umorzonego kredytu.
Chce Pani uzyskać interpretację podatkową na temat tego, czy od kwot wynikających z zawartej ugody z bankiem tytułem polubownego rozstrzygnięcia sporu dotyczącego niedozwolonego charakteru postanowień umowy kredytu hipotecznego, powinna Pani odprowadzić podatek dochodowy od osób fizycznych, czy też świadczenia te są zwolnione z opodatkowania.
W uzupełnieniu wniosku, wskazała Pani, że umowa kredytowa została zawarta w dniu 5 kwietnia 2004 r., na okres 300 miesięcy, tj. do 4 lipca 2029 r. Pani była jedynym kredytobiorcą. Kredyt został udzielony przez Bank …, czyli przez podmiot, którego działalność podlega nadzorowi państwowego organu nadzoru nad rynkiem finansowym, uprawniony do udzielania kredytów na podstawie odrębnych ustaw regulujących zasady funkcjonowania takich podmiotów. Dokładny cel zaciągnięcia kredytu to: zakup lokalu mieszkalnego na rynku pierwotnym, położonego w miejscowości …. Zaciągnięty kredyt w całości został przeznaczony na cel wskazany w umowie kredytowej, tj. na zakup mieszkania. Jest Pani właścicielem lokalu mieszkalnego, na zakup którego zaciągnięto kredyt, od dnia 22 kwietnia 2004 r. Dokładna data nabycia ww. lokalu to: 22 kwietnia 2004 r. Stan prawny ww. lokalu to samodzielny lokal mieszkalny stanowiący odrębną własność zgodnie z aktem notarialnym. Miejsce położenia lokalu to …. Celem, na który zaciągnięto kredyt jest zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych: jednego gospodarstwa domowego. Ww. kredyt został zabezpieczony w postaci hipoteki ustanowionej na nieruchomości, tj. na pierwszym miejscu hipoteka zwykła z tytułu udzielonego kredytu i hipoteka kaucyjna z tytułu odsetek umownych i kosztów udzielonego kredytu, ustanowiona na rzecz Banku na finansowanej nieruchomości położonej we ….
Umorzenie przez bank zadłużenia z tytułu kredytu będzie dotyczyło jedynego kredytobiorcy i skutkowało wygaśnięciem zobowiązania wobec banku po Pani stronie. Stroną zawartej ugody będzie Bank … i Pani: …. Ugoda będzie miała charakter ugody sądowej.
Na pytanie Organu, o treści, cyt.: „czy w ugodzie z bankiem zostanie potwierdzone, że umowa kredytowa jest ważna, lecz strony zmieniają jej treść (umowa o kredyt nadal obowiązuje, ale zmienia się jej treść)?”, wskazała Pani, cyt.: „Tak. „Kredytobiorca wyraża świadomie i dobrowolnie zgodę na obowiązywanie warunków Umowy określających zasady przeliczania wypłaty kwoty kredytu z franków szwajcarskich (CHF) na złote (PLN) oraz dokonywanych spłat kredytu z PLN na CHF, w zamian za zmianę postanowień Umowy w zakresie praw i obowiązków Kredytobiorcy oraz praw i obowiązków Banku””.
Umorzenie przez bank zadłużenia z tytułu kredytu będzie dotyczyło wszystkich kredytobiorców i skutkowało wygaśnięciem zobowiązania wobec banku.
Wypłata kwoty w wysokości 104 663,18 zł, którą bank Pani zwróci: jest to różnica między łączną kwotą spłat w PLN a kwotą wypłaconego kredytu. Bank dokona wypłaty ww. kwoty na Pani rzecz w ciągu 14 dni od zawarcia ugody, czyli około 15 lutego 2026 r. Wypłacona ww. kwota będzie: zwrotem środków, które zostały wpłacone przez Panią do banku tytułem spłaty kapitału, odsetek (rat kapitałowo-odsetkowych) i innych opłat związanych z kredytem, a które w wyniku ponownego przeliczenia zobowiązań kredytowych według kursu waluty przyjętego w ugodzie zostaną uznane za nadpłatę kredytu nienależną bankowi. Ww. kwota będzie mieściła się w kwocie wpłacanej do banku tytułem spłaty zadłużenia na rzecz Banku.
Pozew wniesiony został przez … (Panią), która występuje w sprawie jako jedyny powód, w dniu 14 marca 2024 r. Zdarzeniem prawnym, który jest początkiem biegu naliczania odsetek ustawowych za opóźnienie (22 472,15 zł) jest dzień doręczenia pozwanemu (bankowi) odpisu pozwu w sprawie toczącej się z Pani powództwa do Sądu Okręgowego w … o sygn. akt: …. Odsetki obliczone są za okres od dnia doręczenia pozwu do dnia przedstawienia propozycji ugody przez bank i ww. kwota stanowi ich połowę. Odsetki są odsetkami za opóźnienie w zapłacie przez bank liczone od kwoty niesłusznie wpłaconej przez Panią do banku tytułem rat kapitałowo-odsetkowych.
Koszty zastępstwa procesowego: Nie uiszczała Pani na rzecz kancelarii swojego pełnomocnika ani pełnomocnika banku kosztów zastępstwa procesowego bowiem postępowanie sądowe jest w toku i nie zapadł jeszcze wyroku Sądu I instancji. Poniosła Pani koszty procesowe w postaci opłaty od pozwu w wysokości 1 000 zł – kwota ta została poniesiona z Pani środków. Zwrócona przez bank kwota połowy opłaty od pozwu (500 zł) nie będzie przewyższała poniesionych przez Panią ww. wydatków. Zwrot połowy kosztów zastępstwa procesowego przez bank na rzecz Kancelarii Pani pełnomocnika wynika z przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.
Pytanie
Czy w razie podpisania ugody z bankiem, a co za tym idzie w związku z umorzeniem zadłużenia Kredytobiorcy zgodnie z par. 1 pkt 5 Ugody, w kwocie 75 998,84 zł oraz zwrotem na rzecz Kredytobiorcy kwoty wynikającej z rozliczenia kredytu w kwocie 132 535,33 zł, na którą składają się:
będzie Pani zobowiązana do zapłaty podatku dochodowego od osób fizycznych od powyższych kwot?
Pani stanowisko w sprawie
W Pani ocenie kwota, którą bank proponuje Pani wypłacić w ramach ugody, nie stanowi przychodu do opodatkowania w rozumieniu art. 20 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
W analizowanej sprawie nie dojdzie do powstania przysporzenia majątkowego. W związku z zawarciem ugody otrzyma Pani zwrot środków pieniężnych, które wcześniej na mocy umowy przekazała na rzecz banku w ramach spłaty części rat udzielonego kredytu mieszkaniowego. Otrzyma więc Pani środki będące ekwiwalentem wydatków, które uprzednio poniosła z własnych środków. Kwota otrzymana na podstawie ugody z bankiem nie spowoduje więc faktycznego przyrostu w Pani majątku. Według Pani, wypłata ta będzie dla Pani neutralna podatkowo.
Uzasadnienie stanowiska
Zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy o PIT, przychodami są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń. Dodatkowo, należy uwzględnić, że - jak wynika z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 8 lipca 2014 r. (sygn. akt K 7/13) - opodatkowaniu PIT podlega uzyskanie korzyści majątkowej (przysporzenia) mogące przybrać postać zarówno zwiększenia aktywów podatnika i uniknięcia (zaoszczędzenia) wydatków, które musiałby ponieść.
W Pani przypadku, w związku z zawartą ugodą, otrzyma Pani jedynie zwrot części pieniędzy, które wcześniej zapłaciła z własnych środków na rzecz banku w związku z kredytem, na rzecz sądu (tytułem opłaty sądowej od pozwu) oraz pełnomocnika (tytułem wynagrodzenia za przygotowanie i złożenie pozwu, a także za prowadzenie sprawy sądowej, tj. koszty zastępstwa procesowego). Kwoty, jakie otrzyma Pani w związku z ugodą, nie spowodują zatem „przyrostu” Pani majątku, a jedynie wyrównają „uszczerbek” wynikający z wcześniej poniesionych wydatków.
Mając powyższe na uwadze, otrzymane przez Panią kwoty opisane w pkt a), b) oraz c) nie powinny stanowić przychodów podatkowych w rozumieniu ustawy o PIT.
Zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 95b ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, wolne od podatku dochodowego są m.in. odsetki z tytułu nieterminowej wypłaty należności niepodlegających opodatkowaniu podatkiem dochodowym. Jak wskazała Pani we wcześniejszej części wniosku, otrzymane przez Panią kwoty opisane w pkt a), b) oraz c) nie powinny podlegać opodatkowaniu PIT, gdyż stanowią jedynie zwrot środków, jakie zapłaciła Pani w przeszłości. Dlatego też, odsetki otrzymane przez Panią (a właściwie zaledwie ich połowa par. 1 pkt 11a Ugody), z uwagi na kilkuletnie opóźnienie banku w zapłacie ww. kwot odpowiadają odsetkom, o których mowa w art. 21 ust. 1 pkt 95b ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Pani stanowisko znalazło potwierdzenie w interpretacji podatkowej wydanej przez Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej w analogicznej sytuacji. Przykładowo dotyczy to interpretacji podatkowej z 23 maja 2025 r., nr 0114-KDIP3-2.4011.346.2025.1.MN.
Pani stanowisko dotyczące umorzenia przez bank zadłużenia jest następujące: Uważa Pani, że osiągnięty przez Panią przychód z tytułu umorzenia ww. kredytu, korzysta z zaniechania poboru podatku na podstawie rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 11 marca 2022 r. w sprawie zaniechania poboru podatku dochodowego od niektórych dochodów związanych z kredytem hipotecznym udzielonym na cele mieszkaniowe. Spełnia Pani wymogi opisane w rozporządzeniu, które dają Pani podstawę do zaniechania poboru podatku.
Ocena stanowiska
Stanowisko, które przedstawiła Pani we wniosku jest prawidłowe.
Uzasadnienie interpretacji indywidualnej
Reguły dotyczące opodatkowania
W myśl art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 163 ze zm.):
Opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21, 52, 52a i 52c oraz dochodów, od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku.
Powołany przepis wyraża tzw. zasadę powszechności opodatkowania. Regułą jest, że każdy dochód osiągnięty przez osobę fizyczną podlega opodatkowaniu, wyjątkiem zaś jest sytuacja, gdy dochód opodatkowaniu nie podlega. Wyjątki od omawianej zasady dotyczą:
W myśl art. 9 ust. 1a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:
Jeżeli podatnik uzyskuje dochody z więcej niż jednego źródła, przedmiotem opodatkowania w danym roku podatkowym jest, z zastrzeżeniem art. 25e, art. 29-30cb, art. 30da-30dh, art. 30e-30g, art. 30j-30p oraz art. 44 ust. 7e i 7f, suma dochodów z wszystkich źródeł przychodów.
Stosownie do art. 9 ust. 2 ww. ustawy:
Dochodem ze źródła przychodów, jeżeli przepisy art. 23o, art. 23u, art. 24-24b, art. 24c, art. 24e,
art. 30ca, art. 30da oraz art. 30f nie stanowią inaczej, jest nadwyżka sumy przychodów z tego źródła nad kosztami ich uzyskania osiągnięta w roku podatkowym. Jeżeli koszty uzyskania przekraczają sumę przychodów, różnica jest stratą ze źródła przychodów.
Jak stanowi art. 11 ust. 1 ww. ustawy:
Przychodami, z zastrzeżeniem art. 14-15, art. 17 ust. 1 pkt 6, 9, 10 w zakresie realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych, pkt 11, art. 19, art. 25b, art. 30ca, art. 30da
i art. 30f, są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń.
Jak wynika z powołanego przepisu, ustawodawca przyjął zasadę, że przychodem są:
– tj. takie przysporzenia, które zostały mu faktycznie udostępnione/przekazane do odbioru; takie pieniądze i środki pieniężne, które podatnik ma możliwość włączyć do swojego władztwa, a więc ma możliwość skorzystania z tychże pieniędzy i wartości pieniężnych i nie jest to uzależnione od dodatkowej zgody osoby stawiającej określone pieniądze i wartości pieniężne do dyspozycji podatnika.
Pojęcie przychodu wiąże się zatem z przysporzeniem majątkowym po stronie podatnika, z wartością wchodzącą do jego majątku. Przychodami w rozumieniu art. 11 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych mogą być tylko takie świadczenia, które nie mają charakteru zwrotnego. Skoro bowiem przychód jest określonym przyrostem majątkowym po stronie podatnika, jego otrzymanie musi mieć charakter definitywny.
Za przychody należy zatem uznać każdą formę przysporzenia majątkowego, zarówno formę pieniężną jak i niepieniężną, w tym nieodpłatne świadczenia otrzymane przez podatnika.
Dla celów podatkowych przyjmuje się, że nieodpłatne świadczenie obejmuje każde działanie lub zaniechanie na rzecz innej osoby oraz wszystkie zdarzenia prawne i zdarzenia gospodarcze w działalności podmiotów, których skutkiem jest przysporzenie majątku innej osoby, mające konkretny wymiar finansowy.
Ustawodawca tworząc system opodatkowania dochodów osób fizycznych miał na względzie, że przysporzenia uzyskiwane przez osoby fizyczne mogą być skutkiem różnych rodzajów czynności i zdarzeń. Stworzył więc klasyfikację tych przysporzeń w oparciu o kryterium źródła przychodów i system ich opodatkowania uwzględniający specyfikę poszczególnych źródeł przychodów. W języku powszechnym mianem „źródła” określane jest „to, co stanowi początek czegoś”, „przyczyna czegoś”, a synonimami tego pojęcia są m.in. czynnik sprawczy, powód, pochodzenie.
Źródła przychodów
Źródła przychodów zostały określone przez ustawodawcę w art. 10 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. I tak zgodnie z ww. przepisem:
Źródłami przychodów są:
1) stosunek służbowy, stosunek pracy, w tym spółdzielczy stosunek pracy, członkostwo w rolniczej spółdzielni produkcyjnej lub innej spółdzielni zajmującej się produkcją rolną, praca nakładcza, emerytura lub renta;
2) działalność wykonywana osobiście;
3) pozarolnicza działalność gospodarcza;
4) działy specjalne produkcji rolnej;
5) (uchylony)
6) najem, podnajem, dzierżawa, poddzierżawa oraz inne umowy o podobnym charakterze, w tym również dzierżawa, poddzierżawa działów specjalnych produkcji rolnej oraz gospodarstwa rolnego lub jego składników na cele nierolnicze albo na prowadzenie działów specjalnych produkcji rolnej,
z wyjątkiem składników majątku związanych z działalnością gospodarczą;
7) kapitały pieniężne i prawa majątkowe, w tym odpłatne zbycie praw majątkowych innych niż wymienione w pkt 8 lit. a-c;
8) odpłatne zbycie, z zastrzeżeniem ust. 2:
a) nieruchomości lub ich części oraz udziału w nieruchomości,
b) spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego lub użytkowego oraz prawa do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej,
c) prawa wieczystego użytkowania gruntów,
d) innych rzeczy,
- jeżeli odpłatne zbycie nie następuje w wykonaniu działalności gospodarczej i zostało dokonane w przypadku odpłatnego zbycia nieruchomości i praw majątkowych określonych w lit. a-c - przed upływem pięciu lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło nabycie lub wybudowanie, a innych rzeczy - przed upływem pół roku, licząc od końca miesiąca, w którym nastąpiło nabycie; w przypadku zamiany okresy te odnoszą się do każdej z osób dokonującej zamiany;
8a) działalność prowadzona przez zagraniczną jednostkę kontrolowaną;
8b) niezrealizowane zyski, o których mowa w art. 30da;
9) inne źródła.
Przychody z poszczególnych źródeł przychodów i zasady ich ustalania zostały uregulowane w art. 12-20 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Stosownie do art. 20 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:
Za przychody z innych źródeł, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9, uważa się w szczególności: kwoty wypłacone po śmierci członka otwartego funduszu emerytalnego wskazanej przez niego osobie lub członkowi jego najbliższej rodziny, w rozumieniu przepisów o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych, kwoty uzyskane z tytułu zwrotu z indywidualnego konta zabezpieczenia emerytalnego oraz wypłaty z indywidualnego konta zabezpieczenia emerytalnego, w tym także dokonane na rzecz osoby uprawnionej na wypadek śmierci oszczędzającego, zasiłki pieniężne z ubezpieczenia społecznego, alimenty, stypendia, świadczenia otrzymane z tytułu umowy o pomocy przy zbiorach, dotacje (subwencje) inne niż wymienione w art. 14, dopłaty, nagrody i inne nieodpłatne świadczenia nienależące do przychodów określonych w art. 12-14 i art. 17.
Użycie w powyższym przepisie sformułowania „w szczególności”, wskazuje, że definicja przychodów z innych źródeł ma charakter otwarty i nie ma przeszkód, aby do tej kategorii zaliczyć również przychody inne niż wymienione wprost w przepisie art. 20 ust. 1 ww. ustawy. O przychodzie podatkowym z innych źródeł będziemy mówić w każdym przypadku, kiedy u podatnika wystąpią realne korzyści majątkowe.
Na mocy art. 42a ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:
Osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą, osoby prawne i ich jednostki organizacyjne oraz jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej, które dokonują wypłaty należności lub świadczeń, o których mowa w art. 20 ust. 1, z wyjątkiem dochodów (przychodów) wymienionych w art. 21, art. 52, art. 52a i art. 52c oraz dochodów, od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku, od których nie są obowiązane pobierać zaliczki na podatek lub zryczałtowanego podatku dochodowego, są obowiązane sporządzić informację według ustalonego wzoru o wysokości przychodów i przesłać ją podatnikowi oraz urzędowi skarbowemu, przy pomocy którego naczelnik urzędu skarbowego właściwy według miejsca zamieszkania podatnika wykonuje swoje zadania, a w przypadku podatników, o których mowa w art. 3 ust. 2a, urzędowi skarbowemu, przy pomocy którego naczelnik urzędu skarbowego właściwy w sprawach opodatkowania osób zagranicznych wykonuje swoje zadania.
Umorzenie wierzytelności
Przystępując do oceny skutków podatkowych umorzenia przez Bank wierzytelności z tytułu zaciągniętego kredytu hipotecznego wyjaśniam, że instytucja kredytu uregulowana została przepisami ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1646 ze zm.).
Zgodnie z treścią art. 69 ust. 1 ww. ustawy:
Przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu.
Z kolei umorzenie wierzytelności następuje w przypadku zwolnienia z długu, czyli zrzeczenia się przez wierzyciela przysługującej mu wierzytelności, bez uzyskania świadczenia ze strony dłużnika. Takie zrzeczenie się, pod warunkiem że dłużnik je przyjmie, powoduje, że zobowiązanie wygasa.
Zgodnie bowiem z instytucją zwolnienia z długu uregulowaną w art. 508 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1071 ze zm.):
Zobowiązanie wygasa, gdy wierzyciel zwalnia dłużnika z długu, a dłużnik zwolnienie przyjmuje.
Tak więc dla umorzenia wierzytelności koniecznym jest zgoda dłużnika (np. uzyskana w wyniku ugody, czy poprzez oświadczenie).
Podkreślam, że otrzymanie kredytu i jego spłata na warunkach przewidzianych w umowie kredytowej są obojętne podatkowo. Przychód po stronie kredytobiorcy pojawia się w przypadku, kiedy dochodzi do umorzenia kredytu, jego części lub odsetek. Wtedy bowiem kredytobiorca osiąga konkretne przysporzenie majątkowe (przychód w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych).
Zgodnie natomiast z definicją dochodu jest nim nadwyżka przychodów ze źródła nad kosztami jego uzyskania. Pojęciem pierwotnym dla dochodu jest więc pojęcie przychodu. Ten z kolei definiowany jest przez ustawodawcę, czemu dał wyraz w art. 11 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, jako otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń. Niemniej jednak z definicji tej wywieść można również, że za przychody podatkowe mogą być uznane tylko takie świadczenia, które są określonym przyrostem majątkowym (zarówno zwiększającym aktywa jak i zmniejszającym pasywa) o charakterze definitywnym, niemające charakteru zwrotnego.
Tym samym, umorzona Pani kwota wierzytelności z tytułu zaciągniętego w 2004 r. kredytu hipotecznego (kwota kapitału i odsetek), stanowi przychód w rozumieniu art. 11 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu nieodpłatnych świadczeń, klasyfikowany do źródła, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9 w zw. z art. 20 ust. 1 ww. ustawy.
Zaniechanie poboru podatku
Prawodawca przewidział przy tym szczególne rozwiązanie dla określonych sytuacji umorzeń kredytów mieszkaniowych. Umożliwił zaniechanie poboru podatku od dochodów z tytułu takich umorzeń.
Jednakże zgodnie z § 1 rozporządzenia Ministra Finansów z 11 marca 2022 r. w sprawie zaniechania poboru podatku dochodowego od niektórych dochodów (przychodów) związanych z kredytem hipotecznym udzielonym na cele mieszkaniowe (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1672):
1. Zarządza się zaniechanie poboru podatku dochodowego od osób fizycznych od kwot:
1) umorzonych osobie fizycznej wierzytelności z tytułu kredytu mieszkaniowego, w przypadku gdy:
a) kredyt mieszkaniowy został zaciągnięty na realizację jednej inwestycji mieszkaniowej, a w przypadku więcej niż jednego kredytu mieszkaniowego - gdy kredyty mieszkaniowe zostały zaciągnięte na realizację wyłącznie jednej inwestycji mieszkaniowej, oraz
b) osoba fizyczna będąca stroną umowy kredytu mieszkaniowego nie korzystała z zaniechania poboru podatku od kwot umorzonych wierzytelności z tytułu kredytu mieszkaniowego zaciągniętego na realizację innej niż określona w lit. a inwestycji mieszkaniowej;
2) otrzymanych przez osobę fizyczną świadczeń z tytułu kredytu mieszkaniowego udzielonego w walucie obcej lub w złotych, lecz nominowanego lub indeksowanego do waluty obcej, w związku z powstaniem przychodu z tytułu zastosowania ujemnego oprocentowania.
2. Kwoty wierzytelności, o których mowa w ust. 1 pkt 1, obejmują:
1) kwoty kredytu mieszkaniowego (kapitału);
2) odsetki, w tym odsetki skapitalizowane, i prowizje;
3) opłaty, jeżeli ich poniesienie przez kredytobiorcę było niezbędne do zawarcia umowy kredytu mieszkaniowego, z wyjątkiem kosztów usług dodatkowych, w szczególności ubezpieczeń.
3. W przypadku gdy kredyt mieszkaniowy został zaciągnięty również na wydatki inne niż określone w art. 21 ust. 25 pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 163, z późn. zm.), zaniechanie, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, obejmuje kwotę wierzytelności z tytułu kredytu mieszkaniowego w części, w jakiej kwota kredytu mieszkaniowego zaciągniętego na wydatki określone w art. 21 ust. 25 pkt 1 tej ustawy pozostaje do całkowitej kwoty zaciągniętego kredytu mieszkaniowego.
4. W przypadku gdy kredyt mieszkaniowy został zastąpiony kredytem refinansowym lub gdy na jego spłatę został zaciągnięty kredyt konsolidacyjny, zaniechanie, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, obejmuje odpowiednio kwotę wierzytelności z tytułu kredytu refinansowego lub konsolidacyjnego w części odpowiadającej kwocie wierzytelności z tytułu kredytu mieszkaniowego
5. Przez jedną inwestycję mieszkaniową, o której mowa w ust. 1 pkt 1 lit. a, rozumie się inwestycję, której celem jest zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych:
1) jednego gospodarstwa domowego albo
2) więcej niż jednego gospodarstwa domowego, w przypadku gdy osoby fizyczne mające zajmować wspólnie jeden budynek mieszkalny, nie mniej niż jedna osoba fizyczna z każdego takiego gospodarstwa, są osobami zaliczonymi do I grupy podatkowej w rozumieniu art. 14 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (Dz. U. z 2024 r. poz. 1837 oraz z 2025 r. poz. 769 i 1064).
6. Przez jedno gospodarstwo domowe, o którym mowa w ust. 5, rozumie się gospodarstwo prowadzone przez osobę fizyczną zajmującą jeden lokal mieszkalny albo jeden budynek mieszkalny jednorodzinny, samodzielnie lub wspólnie z innymi osobami stale z nią zamieszkującymi i gospodarującymi.
7. W przypadku gdy stroną umowy kredytu mieszkaniowego na realizację jednej inwestycji mieszkaniowej, o której mowa w ust. 1 pkt 1 lit. a, są co najmniej dwie osoby fizyczne, zaniechanie poboru podatku, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, ma zastosowanie wyłącznie do osób, o których mowa w ust. 1 pkt 1 lit. b.
Z kolei § 4 cytowanego rozporządzenia stanowi, że:
Zaniechanie, o którym mowa w § 1 i § 2, ma zastosowanie do dochodów (przychodów) uzyskanych od dnia 1 stycznia 2022 r. do dnia 31 grudnia 2026 r.
Stosownie do § 4a tego rozporządzenia:
Zaniechanie, o którym mowa w § 1 i § 2, w przypadku pożyczek, o których mowa w § 3 ust. 2, ma zastosowanie do dochodów (przychodów) uzyskanych od dnia 1 stycznia 2025 r. do dnia 31 grudnia 2026 r.
W myśl § 3 ww. rozporządzenia:
1. Ilekroć w rozporządzeniu jest mowa o kredycie mieszkaniowym, należy przez to rozumieć kredyt, który został:
1) udzielony przed dniem 15 stycznia 2015 r. przez podmiot, którego działalność podlega nadzorowi państwowego organu nadzoru nad rynkiem finansowym, uprawniony do udzielania kredytów na podstawie odrębnych ustaw regulujących zasady funkcjonowania takich podmiotów, oraz
2) zabezpieczony w postaci hipoteki ustanowionej na nieruchomości lub udziale w nieruchomości lub prawie wieczystego użytkowania gruntu lub udziale w takim prawie, lub spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu mieszkalnego lub udziale w takim prawie, lub prawie do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej lub udziale w takim prawie, oraz
3) zaciągnięty na wydatki, o których mowa w art. 21 ust. 25 pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.
2. Za kredyt mieszkaniowy uważa się również pożyczkę, o ile spełnia warunki określone w ust. 1.
Natomiast zgodnie z treścią ww. art. 21 ust. 25 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:
Za wydatki poniesione na cele, o których mowa w ust. 1 pkt 131, uważa się wydatki poniesione na:
a) nabycie budynku mieszkalnego, jego części lub udziału w takim budynku, lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość lub udziału w takim lokalu, a także na nabycie gruntu lub udziału w gruncie albo prawa użytkowania wieczystego gruntu lub udziału w takim prawie, związanych z tym budynkiem lub lokalem,
b) nabycie spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego lub udziału w takim prawie, prawa do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej lub udziału w takim prawie,
c) nabycie gruntu pod budowę budynku mieszkalnego lub udziału w takim gruncie, prawa użytkowania wieczystego takiego gruntu lub udziału w takim prawie, w tym również z rozpoczętą budową budynku mieszkalnego, oraz nabycie innego gruntu lub udziału w gruncie, prawa użytkowania wieczystego gruntu lub udziału w takim prawie, jeżeli w okresie, o którym mowa w ust. 1 pkt 131, grunt ten zmieni przeznaczenie na grunt pod budowę budynku mieszkalnego,
d) budowę, rozbudowę, nadbudowę, przebudowę lub remont własnego budynku mieszkalnego, jego części lub własnego lokalu mieszkalnego,
e) rozbudowę, nadbudowę, przebudowę lub adaptację na cele mieszkalne własnego budynku niemieszkalnego, jego części, własnego lokalu niemieszkalnego lub własnego pomieszczenia niemieszkalnego
- położonych w państwie członkowskim Unii Europejskiej lub w innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego albo w Konfederacji Szwajcarskiej.
Zatem zaniechanie poboru podatku do umorzonych osobom fizycznym kwot wierzytelności z tytułu kredytów znajdzie zastosowanie, jeżeli zostaną spełnione łącznie następujące przesłanki:
Pani skutki podatkowe z tytułu umorzenia wierzytelności
Jedną z przesłanek do skorzystania z zaniechania poboru podatku jest przeznaczenie kredytu na wydatki, o których mowa w art. 21 ust. 25 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Z opisu sprawy wynika, że w zawarła Pani z bankiem umowę kredytu hipotecznego w dniu 5 kwietnia 2004 r. na zakup jednego mieszkania, w którym nadal Pani mieszka.
Bank umieścił w umowie kredytowej niedozwolone postanowienia umowne, w szczególności dotyczące sposobu przeliczania złotych na franki szwajcarskie. Obecnie prowadzone jest postępowanie przed Sądem Okręgowym … w sprawie sygn. akt … o uznanie umowy kredytu za nieważną w całości oraz o zwrot wszystkich wpłat dokonanych w trakcie spłaty kredytu oraz o zwrot ustawowych odsetek za opóźnienie.
Otrzymała Pani z banku propozycję zawarcia ugody przed sądem celem polubownego rozstrzygnięcia sporu dotyczącego niedozwolonego charakteru postanowień umowy kredytowej.
Projekt ugody zawiera następujące zapisy:
„5. Bank zwalnia Kredytobiorcę z długu (umarza zadłużenie Kredytobiorcy) w zakresie kwoty 75 998,84 PLN obejmującej:
1) kapitał 71 229,67 PLN,
2) odsetki od należności regularnych 4 769,17 PLN,
3) odsetki od zadłużenia przeterminowanego 0,00 PLN, a Kredytobiorca wyraża zgodę na zwolnienie”.
Złoży Pani oświadczenie do banku, że kredyt został zaciągnięty na realizację jednej inwestycji mieszkaniowej i przeznaczony na wydatki, o których mowa w art. 21 ust. 25 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych w całości. Nie korzystała Pani z zaniechania poboru podatku dochodowego od kwot umorzonych wierzytelności z tytułu kredytu mieszkaniowego lub pożyczki zaciągniętych na realizację innej niż ww. inwestycji mieszkaniowej.
Była Pani jedynym kredytobiorcą. Dokładny cel zaciągnięcia kredytu to zakup lokalu mieszkalnego położonego w miejscowości …. Zaciągnięty kredyt w całości został przeznaczony na cel wskazany w umowie kredytowej, tj. na zakup mieszkania. Jest Pani właścicielem lokalu mieszkalnego, na zakup którego zaciągnięto kredyt, od dnia 22 kwietnia 2004 r. Stan prawny ww. lokalu to: samodzielny lokal mieszkalny stanowiący odrębną własność zgodnie z aktem notarialnym. Miejsce położenia lokalu to …. Celem, na który zaciągnięto kredyt jest zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych: jednego gospodarstwa domowego. Ww. kredyt został zabezpieczony w postaci hipoteki ustanowionej na nieruchomości, tj. na pierwszym miejscu hipoteka zwykła z tytułu udzielonego kredytu i hipoteka kaucyjna z tytułu odsetek umownych i kosztów udzielonego kredytu, ustanowiona na rzecz Banku na finansowanej nieruchomości położonej ….
Umorzenie przez bank zadłużenia z tytułu kredytu będzie dotyczyło jedynego kredytobiorcy (Pani) i skutkowało wygaśnięciem zobowiązania wobec banku po Pani stronie. Stroną zawartej ugody będzie Bank ... i Pani. Ugoda będzie miała charakter ugody sądowej.
Podsumowując stwierdzam, że umorzona przez Bank kwota kredytu (kapitału i odsetek), na podstawie zawartej ugody z Bankiem, będzie stanowiła dla Pani przychód w rozumieniu art. 11 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, z tytułu nieodpłatnych świadczeń klasyfikowany do źródła, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9 w zw. z art. 20 ust. 1 ww. ustawy.
W stosunku do tego przychodu związanego z umorzeniem wierzytelności (kapitału i odsetek) z tytułu kredytu hipotecznego zaciągniętego przez Panią w 2004 r. na nabycie lokalu mieszkalnego, zastosowanie znajdzie zaniechanie poboru podatku dochodowego od osób fizycznych na podstawie rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 11 marca 2022 r. w sprawie zaniechania poboru podatku dochodowego od niektórych dochodów (przychodów) związanych z kredytem hipotecznym udzielonym na cele mieszkaniowe. Spełnia Pani wszystkie przesłanki umożliwiające zastosowanie ww. zaniechania.
Wypłata kwoty nadpłaty
Ugoda – jako jeden z typów umów – regulowana jest przepisami Kodeksu cywilnego.
Zgodnie z art. 917 ustawy Kodeks cywilny:
Przez ugodę strony czynią sobie wzajemne ustępstwa w zakresie istniejącego między nimi stosunku prawnego w tym celu, aby uchylić niepewność co do roszczeń wynikających z tego stosunku lub zapewnić ich wykonanie albo by uchylić spór istniejący lub mogący powstać.
Powołana definicja ugody pozwala wyróżnić elementy konstrukcyjne tej instytucji. Po pierwsze, zauważyć należy, że umowa ta może być zawarta wyłącznie w sytuacji, gdy między stronami stosunku prawnego istnieje niepewność albo spór, co do roszczeń wynikających z tego stosunku. Po drugie, celem zawarcia ugody jest uchylenie tej niepewności lub sporu. Wreszcie po trzecie, strony dążą do osiągnięcia celu przez wzajemne ustępstwa. Tak więc nieodłącznym elementem ugody są wzajemne ustępstwa stron. W literaturze przedmiotu podkreśla się, że z ustępstwem mamy do czynienia, gdy ktoś rezygnuje z jakiegoś warunku, wymagania, zmniejsza swoje żądania czy też odstępuje od nich. Ustępstwa mogą polegać m.in. na zrzeczeniu się uprawnień czy też zarzutów, zaciąganiu zobowiązań, obniżeniu świadczenia itp.
Zarówno w doktrynie jak i w orzecznictwie podkreśla się szczególną przyczynę prawną ugody. Oznacza to, że ugoda nie tworzy nowego stosunku prawnego, a jedynie odnosi się do istniejącego stosunku prawnego stanowiącego podstawę powództwa, a tym samym podstawę zawarcia ugody.
W doktrynie prezentowany jest również pogląd, zgodnie z którym kauzalność ugody przejawia się w określeniu zarzutów, którymi mogą się posłużyć strony po zawarciu ugody. Tak więc ugoda jest czynnością, realizowaną w drodze wzajemnych ustępstw stron, zmierzającą do uchylenia niepewności co do roszczeń wynikających z tego stosunku lub zapewnienia ich wykonania albo uchylenia sporu istniejącego lub mogącego powstać.
Instytucja kredytu została natomiast uregulowana przepisami ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1646 ze zm.).
Zgodnie z treścią art. 69 ust. 1 ww. ustawy:
Przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu.
Jak już wcześniej wskazałem, otrzymanie kredytu i jego spłata na warunkach przewidzianych w umowie kredytowej są obojętne podatkowo. Przychód po stronie kredytobiorcy pojawia się w przypadku, kiedy dochodzi do umorzenia kredytu, jego części lub odsetek. Wtedy bowiem kredytobiorca osiąga konkretne przysporzenie majątkowe (przychód w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych).
Opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych podlega – co do zasady – każdy dochód osiągnięty przez osobę fizyczną.
Skutki podatkowe zwrotu przez Bank kwoty nadpłaty
W opisie sprawy wskazała Pani, że wypłata kwoty w wysokości 104 663,18 zł, którą bank Pani zwróci jest różnicą między łączną kwotą spłat w PLN a kwotą wypłaconego kredytu. Wypłacona kwota będzie zwrotem środków, które zostały wpłacone przez Panią do banku tytułem spłaty kapitału, odsetek (rat kapitałowo-odsetkowych) i innych opłat związanych z kredytem, a które w wyniku ponownego przeliczenia zobowiązań kredytowych według kursu waluty przyjętego w ugodzie zostaną uznane za nadpłatę kredytu nienależną bankowi. Ww. kwota będzie mieściła się w kwocie wpłacanej do banku tytułem spłaty zadłużenia na rzecz Banku.
W przypadku zwrotu wcześniej wpłacanych środków pieniężnych – taka operacja nie spełnia celu przychodu jakim jest zwiększenie majątku podatnika – ani poprzez zwiększenie aktywów ani poprzez zmniejszenie jego pasywów. Po stronie kredytobiorcy nie dochodzi do powstania przysporzenia majątkowego, bowiem otrzymuje on z powrotem zwrot swoich własnych środków, które wcześniej wpłacił tytułem spłaty zaciągniętego kredytu. Taka wypłata będzie więc dla kredytobiorcy neutralna podatkowo – po jego stronie nie powstanie przychód w rozumieniu przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym.
Skoro więc w wyniku wzajemnych potrąceń wierzytelności otrzyma Pani od Banku zwrot środków stanowiących nadpłatę kredytu nienależną bankowi, to otrzymany przez Panią zwrot nie będzie stanowił przychodu w rozumieniu art. 11 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, klasyfikowanego do źródła, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9 w zw. z art. 20 ust. 1 ww. ustawy i nie będzie podlegał opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych. Wobec tego, nie będzie Pani zobowiązana do zapłaty podatku dochodowego od osób fizycznych z tego tytułu.
Wypłacone przez bank odsetki za opóźnienie
W złożonym wniosku Pani wątpliwości dotyczą również kwestii opodatkowania wypłaconych przez bank odsetek ustawowych za opóźnienie.
Wskazuję, że różnego rodzaju świadczenia, w tym m.in. odszkodowania, zadośćuczynienia oraz odsetki za zwłokę w wypłacie tychże świadczeń stanowią – co do zasady – przychód w rozumieniu cytowanego wyżej art. 11 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Nie oznacza to jednak, że wszystkie świadczenia z ww. tytułów są opodatkowane. Niektóre z nich, wymienione w katalogu zwolnień przedmiotowych określonym w art. 21 ust. 1 ww. ustawy, korzystają ze zwolnienia od podatku dochodowego.
Wyjaśnić zatem należy, że instytucję prawną odsetek za zwłokę reguluje art. 481 § 1 i § 2 ustawy Kodeks cywilny:
§ 1. Jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.
§ 2. Jeżeli stopa odsetek za opóźnienie nie była oznaczona, należą się odsetki ustawowe za opóźnienie w wysokości równej sumie stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i 5,5 punktów procentowych. Jednakże gdy wierzytelność jest oprocentowana według stopy wyższej, wierzyciel może żądać odsetek za opóźnienie według tej wyższej stopy.
Nie każde odsetki otrzymane przez osoby fizyczne podlegają opodatkowaniu. Ustawodawca przewidział w niektórych sytuacjach w odniesieniu do odsetek możliwość zwolnienia od podatku dochodowego. Takie zwolnienie przysługuje tylko wówczas, gdy przepis omawianej ustawy zawiera w tym przedmiocie wyraźne postanowienie.
Zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 95b ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:
Wolne od podatku dochodowego są odsetki z tytułu nieterminowej wypłaty należności niepodlegających opodatkowaniu podatkiem dochodowym, wolnych od podatku dochodowego lub od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku.
Jak wynika z brzmienia tego przepisu zwolnienie to obejmuje tylko takie odsetki, które spełniają równocześnie dwa warunki:
1) są naliczane z tytułu nieterminowej wypłaty należności,
2) świadczenia, od których są naliczane nie podlegają opodatkowaniu podatkiem dochodowym, są wolne od podatku dochodowego lub na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano od nich poboru podatku.
Wobec powyższego, wypłacone Pani odsetki ustawowe za opóźnienie, będą stanowiły dla Pani przychód z innych źródeł stosownie do art. 10 ust. 1 pkt 9 w zw. z art. 20 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Jednakże w związku z tym, że jak wskazano ww. kwota (nadpłata), którą bank Pani wypłaci nie będzie podlegała opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, to wypłacone Pani odsetki będą korzystać ze zwolnienia z opodatkowania na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 95b ww. ustawy.
Pani stanowisko dotyczące wypłaconych przez bank odsetek za opóźnienie uznano za prawidłowe, gdyż wskazała Pani, że zwrócona przez bank kwota stanowiąca połowę odsetek ustawowych za opóźnienie jest zwolniona z ustawy o PIT oraz odsetki otrzymane przez Panią odpowiadają odsetkom, o których mowa w art. 21 ust. 1 pkt 95b ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Zwrot kosztów zastępstwa procesowego
Zgodnie z art. 98 § 1, § 2, § 3, § 4 ustawy z 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1568 ze zm.):
§ 1. Strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu).
§ 2. Do niezbędnych kosztów procesu prowadzonego przez stronę osobiście lub przez pełnomocnika, który nie jest adwokatem, radcą prawnym lub rzecznikiem patentowym, zalicza się poniesione przez nią koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony lub jej pełnomocnika oraz równowartość zarobku utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie. Równowartość utraconego zarobku nie może przekraczać wynagrodzenia jednego adwokata wykonującego zawód w siedzibie sądu prowadzącego postępowanie.
§ 3. Do niezbędnych kosztów procesu strony reprezentowanej przez adwokata zalicza się wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony.
§ 4. Wysokość kosztów sądowych, zasady zwrotu utraconego zarobku lub dochodu oraz kosztów stawiennictwa strony w sądzie, a także wynagrodzenie adwokata, radcy prawnego i rzecznika patentowego regulują odrębne przepisy.
Jak wynika z powyższych przepisów, koszty procesu (w tym zastępstwa procesowego) mają charakter zwrotu wydatków poniesionych przez powoda. Zwrot ten nie rodzi więc obowiązku podatkowego w świetle przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, o ile kwota zasądzona tytułem zwrotu kosztów postępowania nie przewyższa faktycznie poniesionych przez powoda wydatków.
W tym miejscu wyjaśniam, że zgodnie z przepisem art. 95 § 1 i 2 ustawy Kodeks cywilny:
Z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych albo wynikających z właściwości czynności prawnej, można dokonać czynności prawnej przez przedstawiciela. Czynność prawna dokonana przez przedstawiciela w granicach umocowania pociąga za sobą skutki bezpośrednio dla reprezentowanego.
Na podstawie art. 96 ww. ustawy:
Umocowanie do działania w cudzym imieniu może opierać się na ustawie (przedstawicielstwo ustawowe) albo na oświadczeniu reprezentowanego (pełnomocnictwo).
Mając na względzie cytowane wyżej przepisy stwierdzam, że skutki podatkowe związane ze zwrotem kosztów zastępstwa procesowego należy odnosić bezpośrednio do Kredytobiorcy niezależnie od dalszych rozliczeń pomiędzy Kredytobiorcą, a pełnomocnikiem.
Nie ma zatem znaczenia, czy „technicznie” zwrot kosztów został przelany na Pani konto, czy od razu na konto pełnomocnika prowadzącego Pani sprawę. Dla celów podatkowych otrzymana kwota tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego jest obojętna podatkowo.
Zatem, w odniesieniu do zwrotu połowy kosztów zastępstwa procesowego w wysokości 5 400 zł, które Bank zobowiązał się zwrócić, zwrot ten nie będzie stanowił przysporzenia majątkowego i nie będzie podlegał opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, ponieważ w związku z dokonanym zwrotem kosztów zastępstwa procesowego nie wystąpi po Pani stronie realne przysporzenie majątkowe.
Mając na uwadze powyższe, stwierdzam, że zwrot połowy kosztów zastępstwa procesowego w ramach zawartej z Bankiem ugody nie spowoduje powstania u Pani przychodu, w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, o ile zwrócona przez Bank kwota nie będzie przewyższała faktycznie poniesionych przez Panią wydatków z tego tytułu. W takiej sytuacji zwrot ten nie będzie stanowił po Pani stronie przysporzenia, wzrostu Pani majątku.
Pieniądze te nie będą Pani przychodem w rozumieniu art. 11 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, klasyfikowanym do źródła, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9 w zw. z art. 20 ust. 1 ww. ustawy i nie będą podlegały opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, w związku z tym nie będzie Pani zobowiązana do zapłaty podatku dochodowego z tego tytułu.
Pani stanowisko dotyczące zwrotu kosztów zastępstwa procesowego uznano za prawidłowe, mimo wskazania, że zwrócona przez bank kwota stanowiąca połowę kosztów zastępstwa procesowego jest zwolniona z ustawy o PIT. Natomiast, jak wskazano wyżej, otrzymany przez Panią zwrot połowy kosztów zastępstwa procesowego nie spowoduje powstania przychodu podlegającego opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych. W konsekwencji, taki przychód nie korzysta ze zwolnienia od opodatkowania, skoro jego uzyskanie nie podlega przepisom ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Dodatkowe informacje
Informacja o zakresie rozstrzygnięcia
Interpretacja dotyczy zdarzenia przyszłego, które Pani przedstawiła i stanu prawnego, który obowiązuje w dniu wydania interpretacji.
Wskazać należy, że pojęcie zwolnienia od podatku dochodowego od osób fizycznych oraz niepodleganie opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, to pojęcia które nie są tożsame, choć w obydwu przypadkach skutkiem jest niepowstanie obowiązku zapłaty podatku. W przypadku zwolnienia podatkowego mamy do czynienia z objęciem danej kategorii sytuacji zakresem danego podatku, która jest jednak wyeliminowana z opodatkowania na podstawie wyraźnego przepisu wprowadzającego takie zwolnienie. Natomiast w razie niepodlegania podatkowi, te sytuacje nie są w ogóle objęte danym podatkiem.
Interpretacja dotyczy tylko sprawy będącej przedmiotem wniosku w kontekście zadanego pytania, natomiast nie rozstrzyga innych kwestii wynikających z opisu zdarzenia, które nie były przedmiotem pytania i własnego stanowiska w sprawie oceny prawnej.
Organ podkreśla, że procedura wydawania indywidualnych interpretacji przepisów prawa podatkowego nie podlega regułom przewidzianym dla postępowania podatkowego, czy kontrolnego. Organ wydający interpretacje opiera się wyłącznie na opisie stanu faktycznego lub zdarzenia przyszłego przedstawionego we wniosku. Postępowanie w sprawie wydania interpretacji indywidualnej ma na celu wyjaśnienie wątpliwości co do sposobu zastosowania przepisów prawa podatkowego materialnego do określonego stanu faktycznego lub zdarzenia przyszłego. Przedmiotem interpretacji wydanej na podstawie art. 14b ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 111 ze zm.) jest sam przepis prawa. Rolą postępowania w sprawie wydania indywidualnej interpretacji przepisów podatkowych nie jest ustalanie stanu faktycznego (zdarzenia przyszłego), stanowi to bowiem domenę ewentualnego postępowania podatkowego. To na podatniku ciąży obowiązek udowodnienia w toku tego postępowania okoliczności faktycznych, z których wywodzi on dla siebie korzystne skutki prawne.
Ponadto wskazuję, że wydając interpretacje indywidualne nie weryfikuję kwot i obliczeń. Zgodnie bowiem z zasadą samoopodatkowania, obowiązującą w polskim systemie podatkowym, na podatniku spoczywa obowiązek określenia podstawy opodatkowania, a prawidłowość takiego obliczenia podlega weryfikacji przez organ podatkowy w postępowaniu podatkowym.
Pouczenie o funkcji ochronnej interpretacji
· Funkcję ochronną interpretacji indywidualnych określają przepisy art. 14k-14nb ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 111 ze zm.). Interpretacja będzie mogła pełnić funkcję ochronną, jeśli Pani sytuacja będzie zgodna (tożsama) z opisem stanu faktycznego i zastosuje się Pani do interpretacji.
· Zgodnie z art. 14na § 1 Ordynacji podatkowej:
Przepisów art. 14k-14n Ordynacji podatkowej nie stosuje się, jeśli stan faktyczny lub zdarzenie przyszłe będące przedmiotem interpretacji indywidualnej jest elementem czynności, które są przedmiotem decyzji wydanej:
1) z zastosowaniem art. 119a;
2) w związku z wystąpieniem nadużycia prawa, o którym mowa w art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług;
3) z zastosowaniem środków ograniczających umowne korzyści.
· Zgodnie z art. 14na § 2 Ordynacji podatkowej:
Przepisów art. 14k-14n nie stosuje się, jeżeli korzyść podatkowa, stwierdzona w decyzjach wymienionych w § 1, jest skutkiem zastosowania się do utrwalonej praktyki interpretacyjnej, interpretacji ogólnej lub objaśnień podatkowych.
Pouczenie o prawie do wniesienia skargi na interpretację
Ma Pani prawo do zaskarżenia tej interpretacji indywidualnej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego …. Zasady zaskarżania interpretacji indywidualnych reguluje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej jako „PPSA”).
Skargę do Sądu wnosi się za pośrednictwem Dyrektora KIS (art. 54 § 1 PPSA). Skargę należy wnieść w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia interpretacji indywidualnej (art. 53 § 1 PPSA):
· w formie papierowej, w dwóch egzemplarzach (oryginał i odpis) na adres: Krajowa Informacja Skarbowa, ul. Warszawska 5, 43-300 Bielsko-Biała (art. 47 § 1 PPSA), albo
· w formie dokumentu elektronicznego, w jednym egzemplarzu (bez odpisu), na adres Krajowej Informacji Skarbowej na platformie ePUAP: /KIS/wnioski albo /KIS/SkrytkaESP (art. 47 § 3 i art. 54 § 1a PPSA).
Skarga na interpretację indywidualną może opierać się wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 57a PPSA).
Podstawa prawna dla wydania interpretacji
Podstawą prawną dla wydania tej interpretacji jest art. 13 § 2a oraz art. 14b § 1 Ordynacji podatkowej.
QuickMap AI przeszukuje 2,87 mln dokumentów podatkowych i zwraca dopasowane orzeczenia z analizą linii orzeczniczej.
Wypróbuj za darmo