Interpretacja 0113-KDIPT2-2.4011.1098.2025.2.DA

Interpretacja indywidualna – stanowisko w części prawidłowe i w części nieprawidłowe

Szanowna Pani,

stwierdzam, że Pani stanowisko w sprawie oceny skutków podatkowych opisanego zdarzenia przyszłego w podatku dochodowym od osób fizycznych jest nieprawidłowe w zakresie możliwości skorzystania z zaniechania poboru podatku dochodowego z tytułu umorzenia kredytu w części, w jakiej został on zaciągnięty na refinansowanie poniesionych wydatków związanych z zakupem lokalu mieszkalnego oraz prawidłowe w pozostałym zakresie.

Zakres wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej

8 grudnia 2025 r. wpłynął Pani wniosek z 8 grudnia 2025 r. o wydanie interpretacji indywidualnej, który dotyczy podatku dochodowego od osób fizycznych. Uzupełniła go Pani pismem z 29 stycznia 2026 r. (data wpływu 29 stycznia 2026 r.) – w odpowiedzi na wezwanie.

Treść wniosku jest następująca:

Opis zdarzenia przyszłego

W 2008 r. Wnioskodawczyni wraz z mężem, których łączy ustawowa wspólność majątkowa (art. 31 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), nabyli mieszkanie stanowiące spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego, z zamiarem zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych. W lokalu tym Wnioskodawczyni i Jej mąż nie zamieszkali; zamieszkała w nim natomiast siostra Wnioskodawczyni. Obecnie Wnioskodawczyni wraz z mężem wynajmują ww. mieszkanie.

Z uwagi na brak wystarczających środków na zakup mieszkania położonego w … przy ul. … m. …, Wnioskodawczyni wraz z mężem wystąpili do banku o udzielenie kredytu. Właścicielami mieszkania są Wnioskodawczyni i Jej mąż. Akt notarialny dokumentujący zakup lokalu został zawarty w 2008 r.

W dniu … kwietnia 2008 r. doszło do zawarcia miedzy Wnioskodawczynią i Jej mężem a ... Spółka Akcyjna Oddział w Polsce z siedzibą w …, którego następcą prawnym jest … w … prowadzący w Polsce działalność gospodarczą w ramach oddziału … (Spółka Akcyjna) Oddział w Polsce z siedzibą w … (dalej: „Bank”) − umowy kredytu (dalej: „Umowa”).

Bank udzielił Wnioskodawczyni i Jej mężowi kredytu w kwocie 232 000 PLN indeksowanego do CHF (§ 2 ust. 1 Umowy). Kredyt został przeznaczony na zakup lokalu mieszkalnego na rynku wtórnym i refinansowanie poniesionych wydatków na cele mieszkaniowe (§ 2 ust. 2 Umowy).

Kredyt został oprocentowany według zmiennej stopy procentowej, która na dzień sporządzenia Umowy wynosiła 4,24833 % w stosunku rocznym, co stanowiło sumę stopy referencyjnej LIBOR 3M (CHF) oraz stałej marży Banku w wysokości 1,35 punktów procentowych (§ 3 ust. 1 i 2 Umowy).

Wypłata kredytu nastąpiła jednorazowo (§ 5 ust. 1 Umowy). Spłata kredytu wraz odsetkami została ustalona na 480 miesięcznych rat równych (§ 6 ust. 2 i 4 Umowy).

Integralną część Umowy stanowił Regulamin (§ 1 ust. 2 Umowy).

W dniu 16 lipca 2012 r. Strony zawarły Aneks nr 1 do ww. Umowy, na mocy którego Bank zapewnił kredytobiorcom możliwość dokonywania spłaty kredytu w walucie obcej CHF, do której kredyt jest indeksowany.

Wnioskodawczyni wraz z mężem, jako kredytobiorcy ponoszą solidarną odpowiedzialność za zobowiązania wynikające z Umowy. Kredyt został zabezpieczony poprzez ustanowienie hipoteki na nieruchomości, na zakup której Wnioskodawczyni i Jej mężowi został udzielony kredyt hipoteczny.

Wnioskodawczyni wraz z mężem wystąpili przeciwko Bankowi do Sądu z pozwem z dnia 16 września 2025 r. o ustalenie i zapłatę.

Następnie, Bank zaproponował Wnioskodawczyni i Jej mężowi zawarcie ugody. Obecnie prowadzone są pomiędzy Stronami negocjacje warunków ugody. Na obecne ustalenia Stron w zakresie ugody składają się:

Zamiarem Stron jest polubownie rozstrzygnąć spór między Stronami w zakresie wzajemnie przysługujących Stronom roszczeń oraz uchylić niepewność co do roszczeń Stron, związanych z zawarciem i wykonywaniem Umowy przez przyjęte w ugodzie rozwiązania, w tym dokonanie wzajemnych rozliczeń, a w konsekwencji tego zakończenie Umowy oraz powstałych sporów w sposób definitywny i bez żadnych dalszych roszczeń którejkolwiek Strony.

W związku z zawarciem i wykonaniem postanowień ugody, Strony zgodnie ustalają, że nie będą dochodzić w przyszłości od siebie wzajemnie roszczeń związanych z zawarciem i wykonywaniem Umowy i zrzekają się wzajemnie wszelkich roszczeń z tego wynikających wykraczających poza zakres objęty ugodą.

Bank dokona umorzenia kredytu w określonej kwocie (około 311 397,11 PLN) oraz dodatkowo w ramach ugody dokona zwrotu na rzecz Wnioskodawczyni i Jej męża rat kapitałowo-odsetkowych w określonej ugodą kwocie (około 10 000 PLN), ponadto dokona zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w kwocie 10 800 PLN (100% stawki minimalnej), która to kwota nie przekracza maksymalnych kosztów zastępstwa procesowego możliwych do zasądzenia na podstawie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.

W ugodzie nie zostanie stwierdzona nieważność umowy kredytu.

Powyższa ugoda nie została jeszcze zawarta i jest przez Strony negocjowana. Tym samym, kwoty wskazane w propozycjach ugodowych przez strony mogą ulec zmianie.

Termin podpisania ugody nie został jeszcze ustalony.

Na przedmiotowej nieruchomości nie była i nie jest prowadzona działalność gospodarcza.

Wnioskodawczyni nigdy wcześniej nie korzystała z zaniechania poboru podatku od kwot umorzonych wierzytelności z tytułu kredytu mieszkaniowego zaciągniętego na realizację innej inwestycji mieszkaniowej.

Podmiot udzielający ww. kredyt jest podmiotem, którego działalność podlega nadzorowi państwowego organu nadzoru nad rynkiem finansowym, uprawnionymi do udzielania kredytów na podstawie odrębnych ustaw regulujących zasady funkcjonowania takich podmiotów.

W uzupełnieniu wniosku wskazano:

Na pytanie Organu o treści: „czy z umowy kredytu zaciągniętego … kwietnia 2008 r. wprost wynika, że kredyt ten został zaciągnięty na cele mieszkaniowe, o których mowa w art. 21 ust. 25 pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 163 ze zm.)”, Wnioskodawczyni wskazała:

„§ 2 ust. 2 Umowy kredytu stanowi: „Kredyt przeznaczony jest na zakup lokalu mieszkalnego na rynku wtórnym, refinansowanie poniesionych wydatków na cele mieszkaniowe”.

§ 2 ust. 5 Umowy kredytu stanowi: „Przedmiot finansowania stanowi: kategoria: spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego, adres: …, ul. …, nr …, nr lokalu …, Sąd Rejonowy: …, … Wydział Ksiąg Wieczystych, KW nr …”.

Kredyt jest kredytem hipotecznym zaciągniętym na cele mieszkaniowe, o których mowa w art. 21 ust. 25 pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.”.

Na pytanie Organu o treści: „jaki cel zaciągnięcia wskazanego we wniosku kredytu został wpisany w umowie kredytowej zawartej z bankiem”, Wnioskodawczyni wskazała:

„§ 2 ust. 2 Umowy kredytu stanowi: „Kredyt przeznaczony jest na zakup lokalu mieszkalnego na rynku wtórnym, refinansowanie poniesionych wydatków na cele mieszkaniowe”.

§ 2 ust. 5 Umowy kredytu stanowi: „Przedmiot finansowania stanowi: kategoria: spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego, adres: …, ul. …, nr …, nr lokalu …, Sąd Rejonowy: …, … Wydział Ksiąg Wieczystych, KW nr …”.

Kredyt, o którym mowa we wniosku, został w całości przeznaczony na cele wskazane w umowie kredytowej.

Na pytanie Organu o treści: „co należy rozumieć pod pojęciem „refinansowanie poniesionych wydatków na cele mieszkaniowe” oraz wskazać jakie wydatki poniesione przez Panią ze środków własnych były refinansowane ww. kredytem”, Wnioskodawczyni wskazała: „Pod pojęciem „refinansowanie poniesionych wydatków na cele mieszkaniowe” należy rozumieć zwrot przez bank środków, które kredytobiorca wcześniej sam przeznaczył na zakup lokalu mieszkalnego. Obejmuje to w szczególności refinansowanie wcześniejszego wkładu gotówkowego, czyli części ceny mieszkania zapłaconej przed uzyskaniem kredytu.

W niniejszej sprawie Wnioskodawczyni wraz z mężem uiścili na rzecz sprzedającej kwotę 10 000 zł tytułem zapłaty części ceny lokalu mieszkalnego - jako wkład gotówkowy. Wydatek ten został następnie zrefinansowany przez bank w ramach udzielonego kredytu hipotecznego. Pozostała część ceny, tj. 222 000 zł, została zapłacona sprzedającej bezpośrednio z środków kredytu bankowego.

Powyższe m.in. wynika z § 3 Aktu Notarialnego sporządzonego dnia 11.04.2008 Repertorium A numer … „Umowa sprzedaży” - „…cała cena sprzedaży, to jest kwota 232.000,00 zł (dwieście trzydzieści dwa tysiące złotych) płatna jest w następujący sposób:

·      kwota 10.000,00 zł (dziesięć tysięcy złotych) została zapłacona przez kupujących, przed podpisaniem umowy, co (…) potwierdza i odbiór pieniędzy niniejszym aktem kwituje,

·      resztę ceny, to jest kwotę 222.000,00 zł (dwieście dwadzieścia dwa tysiące złotych) kupujący oświadczają, iż zobowiązują się zapłacić z kredytu bankowego w terminie do dnia trzydziestego kwietnia dwa tysiące ósmego roku (30-04-2008) na numer rachunku bankowego wskazany przez sprzedającą: (…)”.”

Data nabycia spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego położonego w …, zakupionego ze środków uzyskanych z ww. kredytu to akt notarialny sporządzony w dniu 11 kwietnia 2008 r., Repertorium A numer … „Umowa sprzedaży”.

Przedmiotowy kredyt został zaciągnięty na realizację jednej inwestycji mieszkaniowej.

Celem inwestycji mieszkaniowej, na którą zaciągnięty został ww. kredyt jest zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych jednego gospodarstwa domowego.

Strony planują zawarcie ugody w 2026 r. W przypadku jej zawarcia Stronami będą: z jednej strony Bank (działający przez pełnomocnika), a z drugiej strony Wnioskodawczyni wraz z mężem. Ugoda z Bankiem zostanie zawarta na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego, w szczególności art. 917 K.c., zgodnie z którym ugoda polega na wzajemnych ustępstwach stron w celu zakończenia istniejącego sporu lub zapobieżenia powstaniu sporu przyszłego. Dodatkową podstawę prawną stanowią przepisy dotyczące zobowiązań i umów, w tym art. 69 ustawy – Prawo bankowe, regulujący umowę kredytu.

Umorzenie przez Bank kwoty kredytu będzie skutkowało wygaśnięciem zobowiązania wobec Banku w całości po stronie każdego ze współkredytobiorców odpowiadających solidarnie za dług.

W ramach ugody z Bankiem nastąpi „przewalutowanie” przedmiotowego kredytu.

Na pytanie Organu o treści: „co składa się na kwotę, w stosunku do której zostanie Pani zwolniona z długu, tj. czy będzie to: kwota kapitału, kwota odsetek skapitalizowanych, kwota tzw. odsetek karnych (odsetek od zadłużenia przeterminowanego), prowizje, opłaty, koszty usług dodatkowych – w szczególności ubezpieczeń. Jeżeli w skład ww. kwoty wchodziła kwota odsetek karnych (odsetek od zadłużenia przeterminowanego), to czy w zawartej umowie kredytu określone zostały jednoznacznie, wiążące dla stron umowy, zasady naliczenia takich odsetek.

Proszę o udzielenie jednoznacznej odpowiedzi na to pytanie, wybierając spośród wyżej wskazanych kwot”, Wnioskodawczyni wskazała: „Kwota kapitału”.

Dokonane spłaty rat kapitałowo-odsetkowych związanych z ww. kredytem przewyższają wysokość kredytu zaciągniętego w 2008 r.

Kwota dodatkowa (około 10 000 zł), którą Bank wypłaci Wnioskodawczyni po podpisaniu ugody, najprawdopodobniej stanowi różnicę pomiędzy świadczeniami spełnionymi przez klienta (Wnioskodawczynię i Jej męża), tj. tytułem rat kapitałowo-odsetkowych oraz składek na poczet ubezpieczenia, a świadczeniem Banku w postaci wypłaty kapitału kredytu. W dotychczasowej propozycji przedstawionej przez Bank nie uwzględniono szczegółowego wyliczenia - wskazano jedynie zbiorcze kwoty, bez rozbicia na poszczególne elementy.

Kwota dodatkowa (około 10 000 zł), którą Bank wypłaci w wyniku zawarcia ugody, stanowi zwrot środków uprzednio spłaconych do Banku.

Kwota dodatkowa (około 10 000 zł), która zostanie wypłacona przez Bank, stanowi zwrot środków, które zostały wpłacone do Banku tytułem spłaty kapitału, odsetek (rat kapitałowo-odsetkowych) i innych opłat związanych z kredytem, a które w wyniku ponownego przeliczenia zobowiązań kredytowych według kursu waluty przyjętego w ugodzie stały się nienależne Bankowi.

Zaproponowana w ugodzie kwota dodatkowa w wysokości około 10 000 zł nie stanowi przysporzenia ponad kwoty uiszczane tytułem spłaty przedmiotowego kredytu.

Zaproponowana w ugodzie kwota dodatkowa w wysokości około 10 000 zł nie jest wynagrodzeniem za odstąpienie od dochodzenia roszczeń wobec Banku na drodze sądowej.

Kwota 10 800 zł stanowiąca zwrot kosztów zastępstwa procesowego, którą Bank jest zobowiązany zwrócić na podstawie ugody jest równa kwocie poniesionych opłat i nie przewyższa faktycznie poniesionych wydatków z tego tytułu.

Pytania

Czy przysługuje Wnioskodawczyni zwolnienie z podatku dochodowego od osób fizycznych od kwoty umorzonej na podstawie rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 11 marca 2022 r. w sprawie zaniechania poboru podatku dochodowego od niektórych dochodów (przychodów) związanych z kredytem udzielonym na cele mieszkaniowe?

Czy w związku z wypłatą przez Bank kwoty dodatkowej w wykonaniu ugody mającej na celu zakończenie sporu dotyczącego kredytu waloryzowanego do franka szwajcarskiego powstanie po stronie Wnioskodawczyni przychód i będzie Ona zobowiązana do zapłaty podatku dochodowego od osób fizycznych od danej kwoty dodatkowej?

Czy w wyniku zawarcia pomiędzy Wnioskodawczynią i Jej mężem a Bankiem opisanej we wniosku ugody i wypłatą przez Bank określonej ugodą kwoty stanowiącej zwrot kosztów zastępstwa procesowego będzie skutkowało dla Wnioskodawczyni powstaniem przychodu do opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych?

Pani stanowisko w sprawie

Ad 1

W ocenie Wnioskodawczyni, do uzyskanego przychodu związanego z umorzeniem z tytułu kredytu hipotecznego, o którym mowa we wniosku, zastosowanie znajdzie zaniechanie poboru podatku dochodowego od osób fizycznych na podstawie rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 11 marca 2022 r. w sprawie zaniechania poboru podatku dochodowego od niektórych dochodów (przychodów) związanych z kredytem hipotecznym udzielonym na cele mieszkaniowe.

Wnioskodawczyni nie będzie zobowiązana płacić podatku dochodowego od osób fizycznych, niezależnie od tego, czy Bank wystawi na rzecz Wnioskodawczyni PIT-11.

Ponadto, w ocenie Wnioskodawczyni, dalsze ponad 20 lat spłacania kredytu przez Wnioskodawczynię zostanie umorzone. Zawarcie ugody z Bankiem spowoduje, że kwota około 311 397,11 PLN zostanie umorzona, zaś umowa de facto zostanie zakończona. Bowiem zamiarem Stron (Wnioskodawczyni, Jej męża i Banku) jest polubownie rozstrzygnąć spór między stronami w zakresie wzajemnie przysługujących Stronom roszczeń oraz uchylić niepewność co do roszczeń Stron, związanych z zawarciem i wykonywaniem umowy przez przyjęte w ugodzie rozwiązania, w tym dokonanie wzajemnych rozliczeń, a w konsekwencji tego zakończenie Umowy oraz powstałych sporów w sposób definitywny i bez żadnych dalszych roszczeń którejkolwiek Strony. W związku z zawarciem i wykonaniem postanowień ugody, Strony zgodnie ustalą, że nie będą dochodzić w przyszłości od siebie wzajemnie roszczeń związanych z zawarciem i wykonywaniem Umowy i zrzekają się wzajemnie wszelkich roszczeń z tego wynikających wykraczających poza zakres objęty ugodą.

Zgodnie z § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 11 marca 2022 r. w sprawie zaniechania poboru podatku dochodowego od niektórych dochodów (przychodów) związanych z kredytem udzielonym na cele mieszkaniowe, zaniechaniu poboru podatku podlegają kwoty umorzeń: kredytów mieszkaniowych, udzielonych podatnikom przez banki i SKOK, przeznaczonych na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych podatnika.

Kredyt został zaciągnięty na zakup lokalu mieszkalnego stanowiącego spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu. Zakup nieruchomości mieszkalnej jest klasycznym przykładem finansowania własnych celów mieszkaniowych, zgodnie z ugruntowaną linią interpretacji.

W momencie zaciągania kredytu Wnioskodawczyni miała zamiar wykorzystać mieszkanie w przyszłości dla zaspokojenia własnych potrzeb mieszkaniowych, co wynika z: charakteru nabywanej nieruchomości (lokal mieszkalny), braku jakiegokolwiek zamiaru inwestycyjnego, jednolitej praktyki – zaciąganie kredytu mieszkaniowego zawsze służyło realizacji potrzeb mieszkaniowych rodziny.

Zamiar zaspokojenia własnych potrzeb mieszkaniowych nie wymaga natychmiastowego zamieszkania – potwierdza to utrwalona linia interpretacyjna (m.in. interpretacje: 0113-KDIPT2-2.4011.490.2021.2.AKU, 0115-KDIT2-1.4011.475.2020.1.MN). Organy podkreślają, że o celu mieszkaniowym decyduje cel zaciągnięcia kredytu, nie późniejsze losowe zdarzenia.

Wnioskodawczyni czasowo udostępniła mieszkanie siostrze, co: miało charakter pomocy rodzinnej, nie było planowane w chwili zakupu lokalu, nie powodowało zmiany kwalifikacji kredytu ani jego celu.

W orzecznictwie organów podatkowych przyjmuje się, że czasowe udostępnienie lokalu osobom bliskim nie przekreśla charakteru mieszkaniowego, jeżeli: podatnik nie nabywa nieruchomości w celach zarobkowych, nie prowadzi działalności najmu, nie osiąga przychodów z tego tytułu.

Wnioskodawczyni nie czerpała z tytułu zamieszkiwania siostry żadnych korzyści finansowych – lokal nie był źródłem przychodu.

Rozporządzenie zostało wydane w celu wsparcia kredytobiorców i ma charakter wyjątkowy, stanowiący odstępstwo korzystne dla podatnika. Zgodnie z art. 2a Ordynacji podatkowej, wszelkie wątpliwości interpretacyjne należy rozstrzygać na korzyść podatnika.

Interpretacja zawężająca – uznająca, że czasowe udostępnienie lokalu siostrze pozbawia Wnioskodawczynię prawa do zwolnienia – pozostawałaby w sprzeczności z zasadą: proporcjonalności, równego traktowania, ochrony rodziny, prokonsumenckiego charakteru rozporządzenia.

Skoro kredyt został zaciągnięty na zakup lokalu mieszkalnego i nie służył działalności inwestycyjnej, spełnia przesłanki wskazane w rozporządzeniu.

W żadnym przepisie rozporządzenia nie wskazano, aby: podatnik musiał osobiście zamieszkiwać w nieruchomości, lokal musiał służyć wyłącznie jemu, czasowe udostępnienie osobie bliskiej wyłączało zwolnienie.

Warunkiem jest cel kredytu, a nie faktyczny sposób korzystania z lokalu.

Obecnie, Wnioskodawczyni spełnia przesłanki zwolnienia bowiem umorzenie kredytu: pochodzi od Banku (instytucji objętej rozporządzeniem), dotyczy kredytu hipotecznego mieszkaniowego, kredyt został zaciągnięty na własne cele mieszkaniowe, mieszkanie stanowi współwłasność Wnioskodawczyni i Jej męża, finansowanie nie miało charakteru inwestycyjnego, czasowe udostępnienie lokalu siostrze nie przekreśla kwalifikacji kredytu.

Zgodnie z treścią art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21, 52, 52a i 52c oraz dochodów, od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku.

W myśl art. 9 ust. 1a ww. ustawy, jeżeli podatnik uzyskuje dochody z więcej niż jednego źródła, przedmiotem opodatkowania w danym roku podatkowym jest, z zastrzeżeniem art. 25e, art. 29-30cb, art. 30da-30dh, art. 30e-30g, art. 30j-30p oraz art. 44 ust. 7e i 7f, suma dochodów ze wszystkich źródeł przychodów.

Stosownie do art. 9 ust. 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, dochodem ze źródła przychodów, jeżeli przepisy art. 23o, art. 23u, art. 24-24b, art. 24c, art. 24e, art. 30ca, art. 30da oraz art. 30f nie stanowią inaczej, jest nadwyżka sumy przychodów z tego źródła nad kosztami ich uzyskania osiągnięta w roku podatkowym. Jeżeli koszty uzyskania przekraczają sumę przychodów, różnica jest stratą ze źródła przychodów.

Jak stanowi art. 11 ust. 1 ww. ustawy, przychodami, z zastrzeżeniem art. 14-15, art. 17 ust. 1 pkt 6, 9, 10 w zakresie realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych, pkt 11, art. 19, art. 25b, art. 30ca, art. 30da i art. 30f, są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń.

Z przedstawionych przepisów wynika, że opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych podlega – co do zasady – każdy dochód osiągnięty przez osobę fizyczną. Zgodnie natomiast z definicją dochodu jest nim nadwyżka przychodów ze źródła nad kosztami jego uzyskania. Pojęciem pierwotnym dla dochodu jest więc pojęcie przychodu. Ten z kolei definiowany jest przez ustawodawcę, czemu dał wyraz w art. 11 ust. 1 ww. ustawy, jako otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń. Niemniej jednak z definicji tej wywieść można również, że za przychody podatkowe mogą być uznane tylko takie świadczenia, które są określonym przyrostem majątkowym (zarówno zwiększającym aktywa, jak i zmniejszającym pasywa) o charakterze definitywnym, niemające charakteru zwrotnego.

O uzyskaniu przychodu w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych można więc mówić w każdej sytuacji gdy podatnik – czy to na skutek otrzymania określonych wartości majątkowych (środków pieniężnych, świadczeń w naturze czy też innych nieodpłatnych świadczeń), czy też gdy na skutek określonego zdarzenia powodującego zmniejszenie jego zobowiązań wobec innych podmiotów – uzyskuje określone przysporzenie majątkowe.

Dla celów podatkowych przyjmuje się – co znajduje potwierdzenie w orzecznictwie – że pojęcie nieodpłatnego świadczenia, o którym mowa w art. 11 ust. 1 ww. ustawy, ma szerszy zakres niż w prawie cywilnym. Obejmuje ono bowiem wszystkie zjawiska gospodarcze i zdarzenia prawne, których następstwem jest uzyskanie korzyści kosztem innego podmiotu, lub te wszystkie zdarzenia prawne i zdarzenia gospodarcze, których skutkiem jest nieodpłatne, to jest niezwiązane z kosztami lub inną formą ekwiwalentu, przysporzenie majątku tej osobie, mające konkretny wymiar finansowy.

Stosownie do przepisów tej ustawy odrębnym źródłem przychodów są określone w art. 10 ust. 1 pkt 9 – inne źródła.

W myśl art. 20 ust. 1 ww. ustawy, za przychody z innych źródeł, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9, uważa się w szczególności: kwoty wypłacone po śmierci członka otwartego funduszu emerytalnego wskazanej przez niego osobie lub członkowi jego najbliższej rodziny, w rozumieniu przepisów o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych, kwoty uzyskane z tytułu zwrotu z indywidualnego konta zabezpieczenia emerytalnego oraz wypłaty z indywidualnego konta zabezpieczenia emerytalnego, w tym także dokonane na rzecz osoby uprawnionej na wypadek śmierci oszczędzającego, zasiłki pieniężne z ubezpieczenia społecznego, alimenty, stypendia, świadczenia otrzymane z tytułu umowy o pomocy przy zbiorach, dotacje (subwencje) inne niż wymienione w art. 14, dopłaty, nagrody i inne nieodpłatne świadczenia nienależące do przychodów określonych w art. 12-14 i art. 17.

Użycie w powyższym przepisie sformułowania „w szczególności”, wskazuje, że definicja przychodów z innych źródeł ma charakter otwarty i nie ma przeszkód, aby do tej kategorii zaliczyć również przychody inne niż wymienione wprost w przepisie art. 20 ust. 1 ustawy. O przychodzie podatkowym z innych źródeł będziemy mówić w każdym przypadku, kiedy u podatnika wystąpią realne korzyści majątkowe.

Zgodnie natomiast z treścią art. 69 ust. 1 ww. ustawy, przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu.

Otrzymanie kredytu i jego spłata na warunkach przewidzianych w umowie kredytowej są obojętne podatkowo. Przychód po stronie kredytobiorcy pojawia się w przypadku, kiedy dochodzi do umorzenia kredytu, jego części lub odsetek. Wtedy bowiem kredytobiorca osiąga konkretne przysporzenie majątkowe (przychód w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych).

O uzyskaniu przychodu w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych można więc mówić w każdej sytuacji, gdy podatnik - czy to na skutek otrzymania określonych wartości majątkowych (środków pieniężnych, świadczeń w naturze czy też innych nieodpłatnych świadczeń), czy też gdy na skutek określonego zdarzenia powodującego zmniejszenie jego zobowiązań wobec innych podmiotów - uzyskuje określone przysporzenie majątkowe.

Zgodnie z art. 69 ust. 2 pkt 2 i 4 ustawy Prawo bankowe, umowa kredytu powinna być zawarta na piśmie i określać w szczególności:

2) kwotę i walutę kredytu;

4) zasady i termin spłaty kredytu.

Tym samym, umorzoną kwotę wierzytelności z tytułu kredytu hipotecznego należy zakwalifikować do przychodu z innych źródeł, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9 w zw. z art. 20 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 11 marca 2022 r. w sprawie zaniechania poboru podatku dochodowego od niektórych dochodów (przychodów) związanych z kredytem hipotecznym udzielonym na cele mieszkaniowe (t. j. Dz.U. z 2024 r. poz. 102 ze zm.).

Zgodnie z § 1 ww. rozporządzenia Ministra Finansów:

Zarządza się zaniechanie poboru podatku dochodowego od osób fizycznych od kwot:

• umorzonych osobie fizycznej wierzytelności z tytułu kredytu mieszkaniowego, w przypadku gdy:
• kredyt mieszkaniowy został zaciągnięty na realizację jednej inwestycji mieszkaniowej, a w przypadku więcej niż jednego kredytu mieszkaniowego - gdy kredyty mieszkaniowe zostały zaciągnięte na realizację wyłącznie jednej inwestycji mieszkaniowej, oraz
• osoba fizyczna będąca stroną umowy kredytu mieszkaniowego nie korzystała z zaniechania poboru podatku od kwot umorzonych wierzytelności z tytułu kredytu mieszkaniowego zaciągniętego na realizację innej niż określona w lit. a inwestycji mieszkaniowej;
• otrzymanych przez osobę fizyczną świadczeń z tytułu kredytu mieszkaniowego udzielonego w walucie obcej lub w złotych, lecz nominowanego lub indeksowanego do waluty obcej, w związku z powstaniem przychodu z tytułu zastosowania ujemnego oprocentowania.

Kwoty wierzytelności, o których mowa w ust. 1 pkt 1, obejmują:

• kwoty kredytu mieszkaniowego (kapitału);
• odsetki, w tym odsetki skapitalizowane, i prowizje;
• opłaty, jeżeli ich poniesienie przez kredytobiorcę było niezbędne do zawarcia umowy kredytu mieszkaniowego, z wyjątkiem kosztów usług dodatkowych, w szczególności ubezpieczeń.

W przypadku gdy kredyt mieszkaniowy został zaciągnięty również na wydatki inne niż określone w art. 21 ust. 25 pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2647, z późn. zm.), zaniechanie, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, obejmuje kwotę wierzytelności z tytułu kredytu mieszkaniowego w części, w jakiej kwota kredytu mieszkaniowego zaciągniętego na wydatki określone w art. 21 ust. 25 pkt 1 tej ustawy pozostaje do całkowitej kwoty zaciągniętego kredytu mieszkaniowego.

W przypadku gdy kredyt mieszkaniowy został zastąpiony kredytem refinansowym lub gdy na jego spłatę został zaciągnięty kredyt konsolidacyjny, zaniechanie, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, obejmuje odpowiednio kwotę wierzytelności z tytułu kredytu refinansowego lub konsolidacyjnego w części odpowiadającej kwocie wierzytelności z tytułu kredytu mieszkaniowego.

Przez jedną inwestycję mieszkaniową, o której mowa w ust. 1 pkt 1 lit. a, rozumie się inwestycję, której celem jest zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych:

• jednego gospodarstwa domowego albo
• więcej niż jednego gospodarstwa domowego, w przypadku gdy osoby fizyczne mające zajmować wspólnie jeden budynek mieszkalny, nie mniej niż jedna osoba fizyczna z każdego takiego gospodarstwa, są osobami zaliczonymi do I grupy podatkowej w rozumieniu art. 14 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (Dz.U. z 2023 r. poz. 1774 i 1843).

Przez jedno gospodarstwo domowe, o którym mowa w ust. 5, rozumie się gospodarstwo prowadzone przez osobę fizyczną zajmującą jeden lokal mieszkalny albo jeden budynek mieszkalny jednorodzinny, samodzielnie lub wspólnie z innymi osobami stale z nią zamieszkującymi i gospodarującymi.

W przypadku gdy stroną umowy kredytu mieszkaniowego na realizację jednej inwestycji mieszkaniowej, o której mowa w ust. 1 pkt 1 lit. a, są co najmniej dwie osoby fizyczne, zaniechanie poboru podatku, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, ma zastosowanie wyłącznie do osób, o których mowa w ust. 1 pkt 1 lit. b.

Natomiast z § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia wynika, że ilekroć w rozporządzeniu jest mowa o kredycie mieszkaniowym, należy przez to rozumieć kredyt, który został:

• udzielony przed dniem 15 stycznia 2015 r. przez podmiot, którego działalność podlega nadzorowi państwowego organu nadzoru nad rynkiem finansowym, uprawniony do udzielania kredytów na podstawie odrębnych ustaw regulujących zasady funkcjonowania takich podmiotów, oraz
• zabezpieczony w postaci hipoteki ustanowionej na nieruchomości lub udziale w nieruchomości lub prawie wieczystego użytkowania gruntu lub udziale w takim prawie, lub spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu mieszkalnego lub udziale w takim prawie, lub prawie do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej lub udziale w takim prawie, oraz
• zaciągnięty na wydatki, o których mowa w art. 21 ust. 25 pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Z kolei § 4 ww. rozporządzenia stanowi, że zaniechanie, o którym mowa w § 1 i § 2, ma zastosowanie do dochodów (przychodów) uzyskanych od dnia 1 stycznia 2022 r. do dnia 31 grudnia 2026 r.

Zgodnie z treścią ww. art. 21 ust. 25 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, za wydatki poniesione na cele, o których mowa w ust. 1 pkt 131, uważa się wydatki poniesione na:

• nabycie budynku mieszkalnego, jego części lub udziału w takim budynku, lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość lub udziału w takim lokalu, a także na nabycie gruntu lub udziału w gruncie albo prawa użytkowania wieczystego gruntu lub udziału w takim prawie, związanych z tym budynkiem lub lokalem,
• nabycie spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego lub udziału w takim prawie, prawa do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej lub udziału w takim prawie,
• nabycie gruntu pod budowę budynku mieszkalnego lub udziału w takim gruncie, prawa użytkowania wieczystego takiego gruntu lub udziału w takim prawie, w tym również z rozpoczętą budową budynku mieszkalnego, oraz nabycie innego gruntu lub udziału w gruncie, prawa użytkowania wieczystego gruntu lub udziału w takim prawie, jeżeli w okresie, o którym mowa w ust. 1 pkt 131, grunt ten zmieni przeznaczenie na grunt pod budowę budynku mieszkalnego,
• budowę, rozbudowę, nadbudowę, przebudowę lub remont własnego budynku mieszkalnego, jego części lub własnego lokalu mieszkalnego,
• rozbudowę, nadbudowę, przebudowę lub adaptację na cele mieszkalne własnego budynku niemieszkalnego, jego części, własnego lokalu niemieszkalnego lub własnego pomieszczenia niemieszkalnego

− położonych w państwie członkowskim Unii Europejskiej lub w innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego albo w Konfederacji Szwajcarskiej.

Dochody, od których zaniechano poboru podatku nie są wykazywane w zeznaniach rocznych i nie podlegają opodatkowaniu oraz zgłoszeniu do urzędu skarbowego.

Z powyższego wynika zatem, że zaniechanie poboru podatku znajdzie zastosowanie:

• do umorzonych osobom fizycznym kwot wierzytelności z tytułu kredytów zaciągniętych na cele mieszkaniowe i zabezpieczonych hipotecznie,
• do kredytów udzielonych przed dniem (…) stycznia 2015 r. przez podmioty uprawnione do udzielania kredytów na podstawie odrębnych ustaw,
• do kredytu mieszkaniowego zaciągniętego na realizację jednej inwestycji mieszkaniowej,
• a w przypadku więcej niż jednego kredytu mieszkaniowego – gdy kredyty mieszkaniowe zostały zaciągnięte na realizację wyłącznie jednej inwestycji mieszkaniowej oraz
• w przypadku, gdy osoba fizyczna będąca stroną umowy kredytu mieszkaniowego nie korzystała z zaniechania poboru podatku od kwot umorzonych wierzytelności z tytułu kredytu mieszkaniowego zaciągniętego na realizację innej niż określona w lit. a) inwestycji mieszkaniowej (§ 1 ust. 1 pkt 1 lit. b) ww. rozporządzenia).

Istotne jest, żeby kredyt mieszkaniowy został przeznaczony na wydatki, o których mowa w art. 21 ust. 25 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Mając na uwadze przedstawione we wniosku opis sprawy oraz powołane przepisy prawa stwierdzić należy, że umorzenie części kwoty kredytu zaciągniętego przez Wnioskodawczynię i Jej męża na zakup mieszkania, stanowić będzie przychód w rozumieniu art. 11 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, z tytułu nieodpłatnych świadczeń klasyfikowany do źródła, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9 w zw. z art. 20 ust. 1 ww. ustawy, podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych. Jednocześnie do uzyskanego przychodu związanego z umorzeniem wierzytelności z tytułu kredytu hipotecznego, o którym mowa we wniosku, zastosowanie znajdzie zaniechanie poboru podatku dochodowego od osób fizycznych na podstawie rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 11 marca 2022 r. w sprawie zaniechania poboru podatku dochodowego od niektórych dochodów (przychodów) związanych z kredytem hipotecznym udzielonym na cele mieszkaniowe. Dlatego Wnioskodawczyni nie będzie zobowiązana do zapłaty podatku dochodowego od osób fizycznych od uzyskanego przychodu.

Ad 2

W ocenie Wnioskodawczyni, dodatkowa kwota wypłacona przez Bank w związku z zawarciem ugody nie stanowi przychodu w rozumieniu art. 11 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, a tym samym nie rodzi obowiązku zapłaty podatku dochodowego od osób fizycznych.

Wypłata dodatkowej kwoty przez Bank w ramach ugody stanowi bowiem zwrot części nienależnie uiszczonych świadczeń, wynikających z postanowień umownych, które – jak wynika z treści ugody – były nieważne bądź nieprawidłowo wykonywane. Bank zwraca Wnioskodawczyni część kwot, które zostały wcześniej nienależnie pobrane, a zatem przekazane świadczenie ma charakter restytucyjny, a nie przysporzeniowy.

W przedstawionym stanie faktycznym po stronie Wnioskodawczyni nie powstaje jakiekolwiek przysporzenie majątkowe, ponieważ: wypłacona kwota nie stanowi nowego, realnego wzbogacenia, ma charakter zwrotu uprzednio pobranych środków, przywraca jedynie prawidłowy stan rozliczeń między stronami.

Z punktu widzenia prawa podatkowego przychodem może być wyłącznie takie świadczenie, które prowadzi do definitywnego zwiększenia majątku podatnika. W niniejszej sprawie taka sytuacja nie występuje, gdyż wypłata dodatkowej kwoty ma na celu naprawienie wcześniejszego uszczerbku wynikającego z nienależnie pobranych kwot. Nie dochodzi zatem do faktycznego przyrostu majątku Wnioskodawczyni.

W konsekwencji kwota dodatkowa otrzymana od Banku w wykonaniu ugody jest dla Wnioskodawczyni neutralna podatkowo i nie podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych.

Zgodnie z treścią art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21, 52, 52a i 52c oraz dochodów, od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku.

W myśl art. 9 ust. 1a ww. ustawy, jeżeli podatnik uzyskuje dochody z więcej niż jednego źródła, przedmiotem opodatkowania w danym roku podatkowym jest, z zastrzeżeniem art. 25e, art. 29-30cb, art. 30da-30dh, art. 30e-30g, art. 30j-30p oraz art. 44 ust. 7e i 7f, suma dochodów ze wszystkich źródeł przychodów.

Stosownie do art. 9 ust. 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych: Dochodem ze źródła przychodów, jeżeli przepisy art. 23o, art. 23u, art. 24-24b, art. 24c, art. 24e, art. 30ca, art. 30da oraz art. 30f nie stanowią inaczej, jest nadwyżka sumy przychodów z tego źródła nad kosztami ich uzyskania osiągnięta w roku podatkowym. Jeżeli koszty uzyskania przekraczają sumę przychodów, różnica jest stratą ze źródła przychodów.

Jak stanowi art. 11 ust. 1 ww. ustawy: Przychodami, z zastrzeżeniem art. 14-15, art. 17 ust. 1 pkt 6, 9, 10 w zakresie realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych, pkt 11, art. 19, art. 25b, art. 30ca, art. 30da i art. 30f, są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń.

Z przedstawionych przepisów wynika, że opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych podlega – co do zasady – każdy dochód osiągnięty przez osobę fizyczną. Zgodnie natomiast z definicją dochodu jest nim nadwyżka przychodów ze źródła nad kosztami jego uzyskania. Pojęciem pierwotnym dla dochodu jest więc pojęcie przychodu. Ten z kolei definiowany jest przez ustawodawcę, czemu dał wyraz w art. 11 ust. 1 ww. ustawy, jako otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń. Niemniej jednak z definicji tej wywieść można również, że za przychody podatkowe mogą być uznane tylko takie świadczenia, które są określonym przyrostem majątkowym (zarówno zwiększającym aktywa, jak i zmniejszającym pasywa) o charakterze definitywnym, niemające charakteru zwrotnego.

O uzyskaniu przychodu w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym do osób fizycznych można więc mówić w każdej sytuacji gdy podatnik – czy to na skutek otrzymania określonych wartości majątkowych (środków pieniężnych, świadczeń w naturze czy też innych nieodpłatnych świadczeń), czy też gdy na skutek określonego zdarzenia powodującego zmniejszenie jego zobowiązań wobec innych podmiotów – uzyskuje określone przysporzenie majątkowe.

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych wyraźnie rozróżnia źródła przychodów oraz sposób opodatkowania dochodów z poszczególnych źródeł.

Stosownie do przepisów tej ustawy odrębnym źródłem przychodów są określone w art. 10 ust. 1 pkt 9 – inne źródła.

W myśl art. 20 ust. 1 ww. ustawy, za przychody z innych źródeł, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9, uważa się w szczególności: kwoty wypłacone po śmierci członka otwartego funduszu emerytalnego wskazanej przez niego osobie lub członkowi jego najbliższej rodziny, w rozumieniu przepisów o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych, kwoty uzyskane z tytułu zwrotu z indywidualnego konta zabezpieczenia emerytalnego oraz wypłaty z indywidualnego konta zabezpieczenia emerytalnego, w tym także dokonane na rzecz osoby uprawnionej na wypadek śmierci oszczędzającego, zasiłki pieniężne z ubezpieczenia społecznego, alimenty, stypendia, świadczenia otrzymane z tytułu umowy o pomocy przy zbiorach, dotacje (subwencje) inne niż wymienione w art. 14, dopłaty, nagrody i inne nieodpłatne świadczenia nienależące do przychodów określonych w art. 12-14 i art. 17.

Użycie w powyższym przepisie sformułowania „w szczególności”, wskazuje, że definicja przychodów z innych źródeł ma charakter otwarty i nie ma przeszkód, aby do tej kategorii zaliczyć również przychody inne niż wymienione wprost w przepisie art. 20 ust. 1 ustawy. O przychodzie podatkowym z innych źródeł będziemy mówić w każdym przypadku, kiedy u podatnika wystąpią realne korzyści majątkowe.

Przystępując do oceny skutków podatkowych wypłaty przez bank kwoty dodatkowej, na podstawie zawartej ugody dotyczącej kredytu zaciągniętego przez Wnioskodawczynię i jej męża, podaję, że instytucja kredytu uregulowana została przepisami ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe.

Zgodnie z treścią art. 69 ust. 1 ww. ustawy: Przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu.

Otrzymanie kredytu i jego spłata na warunkach przewidzianych w umowie kredytowej są obojętne podatkowo. Przychód po stronie kredytobiorcy pojawia się w przypadku, kiedy dochodzi do umorzenia kredytu, jego części lub odsetek. Wtedy bowiem kredytobiorca osiąga konkretne przysporzenie majątkowe (przychód w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych).

Stosownie natomiast do treści art. 917 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, przez ugodę strony czynią sobie wzajemne ustępstwa w zakresie istniejącego między nimi stosunku prawnego w tym celu, aby uchylić niepewność co do roszczeń wynikających z tego stosunku lub zapewnić ich wykonanie albo by uchylić spór istniejący lub mogący powstać.

Powołana definicja ugody pozwala wyróżnić elementy konstrukcyjne tej instytucji. Po pierwsze, ugoda jest zawierana w sytuacji, gdy między stronami stosunku prawnego istnieje niepewność albo spór, co do roszczeń wynikających z tego stosunku. Po drugie, celem zawarcia ugody jest uchylenie tej niepewności lub sporu. Wreszcie po trzecie, strony dążą do osiągnięcia celu przez wzajemne ustępstwa. Tak więc nieodłącznym elementem ugody są wzajemne ustępstwa stron. Poza tym, zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie podkreśla się szczególną przyczynę prawną ugody. Oznacza to, że ugoda nie tworzy nowego stosunku prawnego, a jedynie odnosi się do istniejącego stosunku prawnego stanowiącego podstawę powództwa, a tym samym podstawę zawarcia ugody.

Odnosząc się do skutków podatkowych wypłaty kwoty ustalonej w ugodzie, wskazać należy, że zgodnie z definicją dochodu dochodem jest nadwyżka przychodów ze źródła nad kosztami ich uzyskania. Jednocześnie, zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, przychodem podatkowym mogą być uznane wyłącznie takie świadczenia, które stanowią definitywny przyrost majątku podatnika i nie mają charakteru zwrotnego.

W niniejszej sprawie niewątpliwie powstała nadpłata wynikająca z pobrania przez Bank kwot nienależnych, obciążających Wnioskodawczynię i Jej męża. Na podstawie postanowień zawartych w ugodzie Bank dokona wypłaty tzw. kwoty dodatkowej. Kwota ta obejmuje środki pieniężne, które uprzednio zostały uiszczone przez Wnioskodawczynię i Jej męża na rzecz Banku w celu wykonania łączącej strony umowy kredytowej. Wypłata kwoty dodatkowej, jako element rozliczeń pomiędzy Wnioskodawczynią i Jej mężem a Bankiem, ma na celu zwrot uprzednio wpłaconych kwot, mieszczących się w zakresie spłacanego kredytu hipotecznego.

W konsekwencji otrzymanie przez Wnioskodawczynię – w ramach rozliczenia kredytu – kwoty dodatkowej wypłaconej na podstawie ugody nie powoduje po Jej stronie żadnego dodatkowego przysporzenia majątkowego. Wypłata ta nie stanowi nowego, trwałego wzbogacenia, lecz przywraca prawidłowy stan rozliczeń stron, wynikający z tego, że bank wcześniej pobrał świadczenia nienależne. Z tego względu świadczenie to jest neutralne podatkowo.

W analizowanej sprawie wypłata przez Bank kwoty dodatkowej nie powoduje zatem powstania przychodu w rozumieniu art. 11 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, kwalifikowanego do źródła, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9 w zw. z art. 20 ust. 1 tej ustawy. W konsekwencji, Wnioskodawczyni nie jest zobowiązana do zapłaty podatku dochodowego od osób fizycznych od wypłaconej przez Bank kwoty dodatkowej.

Ad 3

Zgodnie z art. 98 § 1-4 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego:

§ 1. Strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu).

§ 2. Do niezbędnych kosztów procesu prowadzonego przez stronę osobiście lub przez pełnomocnika, który nie jest adwokatem, radcą prawnym lub rzecznikiem patentowym, zalicza się poniesione przez nią koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony lub jej pełnomocnika oraz równowartość zarobku utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie. Równowartość utraconego zarobku nie może przekraczać wynagrodzenia jednego adwokata wykonującego zawód w siedzibie sądu prowadzącego postępowanie.

§ 3. Do niezbędnych kosztów procesu strony reprezentowanej przez adwokata zalicza się wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony.

§ 4. Wysokość kosztów sądowych, zasady zwrotu utraconego zarobku lub dochodu oraz kosztów stawiennictwa strony w sądzie, a także wynagrodzenie adwokata, radcy prawnego i rzecznika patentowego regulują odrębne przepisy.

Jak wynika z powyższych przepisów, koszty procesu mają charakter zwrotu wydatków poniesionych przez powoda. Zwrot kosztów zastępstwa procesowego uzyskany w ramach zawartej ugody nie spowoduje powstania po stronie Wnioskodawczyni przychodu w rozumieniu art. 11 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Kwota ta nie przewyższa wydatków poniesionych przez Wnioskodawczynię na rzecz profesjonalnego pełnomocnika, z którego usług korzystała zarówno w toku postępowania sądowego przeciwko Bankowi, jak i podczas pozasądowych negocjacji ugodowych.

Przy wartości przedmiotu sporu określonej w pozwie koszty zastępstwa procesowego odpowiadają stawce minimalnej przewidzianej w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.

Należy podkreślić, że dopiero wniesienie przez Wnioskodawczynię i Jej męża pozwu oraz prowadzenie postępowania sądowego skłoniło Bank do podjęcia negocjacji ugodowych. Z oczywistych względów, bez wsparcia profesjonalnego pełnomocnika, zawarcie ugody nie byłoby możliwe.

Skoro zatem – jak wskazano we wniosku – kwota stanowiąca zwrot kosztów zastępstwa procesowego, którą Bank zobowiąże się wypłacić na podstawie ugody, jest niższa od faktycznie poniesionych przez Wnioskodawczynię i Jej męża wydatków z tego tytułu, należy uznać, że świadczenie to nie stanowi przychodu.

Zwrot kosztów zastępstwa procesowego nie powoduje powstania po stronie Wnioskodawczyni jakiegokolwiek przysporzenia majątkowego. Jest to wyłącznie restytucja wcześniej poniesionych wydatków, a więc świadczenie o charakterze zwrotnym, które nie prowadzi do zwiększenia majątku podatnika. W konsekwencji, nie powstaje przychód w rozumieniu art. 11 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, kwalifikowany do źródła wskazanego w art. 10 ust. 1 pkt 9 w związku z art. 20 ust. 1 tej ustawy.

Środki te nie będą zatem podlegały opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, a Wnioskodawczyni nie będzie zobowiązana do ich rozliczenia dla celów podatkowych.

Ocena stanowiska

Stanowisko, które przedstawiła Pani we wniosku jest w części prawidłowe i w części nieprawidłowe.

Uzasadnienie interpretacji indywidualnej

Reguły dotyczące opodatkowania

Zgodnie z przepisem art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 163 ze zm.):

Powołany przepis wyraża tzw. zasadę powszechności opodatkowania. Regułą jest, że każdy dochód osiągnięty przez osobę fizyczną podlega opodatkowaniu, wyjątkiem zaś jest sytuacja, gdy dochód opodatkowaniu nie podlega. Wyjątki od omawianej zasady dotyczą:

·      dochodów, które zostały wprost wymienione przez ustawodawcę w art. 21, 52, 52a i 52c ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych jako zwolnione z podatku oraz

·      dochodów, od których zaniechano poboru podatku w drodze rozporządzenia ministra właściwego do spraw finansów publicznych wydanego na podstawie art. 22 ustawy Ordynacja podatkowa (rozporządzenie takie może być wydane w przypadkach uzasadnionych interesem publicznym lub ważnym interesem podatników).

W myśl art. 9 ust. 1a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:

Stosownie do art. 9 ust. 2 ww. ustawy:

Jak stanowi art. 11 ust. 1 ww. ustawy:

Jak wynika z art. 11 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawodawca przyjął zasadę, że przychodem są:

·      pieniądze i wartości pieniężne, które zostały otrzymane przez podatnika – tj. takie pieniądze i wartości pieniężne, które podatnik rzeczywiście „dostał, odebrał, zainkasował, objął w posiadanie”;

·      pieniądze i wartości pieniężne, które zostały postawione do dyspozycji podatnika – tj. takie przysporzenia, które zostały mu faktycznie udostępnione/przekazane do odbioru; takie pieniądze i środki pieniężne, które podatnik ma możliwość włączyć do swojego władztwa, a więc ma możliwość skorzystania z tychże pieniędzy i wartości pieniężnych i nie jest to uzależnione od dodatkowej zgody osoby stawiającej określone pieniądze i wartości pieniężne do dyspozycji podatnika.

Pojęcie przychodu wiąże się zatem z przysporzeniem majątkowym po stronie podatnika, z wartością wchodzącą do jego majątku. Przychodami w rozumieniu art. 11 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych mogą być tylko takie świadczenia, które nie mają charakteru zwrotnego. Skoro bowiem przychód jest określonym przyrostem majątkowym po stronie podatnika, jego otrzymanie musi mieć charakter definitywny.

Za przychody należy zatem uznać każdą formę przysporzenia majątkowego, zarówno formę pieniężną jak i niepieniężną, w tym nieodpłatne świadczenia otrzymane przez podatnika. Dla celów podatkowych przyjmuje się, że nieodpłatne świadczenie obejmuje każde działanie lub zaniechanie na rzecz innej osoby oraz wszystkie zdarzenia prawne i zdarzenia gospodarcze w działalności podmiotów, których skutkiem jest przysporzenie majątku innej osoby, mające konkretny wymiar finansowy.

Ustawodawca tworząc system opodatkowania dochodów osób fizycznych miał na względzie, że przysporzenia uzyskiwane przez osoby fizyczne mogą być skutkiem różnych rodzajów czynności i zdarzeń. Stworzył więc klasyfikację tych przysporzeń w oparciu o kryterium źródła przychodów i system ich opodatkowania uwzględniający specyfikę poszczególnych źródeł przychodów. W języku powszechnym mianem „źródła” określane jest „to, co stanowi początek czegoś”, „przyczyna czegoś”, a synonimami tego pojęcia są m.in. czynnik sprawczy, powód, pochodzenie.

Źródła przychodów

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych wyraźnie rozróżnia źródła przychodów oraz sposób opodatkowania dochodów z poszczególnych źródeł.

W myśl art. 10 ust. 1 pkt 9 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:

Katalog źródeł przychodów jest katalogiem zamkniętym. Ustawodawca „zamknął” ten katalog dzięki wprowadzeniu kategorii „innych źródeł”, czyli źródeł przychodów innych niż wymienione w art. 10 ust. 1 pkt 1-8b ww. ustawy. W sytuacji, gdy dane przysporzenie podatnika ma charakter przychodu i nie mieści się w żadnej z kategorii wskazanych w art. 10 ust. 1 pkt 1-8b ww. ustawy, jest przypisywane do źródła z art. 10 ust. 1 pkt 9. Rozwiązanie to jest jednym z elementów gwarantujących realizację zasady powszechności opodatkowania.

Stosownie do art. 20 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:

Użycie w powyższym przepisie sformułowania „w szczególności”, wskazuje, że definicja przychodów z innych źródeł ma charakter otwarty i nie ma przeszkód, aby do tej kategorii zaliczyć również przychody inne niż wymienione wprost w przepisie art. 20 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. O przychodzie podatkowym z innych źródeł będziemy mówić w każdym przypadku, kiedy u podatnika wystąpią realne korzyści majątkowe.

Na mocy art. 42a ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:

Umorzenie wierzytelności

Instytucja kredytu uregulowana została przepisami ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 38).

Zgodnie z treścią art. 69 ust. 1 ww. ustawy:

Z kolei umorzenie wierzytelności następuje w przypadku zwolnienia z długu, czyli zrzeczenia się przez wierzyciela prawa do wierzytelności, bez uzyskania świadczenia ze strony dłużnika. Takie zrzeczenie się, pod warunkiem, że dłużnik je przyjmie, powoduje, że zobowiązanie wygasa.

Zgodnie bowiem z instytucją zwolnienia z długu uregulowaną w art. 508 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1071 ze zm.):

Tak więc, dla umorzenia wierzytelności koniecznym jest zgoda dłużnika (np. uzyskana w wyniku ugody, czy poprzez oświadczenie).

Podkreślić należy, że otrzymanie kredytu i jego spłata na warunkach przewidzianych w umowie kredytowej są obojętne podatkowo. Przychód po stronie kredytobiorcy pojawia się w przypadku, kiedy dochodzi do umorzenia kredytu, jego części lub odsetek. Wtedy bowiem kredytobiorca osiąga konkretne przysporzenie majątkowe (przychód w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych).

Poprawność powyższego stanowiska potwierdza wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 maja 2012 r., sygn. akt II FSK 2633/10, w którym Sąd wskazał, że „gdy dochodzi do umorzenia wierzytelności przez kredytodawcę nie jest istotne, czy u podstaw uzyskanego nieodpłatnego świadczenia leży umowa o zwolnienie z długu, czy też decyzja wierzyciela o rezygnacji z dochodzenia należności. Zasadnicze znaczenie ma bowiem to, że w następstwie takich zdarzeń dłużnik zostaje zwolniony z obowiązku spłaty zadłużenia. Po jego stronie powstaje tym samym przychód stanowiący równowartość umorzonej kwoty zobowiązania, którego nie musi już świadczyć na rzecz wierzyciela. Faktyczna rezygnacja wierzyciela z dochodzenia należności prowadzi więc do powstania przychodu, podobnie jak w przypadku zawarcia umowy o zwolnienie z długu, albowiem w każdym z tych przypadków po stronie dłużnika ustaje obowiązek spełnienia świadczenia. Należy bowiem zauważyć, że pojęcie „nieodpłatnego świadczenia” obejmuje wszystkie zjawiska gospodarcze i zdarzenia prawne, których następstwem jest uzyskanie korzyści kosztem innego podmiotu, lub te wszystkie zdarzenia prawne i zdarzenia gospodarcze, których skutkiem jest nieodpłatne, przysporzenie majątku tej osobie, mające konkretny wymiar finansowy”.

Skoro zatem, w wyniku ugody z Bankiem nastąpi zwolnienie Pani z długu i Pani to zwolnienie z długu przyjmie, to wskutek zmniejszenia Pani zobowiązań wobec Banku, tj. umorzenia zadłużenia w zakresie pozostałego do spłaty salda kredytu (kwoty kapitału), po Pani stronie nastąpi przysporzenie majątkowe.

Tym samym, kwota wierzytelności z tytułu zaciągniętego … kwietnia 2008 r. kredytu mieszkaniowego, która zostanie Pani umorzona przez Bank, będzie stanowić dla Pani przychód w rozumieniu art. 11 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu nieodpłatnych świadczeń, klasyfikowany do źródła, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9 w zw. z art. 20 ust. 1 ww. ustawy, podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych.

Zaniechanie poboru podatku

Zgodnie z § 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 11 marca 2022 r. w sprawie zaniechania poboru podatku dochodowego od niektórych dochodów (przychodów) związanych z kredytem hipotecznym udzielonym na cele mieszkaniowe (t. j. Dz. U. 2025 r. poz. 1672):

Z kolei § 3 ww. rozporządzenia stanowi, że:

Z kolei § 4 ww. rozporządzenia stanowi, że:

W myśl natomiast § 4a ww. rozporządzenia dodanego rozporządzeniem zmieniającym z dnia 20 grudnia 2024 r.:

Zgodnie z treścią art. 21 ust. 25 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, wskazanego w § 3 ww. rozporządzenia:

Dochody, od których zaniechano poboru podatku nie są wykazywane w zeznaniach rocznych i nie podlegają opodatkowaniu oraz zgłoszeniu do urzędu skarbowego.

Wobec powyższego, ww. zaniechanie poboru podatku znajdzie zastosowanie do umorzonych od dnia 1 stycznia 2022 r. do dnia 31 grudnia 2026 r. osobom fizycznym kwot wierzytelności z tytułu kredytów zaciągniętych na cele mieszkaniowe i zabezpieczonych hipotecznie, udzielonych przed dniem 15 stycznia 2015 r. przez podmioty uprawnione do udzielania kredytów na podstawie odrębnych ustaw, w przypadku, gdy kredyt mieszkaniowy został zaciągnięty na realizację jednej inwestycji mieszkaniowej, a w przypadku więcej niż jednego kredytu mieszkaniowego – gdy kredyty mieszkaniowe zostały zaciągnięte na realizację wyłącznie jednej inwestycji mieszkaniowej oraz w przypadku, gdy osoba fizyczna będąca stroną umowy kredytu mieszkaniowego nie korzystała z zaniechania poboru podatku od kwot umorzonych wierzytelności z tytułu kredytu mieszkaniowego zaciągniętego na realizację innej niż określona w lit. a) inwestycji mieszkaniowej (§ 1 ust. 1 pkt 1 lit. b ww. rozporządzenia). Kwota ww. wierzytelności może przy tym obejmować kapitał, odsetki, a także prowizje oraz poniesione opłaty niezbędne do zawarcia umowy kredytu mieszkaniowego, z wyjątkiem kosztów usług dodatkowych, w szczególności ubezpieczeń. Istotne jest, żeby kredyt mieszkaniowy został przeznaczony na wydatki, o których mowa w art. 21 ust. 25 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych i dotyczył jednej inwestycji mieszkaniowej.

Przy czym ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych nie określa kiedy i jak długo podatnik powinien mieszkać w nabytym lokalu mieszkalnym, żeby nastąpiła realizacja celu mieszkaniowego. Tym samym brak jest podstaw do uznania, że podatnik nie realizuje celu mieszkaniowego w przypadku, gdy nabył lokal mieszkalny w którym zamieszkiwał, a następnie wynajął go, bądź udostępnił część lokalu na cele prowadzonej działalności gospodarczej.

Ponadto, ww. rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 11 marca 2022 r. przewiduje zaniechanie poboru podatku od uzyskanych dochodów (przychodów), niezależnie od tego czy kredytobiorcy realizują własne cele mieszkaniowe, czy nie. Istotne jest, żeby kredyt mieszkaniowy, który zaciągnęli został przeznaczony na wydatki, o których mowa w art. 21 ust. 25 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Pani skutki podatkowe z tytułu umorzenia wierzytelności

Zgodnie z przedstawionym przez Panią opisem zdarzenia przyszłego, w 2008 r. zawarła Pani wraz z mężem w Banku umowę o kredyt hipoteczny, którego celem było:

• finansowanie zakupu na rynku wtórnym lokalu mieszkalnego (tj. spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego), położonego w …,
• refinansowanie poniesionych wydatków na cele mieszkaniowe, tj. refinansowanie wkładu gotówkowego, czyli części ceny lokalu mieszkalnego zapłaconej przed uzyskaniem ww. kredytu.

W literze b) art. 21 ust. 25 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych zostało wymienione m.in. nabycie spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego. Zatem udzielony Pani kredyt w części, która odpowiada wydatkom poniesionym na nabycie na rynku wtórnym spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego, wypełnia przesłanki do uznania go za kredyt mieszkaniowy, o którym mowa w ww. rozporządzeniu Ministra Finansów.

Odnosząc się natomiast do części kredytu zaciągniętego na refinansowanie wydatków związanych z zakupem lokalu mieszkalnego na rynku wtórnym (tj. refinansowanie wkładu gotówkowego, czyli części ceny ww. lokalu), należy wyjaśnić, że zaciągnięcie kredytu na refinansowanie jest zdarzeniem rozumianym jako operacja pieniężna, polegająca na wykorzystaniu zewnętrznych funduszy pieniężnych w celu zastąpienia środków pierwotnie wydatkowanych na jakiś cel. Pojęcia kredyt refinansowy i kredyt na refinansowanie nie są tożsame.

Pojęcie kredyt refinansowy implikuje konieczność wcześniejszego zaciągnięcia kredytu, aby później możliwym było zaciągnięcie kredytu refinansowego na jego spłatę. Zatem, czynność refinansowania wpłaconego zadatku na zakup lokalu mieszkalnego oraz opłat notarialnych kredytem hipotecznym należy odróżnić od zaciągnięcia kredytu refinansowego. Otóż kredyt refinansowy przeznaczony jest na spłatę wcześniej zaciągniętego kredytu hipotecznego i jest on zabezpieczony na podstawie wartości aktualnie posiadanej nieruchomości.

Natomiast zwrot „refinansowanie” oznacza operację pieniężną polegającą na uzyskaniu zewnętrznych źródeł finansowania w celu zastąpienia środków własnych, które zostały wydatkowane na jakiś cel. W rezultacie, pierwotnie wydatkowane środki pieniężne mogą być niejako „ponownie” wykorzystane na dowolny cel. Środki z kredytu na refinansowanie, poniekąd zastępują środki uprzednio wydatkowane z własnych zasobów.

Z powyższego wynika zatem jednoznacznie, że analizowane zaniechanie może mieć zastosowanie do kredytu mieszkaniowego i kredytu refinansowego w sytuacji, gdy został on zaciągnięty na refinansowanie (zastąpienie) kredytu mieszkaniowego zaciągniętego na wydatki, o których mowa w art. 21 ust. 25 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Natomiast przepis ten nie odnosi się do kredytów hipotecznych zaciągniętych na refinansowanie środków własnych poniesionych na zakup lokalu mieszkalnego. Tego rodzaju wydatek nie został wymieniony w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Zatem w Pani sprawie, do kwoty kredytu stanowiącej refinansowanie wydatków poniesionych na wkład gotówkowy w związku z zakupem lokalu mieszkalnego na rynku wtórnym, nie będą miały zastosowania przepisy rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 11 marca 2022 r. w sprawie zaniechania poboru podatku dochodowego od niektórych dochodów (przychodów) związanych z kredytem hipotecznym udzielonym na cele mieszkaniowe.

Reasumując stwierdzić należy, że umorzenie przez Bank części kwoty kredytu hipotecznego zaciągniętego … kwietnia 2008 r., stanowić będzie dla Pani przychód w rozumieniu art. 11 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu nieodpłatnych świadczeń, klasyfikowany do źródła, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9 w zw. z art. 20 ust. 1 ww. ustawy, podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych.

Jednakże, do uzyskanego przez Panią przychodu związanego z umorzeniem wierzytelności z tytułu kredytu hipotecznego od kwoty umorzonej wierzytelności w części, w jakiej kwota kredytu zaciągnięta na finansowanie zakupu na rynku wtórnym lokalu mieszkalnego (tj. spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego) pozostaje do całkowitej kwoty zaciągniętego kredytu hipotecznego, zastosowanie znajdzie zaniechanie poboru podatku dochodowego od osób fizycznych na podstawie rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 11 marca 2022 r. w sprawie zaniechania poboru podatku dochodowego od niektórych dochodów (przychodów) związanych z kredytem hipotecznym udzielonym na cele mieszkaniowe. Będzie Pani bowiem spełniać wszystkie przesłanki umożliwiające zastosowanie ww. zaniechania w odniesieniu do tej części umorzonego kredytu.

Natomiast, przychodem niekorzystającym z zaniechania na podstawie ww. rozporządzenia Ministra Finansów, od którego powinna Pani zapłacić podatek dochodowy, będzie kwota umorzonej wierzytelności, która będzie odpowiadała części kredytu hipotecznego, w jakiej został on zaciągnięty na refinansowanie wydatków poniesionych przez Panią na wkład gotówkowy w związku z zakupem ww. lokalu mieszkalnego. Zatem od tej części umorzonej kwoty, w jakiej zgodnie z powyższymi wyjaśnieniami będzie stanowiła dla Pani przychód w rozumieniu art. 11 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu nieodpłatnych świadczeń, klasyfikowany do źródła, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9 w zw. z art. 20 ust. 1 ww. ustawy, powinna Pani zapłacić podatek dochodowy.

Skutki podatkowe otrzymania kwoty dodatkowej z tytułu zawarcia ugody z bankiem

Jak stanowi art. 917 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1071 ze zm.):

Powołana definicja ugody pozwala wyróżnić elementy konstrukcyjne tej instytucji. Po pierwsze, zauważyć należy, że umowa ta może być zawarta wyłącznie w sytuacji, gdy między stronami stosunku prawnego istnieje niepewność albo spór, co do roszczeń wynikających z tego stosunku. Po drugie, celem zawarcia ugody jest uchylenie tej niepewności lub sporu. Wreszcie po trzecie, strony dążą do osiągnięcia celu przez wzajemne ustępstwa. Tak więc nieodłącznym elementem ugody są wzajemne ustępstwa stron. W literaturze przedmiotu podkreśla się, że z ustępstwem mamy do czynienia, gdy ktoś rezygnuje z jakiegoś warunku, wymagania, zmniejsza swoje żądania czy też odstępuje od nich. Ustępstwa mogą polegać m.in. na zrzeczeniu się uprawnień czy też zarzutów, zaciąganiu zobowiązań, obniżeniu świadczenia itp.

Zarówno w doktrynie jak i w orzecznictwie podkreśla się szczególną przyczynę prawną ugody. Oznacza to, że ugoda nie tworzy nowego stosunku prawnego, a jedynie odnosi się do istniejącego stosunku prawnego stanowiącego podstawę powództwa, a tym samym podstawę zawarcia ugody. W doktrynie prezentowany jest również pogląd, zgodnie z którym kauzalność ugody przejawia się w określeniu zarzutów, którymi mogą się posłużyć strony po zawarciu ugody. Tak więc ugoda jest czynnością, realizowaną w drodze wzajemnych ustępstw stron, zmierzającą do uchylenia niepewności co do roszczeń wynikających z tego stosunku lub zapewnienia ich wykonania albo uchylenia sporu istniejącego lub mogącego powstać.

Z kolei instytucja kredytu uregulowana została przepisami ustawy Prawo bankowe. Zgodnie z treścią art. 69 ust. 1 ww. ustawy:

Podkreślić należy, że otrzymanie kredytu i jego spłata na warunkach przewidzianych w umowie kredytowej są obojętne podatkowo. Przychód po stronie kredytobiorcy pojawia się natomiast w przypadku, kiedy dochodzi do umorzenia kredytu, jego części lub odsetek. Wtedy bowiem, kredytobiorca osiąga konkretne przysporzenie majątkowe (przychód w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych).

Jak wynika z zacytowanych wyżej przepisów, opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych podlega – co do zasady – każdy dochód osiągnięty przez osobę fizyczną.

Odnosząc się do skutków podatkowych otrzymania wskazanej w ugodzie kwoty dodatkowej wyjaśniam, że zgodnie z definicją dochodu jest nim nadwyżka przychodów ze źródła nad kosztami jego uzyskania. Pojęciem pierwotnym dla dochodu jest więc pojęcie przychodu. Ten z kolei definiowany jest przez ustawodawcę, czemu dał wyraz w art. 11 ust. 1, jako otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń. Niemniej jednak z definicji tej wywieść można również, że za przychody podatkowe mogą być uznane tylko takie świadczenia, które są określonym przyrostem majątkowym (zarówno zwiększającym aktywa, jak i zmniejszającym pasywa) o charakterze definitywnym, nie mające charakteru zwrotnego.

O uzyskaniu przychodu w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym do osób fizycznych można więc mówić w każdej sytuacji, gdy podatnik, czy to na skutek otrzymania określonych wartości majątkowych (środków pieniężnych, świadczeń w naturze czy też innych nieodpłatnych świadczeń), czy też gdy na skutek określonego zdarzenia powodującego zmniejszenie jego zobowiązań wobec innych podmiotów, uzyskuje określone przysporzenie majątkowe.

Z opisu sprawy wynika, że na mocy ugody, która zostanie zawarta w 2026 r. pomiędzy Panią, Pani mężem a Bankiem, Bank dokona zwrotu na rzecz Pani i Pani męża rat kapitałowo-odsetkowych w określonej kwocie (około 10 000 zł). Dokonane spłaty rat kapitałowo-odsetkowych przewyższają wysokość kredytu zaciągniętego w 2008 r. Zaproponowana w ugodzie kwota dodatkowa, którą Bank wypłaci Pani po podpisaniu ugody, stanowi różnicę pomiędzy świadczeniami spełnionymi przez klienta (Panią i Pani męża), tj. tytułem rat kapitałowo-odsetkowych oraz składek na poczet ubezpieczenia, a świadczeniem Banku w postaci wypłaty kapitału kredytu. Zaproponowana przez Bank kwota do wypłaty stanowi zwrot środków uprzednio spłaconych do Banku, tj. stanowi zwrot środków, które zostały wpłacone do Banku tytułem spłaty kapitału, odsetek (rat kapitałowo-odsetkowych) i innych opłat związanych z kredytem, a które w wyniku ponownego przeliczenia zobowiązań kredytowych według kursu waluty przyjętego w ugodzie, stały się nienależne Bankowi. Ponadto, zaproponowana w ugodzie kwota dodatkowa do wypłaty nie stanowi przysporzenia ponad kwoty uiszczane tytułem spłaty przedmiotowego kredytu oraz nie jest wynagrodzeniem za odstąpienie od dochodzenia roszczeń wobec Banku na drodze sądowej.

Mając na uwadze powyższe, stwierdzam, że w analizowanej sprawie wypłata przez Bank przedmiotowej kwoty dodatkowej, o której mowa we wniosku, nie spowoduje u Pani powstania przychodu w rozumieniu art. 11 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, klasyfikowanego do źródła, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9 w zw. z art. 20 ust. 1 ww. ustawy, podlegającego opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych. W konsekwencji, nie będzie Pani miała obowiązku zapłaty podatku dochodowego od wypłaconej przez Bank ww. kwoty.

Skutki podatkowe otrzymania zwrotu kosztów zastępstwa procesowego

Zgodnie z art. 98 § 1, § 2, § 3, § 4 ustawy z 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1568 ze zm.):

Jak wynika z powyższych przepisów, koszty procesu (w tym zastępstwa procesowego) mają charakter zwrotu wydatków poniesionych przez powoda. Zwrot ten nie rodzi więc obowiązku podatkowego w świetle przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, o ile kwota zasądzona tytułem zwrotu kosztów postępowania nie przewyższała faktycznie poniesionych przez powoda wydatków.

Z opisu sprawy wynika, że w ramach ugody, która zostanie zawarta w 2026 r. pomiędzy Panią, Pani mężem a Bankiem, Bank jest zobowiązany zwrócić na rzecz Pani i Pani męża koszty zastępstwa procesowego w kwocie 10 800 PLN (100 % stawki minimalnej), która to kwota nie przekracza maksymalnych kosztów zastępstwa procesowego możliwych do zasądzenia na podstawie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie. Kwota ta jest równa kwocie poniesionych przez Panią opłat i nie przewyższa faktycznie poniesionych wydatków z tego tytułu.

Zatem, w odniesieniu do zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, jeśli zostały poniesione z Pani środków, a które Bank zobowiązał się zwrócić, zwrot ten nie będzie stanowił przysporzenia majątkowego i nie będzie podlegał opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, ponieważ w związku z dokonanym zwrotem kosztów zastępstwa procesowego nie wystąpi po Pani stronie realne przysporzenie majątkowe.

Wynika to z tego, że koszty te w pierwszej kolejności zostały sfinansowane z własnych środków powoda, a następnie na podstawie ugody zostaną zwrócone. W takim wypadku kwota ta stanowi jedynie zwrot poniesionych wcześniej wydatków – nie jest więc przychodem podlegającym opodatkowaniu.

Mając na uwadze powyższe, stwierdzam, że zwrot kosztów zastępstwa procesowego w ramach ugody, która w 2026 r. zostanie zawarta z Bankiem, nie spowoduje powstania u Pani przychodu w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, o ile zwrócona przez Bank kwota nie będzie przewyższać poniesionych przez Panią wydatków z tego tytułu. W takiej sytuacji zwrot ten nie spowoduje po Pani stronie przysporzenia, wzrostu Pani majątku. Otrzymana kwota będzie stanowić jedynie zwrot poniesionych wcześniej przez Panią wydatków.

Pieniądze te nie będą Pani przychodem w rozumieniu art. 11 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych klasyfikowanym do źródła, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9 w zw. z art. 20 ust. 1 ww. ustawy i nie będą podlegały opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, w związku z tym nie będzie Pani zobowiązana do rozliczenia otrzymanej kwoty dla celów podatkowych.

Dodatkowe informacje

Informacja o zakresie rozstrzygnięcia

Interpretacja dotyczy zdarzenia przyszłego, który Pani przedstawiła i stanu prawnego, który obowiązuje w dniu wydania interpretacji.

Organ podkreśla, że procedura wydawania indywidualnych interpretacji przepisów prawa podatkowego nie podlega regułom przewidzianym dla postępowania podatkowego, czy kontrolnego. Organ wydający interpretacje opiera się wyłącznie na opisie stanu faktycznego lub zdarzenia przyszłego przedstawionego we wniosku – nie prowadzi postępowania dowodowego. Postępowanie w sprawie wydania interpretacji indywidualnej ma na celu wyjaśnienie wątpliwości co do sposobu zastosowania przepisów prawa podatkowego materialnego do określonego stanu faktycznego lub zdarzenia przyszłego. Przedmiotem interpretacji wydanej na podstawie art. 14b ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 111 ze zm.) jest sam przepis prawa. Rolą postępowania w sprawie wydania indywidualnej interpretacji przepisów podatkowych nie jest ustalanie stanu faktycznego, stanowi to bowiem domenę ewentualnego postępowania podatkowego. To na podatniku ciąży obowiązek udowodnienia w toku tego postępowania okoliczności faktycznych, z których wywodzi on dla siebie korzystne skutki prawne. Organ nie prowadzi postępowania dowodowego, ograniczając się do analizy okoliczności podanych we wniosku.

W związku z przywołanym przez Panią art. 2a ustawy Ordynacja podatkowa wyjaśniam, że stanowi on, iż niedające się usunąć wątpliwości co do treści przepisów prawa podatkowego rozstrzyga się na korzyść podatnika. Wobec tego, po pierwsze, muszą istnieć wątpliwości dotyczące treści przepisów prawa podatkowego. Po drugie, istniejące wątpliwości powinny mieć taki charakter, że nie da się ich rozstrzygnąć. Jeśli więc wątpliwości istnieją, ale mogą zostać wyeliminowane w procesie wykładni, wspomniana zasada nie ma zastosowania (np. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 11 października 2017 r., sygn. akt I SA/Bd 781/17). W Pani sprawie takie wątpliwości nie wystąpiły, gdyż treść przepisów prawa podatkowego mających zastosowanie do przedstawionego opisu zdarzenia jest jednoznaczna i nie budzi wątpliwości interpretacyjnych, a ich wykładnia nie prowadzi do rozbieżnych wniosków.

Ponadto, wskazuję, że z uwagi na to, iż interpretacje prawa podatkowego wydawane są w indywidualnej sprawie zainteresowanego, co wynika z art. 14b § 1 ustawy Ordynacja podatkowa – niniejsza interpretacja dotyczy wyłącznie Pani. Nie wywołuje skutków prawnych dla innych osób (np. współkredytobiorcy – Pani męża).

Pouczenie o funkcji ochronnej interpretacji

·      Funkcję ochronną interpretacji indywidualnych określają przepisy art. 14k-14nb ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 111 ze zm.). Interpretacja będzie mogła pełnić funkcję ochronną, jeśli Pani sytuacja będzie zgodna (tożsama) z opisem stanu faktycznego lub zdarzenia przyszłego i zastosuje się Pani do interpretacji.

·      Zgodnie z art. 14na § 1 Ordynacji podatkowej:

·      Zgodnie z art. 14na § 2 Ordynacji podatkowej:

Pouczenie o prawie do wniesienia skargi na interpretację

Ma Pani prawo do zaskarżenia tej interpretacji indywidualnej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego …. Zasady zaskarżania interpretacji indywidualnych reguluje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143; dalej jako „PPSA”).

Skargę do Sądu wnosi się za pośrednictwem Dyrektora KIS (art. 54 § 1 PPSA). Skargę należy wnieść w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia interpretacji indywidualnej (art. 53 § 1 PPSA):

·      w formie papierowej, w dwóch egzemplarzach (oryginał i odpis) na adres: Krajowa Informacja Skarbowa, ul. Warszawska 5, 43-300 Bielsko-Biała (art. 47 § 1 PPSA), albo

·      w formie dokumentu elektronicznego, w jednym egzemplarzu (bez odpisu), na adres Krajowej Informacji Skarbowej na platformie ePUAP: /KIS/wnioski albo /KIS/SkrytkaESP (art. 47 § 3 i art. 54 § 1a PPSA).

Skarga na interpretację indywidualną może opierać się wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 57a PPSA).

Podstawa prawna dla wydania interpretacji

Podstawą prawną dla wydania tej interpretacji jest art. 13 § 2a oraz art. 14b § 1 Ordynacji podatkowej.