Interpretacja 0113-KDIPT2-2.4011.12.2026.2.MK

Interpretacja indywidualna – stanowisko prawidłowe

Szanowni Państwo,

stwierdzam, że Państwa stanowisko w sprawie oceny skutków podatkowych opisanego stanu faktycznego w podatku dochodowym od osób fizycznych jest prawidłowe.

Zakres wniosku wspólnego o wydanie interpretacji indywidualnej

1 stycznia 2026 r. wpłynął Państwa wniosek wspólny z 31 grudnia 2025 r. o wydanie interpretacji indywidualnej. Uzupełnili go Państwo pismem złożonym 4 marca 2026 r. – w odpowiedzi na wezwanie. Treść wniosku wspólnego jest następująca:

Zainteresowani, którzy wystąpili z wnioskiem

1)  Zainteresowany będący stroną postępowania:

…

2)  Zainteresowana niebędąca stroną postępowania:

…

Opis stanu faktycznego

W 2008 r. Pan X (dalej jako: „Wnioskodawca”) i Pani Y (zwana dalej jako: „Zainteresowana”), łącznie dalej jako: „Wnioskodawcy”, małżonkowie pozostający w ustroju wspólności majątkowej małżeńskiej, polscy rezydenci, podlegający nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu w Polsce, występujący jako konsumenci, zawarli z Bankiem X (dalej jako: „Bank”) umowę o kredyt hipoteczny waloryzowany kursem CHF (dalej: „Umowa kredytu”).

Jako cel kredytu wskazano spłatę dwóch kredytów oraz częściowe finansowanie robót budowlanych związanych z budową domu jednorodzinnego. Jako kwotę udzielonego kredytu wskazano 280 000 zł. Równowartość wskazanej kwoty w walucie CHF miała zostać określona na podstawie gotówkowego kursu kupna CHF Banku z dnia wypłaty (uruchomienia) kredytu (kurs notowany z pierwszej tabeli kursowej Banku - tabela A w tym dniu) i miała zostać podana w harmonogramie spłat. Kredyt miał zostać uruchomiony w złotych, a jego równowartość w walucie CHF ustalona według kursu określonego w umowie, w dniu uruchomienia kredytu.

Zgodnie z zapisem § 5 ust. 1 umowy, kredytobiorca zobowiązywał się do spłaty kredytu wraz z odsetkami oraz innymi zobowiązaniami wynikającymi z umowy kredytu. Kredyt, odsetki oraz inne zobowiązania wyrażone w CHF miały być spłacane w złotych jako równowartość raty w CHF przeliczonej według gotówkowego kursu sprzedaży CHF Banku z dnia wymagalnej spłaty raty.

Zmiana kursu walutowego miała mieć wpływ na wysokość rat kapitałowo-odsetkowych oraz na wartość kredytu. W przypadku zwiększenia kursu walutowego, raty kapitałowo-odsetkowe ulegały zwiększeniu, natomiast w przypadku obniżenia kursu walutowego raty kapitałowo-odsetkowe ulegały zmniejszeniu. Wartość kredytu miała wzrastać w przypadku wzrostu kursu walutowego lub maleć w przypadku spadku kursu walutowego.

Kredyt został wypłacony w łącznej kwocie 280 726,57 zł, co odpowiadało 138 450,15 CHF. W ramach spłat, Wnioskodawcy uiścili na rzecz Banku w okresie od 10 sierpnia 2008 r. do 4 marca 2016 r. 593 567,87 zł tytułem spłaty rat kapitałowo-odsetkowych, kwota 200 zł opłaty za inspekcje, wycenę i 319 zł kosztów ubezpieczenia. W dniu 4 marca 2016 r. doszło do całkowitej spłaty kredytu.

Pismem z dnia 29 lipca 2024 r. Bank wezwał Wnioskodawców do zapłaty kwoty 280 726,57 zł. Przesyłka została doręczona 1 sierpnia 2024 r. Następnie Bank złożył Wnioskodawcom w piśmie z 22 sierpnia 2024 r. oświadczenie o potrąceniu kwoty 280 726,57 zł. Pismo zostało doręczone 26 sierpnia 2024 r.

Sąd Okręgowy Wydział Cywilny w 2025 r. po rozpoznaniu sprawy, wyrokiem zasądził na rzecz Wnioskodawców łącznie kwotę 313 360,30 zł (trzysta trzynaście tysięcy trzysta sześćdziesiąt złotych i trzydzieści groszy) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 9 maja 2023 r. do dnia zapłaty.

Zdaniem sądu, w analizowanej sprawie umowa kredytu indeksowanego do CHF została uznana za nieważną, ponieważ zastosowany mechanizm indeksacji naruszał ograniczenia wynikające z art. 353¹ Kodeksu cywilnego. Umowa przyznawała bankowi jednostronne i nieograniczone prawo ustalania kursów waluty obcej w oparciu o własną tabelę kursową, bez wskazania w umowie obiektywnych i weryfikowalnych kryteriów ich ustalania. Kredytobiorca nie mógł zatem przewidzieć wysokości swojego zobowiązania ani świadomie ocenić ryzyka kursowego. Takie ukształtowanie stosunku prawnego zostało uznane za sprzeczne z naturą zobowiązania (art. 353¹ Kodeksu cywilnego), zasadami współżycia społecznego oraz art. 58 § 1 i 2 Kodeksu cywilnego. Podkreślono jednocześnie, że mechanizm indeksacji jako taki nie narusza zasady nominalizmu i walutowości (art. 358, art. 358¹ Kodeksu cywilnego), jednak sposób jego wprowadzenia w tej umowie prowadził do rażącej nierównowagi stron.

Sąd uznał klauzule indeksacyjne za niedozwolone na podstawie art. 385¹ § 1-4 Kodeksu cywilnego, wskazując, że nie zostały one indywidualnie uzgodnione z konsumentem, a Bank nie zdołał udowodnić okoliczności, na które się powołuje z art. 385¹ § 4 Kodeksu cywilnego. Wyeliminowanie klauzul indeksacyjnych powoduje jednak, że umowa nie może dalej obowiązywać, gdyż traci essentialia negotii wymagane przez art. 69 Prawa bankowego - nie jest możliwe ustalenie kwoty zobowiązania oraz wysokości rat.

Jednocześnie sąd wskazał, że po wyeliminowaniu powiązania świadczeń z walutą CHF umowy nie da się utrzymać jako kredytu Złotowego. Wynika to z faktu, że umowa przewidywała oprocentowanie oparte o stawkę LIBOR, właściwą dla waluty obcej, a nie dla kredytu Złotowego. Niedopuszczalne jest natomiast „przekształcenie” kredytu w kredyt złotowy i zastąpienie stopy LIBOR stopą WIBOR, gdyż brak dla tego umocowania w przepisach prawnych. Taka modyfikacja prowadziłaby do stworzenia stosunku prawnego o treści, której strony nigdy nie uzgodniły i który byłby sprzeczny z celem umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej (art. 353¹ Kodeksu cywilnego w zw. z art. 69 Prawa bankowego). Tym samym zarówno utrzymanie kredytu w formule „PLN + LIBOR", jak i „PLN + WIBOR” jest prawnie niedopuszczalne.

Brak jest także przepisów dyspozytywnych pozwalających na uzupełnienie luki po usunięciu klauzul indeksacyjnych, a Trybunał Sprawiedliwości UE w wyroku z 3.10.2019 r. (…) jednoznacznie wykluczył możliwość zastępowania nieuczciwych postanowień przepisami ogólnymi lub konstrukcjami opartymi na zasadach słuszności czy zwyczajach. W konsekwencji umowa została uznana za nieważną ex tunc na podstawie art. 58 § 1 Kodeksu cywilnego.

Skutkiem nieważności jest obowiązek zwrotu świadczeń jako nienależnych zgodnie z art. 410 § 1 i 2 Kodeksu cywilnego w zw. z art. 405 ww. Kodeksu. Sąd zastosował teorię dwóch kondykcji (zgodnie z uchwałą 7 sędziów SN z 7.05.2021 r., III CZP 6/21), uznając, że każdej stronie przysługują odrębne roszczenia, a kompensata możliwa jest wyłącznie poprzez potrącenie (art. 498-499 Kodeksu cywilnego). Bank skutecznie złożył oświadczenie o potrąceniu po uprzednim wezwaniu do zapłaty, co czyniło roszczenie wymagalnym w rozumieniu art. 455 Kodeksu cywilnego.

W sprawie dochodzona kwota wynosiła 594 086,87 zł, bank przedstawił do potrącenia kwotę 280 726,57 zł, co spowodowało umorzenie wierzytelności w tej części. Po dokonaniu potrącenia sąd zasądził na rzecz Wnioskodawców kwotę 313 360,30 zł, oddalając powództwo w części objętej skutecznie podniesionym zarzutem potrącenia.

Co do odsetek, to zasądzono je od dnia następującego po dniu doręczenia Bankowi odpisu pozwu do dnia zapłaty.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 100 Kodeksu postępowania cywilnego, znosząc je wzajemnie. Powództwo zostało uwzględnione co do zasady, jednak Wnioskodawcy ulegli co do części żądania wskutek skutecznie podniesionego przez Bank zarzutu potrącenia, który - zgodnie z uchwałami Sądu Najwyższego z dnia 16 lutego 2021 r., sygn. akt III CZP 11/20 oraz 7 maja 2021 r., III CZP 6/21 - stanowi nie tylko element obrony procesowej, ale również instrument właściwego rozliczenia stron po stwierdzeniu nieważności umowy. Strona powodowa zarzut ten kwestionowała, co miało wpływ na wynik sprawy.

Koszty procesu zostały poniesione przez strony w zbliżonej wysokości (Wnioskodawców 11 834 zł, Bank 10 817 zł) i strony w zbliżonym stopniu przegrały sprawę (około 50% wartości przedmiotu sporu).

Uzupełnienie wniosku

1)  Kiedy zapadł wyrok sądu stwierdzający nieważność umowy kredytowej i zasądzający na Państwa rzecz zwrot określonych kwot, o których mowa we wniosku oraz kiedy ten wyrok stał się prawomocny?

Odpowiedź: wyrok został wydany 8 października 2025 r., uzasadnienie zostało wydane 23 października 2025 r. Strony nie zgłaszały apelacji, zatem wyrok stał się prawomocny w terminie dwutygodniowym od doręczenia stronie skarżącej wyroku z uzasadnieniem zgodnie z art. 369 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego.

2)  Czy po ogłoszeniu wyroku sądu doszło jeszcze do zawarcia pomiędzy Państwem a Bankiem ugody/porozumienia w zakresie wzajemnego zwrócenia przez Państwa i Bank świadczeń spełnionych w wykonaniu unieważnionej umowy kredytowej, a jeżeli tak, to kiedy doszło do jej zawarcia i jakie były postanowienia tej ugody/porozumienia?

Odpowiedź: Po ogłoszeniu wyroku sądu nie doszło do zawarcia z Bankiem ugody/porozumienia.

3)  Czy koszty procesu zostały poniesione przez Państwa (powodów/stronę procesu) z własnych środków?

Odpowiedź: Tak, z własnych środków.

4)  Czy wskazana w wyroku kwota 11 834 zł nie przewyższała faktycznie poniesionych przez Państwa wydatków na koszty procesu?

Odpowiedź: Kwota 11 834 zł nie przewyższała faktycznie poniesionych wydatków na koszty procesu.

5)  Czy odsetki ustawowe za opóźnienie, o których mowa we wniosku, dotyczą nieterminowej wypłaty należności (odsetki ustawowe za opóźnienie w wypłacie należności)? Jeśli tak, należy wskazać wysokość tych odsetek i za jaki okres zostały/zostaną wypłacone?

Odpowiedź: Tak, to są odsetki ustawowe za opóźnienie za okres od dnia 9 maja 2023 r. do dnia zapłaty czyli 17 grudnia 2025 r. w łącznej kwocie 91 503,31 zł.

6)  Kiedy Bank dokonał wypłaty na rzecz Pana kwot, o których mowa we wniosku?

Odpowiedź: Bank, dokonał wypłaty kwot, o których mowa we wniosku w całości w dniu 15 grudnia 2025 r. oraz 17 grudnia 2025 r.

1.  Pytania

1)  Czy otrzymana kwota przez Wnioskodawców na Ich rachunek bankowy od Banku, wskutek wykonania przez niego wyroku Sądu, z tytułu stwierdzenia przez Sąd nieważności umowy kredytu hipotecznego, będzie stanowiła przychód w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych?

2)  Czy otrzymana kwota przez Wnioskodawców na Ich rachunek bankowy od Banku wskutek wykonania przez Bank wyroku Sądu, z tytułu odsetek ustawowych za opóźnienie od kwot, co do których Sąd stwierdził nieważność umowy w tym kosztów zastępstwa procesowego, stanowi przychód w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych?

Państwa stanowisko w sprawie

Ad. 1

Zdaniem Wnioskodawców, otrzymana kwota na Ich rachunek bankowy od Banku, wskutek wykonania przez niego wyroku Sądu, z tytułu stwierdzenia przez Sąd nieważności umowy kredytu hipotecznego nie będzie stanowiła przychodu w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Ad. 2

Zdaniem Wnioskodawców, otrzymana kwota na Ich rachunek bankowy od Banku wskutek wykonania przez Bank wyroku Sądu, z tytułu odsetek ustawowych za opóźnienie od kwot, co do których Sąd stwierdził nieważność umowy w tym kosztów zastępstwa procesowego nie stanowi przychodu w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Uzasadnienie

Ad. 1

Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21, 52, 52a i 52c oraz dochodów, od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku.

Powołany przepis wyraża tzw. zasadę powszechności opodatkowania. Regułą jest, że każdy dochód osiągnięty przez osobę fizyczną podlega opodatkowaniu, wyjątkiem zaś jest sytuacja, gdy dochód opodatkowaniu nie podlega. Wyjątki od omawianej zasady dotyczą:

-     dochodów, które zostały wprost wymienione przez ustawodawcę w art. 21, 52, 52a i 52c ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych jako zwolnione z podatku oraz

-     dochodów, od których zaniechano poboru podatku w drodze rozporządzenia ministra właściwego do spraw finansów publicznych wydanego na podstawie art. 22 ustawy - Ordynacja podatkowa (rozporządzenie takie może być wydane w przypadkach uzasadnionych interesem publicznym lub ważnym interesem podatników).

W myśl art. 9 ust. 1a ww. ustawy, jeżeli podatnik uzyskuje dochody z więcej niż jednego źródła, przedmiotem opodatkowania w danym roku podatkowym jest, z zastrzeżeniem art. 25e, art. 29-30cb, art. 30da-30f oraz art. 44 ust. 7e i 7f, suma dochodów z wszystkich źródeł przychodów. Stosownie do art. 9 ust. 2 ww. ustawy, dochodem ze źródła przychodów, jeżeli przepisy art. 23o, art. 23u, art. 24-24b, art. 24c, art. 24e, art. 30ca, art. 30da oraz art. 30f nie stanowią inaczej, jest nadwyżka sumy przychodów z tego źródła nad kosztami ich uzyskania osiągnięta w roku podatkowym. Jeżeli koszty uzyskania przekraczają sumę przychodów, różnica jest stratą ze źródła przychodów.

Ogólne określenie „przychodów” zawiera art. 11 ust. 1 ww. ustawy. Stosownie do tego przepisu, przychodami, z zastrzeżeniem art. 14-15, art. 17 ust. 1 pkt 6, 9, 10 w zakresie realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych, pkt 11, art. 19, art. 25b, art. 30ca, art. 30da i art. 30f, są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń.

Jak wynika z powołanego przepisu, ustawodawca przyjął zasadę, że przychodem są:

-     pieniądze i wartości pieniężne, które zostały otrzymane przez podatnika - tj. takie pieniądze i wartości pieniężne, które podatnik rzeczywiście „dostał, odebrał, zainkasował, objął w posiadanie”;

-     pieniądze i wartości pieniężne, które zostały postawione do dyspozycji podatnika - tj. takie przysporzenia, które zostały mu faktycznie udostępnione/przekazane do odbioru; takie pieniądze i środki pieniężne, które podatnik ma możliwość włączyć do swojego władztwa, a więc ma możliwość skorzystania z tychże pieniędzy i wartości pieniężnych i nie jest to uzależnione od dodatkowej zgody osoby stawiającej określone pieniądze i wartości pieniężne do dyspozycji podatnika.

Pojęcie przychodu wiąże się zatem z przysporzeniem majątkowym po stronie podatnika, z wartością wchodzącą do jego majątku. Przychodami w rozumieniu art. 11 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych mogą być tylko takie świadczenia, które nie mają charakteru zwrotnego. Skoro bowiem przychód jest określonym przyrostem majątkowym po stronie podatnika, jego otrzymanie musi mieć charakter definitywny.

Ustawodawca tworząc system opodatkowania dochodów osób fizycznych miał na względzie, że przysporzenia uzyskiwane przez osoby fizyczne mogą być skutkiem różnych rodzajów czynności i zdarzeń. Stworzył więc klasyfikację tych przysporzeń w oparciu o kryterium źródła przychodów i system ich opodatkowania uwzględniający specyfikę poszczególnych źródeł przychodów. Katalog źródeł przychodów podlegających opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych zawiera art. 10 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. W myśl pkt 9 tego artykułu, do źródeł przychodów zalicza się inne źródła.

Zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, za przychody z innych źródeł, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9, uważa się w szczególności: kwoty wypłacone po śmierci członka otwartego funduszu emerytalnego wskazanej przez niego osobie lub członkowi jego najbliższej rodziny, w rozumieniu przepisów o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych, kwoty uzyskane z tytułu zwrotu z indywidualnego konta zabezpieczenia emerytalnego oraz wypłaty z indywidualnego konta zabezpieczenia emerytalnego, w tym także dokonane na rzecz osoby uprawnionej na wypadek śmierci oszczędzającego, zasiłki pieniężne z ubezpieczenia społecznego, alimenty, stypendia, świadczenia otrzymane z tytułu umowy o pomocy przy zbiorach, dotacje (subwencje) inne niż wymienione w art. 14, dopłaty, nagrody i inne nieodpłatne świadczenia nienależące do przychodów określonych w art. 12-14 i art. 17.

Podkreślić należy, że otrzymanie kredytu i jego spłata na warunkach przewidzianych w umowie kredytowej są obojętne podatkowo. Przychód po stronie kredytobiorcy pojawia się w przypadku, kiedy dochodzi do umorzenia kredytu, jego części lub odsetek. Wtedy bowiem kredytobiorca osiąga konkretne przysporzenie majątkowe (przychód w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych).

Zgodnie natomiast z definicją dochodu jest nim nadwyżka przychodów ze źródła nad kosztami jego uzyskania. Pojęciem pierwotnym dla dochodu jest więc pojęcie przychodu. Ten z kolei definiowany jest przez ustawodawcę, czemu dał wyraz w art. 11 ust. 1, jako otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń. Niemniej jednak z definicji tej wywieść można również, że za przychody podatkowe mogą być uznane tylko takie świadczenia, które są określonym przyrostem majątkowym (zarówno zwiększającym aktywa jak i zmniejszającym pasywa) o charakterze definitywnym, niemające charakteru zwrotnego.

Zgodnie z treścią art. 69 ust. 1 ustawy Prawo bankowe, przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu.

Zgodnie z art. 69 ust. 2 pkt 2 i pkt 4 ww. ustawy, umowa kredytu powinna być zawarta na piśmie i określać w szczególności:

-     pkt 2 - kwotę i walutę kredytu;

-     pkt 4 - zasady i termin spłaty kredytu.

Z kolei na podstawie art. 58 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, iż na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy. Natomiast stosownie do treści art. 58 § 2 tej ustawy, nieważna jest czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.

W myśl art. 385¹ Kodeksu cywilnego:

§ 1 Postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.

§ 2 Jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie.

§ 3 Nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta.

§ 4 Ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje.

Z powodu abuzywności klauzul walutowych znajdujących się w umowach o kredyt hipoteczny sądy orzekają o nieważności jednostkowych umów o kredyt hipoteczny zawartych przez banki. Stwierdzenie nieważności powoduje usunięcie z obrotu prawnego wadliwej czynności prawnej polegającej na zawarciu umowy kredytu hipotecznego. Nieważność umowy kredytu oznacza, że zobowiązania stron umów, banku i klienta, nigdy nie powstały, a strony zobowiązane są zwrócić to, co świadczyły w związku z nieważną umową jako świadczenia nienależne. Kredytodawca winien zatem zwrócić wszystkie świadczenia pobrane od kredytobiorcy, a kredytobiorca winien zwrócić kwotę faktycznie otrzymanego kredytu. W przypadku stwierdzenia nieważności umowy przez sąd skutki prawne na gruncie cywilnym występują ex tunc (wstecz), a więc od momentu zawarcia umowy dotkniętej wadliwością (przesłanką nieważności), co oznacza, że umowa kredytu jako nieważna już od chwili jej zawarcia nie wywołuje skutków prawnych. Mamy do czynienia z sytuacją jakby w ogóle nie doszło do jej zawarcia.

Zdaniem Wnioskodawców, skoro w przedmiotowej sprawie mamy do czynienia ze zwrotem nienależnie pobranych świadczeń, to należy uznać, że zwrot ten nie stanowi dla Nich przychodu.

Na powyższe wskazuje także Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej w interpretacji indywidualnej z dnia 12 grudnia 2024 r., 0115-KDIT1.4011.599.2024.1.MST w sprawie o analogicznym stanie faktycznym.

Ad. 2

Wskazać należy, że różnego rodzaju świadczenia, w tym m.in. odszkodowania, zadośćuczynienia oraz odsetki za zwłokę w wypłacie tychże świadczeń stanowią - co do zasady - przychód w rozumieniu cytowanego wyżej art. 11 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Nie oznacza to jednak, że wszystkie świadczenia z ww. tytułów są opodatkowane. Niektóre z nich, wymienione w katalogu zwolnień przedmiotowych określonym w art. 21 ust. 1 ww. ustawy, korzystają ze zwolnienia od podatku.

Wyjaśnić zatem należy, że instytucję prawną odsetek za zwłokę reguluje art. 481 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z art. 481 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego:

§ 1 Jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.

§ 2 Jeżeli stopa odsetek za opóźnienie nie była oznaczona, należą się odsetki ustawowe za opóźnienie w wysokości równej sumie stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i 5,5 punktów procentowych. Jednakże gdy wierzytelność jest oprocentowana według stopy wyższej, wierzyciel może żądać odsetek za opóźnienie według tej wyższej stopy.

Jednakże nie każde odsetki otrzymane przez osoby fizyczne podlegają opodatkowaniu. Ustawodawca przewidział w niektórych sytuacjach w odniesieniu do odsetek możliwość zwolnienia od podatku dochodowego. Takie zwolnienie przysługuje tylko wówczas, gdy przepis ww. ustawy zawiera w tym przedmiocie wyraźne postanowienie.

Ustawą z dnia 29 października 2021 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r. poz. 2105) do ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych wprowadzono art. 21 ust. 1 pkt 95b, który ma zastosowanie do dochodów (przychodów) uzyskanych od 1 stycznia 2021 r.

Zgodnie z przepisem art. 21 ust. 1 pkt 95b ww. ustawy, wolne od podatku dochodowego są odsetki z tytułu nieterminowej wypłaty należności niepodlegających opodatkowaniu podatkiem dochodowym, wolnych od podatku dochodowego lub od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku.

Jak wynika z brzmienia tego przepisu zwolnienie to obejmuje tylko takie odsetki, które spełniają równocześnie dwa warunki:

1)  są naliczane z tytułu nieterminowej wypłaty należności,

2)  świadczenia, od których są naliczane nie podlegają opodatkowaniu podatkiem dochodowym, są wolne od podatku dochodowego lub na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano od nich poboru podatku.

Zdaniem Wnioskodawców, skoro zatem zwrot nienależnie pobranych świadczeń, które otrzymali Wnioskodawcy, nie podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, to wypłacone od tego odsetki ustawowe za opóźnienie korzystają ze zwolnienia z opodatkowania na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 95b ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. W konsekwencji zasądzone wyrokiem Sądu odsetki ustawowe za opóźnienie są zwolnione z opodatkowania na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 95b ww. ustawy.

Odnosząc się natomiast do kwestii opodatkowania otrzymanej przez Wnioskodawców kwoty tytułem zwrotu kosztów procesu wskazać należy, że zgodnie z art. 98 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 1550 z późn. zm.), strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu).

Otrzymana przez Wnioskodawców kwota tytułem zwrotu kosztów procesu nie przewyższa poniesionych przez Wnioskodawców wydatków, zatem w opinii Wnioskodawców, kwota ta nie stanowi przysporzenia majątkowego po stronie Wnioskodawców i nie podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, ponieważ po stronie Wnioskodawców nie nastąpiło realne przysporzenie majątkowe. Wynika to z tego, że koszty te w pierwszej kolejności zostały sfinansowane z własnych środków Wnioskodawców, a następnie na podstawie wyroku zostały zwrócone. W takim wypadku kwota ta stanowi jedynie zwrot poniesionych wcześniej wydatków - nie jest więc dochodem podlegającym opodatkowaniu. Dla celów podatkowych otrzymana kwota tytułem zwrotu kosztów procesu jest obojętna podatkowo.

Na powyższe wskazuje także Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej w interpretacji indywidualnej z dnia 12 grudnia 2024 r., 0115-KDIT1.4011.599.2024.1.MST w sprawie o analogicznym stanie faktycznym.

Ocena stanowiska

Stanowisko, które przedstawili Państwo we wniosku jest prawidłowe.

Uzasadnienie interpretacji indywidualnej

Zgodnie z przepisem art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 163 ze zm.):

Powołany przepis wyraża tzw. zasadę powszechności opodatkowania. Regułą jest, że każdy dochód osiągnięty przez osobę fizyczną podlega opodatkowaniu, wyjątkiem zaś jest sytuacja, gdy dochód opodatkowaniu nie podlega. Wyjątki od omawianej zasady dotyczą:

·      dochodów, które zostały wprost wymienione przez ustawodawcę w art. 21, 52, 52a i 52c ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych jako zwolnione z podatku oraz

·      dochodów, od których zaniechano poboru podatku w drodze rozporządzenia ministra właściwego do spraw finansów publicznych wydanego na podstawie art. 22 ustawy Ordynacja podatkowa (rozporządzenie takie może być wydane w przypadkach uzasadnionych interesem publicznym lub ważnym interesem podatników).

W myśl art. 9 ust. 1a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:

Stosownie do art. 9 ust. 2 ww. ustawy:

Jak stanowi art. 11 ust. 1 ww. ustawy:

Jak wynika z powołanego przepisu, ustawodawca przyjął zasadę, że przychodem są:

·      pieniądze i wartości pieniężne, które zostały otrzymane przez podatnika – tj. takie pieniądze i wartości pieniężne, które podatnik rzeczywiście „dostał, odebrał, zainkasował, objął w posiadanie”;

·      pieniądze i wartości pieniężne, które zostały postawione do dyspozycji podatnika – tj. takie przysporzenia, które zostały mu faktycznie udostępnione/przekazane do odbioru; takie pieniądze i środki pieniężne, które podatnik ma możliwość włączyć do swojego władztwa, a więc ma możliwość skorzystania z tychże pieniędzy i wartości pieniężnych i nie jest to uzależnione od dodatkowej zgody osoby stawiającej określone pieniądze i wartości pieniężne do dyspozycji podatnika.

Pojęcie przychodu wiąże się zatem z przysporzeniem majątkowym po stronie podatnika, z wartością wchodzącą do jego majątku. Przychodami w rozumieniu art. 11 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych mogą być tylko takie świadczenia, które nie mają charakteru zwrotnego. Skoro bowiem przychód jest określonym przyrostem majątkowym po stronie podatnika, jego otrzymanie musi mieć charakter definitywny.

Za przychody należy zatem uznać każdą formę przysporzenia majątkowego, zarówno formę pieniężną jak i niepieniężną, w tym nieodpłatne świadczenia otrzymane przez podatnika.

Dla celów podatkowych przyjmuje się, że nieodpłatne świadczenie obejmuje każde działanie lub zaniechanie na rzecz innej osoby oraz wszystkie zdarzenia prawne i zdarzenia gospodarcze w działalności podmiotów, których skutkiem jest przysporzenie majątku innej osoby, mające konkretny wymiar finansowy.

Ustawodawca tworząc system opodatkowania dochodów osób fizycznych miał na względzie, że przysporzenia uzyskiwane przez osoby fizyczne mogą być skutkiem różnych rodzajów czynności i zdarzeń. Stworzył więc klasyfikację tych przysporzeń w oparciu o kryterium źródła przychodów i system ich opodatkowania uwzględniający specyfikę poszczególnych źródeł przychodów. W języku powszechnym mianem „źródła” określane jest „to, co stanowi początek czegoś”, „przyczyna czegoś”, a synonimami tego pojęcia są m.in. czynnik sprawczy, powód, pochodzenie.

Źródła przychodów zostały określone przez ustawodawcę w art. 10 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. I tak zgodnie z ww. przepisem:

Przychody z poszczególnych źródeł przychodów i zasady ich ustalania zostały uregulowane w art. 12-20 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Stosownie do art. 20 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:

Użycie w powyższym przepisie sformułowania „w szczególności”, wskazuje, że definicja przychodów z innych źródeł ma charakter otwarty i nie ma przeszkód, aby do tej kategorii zaliczyć również przychody inne niż wymienione wprost w przepisie art. 20 ust. 1 ww. ustawy. O przychodzie podatkowym z innych źródeł będziemy mówić w każdym przypadku, kiedy u podatnika wystąpią realne korzyści majątkowe.

Instytucja kredytu uregulowana została przepisami ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1646 ze zm.).

Zgodnie z treścią art. 69 ust. 1 ww. ustawy:

Zgodnie z art. 69 ust. 2 pkt 2 i 4 ustawy Prawo bankowe:

Z kolei na podstawie art. 58 § 1 Kodeksu cywilnego:

Natomiast stosownie do treści art. 58 § 2 tej ustawy:

W myśl art. 385¹ Kodeksu cywilnego:

Z powodu abuzywności klauzul walutowych znajdujących się w umowach o kredyt hipoteczny, sądy orzekają o nieważności jednostkowych umów o kredyt hipoteczny zawartych przez banki. Stwierdzenie nieważności powoduje usunięcie z obrotu prawnego wadliwej czynności prawnej polegającej na zawarciu umowy kredytu hipotecznego. Nieważność umowy kredytu oznacza, że zobowiązania stron umów, banku i klienta, nigdy nie powstały, a strony zobowiązane są zwrócić to, co świadczyły w związku z nieważną umową jako świadczenia nienależne. Kredytodawca winien zatem zwrócić wszystkie świadczenia pobrane od kredytobiorcy, a kredytobiorca winien zwrócić kwotę faktycznie otrzymanego kredytu. W przypadku stwierdzenia nieważności umowy przez sąd skutki prawne na gruncie cywilnym występują ex tunc (wstecz), a więc od momentu zawarcia umowy dotkniętej wadliwością (przesłanką nieważności), co oznacza, że umowa kredytu jako nieważna już od chwili jej zawarcia nie wywołuje skutków prawnych. Mamy do czynienia z sytuacją jakby w ogóle nie doszło do jej zawarcia.

Zasady i skutki dokonywania kompensaty (potrącenia) reguluje przepis art. 498 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r Kodeks cywilny (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1061 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem:

Wskutek potrącenia obie wierzytelności umarzają się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej.

Potrącenie wierzytelności jest jedną z form wygaśnięcia zobowiązania w wyniku wykonania świadczenia przez umorzenie wzajemnych wierzytelności między stronami. Wygaśnięcie zobowiązania przez potrącenie, czyli kompensata wierzytelności, następuje wówczas, jeżeli jedna strona jest w stosunku do drugiej dłużnikiem i jednocześnie wierzycielem, tj. ma zarówno wierzytelność, jak i zobowiązanie względem tej drugiej strony. Potrącenie, mimo że dotyczy świadczeń tego samego rodzaju (z reguły pieniężnych), prowadzi do zaliczenia jednej wierzytelności na poczet drugiej. Dochodzi w ten sposób do zaspokojenia wierzyciela i osiągnięcia tym samym celu zobowiązania. Na skutek potrącenia wierzytelności obydwu stron umarzają się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej. Instytucja potrącenia jest substytutem świadczenia, dzięki któremu dłużnik płaci swój dług i zwalnia się z zobowiązania. W momencie potrącenia następuje faktyczne spełnienie świadczenia. Potrącenie jest więc formą wykonania zobowiązania, do którego, w myśl art. 503 Kodeksu cywilnego, stosuje się przepisy o zaliczeniu zapłaty.

Wprawdzie przez potrącenie strony nie otrzymują efektywnie należnych im świadczeń, ale wskutek zaliczenia wierzytelności jednej z nich na poczet wierzytelności drugiej każda ze stron zostaje zwolniona ze swego długu, co pozwala uznać ich długi za spłacone. Tym samym potrącenie jako sposób wygaszenia stosunku zobowiązaniowego uznaje się za równoważny spełnieniu świadczenia (zapłacie).

W sytuacji, gdy dojdzie do umorzenia należności poprzez potrącenie wierzytelności, u stron nie wystąpi przychód podatkowy. Przychód podatkowy wystąpiłby wówczas, gdy doszłoby do częściowej kompensaty wierzytelności, a wierzyciel zwolniłby dłużnika z pozostałej części długu.

Wobec powyższego, skoro jak wskazali Państwo we wniosku i jego uzupełnieniu – skutkiem nieważności jest obowiązek zwrotu świadczeń jako nienależnych zgodnie z art. 410 § 1 i 2 Kodeksu cywilnego w zw. z art. 405 ww. Kodeksu. Sąd zastosował teorię dwóch kondykcji uznając, że każdej stronie przysługują odrębne roszczenia, a kompensata możliwa jest wyłącznie poprzez potrącenie (art. 498-499 Kodeksu cywilnego). Bank skutecznie złożył oświadczenie o potrąceniu po uprzednim wezwaniu do zapłaty, co czyniło roszczenie wymagalnym w rozumieniu art. 455 Kodeksu cywilnego. Dochodzona kwota wynosiła 594 086,87 zł, bank przedstawił do potrącenia kwotę 280 726,57 zł, co spowodowało umorzenie wierzytelności w tej części. Po dokonaniu potrącenia Sąd zasądził na Państwa rzecz kwotę 313 360,30 zł, oddalając powództwo w części objętej skutecznie podniesionym zarzutem potrącenia.

Zatem, pieniądze te nie są Państwa przychodem w rozumieniu art. 11 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, klasyfikowanym do źródła, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9 w zw. z art. 20 ust. 1 ww. ustawy i ich uzyskanie nie skutkuje po Państwa stronie powstaniem obowiązku podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych oraz obowiązkiem zapłaty podatku dochodowego od osób fizycznych od wypłaconej przez bank kwoty.

Przechodząc do zwrotu kosztów procesu wskazać należy, że zgodnie z art. 98 § 1, § 2, § 3, § 4 ustawy z 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1568 ze zm.):

Jak wynika z powyższych przepisów, koszty procesu mają charakter zwrotu wydatków poniesionych przez powoda.

Jak wynika z powyższych przepisów, koszty procesu (w tym zastępstwa procesowego) mają charakter zwrotu wydatków poniesionych przez powoda. Zwrot ten nie rodzi więc obowiązku podatkowego w świetle przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, o ile kwota zasądzona tytułem zwrotu kosztów postępowania nie będzie przewyższać faktycznie poniesionych przez powoda wydatków.

Jak wskazali Państwo we wniosku, zwrócona przez bank kwota zwrotu kosztów procesu nie przewyższała faktycznie poniesionych przez Państwa wydatków.

Mając na uwadze powyższe, stwierdzam, że zwrot kosztów zastępstwa procesowego w ramach ugody, którą zawarli Państwo z bankiem, nie powoduje powstania u Państwa przychodu w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, bowiem zwracana przez bank kwota nie przewyższa poniesionych przez Państwa wydatków z tego tytułu. W takiej sytuacji, zwrot ten nie stanowi po Państwa stronie przysporzenia, wzrostu Państwa majątku. Otrzymana kwota stanowi jedynie zwrot poniesionych wcześniej przez Państwa wydatków.

Pieniądze te nie są Państwa przychodem w rozumieniu art. 11 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych klasyfikowanym do źródła, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9 w zw. z art. 20 ust. 1 ww. ustawy i nie podlegają opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych.

Z kolei instytucję prawną odsetek za zwłokę reguluje art. 481 § 1 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym:

Na podstawie art. 481 § 2 Kodeksu cywilnego:

Jednocześnie stosownie do art. 21 ust. 1 pkt 95b ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:

Jak wynika z brzmienia tego przepisu, zwolnienie to obejmuje tylko takie odsetki, które spełniają równocześnie dwa warunki:

1)  są naliczane z tytułu nieterminowej wypłaty należności,

2)  świadczenia, od których są naliczane nie podlegają opodatkowaniu podatkiem dochodowym, są wolne od podatku dochodowego lub na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano od nich poboru podatku.

Skoro zatem, kwota należności zwrócona Państwu przez bank w związku z wyrokiem sądu o unieważnieniu umowy kredytu hipotecznego, oraz zwrócone koszty procesu, nie podlegają opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, to wypłacone kwoty z tytułu odsetek ustawowych za opóźnienie od kwot, co do których Sąd stwierdził nieważność umowy w tym kosztów zastępstwa procesowego, nie podlegają opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na mocy zwolnienia wynikającego z art. 21 ust. 1 pkt 95b ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Dodatkowe informacje

Informacja o zakresie rozstrzygnięcia

Interpretacja dotyczy stanu faktycznego, który Państwo przedstawili i stanu prawnego, który obowiązywał w dacie zaistnienia zdarzenia.

Procedura wydawania indywidualnych interpretacji przepisów prawa podatkowego nie podlega regułom przewidzianym dla postępowania podatkowego, czy kontrolnego. Organ wydający interpretacje opiera się wyłącznie na opisie stanu faktycznego lub zdarzenia przyszłego przedstawionego we wniosku – nie prowadzi postępowania dowodowego. Postępowanie w sprawie wydania interpretacji indywidualnej ma na celu wyjaśnienie wątpliwości co do sposobu zastosowania przepisów prawa podatkowego materialnego do określonego stanu faktycznego lub zdarzenia przyszłego. Przedmiotem interpretacji wydanej na podstawie art. 14b ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 111 ze zm.) jest sam przepis prawa. Rolą postępowania w sprawie wydania indywidualnej interpretacji przepisów podatkowych nie jest ustalanie stanu faktycznego (zdarzenia przyszłego), stanowi to bowiem domenę ewentualnego postępowania podatkowego.

Wyjaśnić również należy, że Organ wydając interpretacje w trybie ww. przepisu, nie odnosi się do kwot i nie dokonuje wyliczeń. Zgodnie bowiem z zasadą samoopodatkowania obowiązującą w polskim systemie podatkowym, na podatniku spoczywa obowiązek dokonania oceny własnej sytuacji prawnopodatkowej, a po jej dokonaniu, zachowania się zgodnie z przepisami prawa podatkowego, bowiem prawidłowość takiego wyliczenia podlega weryfikacji przez organ podatkowy w postępowaniu podatkowym.

Pouczenie o funkcji ochronnej interpretacji

·      Funkcję ochronną interpretacji indywidualnych określają przepisy art. 14k-14nb ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 111 ze zm.). Interpretacja będzie mogła pełnić funkcję ochronną, jeśli Państwa sytuacja będzie zgodna (tożsama) z opisem stanu faktycznego lub zdarzenia przyszłego. Z funkcji ochronnej będą mogli skorzystać ci z Państwa, którzy zastosują się do interpretacji.

·      Zgodnie z art. 14na § 1 Ordynacji podatkowej:

·      Zgodnie z art. 14na § 2 Ordynacji podatkowej:

Pouczenie o prawie do wniesienia skargi na interpretację przez Zainteresowanego, który jest stroną postępowania

… (Zainteresowany będący stroną postępowania – art. 14r § 2 Ordynacji podatkowej) ma prawo do zaskarżenia tej interpretacji indywidualnej do … . Zasady zaskarżania interpretacji indywidualnych reguluje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.; dalej jako „PPSA”).

Skargę do Sądu wnosi się za pośrednictwem Dyrektora KIS (art. 54 § 1 PPSA). Skargę należy wnieść w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia interpretacji indywidualnej (art. 53 § 1 PPSA):

·      w formie papierowej, w dwóch egzemplarzach (oryginał i odpis) na adres: Krajowa Informacja Skarbowa, ul. Warszawska 5, 43-300 Bielsko-Biała (art. 47 § 1 PPSA), albo

·      w formie dokumentu elektronicznego, w jednym egzemplarzu (bez odpisu), na adres Krajowej Informacji Skarbowej na platformie ePUAP: /KIS/wnioski albo /KIS/SkrytkaESP (art. 47 § 3 i art. 54 § 1a PPSA).

Skarga na interpretację indywidualną może opierać się wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 57a PPSA).

Podstawa prawna dla wydania interpretacji

Podstawą prawną dla wydania tej interpretacji jest art. 13 § 2a, art. 14b § 1 i art. 14r Ordynacji podatkowej.