Uznanie, że część przedsiębiorstwa Wnioskodawcy związana z najmem i obsługą nieruchomości, stanowi zorganizowaną część przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 2 pkt 27e ustawy VAT, w związku z czym planowany umowny dział spadku będzie wyłączony z zakresu opodatkowania VAT, na podstawie art. 6 pkt 1 ustawy VAT.
Wnioskodawcą jest przedsiębiorstwo w spadku (A. w spadku), które prowadzi dwa niezależne piony: działalność budowlaną oraz najem i obsługę nieruchomości. W związku z planowanym wygaśnięciem zarządu sukcesyjnego, spadkobiercy zamierzają dokonać umownego działu spadku, dzieląc przedsiębiorstwo na dwie części. Pan C.A., prowadzący już działalność w zakresie wynajmu, ma przejąć część związaną z najmem, obejmującą 8 nieruchomości…
Interpretacja indywidualna
- stanowisko prawidłowe
Szanowni Państwo,
stwierdzam, że Państwa stanowisko w sprawie oceny skutków podatkowych opisanego zdarzenia przyszłego w podatku od towarów i usług jest prawidłowe.
Zakres wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej
29 maja 2026 r. wpłynął Państwa wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej który dotyczy uznania, że planowane część przedsiębiorstwa Wnioskodawcy związana z najmem i obsługą nieruchomości, stanowi zorganizowaną część przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 2 pkt 27e ustawy VAT, w związku z czym planowany umowny dział spadku będzie wyłączony z zakresu opodatkowania VAT, na podstawie art. 6 pkt 1 ustawy VAT. Uzupełnili go Państwo pismem z 25 czerwca 2026 r.
Treść wniosku jest następująca:
Opis zdarzenia przyszłego
A. w spadku (dalej: Wnioskodawca) składa się z dwóch niezależnych od siebie pionów operacyjnych, tj. działalności budowlanej oraz działalności związanej z najmem nieruchomości. Istotnym jest, że oba ww. piony funkcjonują w separacji, a ich działalność operacyjna nie jest w żaden sposób wzajemnie zależna.
Wnioskodawca rozpoczął prowadzenie działalności gospodarczej 8 października 1991 r. A. w spadku jest zarejestrowane w Centralnej Ewidencji Działalności Gospodarczej. A. w spadku jest czynnym podatnikiem VAT od 1 stycznia 1997 r.
W dniu śmierci Pana A.A. powstało tzw. „przedsiębiorstwo w spadku”, tj. 29 kwietnia 2025 r.
Zgodnie z art. 59 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 5 lipca 2018 r. o zarządzie sukcesyjnym, zarząd sukcesyjny wygasa z upływem dwóch lat od śmierci przedsiębiorcy. W związku z powyższym, o ile nie nastąpi sądowe przedłużenie zarząd sukcesyjny Wnioskodawcy ustanie z dniem 29 kwietnia 2027 r.
Mając na uwadze, tymczasowość instytucji zarządu sukcesyjnego, A. w spadku planuje w ramach umownego działu spadku dokonanie przekazania pomiędzy spadkobiercami dwóch zorganizowanych części przedsiębiorstwa odzwierciedlających ww. obszary działalności gospodarczej i ma w przyszłości funkcjonować jako dwa niezależne przedsiębiorstwa.
W ramach wskazanej czynności umownego działu spadku, przedsiębiorstwo Wnioskodawcy ma zostać podzielone na:
1. działalność budowlaną, którą nabędzie aktualny zarządca sukcesyjny - Pan B.A.;
2. działalność zw. z najmem i obsługą nieruchomości, którą nabędzie Pan C.A. do prowadzonej działalności gospodarczej.
Pan C.A. prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą „B.” (NIP: …), który:
a) jest spadkobiercą Pana A.A.,
b) jest czynnym podatnikiem VAT od 10 września 2019 r.
c) prowadzi działalność gospodarczą, której przedmiotem jest m.in. wynajem i zarządzanie nieruchomości.
Poniżej przedstawiamy zespół składników majątkowych i niemajątkowych wchodzących w skład działalności zw. z najmem Wnioskodawcy.
I. Zestawienie nieruchomości
| Lp. | Numer KW | położenie | Opis nieruchomości |
| 1. | (…) | (…) | Lokal w Aparthotelu |
| 2. | (…) | (…) | Lokal usługowy - Apartament |
| 3. | (…) | (…) | Lokal w Aparthotelu |
| 4. | (…) | (…) | Działka z obiektem infrastruktury energetycznej (stacja transformatorowa - własność operatora) |
| 5. | (…) | (…) | Działka zabudowana budynkiem niemieszkalnym z lokalami przeznaczonymi na najem |
| 6. | (…) | (…) | Miejsce postojowe związane z lokalem mieszkalnym przy ul. (…) |
| 7. | (…) | (…) | Lokal mieszkalny |
| 8. | (…) | (…) | Lokal |
II. Zestawienie umów
W skład działalności zw. z nieruchomościami Wnioskodawcy wchodzą, również umowy najmu długoterminowego, związane z poniższymi nieruchomościami, tj.:
a) zlokalizowanej w (…),
b) zlokalizowanej w (…),
c) zlokalizowanej w (…),
d) zlokalizowanej w (…).
Pozostałe nieruchomości są planowane pod przyszłe inwestycje budowlano-inwestycyjne (nieruchomości niezabudowane) lub zawiązanie umów najmu lub obrót nieruchomościami (sprzedaż). Pan C.A. zamierza nabyć ww. nieruchomości w celu kontynuowania działalności gospodarczej zw. z najmem i obsługą nieruchomości.
Pan C.A. zamierza nabyć ww. nieruchomości w celu prowadzenia stałej, zorganizowanej działalności gospodarczej, której celem jest prowadzenie działalności w zakresie najmu i obsługi nieruchomości. Nieruchomości aktualnie niebędące przedmiotem umowy najmu w planach Pana C.A. mają zostać wykorzystane do realizacji przyszłych inwestycji i trzymane przez Pana C.A. długookresowo.
Dodatkowo zostaną przeniesione wszelkie umowy cywilnoprawne (w tym zobowiązaniowe) bezpośrednio związane z ww. nieruchomościami i ich obsługą, a szczególnie umowy związane z rozliczeniem mediów, zobowiązania wynikające z umowy zlecenia, jak również obowiązki ciążące na wynajmującym. Ponadto, w należy zwrócić uwagę, iż aktualnie Pan C.A. prowadzi działalność gospodarczą w zakresie podobnym, tj. związanym z najmem i obsługą nieruchomości. W związku z tym, nie jest niezbędne przenoszenie niektórych innych rodzajów umów, związanych przede wszystkim z ogólną obsługą przedsiębiorstwa jak np. obsługi księgowej (z uwagi na aktualnie posiadane umowy przez działalność gospodarczą prowadzoną przez Pana C.A.).
III. Zasoby ludzkie
Obsługą nieruchomości wskazanych powyżej w przedsiębiorstwie Wnioskodawcy zajmuje się dedykowany zleceniobiorca, którego przedmiotem wykonywanych czynności w ramach umowy zlecenie jest:
a) bieżąca obsługa najmów,
b) kontakt z najemcami,
c) monitorowanie terminowości płatności,
d) organizacja i koordynacja drobnych napraw,
e) nadzór nad stanem technicznym lokali,
f) przygotowanie zestawień i raportów dotyczących najmów,
g) współpracę z administracją budynków, dostawcami mediów oraz serwisami technicznymi,
h) wykonywanie innych czynności związanych z obsługą nieruchomości.
Przenoszona umowa zlecenie umożliwia zapewnienie nieprzerwanej obsługi (kontynuacji) nieruchomości wchodzących w część nieruchomościową przedsiębiorstwa Wnioskodawcy.
Niezależnie od ww. umowy zlecenia, w wyniku działu spadku nabywający część nieruchomościową Pan C.A. jest również zdolny do samodzielnej obsługi ww. nieruchomości (działając we własnym imieniu i na własny rachunek).
IV. Środki zgromadzone na rachunku bankowym
Wnioskodawca posiada rachunek bankowy na którym wyodrębnia się przychody i wydatki związane z najmem i obsługą nieruchomości. Ww. środki finansowe zostaną przeniesione w ramach umownego działu spadku do przedsiębiorstwa Pana C.A.
W związku z powyższym, po przeniesieniu ww. zorganizowanego zespołu składników majątkowych (nieruchomości i umów) możliwa będzie pełna, nieprzerwana kontynuacja działalności gospodarczej w zakresie najmu i obsługą nieruchomościami.
Nieprzerwana kontynuacja części nieruchomościowej przedsiębiorstwa w spadku będzie możliwa dzięki przeniesieniu ww. nieruchomości wraz z umowami (umowami najmu, umowami cywilnoprawnymi i zlecenie dot. obsługi nieruchomości, środkami pieniężnymi).
W związku z powyższym Wnioskodawca powziął wątpliwość odnośnie skutków podatkowych, jakie mogłoby przynieść Wnioskodawcy opisane wyżej przeniesienie części przedsiębiorstwa w spadku do prowadzonej działalności gospodarczej Pana C.A. (jako spadkobiercy) w ramach umownego działu spadku.
Pytanie
Czy część przedsiębiorstwa Wnioskodawcy związana z najmem i obsługą nieruchomości, o której mowa w stanie faktycznym, spełnia definicję zorganizowanej części przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 2 pkt 27e ustawy VAT, w związku z czym planowany umowny dział spadku będzie wyłączony z zakresu opodatkowania VAT, na podstawie art. 6 pkt 1 ustawy VAT?
Państwa stanowisko w sprawie
Zgodnie z art. 6 ustawy o VAT, przepisów ustawy nie stosuje się do transakcji zbycia zorganizowanej części przedsiębiorstwa. Powyższy przepis wyłącza spod reżimu ustawy o VAT każdą transakcję zw. z przeniesieniem własności przedsiębiorstwa lub zorganizowanej części przedsiębiorstwa, w tym poprzez zbycie (sprzedaż), wkład niepieniężny do spółki prawa handlowego, jak również w ramach działu spadku.
Zgodnie z art. 2 pkt 27e ustawy VAT, przez zorganizowaną część przedsiębiorstwa rozumie się organizacyjnie i finansowo wyodrębniony w istniejącym przedsiębiorstwie zespół składników materialnych i niematerialnych, w tym zobowiązania, przeznaczonych do realizacji określonych zadań gospodarczych, który zarazem mógłby stanowić niezależne przedsiębiorstwo samodzielnie realizujące te zadania.
Zgodnie z powszechnie akceptowaną wykładnią powyższej definicji dla przyjęcia, że w danym przypadku występuje zorganizowana część przedsiębiorstwa konieczne jest spełnienie następujących warunków:
1) występuje zespół składników materialnych i niematerialnych, w tym zobowiązań;
2) zespół ten jest organizacyjnie i finansowo wyodrębniony w istniejącym przedsiębiorstwie;
3) składniki te przeznaczone są do realizacji określonych zadań gospodarczych (wyodrębnienie funkcjonalne);
4) zespół tych składników mógłby stanowić niezależne przedsiębiorstwo samodzielnie realizujące ww. zadania gospodarcze.
W związku z powyższym należy wskazać, że nie wystarczy zatem zorganizowanie jakiejkolwiek masy majątkowej w całość, ale musi ona odznaczać się odrębnością organizacyjną i finansową, z możliwością samodzielnego funkcjonowania w obrocie gospodarczym. Istotne jest, aby dana masa majątkowa stanowiła zespół składników materialnych i niematerialnych (w tym zobowiązań).
Następnym warunkiem jest, aby tak określony zespół składników został wydzielony w istniejącym przedsiębiorstwie.
Wydzielenie to powinno mieć miejsce na trzech płaszczyznach: organizacyjnej, finansowej i funkcjonalnej (przeznaczenie do realizacji określonych zadań gospodarczych).
Przepisy podatkowe zawarte w ustawie o VAT nie definiują wprost pojęcia wyodrębnienia organizacyjnego.
Zasadniczo wskazuje się, iż wyodrębnienie organizacyjne oznacza, że zorganizowana część przedsiębiorstwa ma swoje miejsce w strukturze organizacyjnej danego podmiotu. Takie wyodrębnienie organizacyjne przyjmuje najczęściej formę wydzielenia w strukturze przedsiębiorstwa części jego majątku wraz z właściwymi składnikami niemajątkowymi w formie odrębnej komórki, np. działu, zespołu, departamentu, pionu, wydziału, czy też oddziału bądź zakładu. Jak wskazywano w praktyce interpretacyjnej organów podatkowych: Wyodrębnienie organizacyjne oznacza, że zorganizowana część przedsiębiorstwa ma swoje miejsce w strukturze organizacyjnej podatnika jako dział, wydział, oddział itp.
Wyodrębnienie organizacyjne może dotyczyć, również określonego zespołu składników, który np. podział wg obsługi poszczególnych klientów, obsługi geograficznej, ze względu na pozyskanie przez wspólników etc. (nawet w tej samej branży).
Organizacyjny aspekt wyodrębnienia oznacza, że składniki tworzące część przedsiębiorstwa powinny posiadać cechę zorganizowania. Cecha ta powinna występować w ramach prowadzonej działalności i dotyczyć określonego zespołu składników tworzących część tego przedsiębiorstwa (por. interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 31 maja 2024 r., sygn.: 0113-KDIPT1-2.4012.177.2024.2.AJB).
W aspekcie organizacyjnym można wskazać na następujące okoliczności dotyczące działalności najmu i obsługi nieruchomości:
a) charakter prowadzonej działalności gospodarczej, polegającej na najmie/dzierżawie nieruchomości (w tym również lokali) o charakterze mieszkalnym, użytkowym i komercyjnym w różnych częściach kraju (autonomia lokalizacyjna);
b) duży stopień samodzielności w podejmowaniu decyzji dotyczących bieżącej działalności w stopniu wystarczającym do samodzielnego funkcjonowania (autonomia działalności);
c) istnienie umowy o świadczenie usług w zakresie obsługi nieruchomości, oddanych w umowę najmu lub sprawowanie zarządu nad nieruchomościami i jednocześnie dedykowanej wyłącznie do tego obszaru;
d) nieruchomości posiadają wewnętrzną strukturę organizacyjną - podział istnieje w ramach poszczególnych lokali (autonomia struktury wewnętrznej);
e) każda z nieruchomości posiada odrębny zespół aktywów i pasywów niezbędnych do prowadzenia działalności gospodarczej, w tym wyposażenie, umowy etc. (autonomia aktywów i pasywów).
Warunki wystąpienia wyodrębnienia finansowego również nie zostały wskazane w przepisach prawa podatkowego.
Przyjmuje się jednak, że ma ono miejsce w sytuacji, gdy sposób prowadzenia ewidencji rachunkowej danego podmiotu pozwala na przyporządkowanie przychodów i kosztów oraz aktywów i pasywów do zorganizowanej części przedsiębiorstwa. Zgodnie ze stanowiskiem prezentowanym przez organy podatkowe: „Wyodrębnienie finansowe najpełniej realizowane jest w przypadku zakładu lub oddziału osoby prawnej. Wyodrębnienie finansowe nie oznacza samodzielności finansowej, ale sytuację, w której przez odpowiednią ewidencję zdarzeń gospodarczych możliwe jest przyporządkowanie przychodów i kosztów oraz należności i zobowiązań do zorganizowanej części przedsiębiorstwa” (interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 31 maja 2024 r., sygn.: 0113-KDIPT1-2.4012.177.2024.2.AJB). Wyodrębnienie finansowe ma zatem miejsce, gdy istnieje możliwość wyodrębnienia podstawowych informacji o sytuacji finansowej i majątkowej zorganizowanej części przedsiębiorstwa (np. rachunku bankowego lub środków zgromadzonych na rachunku bankowym). Jednocześnie, spełnienie ww. przesłanki nie jest uzależnione od posiadania samodzielności finansowej, której zorganizowana część przedsiębiorstwa nie jest w stanie posiadać, z uwagi na brak odrębnej podmiotowości prawnej.
Wyodrębnienie funkcjonalne polega na tym, że dany zespół składników majątkowych powinien umożliwiać realizację określonych zadań gospodarczych. Innymi słowy, wyodrębnienie funkcjonalne powinno być rozumiane jako przeznaczenie do realizacji określonych zadań, funkcji gospodarczych.
Przedsiębiorstwo Wnioskodawcy wyodrębnia aktualnie dwa, odrębne od siebie pod względem obszaru działalności piony operacyjne, tj. działalności budowlanej oraz działalności związanej z najmem nieruchomości.
Za istnieniem odrębnego pionu związanego z najmem nieruchomości (innego, aniżeli działalność budowlana) przemawia możliwość wskazania obrotu (przychodu) związanego z najmem i obsługą nieruchomości. Obrót z najmu i obsługi nieruchomości stanowi odrębny rodzaj usługi od realizacji umów o roboty budowlane. Jednocześnie istnieje możliwość przyporządkowania do ww. obrotu (przychodu), klasy aktywów związanej wyłącznie z tym rodzajem działalności (nieruchomości), jak również powiązanych umów cywilnoprawnych, w tym szczególnie w zakresie samego najmu, zaangażowanych zasobów ludzkich (umowa zlecenia) dedykowanych do obsługi nieruchomości.
W związku z tym, pion operacyjny związany z najmem i obsługą nieruchomości obejmuje elementy niezbędne do dalszego samodzielnego wykonywania działań gospodarczych, które realizuje w obecnej strukturze przedsiębiorstwa.
Jak wskazują organy podatkowe: „Zorganizowana część przedsiębiorstwa musi stanowić funkcjonalnie odrębną całość - obejmować elementy niezbędne do samodzielnego prowadzenia działań gospodarczych, którym służy w strukturze przedsiębiorstwa. Aby zatem część mienia przedsiębiorstwa mogła być uznana za jego zorganizowaną część, musi ona - obiektywnie oceniając - posiadać potencjalną zdolność do funkcjonowania jako samodzielny podmiot gospodarczy. Składniki majątkowe materialne i niematerialne wchodzące w skład zorganizowanej części przedsiębiorstwa muszą umożliwić Nabywcy podjęcie działalności gospodarczej w ramach odrębnego przedsiębiorstwa” (interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 31 maja 2024 r., sygn. 0113-KDIPT1-2.4012.177.2024.2.AJB).
Zorganizowaną część przedsiębiorstwa definiuje, również zdolność do bycia niezależnym przedsiębiorstwem samodzielnie realizującym określone zadania gospodarcze. Oznacza to, że zorganizowana część przedsiębiorstwa powinna posiadać potencjalną zdolność do funkcjonowania jako samodzielny podmiot gospodarczy i to jeszcze w ramach istniejącego przedsiębiorstwa. Zgodnie ze stanowiskiem prezentowanym przez organy podatkowe: „(...) wymagane jest, aby zorganizowana część przedsiębiorstwa mogła stanowić potencjalnie niezależne przedsiębiorstwo samodzielnie realizujące zadania gospodarcze, których realizacji służy w istniejącym przedsiębiorstwie” (por. interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 31 maja 2024 r., sygn.: 0113-KDIPT1-2.4012.177.2024.2.AJB).
Dodatkowo, Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z 27 listopada 2003 r. sprawa C-497/01, Zita Modes Sarl, w którym stwierdził, że celem ww. opcji jest uproszczenie rozliczeń związanych z przeniesieniem majątku przedsiębiorstwa lub jego części, bądź wniesieniem ich aportem. W wyroku tym przyjęto, że jeżeli państwo członkowskie wprowadziło do swojego systemu VAT opcję zawartą w pierwszym zdaniu art. 5 ust. 8 Szóstej Dyrektywy uznając, że w przypadku wydania całości majątku nie ma miejsca dostawa towarów w rozumieniu regulacji VAT, to zasada ta ma zastosowanie - nie wyłączając możliwości ograniczenia jej stosowania do okoliczności zawartych w zdaniu drugim tego samego paragrafu - do każdego wydania przedsiębiorstwa lub samodzielnej części przedsiębiorstwa, włączając składniki materialne i niematerialne, które łącznie stanowią przedsiębiorstwo lub część przedsiębiorstwa, mogącego samodzielnie prowadzić działalność gospodarczą. Nabywca musi jednak wyrazić zamiar dalszego prowadzenia nabytego przedsiębiorstwa lub jego części, a nie jego bezpośredniej likwidacji i sprzedaży zapasów. TSUE wskazał, że biorąc pod uwagę cel dyrektywy, pojęcia w niej użyte powinny być interpretowane w sposób jednolity i niezależny (autonomiczny), uwzględniając kontekst i cel regulacji. W wyroku tym, dokonując wykładni funkcjonalnej art. 5 ust. 8 Szóstej Dyrektywy, TSUE uznał, że celem wyłączenia zbycia przedsiębiorstwa z opodatkowania jest zapewnienie neutralności podatkowej takiej czynności, która obciążając stronę istotnym zobowiązaniem podatkowym i tak rodziłaby prawo do odliczenia lub zwrotu podatku naliczonego. Trybunał podkreślił, że przeniesienie, o jakim mowa w art. 19 Dyrektywy 2006/112/WE, dotyczy między innymi części przedsiębiorstwa, a istotne znaczenie ma funkcjonalne powiązanie składników majątkowych umożliwiające realizację określonego zadania gospodarczego.
W kontekście ww. orzecznictwa TSUE należy wskazać, że nie ma podstaw do przyjęcia, że tylko przeniesienie wszystkich składników materialnych i niematerialnych jest okolicznością decydującą o uznaniu danego zespołu składników materialnych i niematerialnych za zorganizowaną część przedsiębiorstwa, ponieważ jeśli dany zespół składników będzie zdolny do prowadzenia samodzielnej działalności gospodarczej, to spełnione zostaną przesłanki pozwalające uznać, z punktu widzenia charakteru prowadzonej działalności, że doszło do wydzielenia zorganizowanej części przedsiębiorstwa.
W związku z tym, należy wskazać, iż zgodnie z tezą wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 1 lipca 2020 r. I SA/Po 747/19: „Okoliczność, że zorganizowaną część przedsiębiorstwa tworzy zespół składników majątkowych zdolny do prowadzenia samodzielnej działalności gospodarczej należy rozumieć w ten sposób, że w kształcie, w jakim zespół ten jest zbywany, może on wykonywać określone zadania gospodarcze bez modyfikacji”. W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 lipca 2024 r. o sygn. akt I FSK 1449/20 oddalono skargę kasacyjną organu na ww. orzeczenia WSA w Poznaniu i tym samym NSA utrzymał w mocy ww. orzeczenie. W zw. z powyższym ww. definicja znajduje aprobatę sądownictwa administracyjnego I oraz II instancji.
Ponadto, zgodnie z tezą wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 2 października 2019 r. I SA/Bk 320/19: „Zbycie przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części w rozumieniu art. 6 ust. 1 u.p.t.u., ma zatem miejsce wówczas, gdy cały majątek przedsiębiorstwa lub jego zorganizowana część przechodzi co do zasady na własność nabywcy, który kontynuuje działalność gospodarczą zbywcy. Kontynuacja działalności przez nabywcę jest warunkiem wyłączenia spod działania ustawy zbycia przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części”.
W ww. zakresie należy podkreślić, iż w ramach umownego działu spadku nastąpi pełna oraz niezakłócona kontynuacja działalności gospodarczej związanej z wyodrębnionym pionem organizacyjnym przedsiębiorstwa, tj. najmem i obsługą nieruchomości. W ww. zakresie należy przede wszystkim zwrócić uwagę, iż w ramach planowanego działu spadku:
a) nastąpi przeniesienie zespołu składników majątkowych (w tym aktywów nieruchomościowych, wyposażenia nieruchomości, umów zw. z nieruchomościami etc.);
b) będą kontynuowane dotychczasowe umowy najmu (co wygeneruje przychód po stronie działalności z tego tyt. bez przerwy w prowadzeniu działalności);
c) będzie kontynuowany zarząd bezpośredni przez Pana C.A. (zarząd przy wykorzystaniu aktualnej kadry zarządczej),
d) będzie przeniesiona umowa zlecenia dedykowana do obsługi nieruchomości wchodzących w skład przenoszonego zespołu składników majątkowych,
e) nastąpi pełne wyodrębnienie finansowe (przeniesienie środków pieniężnych) oraz organizacyjne.
W wyniku działu spadku, nastąpi przeniesienie wyodrębnionej funkcjonalne zorganizowanej części przedsiębiorstwa dedykowanej do generowania obrotu z tyt. najmu w sposób nieprzerwany, z zachowaniem ciągłości organizacyjnej i majątkowej. Wskazany zespół składników majątkowych po przeniesieniu będzie zdolny do kontynuacji działalności gospodarczej w zakresie najmu i obsługi nieruchomości. Przenoszony zespół składników majątkowych i niemajątkowych pozwala na samodzielnie funkcjonowanie i działanie części przedsiębiorstwa już po przeniesieniu.
Kluczowe w ww. zakresie jest przeniesienie wskazanego zespołu nieruchomości wraz umowami dedykowanymi do ich obsługi, jak również samymi umowami najmu.
Część nieruchomościowa aktualnego przedsiębiorstwa w spadku posiada bowiem zarówno aktywa (nieruchomości), zasoby ludzkie (zleceniobiorcę dedykowanego do ww. obsługi), umowy najmu i inne umowy cywilnoprawne.
W oparciu o przenoszoną umowę zlecenie możliwe jest zapewnienie nieprzerwanej obsługi nieruchomości. Niemniej jednak, przeniesienie nastąpi do przedsiębiorstwa Pana C.A., który również prowadzi działalność gospodarczą w ww. zakresie i może zapewnić odpowiedni poziom stałej obsługi przenoszonej części nieruchomościowej przedsiębiorstwa. Mając na uwadze, przenoszony zespół składników materialnych i niematerialnych, część przedsiębiorstwa Wnioskodawcy związana z najmem i obsługą nieruchomości, o której mowa w stanie faktycznym, spełnia definicję zorganizowanej części przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 2 pkt 27e ustawy VAT, w związku z czym planowany umowny dział spadku będzie wyłączony z zakresu opodatkowania VAT, na podstawie art. 6 pkt 1 ustawy VAT.
Ocena stanowiska
Stanowisko, które przedstawili Państwo we wniosku jest prawidłowe.
Uzasadnienie interpretacji indywidualnej
Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 775 ze zm.), zwanej dalej „ustawą” lub „ustawą o VAT”:
Opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, zwanym dalej „podatkiem”, podlegają odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju.
Na mocy art. 2 pkt 6 ustawy:
Ilekroć w dalszych przepisach jest mowa o towarach - rozumie się przez to rzeczy oraz ich części, a także wszelkie postacie energii.
W myśl art. 7 ust. 1 ustawy:
Przez dostawę towarów, o której mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1, rozumie się przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel.
Z kolei, zgodnie z art. 2 pkt 22 ustawy:
Przez sprzedaż rozumie się odpłatną dostawę towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju, eksport towarów oraz wewnątrzwspólnotową dostawę towarów.
Jednocześnie przepis art. 6 ustawy o VAT wskazuje na wyłączenia określonych czynności spod zakresu przepisów ustawy o podatku od towarów i usług. Są w nim wskazane czynności, które co do zasady należą do grupy czynności podlegających opodatkowaniu, mieszczące się w zakresie odpłatnej dostawy towarów czy też odpłatnego świadczenia usług, z uwagi jednak na stosowne wyłączenie, czynności te nie podlegają opodatkowaniu.
Na mocy art. 6 pkt 1 ustawy:
Przepisów ustawy nie stosuje się do transakcji zbycia przedsiębiorstwa lub zorganizowanej części przedsiębiorstwa.
Należy zaznaczyć, że użyte w cyt. przepisie sformułowanie „transakcja zbycia” należy rozumieć w sposób zbliżony do terminu „dostawy towarów” w ujęciu art. 7 ust. 1 ustawy, tzn. „zbycie” obejmuje wszelkie czynności, w ramach których następuje przeniesienie prawa do rozporządzania towarem jak właściciel, np. sprzedaż, zamianę, darowiznę, nieodpłatne przekazanie, przeniesienie własności w formie wkładu niepieniężnego, czyli aportu. Przepis art. 6 pkt 1 ustawy ma zastosowanie do transakcji, których przedmiotem jest przedsiębiorstwo lub zorganizowana część przedsiębiorstwa niezależnie od tego, czy czynność ta ma charakter odpłatny, czy nieodpłatny. Zbycie przedsiębiorstwa lub zorganizowanej części przedsiębiorstwa podlega zasadzie swobody umów, a więc może nastąpić na podstawie każdej czynności rozporządzającej.
Należy zauważyć, że art. 6 pkt 1 ustawy stanowi implementację art. 19 ust. 1 i 2 Dyrektywy 2006/112/WE z 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz. Urz. UE L Nr 347 z 11 grudnia 2006 r. s 1 ze zm.), zwanej dalej Dyrektywą 2006/112/WE. Wcześniej zagadnienie dotyczące przekazania/zbycia całości bądź części majątku regulował art. 5 ust. 8 Szóstej Dyrektywy Rady 77/388/EWG z dnia 17 maja 1977 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich w odniesieniu do podatków obrotowych - wspólny system podatku od wartości dodanej: ujednolicona podstawa wymiaru podatku (Dz. Urz. UE L 145 str. 1 ze zm.).
W tym miejscu wskazać należy, że kwestię dotyczącą zarządu sukcesyjnego regulują przepisy ustawy z 5 lipca 2018 r. o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej i innych ułatwieniach związanych z sukcesją przedsiębiorstw (t. j. Dz. U. z 2021 r. poz. 170), zwaną dalej „ustawą o zarządzie sukcesyjnym”, wprowadziły specyficzny rodzaj podatnika, jaki stanowi przedsiębiorstwo w spadku.
Ponadto przepisy ustawy o zarządzie sukcesyjnym wprowadziły także zmiany m.in. w ustawie o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników oraz w ustawie o podatku od towarów i usług.
Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o zarządzie sukcesyjnym:
Przedsiębiorstwo w spadku obejmuje składniki niematerialne i materialne, przeznaczone do wykonywania działalności gospodarczej przez przedsiębiorcę, stanowiące mienie przedsiębiorcy w chwili jego śmierci.
W myśl art. 2 ust. 2 ustawy o zarządzie sukcesyjnym:
Jeżeli w chwili śmierci przedsiębiorcy przedsiębiorstwo w rozumieniu art. 551 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2020 r. poz. 1740) stanowiło w całości mienie przedsiębiorcy i jego małżonka, przedsiębiorstwo w spadku obejmuje całe to przedsiębiorstwo.
Art. 2 ust. 3 ustawy o zarządzie sukcesyjnym wskazuje, że:
Przedsiębiorstwo w spadku obejmuje także składniki niematerialne i materialne, przeznaczone do wykonywania działalności gospodarczej, nabyte przez zarządcę sukcesyjnego albo na podstawie czynności, o których mowa w art. 13, w okresie od chwili śmierci przedsiębiorcy do dnia wygaśnięcia zarządu sukcesyjnego albo wygaśnięcia uprawnienia do powołania zarządcy sukcesyjnego.
Jak stanowi art. 3 ustawy o zarządzie sukcesyjnym:
Właścicielem przedsiębiorstwa w spadku w rozumieniu ustawy jest:
1) osoba, która zgodnie z prawomocnym postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku, zarejestrowanym aktem poświadczenia dziedziczenia albo europejskim poświadczeniem spadkowym, nabyła składniki niematerialne i materialne, o których mowa w art. 2 ust. 1, na podstawie powołania do spadku z ustawy albo testamentu albo nabyła przedsiębiorstwo albo udział w przedsiębiorstwie na podstawie zapisu windykacyjnego;
2) małżonek przedsiębiorcy w przypadku, o którym mowa w art. 2 ust. 2, któremu przysługuje udział w przedsiębiorstwie w spadku;
3) osoba, która nabyła przedsiębiorstwo w spadku albo udział w przedsiębiorstwie w spadku bezpośrednio od osoby, o której mowa w pkt 1 lub 2, w tym osoba prawna albo jednostka organizacyjna, o której mowa w art. 331 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, do której wniesiono przedsiębiorstwo tytułem wkładu - w przypadku gdy po śmierci przedsiębiorcy nastąpiło zbycie tego przedsiębiorstwa albo udziału w tym przedsiębiorstwie.
Stosownie do art. 9 ust. 1 ustawy o zarządzie sukcesyjnym:
Przedsiębiorca może powołać zarządcę sukcesyjnego w ten sposób, że:
1) wskaże określoną osobę do pełnienia funkcji zarządcy sukcesyjnego albo
2) zastrzeże, że z chwilą jego śmierci wskazany prokurent stanie się zarządcą sukcesyjnym.
Art. 9 ust. 2 ustawy o zarządzie sukcesyjnym stanowi, że:
Powołanie zarządcy sukcesyjnego przez przedsiębiorcę oraz wyrażenie zgody osoby powołanej na zarządcę sukcesyjnego na pełnienie tej funkcji w przypadkach, o których mowa w ust. 1, wymagają zachowania formy pisemnej pod rygorem nieważności.
Zgodnie z art. 29 ustawy o zarządzie sukcesyjnym:
Od chwili ustanowienia zarządu sukcesyjnego zarządca sukcesyjny wykonuje prawa i obowiązki zmarłego przedsiębiorcy wynikające z wykonywanej przez niego działalności gospodarczej oraz prawa i obowiązki wynikające z prowadzenia przedsiębiorstwa w spadku.
Na mocy art. 59 ust. 1 ustawy o zarządzie sukcesyjnym:
Zarząd sukcesyjny wygasa z:
1) upływem dwóch miesięcy od dnia śmierci przedsiębiorcy, jeżeli w tym okresie żaden ze spadkobierców przedsiębiorcy nie przyjął spadku ani zapisobierca windykacyjny nie przyjął zapisu windykacyjnego, którego przedmiotem jest przedsiębiorstwo albo udział w przedsiębiorstwie, chyba że zarządca sukcesyjny działa na rzecz małżonka przedsiębiorcy, któremu przysługuje udział w przedsiębiorstwie w spadku;
2) dniem uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia albo wydania europejskiego poświadczenia spadkowego, jeżeli jeden spadkobierca albo zapisobierca windykacyjny nabył przedsiębiorstwo w spadku w całości;
3) dniem nabycia przedsiębiorstwa w spadku w całości przez jedną osobę, o której mowa w art. 3 pkt 3;
4) upływem miesiąca od dnia wykreślenia zarządcy sukcesyjnego z CEIDG, chyba że w tym okresie powołano kolejnego zarządcę sukcesyjnego;
5) dniem ogłoszenia upadłości przedsiębiorcy;
6) dniem dokonania działu spadku obejmującego przedsiębiorstwo w spadku;
7) upływem dwóch lat od dnia śmierci przedsiębiorcy.
Z kolei, stosownie do art. 49 pkt 3 ustawy o zarządzie sukcesyjnym:
Przedsiębiorstwo w spadku jest jednostką organizacyjną niemającą osobowości prawnej, będącą podatnikiem, o którym mowa w art. 15 ust. 1a oraz art. 17 ust. 1i ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. z 2020 r. poz. 106, 568, 1065, 1106 i 1747).
Pojęcia „podatnik” i „działalność gospodarcza”, na potrzeby podatku od towarów i usług, zostały określone w art. 15 ust. 1 i ust. 2 ustawy.
Należy zauważyć, że zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy:
Podatnikami są osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne, wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą, o której mowa w ust. 2, bez względu na cel lub rezultat takiej działalności.
Na podstawie art. 15 ust. 1a ustawy:
Podatnikiem, o którym mowa w ust. 1, jest także jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej stanowiąca przedsiębiorstwo w spadku w okresie od otwarcia spadku do dnia wygaśnięcia:
1) zarządu sukcesyjnego albo
2) uprawnienia do powołania zarządcy sukcesyjnego, jeżeli zarząd sukcesyjny nie został ustanowiony i dokonano zgłoszenia, o którym mowa w art. 12 ust. 1c ustawy z dnia 13 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników.
Art. 15 ust. 1b ustawy wskazuje, że:
Podatnika, o którym mowa w ust. 1a, uznaje się za podatnika kontynuującego prowadzenie działalności gospodarczej zmarłego podatnika.
Zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy:
Działalność gospodarcza obejmuje wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców, w tym podmiotów pozyskujących zasoby naturalne oraz rolników, a także działalność osób wykonujących wolne zawody. Działalność gospodarcza obejmuje w szczególności czynności polegające na wykorzystywaniu towarów lub wartości niematerialnych i prawnych w sposób ciągły dla celów zarobkowych.
W art. 17 ust. 1i ustawy wskazano, że:
Podatnikiem, o którym mowa w ust. 1, jest także jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej stanowiąca przedsiębiorstwo w spadku w okresie od otwarcia spadku do dnia wygaśnięcia:
1) zarządu sukcesyjnego albo
2) uprawnienia do powołania zarządcy sukcesyjnego, jeżeli zarząd sukcesyjny nie został ustanowiony i dokonano zgłoszenia, o którym mowa w art. 12 ust. 1c ustawy z dnia 13 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników.
Stosownie do art. 96 ust. 7 ustawy:
W przypadku śmierci podatnika naczelnik urzędu skarbowego wykreśla z urzędu podatnika z rejestru jako podatnika VAT.
Zgodnie z art. 96 ust. 7b ustawy:
Naczelnik urzędu skarbowego wykreśla z urzędu podatnika, o którym mowa w art. 15 ust. 1a, z rejestru jako podatnika VAT w przypadku:
1) zaprzestania przez osobę, która dokonała zgłoszenia, o którym mowa w art. 12 ust. 1c ustawy z dnia 13 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników, prowadzenia przedsiębiorstwa w spadku pod firmą zmarłego przedsiębiorcy albo
2) wygaśnięcia uprawnienia do powołania zarządcy sukcesyjnego - w przypadku gdy zarząd sukcesyjny nie został ustanowiony i dokonano zgłoszenia, o którym mowa w art. 12 ust. 1c ustawy z dnia 13 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników, albo
3) zaprzestania pełnienia funkcji przez zarządcę sukcesyjnego, albo
4) wygaśnięcia zarządu sukcesyjnego.
Z kolei, w myśl przepisu art. 96 ust. 7c ustawy:
Osoba, która dokonała zgłoszenia, o którym mowa w art. 12 ust. 1c ustawy z dnia 13 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników, a w przypadku jej śmierci, ograniczenia lub utraty zdolności do czynności prawnych - osoby, o których mowa w art. 14 ustawy o zarządzie sukcesyjnym, dokonujące czynności, o których mowa w art. 13 tej ustawy, są obowiązane do poinformowania naczelnika urzędu skarbowego o zaistnieniu zdarzeń, o których mowa w ust. 7b pkt 1 i 2, niezwłocznie, nie później niż w terminie 7 dni od dnia wystąpienia tych zdarzeń.
W tym miejscu wskazać należy, że przepisy dotyczące praw i obowiązków następców prawnych oraz podmiotów przekształcanych znajdują się w rozdziale 14 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 622 ze zm.), zwana dalej Ordynacją podatkową.
Zgodnie z art. 97 § 1 Ordynacji podatkowej:
Spadkobiercy podatnika, z zastrzeżeniem § 1a, 2 i 2a, przejmują przewidziane w przepisach prawa podatkowego majątkowe prawa i obowiązki spadkodawcy.
W myśl art. 97 § 1a Ordynacji podatkowej:
Przedsiębiorstwo w spadku, w przypadku gdy ustanowiono zarząd sukcesyjny, wstępuje w przewidziane w przepisach prawa podatkowego majątkowe prawa i obowiązki spadkodawcy związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, z wyjątkiem tych praw, które nie mogą być kontynuowane na podstawie odrębnych ustaw. Przepis art. 26 stosuje się odpowiednio.
Jak stanowi art. 97 § 1b Ordynacji podatkowej:
Do czasu wygaśnięcia zarządu sukcesyjnego przewidziane w przepisach prawa podatkowego majątkowe i niemajątkowe prawa i obowiązki spadkodawcy związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, w tym również prawa nabyte przez przedsiębiorcę wynikające z decyzji wydanych na podstawie art. 67a § 1 pkt 1 i 2, są wykonywane przez zarządcę sukcesyjnego.
Jak stanowi art. 97 § 2 Ordynacji podatkowej:
Jeżeli, na podstawie przepisów prawa podatkowego, spadkodawcy przysługiwały prawa o charakterze niemajątkowym, związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, uprawnienia te przechodzą na spadkobierców pod warunkiem dalszego prowadzenia tej działalności na ich rachunek.
W myśl art. 97 § 2a Ordynacji podatkowej:
Przepis § 2 stosuje się odpowiednio w przypadku dalszego prowadzenia działalności przez przedsiębiorstwo w spadku i ustanowienia zarządu sukcesyjnego.
Na mocy art. 97 § 3 Ordynacji podatkowej:
Przepis § 2 stosuje się odpowiednio do praw i obowiązków z tytułu sprawowanej przez spadkodawcę funkcji płatnika.
Z kolei, stosownie do art. 97 § 4 Ordynacji podatkowej:
Przepisy § 1-3 stosuje się również do praw i obowiązków wynikających z decyzji wydanych na podstawie przepisów prawa podatkowego.
Z opisu sprawy wynika, że Przedsiębiorstwo prowadzi działalność gospodarczą w formie przedsiębiorstwa w spadku. Przedsiębiorstwo składa się z dwóch niezależnych od siebie pionów operacyjnych, tj. działalności budowlanej oraz działalności związanej z najmem nieruchomości. Istotnym jest, że oba ww. piony funkcjonują w separacji, a ich działalność operacyjna nie jest w żaden sposób wzajemnie zależna.
Przedsiębiorstwo w spadku planuje w ramach umownego działu spadku dokonanie przekazania pomiędzy spadkobiercami dwóch zorganizowanych części przedsiębiorstwa odzwierciedlających ww. obszary działalności gospodarczej i ma w przyszłości funkcjonować jako dwa niezależne przedsiębiorstwa.
Przedsiębiorstwo w spadku ma zostać podzielone na:
Przy tak przedstawionym opisie sprawy Państwa wątpliwości dotyczą uznania czy część przedsiębiorstwa Wnioskodawcy (Przedsiębiorstwa w spadku) związana z najmem i obsługą nieruchomości, o której mowa w stanie faktycznym, spełnia definicję zorganizowanej części przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 2 pkt 27e ustawy VAT, w związku z czym planowany umowny dział spadku będzie wyłączony z zakresu opodatkowania VAT, na podstawie art. 6 pkt 1 ustawy VAT.
Z wyżej powołanych przepisów wynika, że właścicielem przedsiębiorstwa w spadku w rozumieniu ustawy o zarządzie sukcesyjnym może być osoba, która zgodnie z prawomocnym postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku, zarejestrowanym aktem poświadczenia dziedziczenia albo europejskim poświadczeniem spadkowym, nabyła składniki niematerialne i materialne, na podstawie powołania do spadku z ustawy albo testamentu albo nabyła przedsiębiorstwo albo udział w przedsiębiorstwie na podstawie zapisu windykacyjnego.
Uwzględniając powyższe w kontekście analizowanej sprawy, spadkobiercy zmarłego są na mocy prawa - współwłaścicielami Przedsiębiorstwa w spadku.
Jak wynika z cytowanego powyżej przepisu art. 97 § 1 Ordynacji podatkowej - przepis stanowi uregulowanie kwestii przejęcia praw i obowiązków spadkodawcy - spadkobiercy podatnika (z pewnymi zastrzeżeniami) przejmują przewidziane w przepisach prawa podatkowego majątkowe prawa i obowiązki spadkodawcy. Ponadto, przedsiębiorstwo w spadku, w przypadku gdy ustanowiono zarząd sukcesyjny, wstępuje w przewidziane w przepisach prawa podatkowego majątkowe prawa i obowiązki spadkodawcy związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, z wyjątkiem tych praw, które nie mogą być kontynuowane na podstawie odrębnych ustaw (art. 97 § 1a przedmiotowej ustawy).
Biorąc pod uwagę cele instytucji zarządu sukcesyjnego, stwierdzić należy, że spadkobierca, czy też spadkobiercy, którzy kontynuują działalność gospodarczą spadkodawcy oraz przedsiębiorstwa w spadku, powinni przejąć prawa i obowiązki przedsiębiorstwa w spadku na zasadach analogicznych do art. 97 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej.
Zatem w sytuacji, kiedy przejęty majątek służy dalej spadkobiercom - jak ma to miejsce w analizowanej sprawie - do kontynuacji działalności spadkodawcy, niewątpliwie musi dojść również do przejęcia praw i obowiązków Przedsiębiorstwa w spadku.
Przedsiębiorstwo w spadku jest w rzeczywistości masą majątkową posiadającą, zgodnie z art. 15 ust. 1a ustawy, przymiot podatnika. Jest to podmiot kontynuujący działalność gospodarczą zmarłej osoby fizycznej, dla celów podatkowych wstępujący w miejsce zmarłego podatnika (art. 15 ust. 1b ustawy).
Nie można jednak w przedmiotowej sprawie pominąć specyficznych regulacji wynikających z ustawy o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej. Celem wprowadzenia tych przepisów było zachowanie ciągłości prowadzenia przedsiębiorstwa w okresie, gdy trwają jeszcze procedury spadkowe. Ustawa obejmuje kwestie tymczasowego zarządzania przedsiębiorstwem po śmierci przedsiębiorcy wykonującego we własnym imieniu działalność gospodarczą na podstawie wpisu do CEIDG oraz kontynuowania tej działalności gospodarczej.
Odnosząc się do kwestii uznania, czy część Przedsiębiorstwa w spadku związana z najmem i obsługą nieruchomości, spełnia definicję zorganizowanej części przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 2 pkt 27e ustawy VAT, w związku z czym planowany umowny dział spadku będzie wyłączony z zakresu opodatkowania VAT, na podstawie art. 6 pkt 1 ustawy VAT podkreślić należy, że przepis ten ze względu na szczególny charakter, powinien być interpretowany ściśle, co oznacza, że ma zastosowanie wyłącznie w przypadku zbycia przedsiębiorstwa (w rozumieniu Kodeksu cywilnego) lub zorganizowanej jego części, w rozumieniu art. 2 pkt 27e ustawy.
Art. 6 pkt 1 ustawy stanowi implementację art. 19 ust. 1 i 2 Dyrektywy 2006/112/WE.
W myśl art. 19 ust. 1 i 2 Dyrektywy 2006/112/WE:
W przypadku przekazania, odpłatnie lub nieodpłatnie lub jako aportu do spółki całości lub części majątku, państwa członkowskie mogą uznać, że dostawa towarów nie miała miejsca i że w takim przypadku osoba, której przekazano towary, będzie traktowana jako następca prawny przekazującego.
W przypadkach gdy odbiorca nie podlega w pełni opodatkowaniu, państwa członkowskie mogą przedsięwziąć środki niezbędne w celu uniknięcia zakłóceń konkurencji. Mogą także przyjąć wszelkie niezbędne środki, aby zapobiec uchylaniu się od opodatkowania lub unikaniu opodatkowania poprzez wykorzystanie przepisów niniejszego artykułu.
Na mocy art. 6 pkt 1 ustawy, ustawodawca wyłączył ponadto z opodatkowania podatkiem od towarów i usług zbycie zorganizowanej części przedsiębiorstwa.
W myśl art. 2 pkt 27e ustawy:
Ilekroć w przepisach ustawy jest mowa o zorganizowanej części przedsiębiorstwa - rozumie się przez to organizacyjnie i finansowo wyodrębniony w istniejącym przedsiębiorstwie zespół składników materialnych i niematerialnych, w tym zobowiązania, przeznaczonych do realizacji określonych zadań gospodarczych, który zarazem mógłby stanowić niezależne przedsiębiorstwo samodzielnie realizujące te zadania.
Podstawowym wymogiem wynikającym z powyższego przepisu jest więc to, aby zorganizowana część przedsiębiorstwa stanowiła zespół składników materialnych i niematerialnych (w tym zobowiązań).
Elementami zespołu składników materialnych i niematerialnych, stanowiących zorganizowaną część przedsiębiorstwa, powinny być w szczególności aktywa trwałe, obrotowe, a także czynnik ludzki, czyli kadra pracownicza.
Kolejnym warunkiem jest wydzielenie tego zespołu w istniejącym przedsiębiorstwie. Wydzielenie to ma zachodzić na trzech płaszczyznach: organizacyjnej, finansowej i funkcjonalnej (przeznaczenie do realizacji określonych zadań gospodarczych).
W wyroku z 11 kwietnia 2019 r., sygn. akt II FSK 79/17, który choć dotyczył ustaleń w zakresie podatku dochodowego od osób prawnych, NSA przedstawił wskazówki, co należy rozumieć jako zorganizowaną część przedsiębiorstwa. Należy zaznaczyć, że definicja tego pojęcia jest identyczna w dwóch podatkach (podatku VAT i podatku dochodowym od osób prawnych). I tak:
1) w przypadku wyodrębnienia organizacyjnego należy mieć m.in. na uwadze, czy zorganizowana część przedsiębiorstwa występuje w strukturze podatnika w sposób, w który pozwoli samodzielnie realizować określone zadania gospodarcze;
2) wyodrębnienie finansowe oznacza możliwość prawidłowego przyporządkowania do tej zorganizowanej części przychodów i kosztów oraz należności i zobowiązań. Ponadto, wymagane jest, aby zorganizowana część przedsiębiorstwa mogła stanowić potencjalnie niezależne przedsiębiorstwo samodzielnie realizujące zadania gospodarcze, których realizacji służy w istniejącym przedsiębiorstwie;
3) wyodrębnienie funkcjonalne należy rozumieć jako przeznaczenie do realizacji określonych zadań gospodarczych. Zorganizowana część przedsiębiorstwa powinna stanowić funkcjonalnie odrębną całość - obejmować elementy niezbędne do samodzielnego prowadzenia działań gospodarczych, którym służy w strukturze przedsiębiorstwa. (…) Składniki majątkowe materialne i niematerialne, wchodzące w skład zorganizowanej części przedsiębiorstwa, powinny zatem umożliwić podjęcie działalności gospodarczej w ramach odrębnego samodzielnego przedsiębiorstwa. Przy ocenie wyodrębnienia określonych składników majątkowych pod uwagę należy brać sytuację istniejącą w podmiocie wnoszącym wkład, w którym winny one stanowić pewną całość.
Zatem, aby w rozumieniu przepisów podatkowych określony zespół składników majątkowych mógł zostać zakwalifikowany jako zorganizowana część przedsiębiorstwa, nie jest wystarczające jakiekolwiek zorganizowanie masy majątkowej, ale musi się ona odznaczać pełną odrębnością niezbędną do samodzielnego funkcjonowania w obrocie gospodarczym.
Zorganizowaną część przedsiębiorstwa tworzą więc składniki, będące we wzajemnych relacjach, takich, by można było mówić o nich jako o zespole, a nie o zbiorze przypadkowych elementów, których jedyną cechą wspólną jest własność jednego podmiotu gospodarczego.
Reasumując, na gruncie ustawy o podatku od towarów i usług mamy do czynienia ze zorganizowaną częścią przedsiębiorstwa, jeżeli spełnione są łącznie następujące przesłanki:
1) istnieje zespół składników materialnych i niematerialnych, w tym zobowiązania;
2) zespół ten jest organizacyjnie i finansowo wyodrębniony w istniejącym przedsiębiorstwie;
3) składniki te przeznaczone są do realizacji określonych zadań gospodarczych;
4) zespół tych składników mógłby stanowić niezależne przedsiębiorstwo samodzielnie realizujące ww. zadania gospodarcze.
Brak zaistnienia którejkolwiek z omawianych powyżej przesłanek wyklucza uznanie zespołu składników majątkowych przedsiębiorstwa za jego zorganizowaną część w rozumieniu art. 2 pkt 27e ustawy.
Ponadto, przy ocenie, czy składniki majątku powinny być uznane za zorganizowaną część przedsiębiorstwa, o której mowa w art. 2 pkt 27e ustawy lub przedsiębiorstwo w rozumieniu art. 551 Kodeksu cywilnego, uwzględnić należy następujące okoliczności:
1) zamiar kontynuowania przez nabywcę działalności prowadzonej dotychczas przez zbywcę przy pomocy składników majątkowych będących przedmiotem transakcji oraz
2) faktyczną możliwość kontynuowania tej działalności w oparciu o składniki będące przedmiotem transakcji.
Wskazanej oceny należy dokonać na moment przeprowadzenia transakcji. Tym samym, w przypadku, gdy konieczne dla kontynuowania działalności gospodarczej jest angażowanie przez nabywcę innych składników majątku, które nie są przedmiotem transakcji lub podejmowanie dodatkowych działań, brak jest możliwości stwierdzenia, że w danym przypadku zespół składników majątkowych stanowi zorganizowaną część przedsiębiorstwa lub przedsiębiorstwo.
Aby zatem ocenić, czy w danej, konkretnej sytuacji mamy do czynienia ze zbyciem przedsiębiorstwa lub zorganizowanej części przedsiębiorstwa, należy dokładnie przeanalizować zarówno to, jakie składniki majątku będą przedmiotem transakcji, ale także czy istniejące między nimi funkcjonalne zależności pozwolą na kontynuowanie działalności zbywanej zorganizowanej części przedsiębiorstwa. Przy dokonaniu tej analizy pomocne mogą okazać się orzeczenia TSUE.
W zakresie braku obowiązku opodatkowania czynności zbycia przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części wypowiedział się Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z 27 listopada 2003 r. sprawa C-497/01, Zita Modes Sarl, w którym stwierdził, że:
„(…) celem ww. opcji jest uproszczenie rozliczeń związanych z przeniesieniem majątku przedsiębiorstwa lub jego części, bądź wniesieniem ich aportem. W wyroku tym przyjęto, że jeżeli państwo członkowskie wprowadziło do swojego systemu VAT opcję zawartą w pierwszym zdaniu art. 5 ust. 8 Szóstej Dyrektywy uznając, że w przypadku wydania całości majątku nie ma miejsca dostawa towarów w rozumieniu regulacji VAT, to zasada ta ma zastosowanie - nie wyłączając możliwości ograniczenia jej stosowania do okoliczności zawartych w zdaniu drugim tego samego paragrafu - do każdego wydania przedsiębiorstwa lub samodzielnej części przedsiębiorstwa, włączając składniki materialne i niematerialne, które łącznie stanowią przedsiębiorstwo lub część przedsiębiorstwa, mogącego samodzielnie prowadzić działalność gospodarczą. Nabywca musi jednak wyrazić zamiar dalszego prowadzenia nabytego przedsiębiorstwa lub jego części, a nie jego bezpośredniej likwidacji i sprzedaży zapasów. TSUE wskazał, że biorąc pod uwagę cel Dyrektywy, pojęcia w niej użyte powinny być interpretowane w sposób jednolity i niezależny (autonomiczny), uwzględniając kontekst i cel regulacji. W wyroku tym, dokonując wykładni funkcjonalnej art. 5 ust. 8 Szóstej Dyrektywy, TSUE uznał, że celem wyłączenia zbycia przedsiębiorstwa z opodatkowania jest zapewnienie neutralności podatkowej takiej czynności, która obciążając stronę istotnym zobowiązaniem podatkowym i tak rodziłaby prawo do odliczenia lub zwrotu podatku naliczonego. Trybunał podkreślił, że przeniesienie, o jakim mowa w art. 19 Dyrektywy 2006/112/WE, dotyczy między innymi części przedsiębiorstwa, a istotne znaczenie ma funkcjonalne powiązanie składników majątkowych umożliwiające realizację określonego zadania gospodarczego.”
Natomiast w wyroku C-444/10 z 10 listopada 2011 r. TSUE wywiódł, że jeżeli działalność gospodarcza tego nie wymaga, przedmiotem zbycia nie muszą być wszystkie składniki z nią związane, aby czynność ta wyłączona była z opodatkowania na podstawie art. 5 ust. 8 Szóstej Dyrektywy.
Mając na uwadze powyższe orzeczenia Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości należy stwierdzić, że zawarta w art. 2 pkt 27e ustawy definicja legalna przedsiębiorstwa lub zorganizowanej części przedsiębiorstwa musi być interpretowana przez pryzmat treści art. 19 Dyrektywy 2006/112/WE i w powiązaniu z rozumieniem pojęcia „przekazania całości lub części majątku”, wyłożonym przez Trybunał w ww. orzeczeniu. Trybunał Sprawiedliwości główny nacisk kładzie na badanie konkretnego przypadku, dopuszczając w pewnych przypadkach zbycie samych składników rzeczowych.
Zatem, w myśl orzecznictwa Trybunału, składniki niematerialne nie stanowią konstytutywnego elementu uznania części majątku za przedsiębiorstwo lub zorganizowaną część przedsiębiorstwa w każdym przypadku.
Dla uznania, że zbywana część przedsiębiorstwa stanowi zorganizowaną część przedsiębiorstwa istotne znaczenie ma ocena, czy ta zbywana część jest zdolna do prowadzenia niezależnej działalności gospodarczej. Oznacza to, że zespół składników materialnych i niematerialnych pozwala z uwagi na swoje zorganizowanie, infrastrukturę itp., na prowadzenie określonej działalności gospodarczej.
Podkreśla się przy tym, że możliwość stanowienia przez ten zespół składników niezależnego przedsiębiorstwa samodzielnie realizującego zadania gospodarcze, powinna mieć wymiar rzeczywisty, a nie jedynie potencjalny. Oznacza to, że majątek ten powinien stanowić już u Zbywcy zorganizowany zespół składników gotowy realizować określone zadania gospodarcze jako samodzielne przedsiębiorstwo, a po przeniesieniu powinno być możliwe kontynuowanie działalności gospodarczej przez Nabywcę, w oparciu o nabyte składniki. Analiza zaprezentowanego zdarzenia przyszłego prowadzi do wniosku, że zespół składników materialnych i niematerialnych związanych z działalnością związaną z najmem będzie na dzień umownego działu spadku będzie stanowić zorganizowaną część przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 2 pkt 27e ustawy o VAT, ponieważ będzie on odznaczał się wyodrębnieniem organizacyjnym, finansowym i funkcjonalnym oraz zdolnością do samodzielnego funkcjonowania w obrocie gospodarczym.
W ramach umownego działu spadku Przedsiębiorstwo w spadku ma zostać podzielone w następujący sposób:
1) działalność budowlaną, którą nabędzie aktualny zarządca sukcesyjny,
2) działalność zw. z najmem i obsługą nieruchomości, którą nabędzie Pan C.A. (drugi z synów) do prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej.
W ramach działu spadku Pan C.A. przejmie zespół składników majątkowych i niemajątkowych do prowadzenia działalności gospodarczej która będzie prowadzona w tym samym zakresie. W skład przejmowanej części przedsiębiorstwa w spadku wchodzi 8 nieruchomości. W stosunku do czterech z tych nieruchomości przejmowane będą także umowy najmu długoterminowego. Natomiast pozostałe nieruchomości są planowane pod przyszłe inwestycje budowlano-inwestycyjne (nieruchomości niezabudowane) lub zawiązanie umów najmu lub obrót nieruchomościami (sprzedaż). Pan C.A. zamierza nabyć ww. nieruchomości w celu kontynuowania działalności gospodarczej zw. z najmem i obsługą nieruchomości. Dodatkowo zostaną przeniesione wszelkie umowy cywilnoprawne (w tym zobowiązaniowe) bezpośrednio związane z ww. nieruchomościami i ich obsługą, a szczególnie umowy związane z rozliczeniem mediów, zobowiązania wynikające z umowy zlecenia, jak również obowiązki ciążące na wynajmującym. Wnioskodawca posiada rachunek bankowy na którym wyodrębnia się przychody i wydatki związane z najmem i obsługą nieruchomości. Ww. środki finansowe zostaną przeniesione w ramach umownego działu spadku do Przedsiębiorstwa Pana C.A.. Obsługą nieruchomości wskazanych powyżej w przedsiębiorstwie Wnioskodawcy zajmuje się dedykowany zleceniobiorca. Przenoszona umowa zlecenie umożliwia zapewnienie nieprzerwanej obsługi (kontynuacji) nieruchomości wchodzących w część nieruchomościową Przedsiębiorstwa w spadku.
Mając na uwadze przedstawiony opis sprawy oraz obowiązujące w tym zakresie przepisy można stwierdzić, że działalność związana z najmem i obsługą nieruchomości funkcjonuje jako odrębny obszar działalności przedsiębiorstwa w spadku obejmujący zespół składników majątkowych, relacji gospodarczych oraz czynności gospodarczych służących realizacji określonych zadań gospodarczych polegających na najmie i obsłudze nieruchomości, co oznacza że istnieje wyodrębnienie organizacyjne.
Natomiast wyodrębnienie funkcjonalne polega na tym, że składniki materialne i niematerialne przeznaczone do przekazania w drodze podziału spadku pozostają ze sobą w takich relacjach organizacyjnych i gospodarczych, które umożliwiają prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie najmu i obsługi nieruchomości. Składniki te obejmują zarówno aktywa materialne tj. lokale, działki zabudowane i niezabudowane, miejsce postojowe, jak i elementy niematerialne, takie jak umowy najmu, umowy z dostawcami mediów, zobowiązania wynikające z umów zlecenia jak również obowiązki ciążące na wynajmującym.
Przedsiębiorstwo w spadku posiada rachunek bankowy na którym wyodrębnia się przychody i wydatki związane z najmem i obsługą nieruchomości tym samym jest również wyodrębnienie finansowe. Ww. środki finansowe zostaną przeniesione w ramach umownego działu spadku do Przedsiębiorstwa Pana C.A.
Ponadto z opisu sprawy wynika, że po dokonaniu działu spadku B. będzie kontynuowało działalność gospodarczą prowadzoną dotychczas przez Wnioskodawcę w zakresie związanej z najmem i obsługa nieruchomości z wykorzystaniem składników majątkowych i niemajątkowych otrzymanych po podziale. Zespół tych składników majątkowych i niemajątkowych stanowi zatem zorganizowany zespół elementów umożliwiających prowadzenie działalności gospodarczej w sposób samodzielny i niezależny. W konsekwencji działalność ta będzie mogła być kontynuowana przez B. bez konieczności pozyskiwania istotnych dodatkowych składników majątkowych. Przeniesienie zorganizowanej części przedsiębiorstwa do B. pozwoli zapewnić kontynuację prowadzonej działalności gospodarczej, w tym stabilność organizacyjną prowadzonego przedsiębiorstwa w dłuższej perspektywie.
Zatem zgodzić się należy z Państwem, że po przeniesieniu ww. zorganizowanego zespołu składników majątkowych (nieruchomości i umów) możliwa będzie pełna, nieprzerwana kontynuacja działalności gospodarczej w zakresie najmu i obsługą nieruchomościami.
Tym samym opisany we wniosku zespół składników materialnych i niematerialnych związanych z działalnością z najmem i obsługą nieruchomości spełniać będzie przesłanki do uznania go za zorganizowaną część przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 2 pkt 27e ustawy, a zatem przeniesienie zorganizowanej części przedsiębiorstwa w wyniku działu spadku do B., stosownie do art. 6 pkt 1 ustawy, nie będzie podlegało opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.
Tym samym Państwa stanowisko uznaję za prawidłowe.
Dodatkowe informacje
Informacja o zakresie rozstrzygnięcia
Interpretacja dotyczy zdarzenia przyszłego, które Państwo przedstawili i stanu prawnego, który obowiązuje w dniu wydania interpretacji.
Pouczenie o funkcji ochronnej interpretacji
Przepisów art. 14k-14n Ordynacji podatkowej nie stosuje się, jeśli stan faktyczny lub zdarzenie przyszłe będące przedmiotem interpretacji indywidualnej jest elementem czynności, które są przedmiotem decyzji wydanej:
1) z zastosowaniem art. 119a;
2) w związku z wystąpieniem nadużycia prawa, o którym mowa w art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług;
3) z zastosowaniem środków ograniczających umowne korzyści.
Przepisów art. 14k-14n nie stosuje się, jeżeli korzyść podatkowa, stwierdzona w decyzjach wymienionych w § 1, jest skutkiem zastosowania się do utrwalonej praktyki interpretacyjnej, interpretacji ogólnej lub objaśnień podatkowych.
Pouczenie o prawie do wniesienia skargi na interpretację
Mają Państwo prawo do zaskarżenia tej interpretacji indywidualnej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Zasady zaskarżania interpretacji indywidualnych reguluje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.; dalej jako „PPSA”).
Skargę do Sądu wnosi się za pośrednictwem Dyrektora KIS (art. 54 § 1 PPSA). Skargę należy wnieść w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia interpretacji indywidualnej (art. 53 § 1 PPSA):
Skarga na interpretację indywidualną może opierać się wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 57a PPSA).
Podstawa prawna dla wydania interpretacji
Podstawą prawną dla wydania tej interpretacji jest art. 13 § 2a oraz art. 14b § 1 Ordynacji podatkowej.
QuickMap AI przeszukuje 2,87 mln dokumentów podatkowych i zwraca dopasowane orzeczenia z analizą linii orzeczniczej.
Wypróbuj za darmo