Skutki podatkowe otrzymania zwrotu zadatku.
Podatniczka (osoba fizyczna) w marcu 2020 r. wpłaciła zadatek 50 000 zł na podstawie umowy przedwstępnej zakupu działki. Z powodu niewykonania umowy przez sprzedających odstąpiła od umowy i wystąpiła do sądu o zapłatę podwójnego zadatku (100 000 zł) oraz odszkodowania. Sąd w 2023 r. zasądził 100 000 zł (podwójny zadatek) wraz z odsetkami, oddalając roszczenie odszkodowawcze. Sąd Apelacyjny w 2025 r. zmienił w części odsetki. Środki są windykowane przez komornika, a część wpłynęła…
Interpretacja indywidualna
– stanowisko w części prawidłowe i w części nieprawidłowe
Szanowna Pani,
stwierdzam, że Pani stanowisko w sprawie oceny skutków podatkowych opisanego zdarzenia przyszłego w podatku dochodowym od osób fizycznych jest:
· prawidłowe – w części dot. skutków podatkowych zwrotu zadatku,
· nieprawidłowe – w pozostałej części.
Zakres wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej
30 kwietnia 2026 r. wpłynął Pani wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej. Uzupełniła go Pani pismem z 24 czerwca 2026 r. (wpływ 24 czerwca 2026 r.). Treść wniosku jest następująca:
Opis stanu faktycznego
W marcu 2020 r. zawarła Pani umowę przedwstępną zakupu nieruchomości gruntowej (działki). Na podstawie tej umowy uiściła Pani dnia 19 marca 2020 r. zadatek w wysokości 50 000 zł. Z przyczyn leżących po stronie sprzedających nie doszło do zawarcia umowy przyrzeczonej. W dniu zawarcia umowy nie stawił się na nią jeden ze współwłaścicieli, nieruchomość nie była wolna od roszczeń osób trzecich oraz nie spełniała cech, o których sprzedający zapewniali w umowie przedwstępnej, zatem zmuszona była Pani do odstąpienia od umowy przedwstępnej.
W konsekwencji ze względu na brak możliwości wyegzekwowania zwrotu kwoty zapłaconego zadatku, w lutym 2021 r. wystąpiła Pani na drogę postępowania sądowego o zasądzenie na Pani rzecz kwoty 102 022,44 zł, w tym: 100 000 zł tytułem podwójnej wysokości zadatku, z uwagi na niewykonanie umowy wskutek okoliczności, za które sprzedający (małżeństwo) ponoszą odpowiedzialność oraz 2 022,44 zł tytułem naprawienia szkody (koszty za czynności notariusza) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Wyrokiem częściowym z dnia 9 lutego 2023 r. Sąd Okręgowy w (…), zasądził od pozwanej (pozwany zmarł przed rozstrzygnięciem sporu):
I. kwotę 100 000 zł wraz z odsetkami ustawowymi od 8 lipca do dnia. II. Oddalając powództwo w pozostałym zakresie (tj. roszczenie zadośćuczynienie za poniesione koszty opłat notarialnych). III. Zwrot kosztów procesu W uzasadnieniu wyroku Sąd napisał, cyt.: „Niezasadne było natomiast żądanie zapłaty kwoty 2.022,44 zł tytułem naprawienia szkody na zasadzie art. 471 i n. k.c. jaką powódka poniosła z powodu niewykonania zobowiązań przez pozwanych. Jeżeli, mimo zastrzeżenia zadatku umowa nie została dokonana dochodzi do zbiegu uprawnień z art. 394 § 1 k.c. oraz art. 471 i k.c. osobie której, interes został naruszony przez niewykonanie umowy służy wybór między tymi uprawnieniami.
W zależności od tego co jest lepsze dla ochrony jej uzasadnionego interesu może skorzystać z uprawnienia przewidzianego w art. 394 § 1 k.c. lub żądać odszkodowania na zasadach ogólnych. Żądanie zwrotu zadatku lub podwójnej kwoty zadatku albo prawo zatrzymania zadatku powstaje jedynie w sytuacji, gdy strona złożyła oświadczenie o odstąpieniu od umowy. Jeżeli mimo nie wykonania umowy przez drugą stronę, strona uprawniona nie odstąpiła od umowy, służy jej prawo żądania odszkodowania na zasadach ogólnych, którego wysokość jest określona wysokością poniesionej szkody.
W konsekwencji w razie niewykonania zobowiązania, wierzyciel który nie odstąpił od umowy, może dochodzić naprawienia szkody na zasadach ogólnych a należne mu odszkodowanie nie jest ograniczone do wartości zadatku lub jego podwójnej wysokości (patrz: uchwała Sądu Najwyższego z dnia 25 czerwca 2009 r., III CZP 39/09, OSNC 2010, nr,2, poz. 25, Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 grudnia 2011 r., I CSK - ZD 2013, nr. 1, poz. 16. oraz Postanowienie Sądu Najwyższego - Izba Cywilna, z dnia 15 stycznia 2019 r,. III CSK 175/18, Legalis nr 1865720). Mając na uwadze powyższe skoro powódka odstąpiła od umowy przedwstępnej wykorzystując uprawnienie określone w art. 394 § 1 k.c. mogła dochodzić jedynie rekompensaty szkody z wykorzystaniem zadatku a nie na zasadach ogólnych. Odsetki ustawowe za opóźnienie sąd uznał na podstawie art. 481 § 1 i 2 k.c. zasądzając odsetki od zasądzonej kwoty do dnia jej zapłaty liczone od dnia 8 lipca 2020 r.” Koniec cyt.
Sąd Apelacyjny w (...) z dnia 30 lipca 2025 r. wskutek apelacji pozwanej od ww. wyroku, zmienił częściowo wyrok z I pkt odrzucając roszczenie odsetkowe za okres od 8 lipca 2020 do 29 sierpnia 2020 r. (czyli skracając okres naliczania odsetek). Podtrzymując wyrok w pozostałym zakresie. Czyli nadal podtrzymując wyrok co do należności głównej zasądzonej kwoty 100 000 zł i braku możliwości rekompensaty na zasadach ogólnych, a jedynie możliwość dochodzenia rekompensaty szkody z wykorzystaniem zadatku. Zasądzone kwoty w ostateczności musiały być windykowane i częściowo wpłynęły w 2025 roku i podlegają dalszej windykacji. Wpłacane są sukcesywnie przez komornika sądowego.
Otrzymywane przelewy nie definiują, czy dotyczą w pierwszej kolejności spłaty zadatku czy kwoty drugiej części zadatku i od jakich kwot są to odsetki. Opis przelewu stanowi jedynie o kwocie i odsetkach. W trakcie procesu oraz apelacji, ze względu na okoliczności zaistniałe w sprawie, namnożyły się dodatkowe koszty sądowe i prawnicze, związane nie tylko ze sprawą główną, ale również z postępowaniami i powiązanymi sprawami sądowymi: zabezpieczanie należności, sadowe postępowanie spadkowe i skargi na czynności komornicze, zażalenia itd. Łącznie w celu zabezpieczenia zwrotu wpłaconego zadatku i odszkodowania zmuszona była Pani do procesowania z prawnikiem 8 postępowań, których koszty zdecydowanie przewyższyły zasądzony przez sąd zwrot kosztów procesu. Koszty te w bardzo istotny sposób uszczupliły też zasądzoną w wyroku kwotę odszkodowania równowartości zadatku. W związku z tymi kosztami nie nastąpiło realne przysporzenie majątku, w tym zakresie a jedynie zwrot poniesionych wcześniej nakładów. Informuje Pani również, że nie prowadzi działalności gospodarczej w zakresie obrotu nieruchomościami, jak również innej działalności gospodarczej.
Uzupełniła Pani wniosek o wyjaśnienia do pytania pierwszego. Wyjaśnia Pani, że Pani intencją było uzyskanie odpowiedzi w zakresie całej zasądzonej kwoty, ponieważ jest ona opisana w wyroku jako całość - 100 tys. zł wraz odsetkami ustawowymi.
Natomiast na tę kwotę składają się poniższe kwoty:
· wpłacony przez Panią zadatek – zwrot Pani własnych środków 50 tys. zł.
· kwota równowartości zadatku (druga część) – 50 tys. zł
oraz jak dalej w wyroku, odsetki ustawowe za opóźnienie zasądzone od całości i powiązane z tym wyrokiem.
Pytania
1. Czy zasądzona na podstawie opisanego wyroku Sądu kwota: «zwrot wpłaconego zadatku - zwrot własnych środków, «kwota równowartości zadatku (druga część) – w uzasadnieniu wyroku Sądu jest informacja o braku możliwość dochodzenia odszkodowania na zasadach ogólnych, «oraz odsetki ustawowe za opóźnienie jako zasądzone i powiązane z wyrokiem; korzystają w Pani przypadku ze zwolnienia z podatku na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 3b ustawy o PIT? Czy całość kwoty zasądzonej w wyroku w Pani przypadku podlega zwolnieniu z podatku na PIT ?
2. W przypadku uznania, że kwota równowartości zadatku (druga część) (zwrot wpłaconego zadatku to zwrot własnych środków) podlega opodatkowaniu, czy ma Pani prawo pomniejszyć przychód o koszty uzyskania przychodu (opłata sądowa, prawnik, koszty spraw powiązanych: zabezpieczanie, zażalenia na czynności komornicze, sądowa sprawa spadkowa itd. które nie miałyby miejsca gdyby nie zaistniała sytuacja procesowana w sprawie głównej) zgodnie z art. 22 ust. 1 ustawy o PIT?
3. Czy odsetki ustawowe za opóźnienie naliczone od całej zasądzonej kwoty korzystają ze zwolnienia z opodatkowania, biorąc pod uwagę, że należność główna ma charakter odszkodowawczy. Zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 3b ustawy o PIT. Czy należy je traktować odrębnie od zwróconej kwoty zadatku i odrębnie od kwoty równowartości zadatku (drugiej części) i opodatkować? Jeśli należy je opodatkować to czy opodatkowaniu podlegają zarówno odsetki od zwrotu kwoty wpłaconego zadatku, jak i odsetki wypłacone od kwoty równowartości podatku? W przypadku ewentualnego rozstrzygnięcia o kwotach podlegających opodatkowaniu wnosi Pani o potwierdzenie stanowiska, iż podlegają opodatkowaniu jedynie w przypadku jeżeli zostaną wypłacone i w roku podatkowym, w których wpłyną na rzecz podatnika.
Pani stanowisko w sprawie
W Pani ocenie:
1. Zwrot pierwotnie wpłaconego zadatku (50 tys. zł) nie stanowi przychodu podatkowego, gdyż jest jedynie zwrotem własnych środków pieniężnych.
2. Kwota stanowiąca równowartość zadatku (druga część) ma charakter odszkodowawczy / sankcyjny wynikający z przepisów Kodeksu cywilnego i powinna być traktowana jako odszkodowanie. Sąd oddalając wniosek o zwrot kosztów notarialnych jako rekompensatę podniósł tę funkcję jako argument do odrzucenia roszczenia. Podkreślając, iż rekompensata może być tylko z jednej podstawy prawnej. Jeżeli odstąpiła Pani od umowy przedwstępnej mogła Pani dochodzić jedynie rekompensaty szkody z wykorzystaniem zadatku w art. 394 § 1 k.c. a nie na zasadach ogólnych. Zatem w niniejszej sprawie należałoby uznać, iż zasądzona kwota w założeniu sądu i praktyce stanowić ma odszkodowanie (brak możliwości dochodzenia roszczeń na zasadach ogólnych) i jako taka powinna podlegać zwolnieniu z podatku. W trakcie procesu oraz apelacji namnożyły się dodatkowe koszty sądowe i prawnicze związane nie tylko ze sprawą główną, ale również postępowaniami i powiązanymi sprawami: zabezpieczanie, postępowania spadkowe i komornicze, zażalenia itd., które zgodnie z uzasadnieniem wyroku nie mogą być dodatkowo rekompensowane na zasadach ogólnych, tym bardziej uzasadniając potrzebę potraktowania realnej szkody, straty i zasądzonej w wyroku kwoty jako odszkodowania (cyt. z uzasadnienia wyroku: „wykorzystując uprawnienie określone w art. 394 § 1 k.c. mogła dochodzić jedynie rekompensaty szkody z wykorzystaniem zadatku a nie na zasadach ogólnych.”). Koszty te w bardzo istotny sposób uszczupliły zasądzoną w wyroku kwotę odszkodowania.
W tym przypadku nie nastąpiło zatem realne przysporzenie majątku, w tym zakresie, a jedynie zwrot poniesionych wcześniej nakładów i nie powinny być one dochodem podlegającym opodatkowaniu. Kwoty zasądzone wyrokiem są windykowane i spłacane sukcesywnie przez komornika sądowego z zabezpieczenia zgromadzonego w depozycie sądowym i ze środków bieżących dłużnika. Częściowo zostały wypłacone w roku 2025. Otrzymywane przelewy nie definiują, czy dotyczą w pierwszej kolejności spłaty zadatku czy kwoty równowartości zadatku (drugiej części) i od jakich kwot są to odsetki - dla komornika jest to jedna kwota z wyroku sądu wraz z odsetkami.
Opis przelewu stanowi jedynie o kwocie i odsetkach. Zasadnym jest w Pani przekonaniu przyjęcie, że w pierwszej kolejności komornik zwraca kwotę wpłaconego przez Panią zadatku a w drugiej kolejności kwotę równowartości zadatku, wraz z odpowiednimi odsetkami od nich co jest istotne w kontekście ewentualnego terminu powstania zobowiązania podatkowego.
3. Należy uznać, iż odsetki zasądzone pełnią funkcję odszkodowawczą (rekompensują czasowy brak dostępu do środków pieniężnych). Skoro należność główna zasądzona wyrokiem sądu ma w tej sprawie charakter restytucyjny (naprawienie szkody), to odsetki od niej również powinny dzielić jej los podatkowy i korzystać ze zwolnienia na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 3b ustawy o PIT. Należy też zwrócić uwagę, na istotnie długi i specyficzny okres czasu, w którym dysponowanie własnymi środkami było niemożliwe (wpłacony w kwocie 50 tys. zł i zatrzymany na ponad 5 i pół roku zadatek), jak również kwotą stanowiącą równowartość zadatku pełniąca funkcje odszkodowawcze. Okres ten to czas pandemii, wybuch wojny za wschodnią granicą, istotnego wzrostu cen nieruchomości i w następstwie galopującej inflacji.
Kwota zapłaconego zadatku w marcu 2020 r. i odzyskanego w 2025 r. istotnie zmniejszyła swą wartość nabywczą, analogicznie kwota pełniąca funkcje odszkodowawcze, która została zasadzona w wyroku sądu I i II instancji, po ponad 5 latach. Rekompensatą za znaczną utratę siły nabywczej tej kwoty, również powinny być odsetki ustawowe. A tym samym jako rekompensata powinny podlegać zwolnieniu podatkowemu. W przypadku ewentualnego rozstrzygnięcia o kwotach podlegających opodatkowaniu wnosi Pani o potwierdzenie stanowiska, iż podlegają opodatkowaniu jedynie w roku podatkowym, w których wpłyną na konto podatnika. Wnosi Pani o potwierdzenie prawidłowości stanowiska bądź wskazanie prawidłowego sposobu opodatkowania.
Ocena stanowiska
Stanowisko, które przedstawiła Pani we wniosku jest w części prawidłowe i w części nieprawidłowe.
Uzasadnienie interpretacji indywidualnej
Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 592):
Opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21, 52, 52a i 52c oraz dochodów, od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku.
Stosownie do art. 9 ust. 2 ww. ustawy:
Dochodem ze źródła przychodów, jeżeli przepisy art. 23o, art. 23u, art. 24-24b, art. 24c, art. 24e, art. 30ca, art. 30da oraz art. 30f nie stanowią inaczej, jest nadwyżka sumy przychodów z tego źródła nad kosztami ich uzyskania osiągnięta w roku podatkowym. Jeżeli koszty uzyskania przekraczają sumę przychodów, różnica jest stratą ze źródła przychodów.
Jak stanowi art. 11 ust. 1 cytowanej ustawy:
Przychodami, z zastrzeżeniem art. 14-15, art. 17 ust. 1 pkt 6, 9, 10 w zakresie realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych, pkt 11, art. 19, art. 25b, art. 30ca, art. 30da i art. 30f, są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń.
Jak wynika z powołanego przepisu, ustawodawca przyjął zasadę, że przychodem są:
• pieniądze i wartości pieniężne, które zostały otrzymane przez podatnika – tj. takie pieniądze i wartości pieniężne, które podatnik rzeczywiście „dostał, odebrał, zainkasował, objął w posiadanie”;
• pieniądze i wartości pieniężne, które zostały postawione do dyspozycji podatnika – tj. takie przysporzenia, które zostały mu faktycznie udostępnione/przekazane do odbioru; takie pieniądze i środki pieniężne, które podatnik ma możliwość włączyć do swojego władztwa, a więc ma możliwość skorzystania z tychże pieniędzy i wartości pieniężnych i nie jest to uzależnione od dodatkowej zgody osoby stawiającej określone pieniądze i wartości pieniężne do dyspozycji podatnika.
Pojęcie przychodu wiąże się zatem z przysporzeniem majątkowym po stronie podatnika, z wartością wchodzącą do jego majątku. Przychodami w rozumieniu art. 11 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych mogą być tylko takie świadczenia, które nie mają charakteru zwrotnego. Skoro bowiem przychód jest określonym przyrostem majątkowym po stronie podatnika jego otrzymanie musi mieć charakter definitywny.
Za przychody należy zatem uznać każdą formę przysporzenia majątkowego, zarówno formę pieniężną jak i niepieniężną, w tym nieodpłatne świadczenia otrzymane przez podatnika.
Dla celów podatkowych przyjmuje się, że nieodpłatne świadczenie obejmuje każde działanie lub zaniechanie na rzecz innej osoby oraz wszystkie zdarzenia prawne i zdarzenia gospodarcze w działalności podmiotów, których skutkiem jest przysporzenie majątku innej osoby, mające konkretny wymiar finansowy.
Ustawodawca tworząc system opodatkowania dochodów osób fizycznych miał na względzie, że przysporzenia uzyskiwane przez osoby fizyczne mogą być skutkiem różnych rodzajów czynności i zdarzeń. Stworzył więc klasyfikację tych przysporzeń w oparciu o kryterium źródła przychodów i system ich opodatkowania uwzględniający specyfikę poszczególnych źródeł przychodów. W języku powszechnym mianem „źródła” określane jest „to, co stanowi początek czegoś”, „przyczyna czegoś”, a synonimami tego pojęcia są m.in. czynnik sprawczy, powód, pochodzenie.
Źródła przychodów
Źródła przychodów zostały określone przez ustawodawcę w art. 10 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
W myśl art. 10 ust. 1 pkt 9 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:
Źródłami przychodów są inne źródła.
Stosownie do art. 20 ust. 1 ww. ustawy:
Za przychody z innych źródeł, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9, uważa się w szczególności: kwoty wypłacone po śmierci członka otwartego funduszu emerytalnego wskazanej przez niego osobie lub członkowi jego najbliższej rodziny, w rozumieniu przepisów o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych, kwoty uzyskane z tytułu zwrotu z indywidualnego konta zabezpieczenia emerytalnego oraz wypłaty z indywidualnego konta zabezpieczenia emerytalnego, w tym także dokonane na rzecz osoby uprawnionej na wypadek śmierci oszczędzającego, zasiłki pieniężne z ubezpieczenia społecznego, alimenty, stypendia, świadczenia otrzymane z tytułu umowy o pomocy przy zbiorach, dotacje (subwencje) inne niż wymienione w art. 14, dopłaty, nagrody i inne nieodpłatne świadczenia nienależące do przychodów określonych w art. 12-14 i art. 17.
Użycie w powyższym przepisie sformułowania „w szczególności” wskazuje, że definicja przychodów z innych źródeł ma charakter otwarty i nie ma przeszkód, aby do tej kategorii zaliczyć również przychody inne niż wymienione wprost w przepisie art. 20 ust. 1 tej ustawy.
W związku z tym, świadczenie mające realną korzyść finansową, o ile nie stanowi konkretnej kategorii przychodu zaliczanego do jednego ze źródeł wymienionych w art. 10 ust. 1 pkt 1-8b ww. ustawy, jest dla świadczeniobiorcy przychodem z innych źródeł.
Powzięła Pani wątpliwość, czy wypłacone Pani świadczenia podlegają opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych.
Skutki podatkowe zwrotu zadatku
Z opisu sprawy wynika, że wyrokiem częściowym z 9 lutego 2023 r. Sąd zasądził na Pani rzecz zwrot wpłaconego zadatku oraz odsetek.
W myśl art. 21 ust. 1 pkt 3 ww. ustawy:
Wolne od podatku dochodowego są otrzymane odszkodowania lub zadośćuczynienia, jeżeli ich wysokość lub zasady ustalania wynikają wprost z przepisów odrębnych ustaw lub przepisów wykonawczych wydanych na podstawie tych ustaw lub aktów administracyjnych wydanych na podstawie tych przepisów, oraz otrzymane odszkodowania lub zadośćuczynienia, jeżeli ich wysokość lub zasady ustalania wynikają wprost z postanowień układów zbiorowych pracy, innych opartych na ustawie porozumień zbiorowych, regulaminów lub statutów, o których mowa w art. 9 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz.U. z 2022 r. poz. 1510, 1700 i 2140), z wyjątkiem:
a) określonych w prawie pracy odpraw i odszkodowań z tytułu skrócenia okresu wypowiedzenia umowy o pracę,
b) odpraw pieniężnych wypłacanych na podstawie przepisów o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników,
c) odpraw i odszkodowań z tytułu skrócenia okresu wypowiedzenia funkcjonariuszom pozostającym w stosunku służbowym,
d) odszkodowań przyznanych na podstawie przepisów o zakazie konkurencji,
e) odszkodowań za szkody dotyczące składników majątku związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą,
f) odszkodowań za szkody dotyczące składników majątku związanych z prowadzeniem działów specjalnych produkcji rolnej, z których dochody są opodatkowane według skali, o której mowa w art. 27 ust. 1, lub na zasadach, o których mowa w art. 30c,
g) odszkodowań wynikających z zawartych umów lub ugód innych niż ugody sądowe.
Stosownie natomiast do art. 21 ust. 1 pkt 3b ww. ustawy:
Wolne od podatku dochodowego są inne odszkodowania lub zadośćuczynienia otrzymane na podstawie wyroku lub ugody sądowej do wysokości określonej w tym wyroku lub tej ugodzie, z wyjątkiem odszkodowań lub zadośćuczynień:
a) otrzymanych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą,
b) dotyczących korzyści, które podatnik mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono.
Z przepisu art. 394 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. 2025 r. poz. 1071 ze zm.) wynika natomiast, że:
W braku odmiennego zastrzeżenia umownego albo zwyczaju zadatek dany przy zawarciu umowy ma to znaczenie, że w razie niewykonania umowy przez jedną ze stron druga strona może bez wyznaczenia terminu dodatkowego od umowy odstąpić i otrzymany zadatek zachować, a jeżeli sama go dała, może żądać sumy dwukrotnie wyższej.
Stosownie do art. 394 § 2 tego Kodeksu:
W razie wykonania umowy zadatek ulega zaliczeniu na poczet świadczenia strony, która go dała; jeżeli zaliczenie nie jest możliwe, zadatek ulega zwrotowi.
W myśl art. 394 § 3 ww. Kodeksu cywilnego:
W razie rozwiązania umowy zadatek powinien być zwrócony, a obowiązek zapłaty sumy dwukrotnie wyższej odpada. To samo dotyczy wypadku, gdy niewykonanie umowy nastąpiło wskutek okoliczności, za które żadna ze stron nie ponosi odpowiedzialności albo za które ponoszą odpowiedzialność obie strony.
Przez zadatek rozumie się zatem pewną sumę pieniężną daną przy zawarciu umowy. Szczególna rola zadatku ujawnia się w przypadku niewykonania umowy z powodu okoliczności, za które dłużnik ponosi wyłączną odpowiedzialność. W przypadku takim wierzyciel może bez wyznaczenia dodatkowego terminu od umowy odstąpić i otrzymany zadatek zachować, a jeżeli sam go dał, może żądać sumy dwukrotnie wyższej i to bez względu na to czy poniósł szkodę i w jakiej wysokości. Zatem dany zadatek pełni tu funkcje surogatu odszkodowania za niewykonanie umowy, występuje jako świadczenie o charakterze quasi odszkodowawczym. Zachowanie zadatku lub uzyskany zwrot jego podwójnej wartości nie stanowią jednak odszkodowania, a jedynie pełnią tą samą funkcję. Konsekwencją powyższego charakteru jest – zarówno w przypadku przepadku zadatku, jak i uzyskania sumy dwukrotności przekazanego zadatku – niemożność domagania się uzupełniającego odszkodowania na zasadach ogólnych Kodeksu cywilnego.
Jak wynika z uchwały Sądu Najwyższego z dnia 25 czerwca 2009 r., III CZP 39/09:
Chociaż kwota zadatku, podobnie jak kara umowna ma także rekompensować stronie uprawnionej do odstąpienia od umowy ewentualną szkodę jaką poniosła ona z tego tytułu, to regulacja obu instytucji jest inna. Funkcją zadatku jest stymulowanie strony do wykonania umowy, zatem gdy umowa nie zostanie wykonana przez jedną ze stron, druga ma ułatwiony sposób doprowadzenia do zniweczenia więzi prawnej łączącej strony. Prawo zatrzymania zadatku lub żądania jego podwójnej wysokości ma na celu przede wszystkim skłonienie stron do wykonania umowy. W art. 394 § 1 k.c. nie ma więc żadnej wzmianki na temat relacji pomiędzy kwotą zadatku a szkodą, jaką może ponieść strona, która od umowy odstępuje.
Inaczej jest w przypadku kary umownej; art. 384 k.c. wyraźnie wskazuje, że kara umowna należy się bez względu na wysokość poniesionej szkody. Wynika też z niego jednoznacznie zakaz żądania odszkodowania przenoszącego wysokość kary umownej, który strony mogą jednak uchylić, wprowadzając do umowy stosowne postanowienie.
Analiza przepisów o odpowiedzialności za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy oraz art. 394 § 1 k.c. prowadzi więc do wniosku, że regulacje te przewidują dwie odrębne instytucje prawne. (...) Wnioski wynikające z wykładni literalnej potwierdza także wykładnia systemowa. Przepisy o zadatku są zamieszczone w tytule III księgi trzeciej k.c., zawierającym różne regulacje związane z powstawaniem umowy, a właściwie stosunku zobowiązaniowego, którego jest ona źródłem, przede wszystkim zaś z dodatkowymi postanowieniami, mogącymi kształtować zobowiązanie, natomiast przepisy o odpowiedzialności za niewykonanie i nienależyte wykonanie zobowiązań są zamieszczone w tytule VII, obejmującym przepisy dotyczące wykonania zobowiązań i skutków ich niewykonania.
Tym samym zwrot zadatku w podwójnej wysokości nie jest świadczeniem stricte odszkodowawczym i nie mieści się w katalogu zwolnień przedmiotowych zamieszczonym w art. 21 ust. 1 ww. ustawy.
Mając na uwadze powyższe wyjaśnienia, otrzymana przez Panią kwota – w wysokości przewyższającej wpłaconą wcześniej kwotę zadatku – stanowi przychód z innych źródeł podlegający opodatkowaniu.
Skutki podatkowe wypłaty odsetek
Instytucję prawną odsetek za zwłokę reguluje art. 481 § 1 i § 2 ustawy Kodeks cywilny, zgodnie z którym:
§ 1: Jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.
§ 2: Jeżeli stopa odsetek za opóźnienie nie była oznaczona, należą się odsetki ustawowe za opóźnienie w wysokości równej sumie stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i 5,5 punktów procentowych. Jednakże gdy wierzytelność jest oprocentowana według stopy wyższej, wierzyciel może żądać odsetek za opóźnienie według tej wyższej stopy.
W myśl art. 482 § 1 Kodeksu cywilnego:
Od zaległych odsetek można żądać odsetek za opóźnienie dopiero od chwili wytoczenia o nie powództwa, chyba że po powstaniu zaległości strony zgodziły się na doliczenie zaległych odsetek do dłużnej sumy.
Nie każde odsetki otrzymane przez osoby fizyczne podlegają opodatkowaniu. Ustawodawca przewidział w niektórych sytuacjach, w odniesieniu do odsetek, możliwość zwolnienia od podatku dochodowego. Takie zwolnienie przysługuje wyłącznie wówczas, gdy przepis omawianej ustawy zawiera w tym przedmiocie wyraźne postanowienie.
Ustawą z 29 października 2021 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r. poz. 2105) do ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych wprowadzono art. 21 ust. 1 pkt 95b, który ma zastosowanie do dochodów (przychodów) uzyskanych od dnia 1 stycznia 2021 r.
Zgodnie z ww. przepisem:
Wolne od podatku dochodowego są: odsetki z tytułu nieterminowej wypłaty należności niepodlegających opodatkowaniu podatkiem dochodowym, wolnych od podatku dochodowego lub od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku.
Przepis art. 21 ust. 1 pkt 95b ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych zwalnia z opodatkowania wszelkie odsetki za opóźnienie wypłacone w związku ze świadczeniami, które nie podlegają opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych.
Zwrot zadatku w kwocie faktycznie przez Panią wpłaconą będzie dla Pani neutralny podatkowo, nie będzie stanowić przychodu podlegającego opodatkowaniu podatkiem dochodowym. Odsetki zasądzone i naliczone od ww. kwoty będą korzystały ze zwolnienia na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 95 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Natomiast przysługująca Pani kwota (jako kwota zwrotu zadatku w podwójnej wysokości) – w wysokości przewyższającej wpłaconą wcześniej kwotę zadatku – stanowi przychód z innych źródeł podlegający opodatkowaniu. Odsetki zasądzone i naliczone od ww. kwoty nie korzystają ze zwolnienia z art. 21 ust. 1 pkt 95b ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Zatem, odsetki zasądzone i naliczone na Pani rzecz od ww. kwoty będą podlegały opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych.
Koszty uzyskania przychodu
Zgodnie z art. 22 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:
Kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 23.
Kosztami uzyskania przychodu są zatem wszelkie racjonalne i gospodarczo uzasadnione wydatki związane z uzyskanymi przychodami. Z oceny związku z uzyskanym przychodem powinno wynikać, że poniesiony wydatek obiektywnie mógł się przyczynić do osiągnięcia przychodów z danego źródła. Przy czym związek przyczynowy między poniesieniem wydatku a osiągnięciem przychodu bądź zachowaniem lub zabezpieczeniem jego źródła należy oceniać indywidualnie w stosunku do każdego wydatku. Aby zatem wydatek mógł być uznany za koszt uzyskania przychodu, powinien, w myśl powołanego przepisu, spełniać łącznie następujące warunki:
1) pozostawać w związku przyczynowym z przychodem lub źródłem przychodu i być poniesiony w celu osiągnięcia przychodu lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodu,
2) nie znajdować się na liście kosztów nieuznawanych za koszty uzyskania przychodów, wymienionych w art. 23 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych,
3) być właściwie udokumentowany.
Koszty poniesione w celu uzyskania przychodów to te, które zostały poniesione z zamiarem uzyskania przychodu. Ten zamiar (cel) musi być, po pierwsze – obiektywnie realny, po drugie – istniejące okoliczności faktyczne muszą wskazywać na to, że dany wydatek w istocie mógł podatnikowi pozwolić na przewidywanie osiągnięcia przychodu. Natomiast koszty ponoszone w celu zachowania lub zabezpieczenia źródła przychodu, to wydatki mające na celu ochronę źródła przychodu tak, by źródło to istniało w stanie niepogorszonym.
Koszty uzyskania przychodów nie są kosztami uzyskania jakichkolwiek przychodów, lecz zawsze związane są z uzyskaniem przychodu z konkretnego źródła. Koszty uzyskania przychodu z danego źródła pomniejszają przychody z tego właśnie źródła, a nie jakiekolwiek przychody. Koszty uzyskania przychodu są zatem ściśle i funkcjonalnie przyporządkowane do danego źródła przychodów. Aby bowiem w ogóle mogło dojść do powstania kosztu uzyskania przychodu, podatnik musi ponieść faktyczny wydatek (ekonomiczny ciężar) związany ze zdarzeniem prawnym mającym wpływ na uzyskanie przychodu lub zachowanie bądź zabezpieczenie źródła przychodu.
Stosownie do art. 23 ust. 1 pkt 31 tej ustawy:
Nie uważa się za koszty uzyskania przychodów kosztów uzyskania przychodów ze źródeł przychodów znajdujących się na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej lub za granicą, jeżeli dochody z tych źródeł w ogóle nie podlegają opodatkowaniu albo są zwolnione od podatku dochodowego.
Z informacji przedstawionych przez Panią wynika, że w trakcie procesu oraz apelacji, ze względu na okoliczności zaistniałe w sprawie, namnożyły się dodatkowe koszty sądowe i prawnicze, związane nie tylko ze sprawą główną, ale również z postępowaniami i powiązanymi sprawami sądowymi: zabezpieczanie należności, sądowe postępowanie spadkowe i skargi na czynności komornicze, zażalenia itd. Łącznie w celu zabezpieczenia zwrotu wpłaconego zadatku i odszkodowania zmuszona była Pani do procesowania z prawnikiem 8 postępowań, których koszty zdecydowanie przewyższyły zasądzony przez sąd zwrot kosztów procesu.
Zauważyć należy, że poniesione przez Panią koszty związane były nie tylko ze sprawą główną (tj. w celu uzyskania zwrotu wpłaconego zadatku oraz kwoty przewyższającej zadatek) ale również z postępowaniami i powiązanymi sprawami sądowymi.
Ponadto mając na uwadze brzmienie art. 23 ust. 1 pkt 31 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych – kosztem mógłby być tylko koszt związany ze źródłem przychodu podlegającym opodatkowaniu.
Mając na uwadze powyższe – do kosztów uzyskania przychodu może Pani zaliczyć tylko i wyłącznie poniesione wydatki związane ze sprawą główną, ale w proporcjonalnej części, w jakiej uzyskała Pani przychód podlegający opodatkowaniu, tj. z tytułu kwoty przewyższającej zadatek.
Natomiast, nie może Pani zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów wydatków poniesionych ze sprawą główną w części, w jakiej wydatki te dotyczą uzyskania zwrotu kwoty zadatku tj. świadczenia niepodlegającego opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych.
Rozliczenie uzyskanych świadczeń
Podsumowując, z tytułu otrzymania przez Panią kwoty – w wysokości przewyższającej wpłaconą wcześniej kwotę zadatku, kwota ta wraz z odsetkami od tej kwoty podlega opodatkowaniu jako przychody z tzw. „innych źródeł”, o których mowa w art. 20 ust. 1 ww. ustawy. Tym samym jest Pani zobowiązana opodatkować przychody według skali podatkowej i wykazać w zeznaniu podatkowym za ten rok, w którym świadczenia te zostały wypłacone. Zwrot zadatku w kwocie faktycznie przez Panią wpłaconą będzie dla Pani neutralny podatkowo, nie będzie stanowić przychodu podlegającego opodatkowaniu podatkiem dochodowym. Odsetki zasądzone i naliczone od ww. kwoty będą korzystały ze zwolnienia na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 95 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Do kosztów uzyskania przychodu może Pani zaliczyć tylko i wyłącznie poniesione wydatki związane ze sprawą główną, ale w proporcjonalnej części, w jakiej uzyskała Pani przychód podlegający opodatkowaniu, tj. z tytułu kwoty przewyższającej zadatek.
Dodatkowe informacje
Informacja o zakresie rozstrzygnięcia
Interpretacja dotyczy stanu faktycznego przedstawionego przez Panią i stanu prawnego obowiązującego w dacie zaistnienia zdarzenia w przedstawionym stanie faktycznym.
Interpretacja indywidualna wywołuje skutki prawnopodatkowe tylko wtedy, gdy rzeczywisty stan faktyczny (zdarzenie przyszłe) sprawy będącej przedmiotem interpretacji pokrywał się będzie ze stanem faktycznym (zdarzeniem przyszłym) podanym przez wnioskodawcę w złożonym wniosku. W związku z powyższym, w przypadku zmiany któregokolwiek elementu przedstawionego we wniosku opisu sprawy, udzielona interpretacja traci swoją aktualność.
Pouczenie o funkcji ochronnej interpretacji
Przepisów art. 14k-14n Ordynacji podatkowej nie stosuje się, jeśli stan faktyczny lub zdarzenie przyszłe będące przedmiotem interpretacji indywidualnej jest elementem czynności, które są przedmiotem decyzji wydanej:
1) z zastosowaniem art. 119a;
2) w związku z wystąpieniem nadużycia prawa, o którym mowa w art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług;
3) z zastosowaniem środków ograniczających umowne korzyści.
Przepisów art. 14k-14n nie stosuje się, jeżeli korzyść podatkowa, stwierdzona w decyzjach wymienionych w § 1, jest skutkiem zastosowania się do utrwalonej praktyki interpretacyjnej, interpretacji ogólnej lub objaśnień podatkowych.
Pouczenie o prawie do wniesienia skargi na interpretację
Ma Pani prawo do zaskarżenia tej interpretacji indywidualnej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w (…). Zasady zaskarżania interpretacji indywidualnych reguluje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 146; dalej jako „PPSA”). Skargę do Sądu wnosi się za pośrednictwem Dyrektora KIS (art. 54 § 1 PPSA).
Skargę należy wnieść w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia interpretacji indywidualnej (art. 53 § 1 PPSA):
Skarga na interpretację indywidualną może opierać się wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego.
Sąd jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 57a PPSA).
Podstawa prawna dla wydania interpretacji
Podstawą prawną dla wydania tej interpretacji jest art. 13 § 2a oraz art. 14b § 1 Ordynacji podatkowej.
QuickMap AI przeszukuje 2,87 mln dokumentów podatkowych i zwraca dopasowane orzeczenia z analizą linii orzeczniczej.
Wypróbuj za darmo