Małżonkowie zawarli umowę z deweloperem na zakup nieruchomości, z zastrzeżeniem kary umownej za opóźnienie. Deweloper nie dotrzymał terminu, co doprowadziło do postępowania sądowego. W 2025 roku sąd prawomocnie zasądził na ich rzecz kwoty: karę umowną (w tym część jako odszkodowanie), odsetki ustawowe oraz zwrot kosztów sądowych, przy czym zwrot kosztów przekraczał…
Interpretacja indywidualna
– stanowisko w części prawidłowe i w części nieprawidłowe
Szanowni Państwo,
stwierdzam, że Państwa stanowisko w sprawie oceny skutków podatkowych opisanego stanu faktycznego w podatku dochodowym od osób fizycznych faktycznego jest:
Zakres wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej
6 stycznia 2026 r. wpłynął Państwa wniosek z 4 tycznia 2026 r. o wydanie interpretacji indywidualnej. Uzupełnili go Państwo pismem z 27 stycznia 2026 r. (wpływ 27 stycznia 2026 r.) oraz z 18 lutego 2026 r. (wpływ 18 lutego 2026 r.) – w odpowiedzi na wezwania.
Zainteresowani, którzy wystąpili z wnioskiem
1) Zainteresowany będący stroną postępowania:
A.A.
2) Zainteresowana niebędąca stroną postępowania:
B.B.
Treść wniosku wspólnego jest następująca:
Opis stanu faktycznego
Zwracają się z uprzejmą prośbą o zajęcie stanowiska w sprawie obowiązku podatkowego dotyczącego środków pieniężnych otrzymanych na podstawie prawomocnego wyroku sądu.
2 lutego 2022 r. zawarli Państwo w formie aktu notarialnego umowę dotyczącą zakupu nieruchomości od dewelopera. W akcie notarialnym zawarto postanowienie przewidujące kary umowne należne kupującym w przypadku nieprzekazania lokalu w terminie.
Deweloper nie wywiązał się z obowiązku terminowego przekazania mieszkania, w związku z czym wystąpili Państwo na drogę postępowania sądowego.
Sprawa zakończyła się w 2025 r. prawomocnym wyrokiem zasądzającym na Państwa rzecz następujące kwoty:
Uzupełnienie opisu stanu faktycznego
Posiadacie Państwo wspólność majątkową.
Świadczenie w kwocie 12.600,00 zł zostało zasądzone jako kara umowna na podstawie art. 483 k.c.
Zgodnie z art. 483 § 1 k.c. można zastrzec w umowie, że naprawienie szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego nastąpi przez zapłatę określonej sumy (kara umowna).
Na tej podstawie przyjmują Państwo, że jest to kwota odszkodowania.
Wysokość kary umownej została ustalona w umowie deweloperskiej z 7 stycznia 2020 roku w kwocie 200 zł za każdy dzień opóźnienia w przeniesieniu prawa własności lokalu (63 dni opóźnienia względem terminu ustalonego w umowie deweloperskiej).
Odszkodowanie zasądzono bez względu na wysokość poniesionej szkody na podstawie art. 484 § 1 k.c.
Świadczenie w kwocie 500 zł zasądzono jako odszkodowanie na podstawie art. 471 k.c. za poniesioną i wykazaną szkodę (zwrot opłaty poniesionej na rzecz banku za wydłużenie terminu wypłaty kredytu).
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 100 k.c. oraz art. 98(1) § 1 k.p.c. Otrzymano zwrot kosztów w kwocie wyższej niż faktycznie poniesione.
Odsetki ustawowe za opóźnienie zasądzono na podstawie art. 455 k.c. w zw. z art. 481 § 1 k.p.c. od dnia 12 marca 2022 roku do dnia zapłaty. Pismem z 4 marca 2022 r. wezwali Państwo dewelopera do zapłaty kwoty 13.100,00 zł w terminie 3 dni od dnia otrzymania wezwania. Pismo to zostało mu doręczone 8 marca 2022 r. W związku z tym termin dla wykonania zobowiązania upłynął w dniu 11 marca 2022 r., co uzasadniało zasądzenie odsetek za opóźnienie od dnia następnego, tj. 12 marca 2022 r.
500 zł to kwota, którą musieli Państwo zapłacić za aneks, który związany był z wydłużeniem terminu wypłaty kredytu. Termin ten był opóźniony z winy dewelopera, dlatego sędzia zasądził odszkodowania dla Państwa od dewelopera w tej samej wysokości, tj. 500 zł (równowartość kosztów, które ponieśli Państwo w związku z opłatą za aneks).
Pytania
1. Czy w zaistniałej sytuacji mają Państwo zapłacić podatek dochodowy, a jeżeli tak, to od której części - roszczenia głównego, odsetek, zwrotu kosztów prowadzenia sprawy?
2. Jeżeli muszą Państwo zapłacić podatek, to w jaki sposób go rozliczyć, jeżeli każde z Państwa rozlicza PIT osobno, a sprawa dotyczyła Państwa obojga jako powodów i pieniądze zostały wypłacone także na wspólne konto, to w jaki sposób mają Państwo to zrobić, które z Państwa powinno opłacić podatek?
3. W jakiej wysokości podatek mają Państwo zapłacić oraz jeżeli mają Państwo wpisać w kwotę PIT-36 to, w którym polu?
Państwa stanowisko w sprawie
Ad. 1
Zdaniem Wnioskodawcy, otrzymana kwota kary umownej zasądzona prawomocnym wyrokiem sądu stanowi odszkodowanie związane z niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem zobowiązania wynikającego z umowy zawartej z deweloperem i korzysta ze zwolnienia z opodatkowania na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
W konsekwencji kwota kary umownej nie podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych.
Zdaniem Wnioskodawcy, odsetki ustawowe zasądzone od kwoty kary umownej stanowią przychód z innych źródeł, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9 w zw. z art. 20 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych i nie korzystają ze zwolnienia podatkowego, wobec czego podlegają opodatkowaniu podatkiem dochodowym.
Zdaniem Wnioskodawcy, zwrot kosztów postępowania sądowego zasądzony na rzecz Wnioskodawców nie stanowi przychodu w rozumieniu art. 11 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, gdyż ma charakter zwrotu wydatków poniesionych uprzednio przez Wnioskodawców i nie powoduje definitywnego przysporzenia majątkowego, w związku z czym nie podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym.
Ad. 2
Zdaniem Wnioskodawcy, przychód z tytułu odsetek ustawowych powinien zostać przypisany każdemu z małżonków w częściach równych, tj. po 50%, niezależnie od faktu wypłaty środków na wspólny rachunek bankowy, i wykazany przez każdego z małżonków odrębnie w zeznaniu rocznym PIT.
Ad. 3
Zdaniem Wnioskodawców, opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlega wyłącznie przychód z tytułu odsetek ustawowych zasądzonych od kwoty kary umownej. Wysokość należnego podatku powinna zostać ustalona przez każdego z małżonków samodzielnie, od przypadającej na niego części przychodu (50% kwoty odsetek), zgodnie z obowiązującą skalą podatkową określoną w art. 27 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, tj. według stawki 12% albo 32% - w zależności od łącznej wysokości dochodów uzyskanych przez danego małżonka w roku podatkowym.
Przychód z tytułu odsetek ustawowych powinien zostać wykazany przez każdego z małżonków w zeznaniu rocznym PIT-36 w części dotyczącej przychodów z innych źródeł bez pośrednictwa informacji PIT-11, gdyż wypłata została dokonana przez podmiot niebędący płatnikiem podatku dochodowego.
Ocena stanowiska
Stanowisko, które przedstawili Państwo we wniosku jest w części prawidłowe i w części nieprawidłowe.
Uzasadnienie interpretacji indywidualnej
Reguły dotyczące opodatkowania
Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 163 ze zm.):
Opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21, 52, 52a i 52c oraz dochodów, od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku.
Stosownie do art. 9 ust. 2 ww. ustawy:
Dochodem ze źródła przychodów, jeżeli przepisy art. 23o, art. 23u, art. 24-24b, art. 24c, art. 24e, art. 30ca, art. 30da oraz art. 30f nie stanowią inaczej, jest nadwyżka sumy przychodów z tego źródła nad kosztami ich uzyskania osiągnięta w roku podatkowym. Jeżeli koszty uzyskania przekraczają sumę przychodów, różnica jest stratą ze źródła przychodów.
Jak stanowi art. 11 ust. 1 cytowanej ustawy:
Przychodami, z zastrzeżeniem art. 14-15, art. 17 ust. 1 pkt 6, 9, 10 w zakresie realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych, pkt 11, art. 19, art. 25b, art. 30ca, art. 30da i art. 30f, są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń.
Jak wynika z powołanego przepisu, ustawodawca przyjął zasadę, że przychodem są:
Pojęcie przychodu wiąże się zatem z przysporzeniem majątkowym po stronie podatnika, z wartością wchodzącą do jego majątku. Przychodami w rozumieniu art. 11 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych mogą być tylko takie świadczenia, które nie mają charakteru zwrotnego. Skoro bowiem przychód jest określonym przyrostem majątkowym po stronie podatnika jego otrzymanie musi mieć charakter definitywny.
Za przychody należy zatem uznać każdą formę przysporzenia majątkowego, zarówno formę pieniężną jak i niepieniężną, w tym nieodpłatne świadczenia otrzymane przez podatnika.
Dla celów podatkowych przyjmuje się, że nieodpłatne świadczenie obejmuje każde działanie lub zaniechanie na rzecz innej osoby oraz wszystkie zdarzenia prawne i zdarzenia gospodarcze w działalności podmiotów, których skutkiem jest przysporzenie majątku innej osoby, mające konkretny wymiar finansowy.
Ustawodawca tworząc system opodatkowania dochodów osób fizycznych miał na względzie, że przysporzenia uzyskiwane przez osoby fizyczne mogą być skutkiem różnych rodzajów czynności i zdarzeń. Stworzył więc klasyfikację tych przysporzeń w oparciu o kryterium źródła przychodów i system ich opodatkowania uwzględniający specyfikę poszczególnych źródeł przychodów. W języku powszechnym mianem „źródła” określane jest „to, co stanowi początek czegoś”, „przyczyna czegoś”, a synonimami tego pojęcia są m.in. czynnik sprawczy, powód, pochodzenie.
Źródła przychodów
Źródła przychodów zostały określone przez ustawodawcę w art. 10 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
W myśl art. 10 ust. 1 pkt 9 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:
Źródłami przychodów są inne źródła.
Stosownie do art. 20 ust. 1 ww. ustawy:
Za przychody z innych źródeł, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9, uważa się w szczególności: kwoty wypłacone po śmierci członka otwartego funduszu emerytalnego wskazanej przez niego osobie lub członkowi jego najbliższej rodziny, w rozumieniu przepisów o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych, kwoty uzyskane z tytułu zwrotu z indywidualnego konta zabezpieczenia emerytalnego oraz wypłaty z indywidualnego konta zabezpieczenia emerytalnego, w tym także dokonane na rzecz osoby uprawnionej na wypadek śmierci oszczędzającego, zasiłki pieniężne z ubezpieczenia społecznego, alimenty, stypendia, świadczenia otrzymane z tytułu umowy o pomocy przy zbiorach, dotacje (subwencje) inne niż wymienione w art. 14, dopłaty, nagrody i inne nieodpłatne świadczenia nienależące do przychodów określonych w art. 12-14 i art. 17.
Użycie w powyższym przepisie sformułowania „w szczególności” wskazuje, że definicja przychodów z innych źródeł ma charakter otwarty i nie ma przeszkód, aby do tej kategorii zaliczyć również przychody inne niż wymienione wprost w przepisie art. 20 ust. 1 tej ustawy.
W związku z tym, świadczenie mające realną korzyść finansową, o ile nie stanowi konkretnej kategorii przychodu zaliczanego do jednego ze źródeł wymienionych w art. 10 ust. 1 pkt 1-8b ww. ustawy, jest dla świadczeniobiorcy przychodem z innych źródeł.
Powzięli Państwo wątpliwość, czy wypłacone Państwu świadczenia podlegają opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych.
Opodatkowanie „roszczenia głównego”
Z opisu Państwa sprawy wynika, że kara umowna (roszczenie główne) w kwocie 13.100,00 zł składa się ze świadczenia w kwocie 12.600,00 zł zasądzonego jako kara umowna oraz świadczenia w kwocie 500,00 zł zasądzonego jako odszkodowanie na podstawie art. 471 kodeksu cywilnego.
Zauważyć należy, że kara umowna jest instytucją prawa cywilnego. Szczegółowe przepisy prawne dotyczące kary umownej zawarte zostały w ustawie z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1071 ze zm.).
Stosownie do art. 483 § 1 ww. ustawy:
Można zastrzec w umowie, że naprawienie szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego nastąpi przez zapłatę określonej sumy (kara umowna).
Zatem kara umowna stanowi zabezpieczenie prawidłowej realizacji umowy i nie może być utożsamiana z odszkodowaniem czy zadośćuczynieniem.
W myśl art. 484 § 1 tej ustawy:
W razie niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania kara umowna należy się wierzycielowi w zastrzeżonej na ten wypadek wysokości bez względu na wysokość poniesionej szkody. Żądanie odszkodowania przenoszącego wysokość zastrzeżonej kary nie jest dopuszczalne, chyba że strony inaczej postanowiły.
Z kolei zgodnie z art. 485 Kodeksu cywilnego:
Jeżeli przepis szczególny stanowi, że w razie niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego dłużnik, nawet bez umownego zastrzeżenia, obowiązany jest zapłacić wierzycielowi określoną sumę, stosuje się odpowiednio przepisy o karze umownej.
W świetle cytowanego wcześniej art. 11 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych definiującego pojęcie przychodu, przychód stanowią otrzymane lub postawione do dyspozycji pieniądze i wartości pieniężne. Przez pojęcie „otrzymane” – zgodnie ze Słownikiem języka polskiego – należy rozumieć takie pieniądze i wartości pieniężne, które zostały podatnikowi dane. Mając na uwadze istnienie wielu form rozliczeń, należy uznać, że otrzymane pieniądze to nie tylko wypłacona gotówka, ale również kwota, która wpłynęła na rachunek bankowy podatnika.
Wskazać przy tym należy, że art. 21 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych jest przepisem, w którym ustawodawca sformułował katalog zwolnień podatkowych.
Zgodnie z treścią art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:
Wolne od podatku dochodowego są otrzymane odszkodowania lub zadośćuczynienia, jeżeli ich wysokość lub zasady ustalania wynikają wprost z przepisów odrębnych ustaw lub przepisów wykonawczych wydanych na podstawie tych ustaw lub aktów administracyjnych wydanych na podstawie tych przepisów, oraz otrzymane odszkodowania lub zadośćuczynienia, jeżeli ich wysokość lub zasady ustalania wynikają wprost z postanowień układów zbiorowych pracy, innych opartych na ustawie porozumień zbiorowych, regulaminów lub statutów, o których mowa w art. 9 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz.U. z 2022 r. poz. 1510, 1700 i 2140), z wyjątkiem:
a) określonych w prawie pracy odpraw i odszkodowań z tytułu skrócenia okresu wypowiedzenia umowy o pracę,
b) odpraw pieniężnych wypłacanych na podstawie przepisów o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników,
c) odpraw i odszkodowań z tytułu skrócenia okresu wypowiedzenia funkcjonariuszom pozostającym w stosunku służbowym,
d) odszkodowań przyznanych na podstawie przepisów o zakazie konkurencji,
e) odszkodowań za szkody dotyczące składników majątku związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą,
f) odszkodowań za szkody dotyczące składników majątku związanych z prowadzeniem działów specjalnych produkcji rolnej, z których dochody są opodatkowane według skali, o której mowa w art. 27 ust. 1, lub na zasadach, o których mowa w art. 30c,
g) odszkodowań wynikających z zawartych umów lub ugód innych niż ugody sądowe.
Zastosowanie zwolnienia z ww. art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych wymaga więc łącznego spełnienia następujących warunków:
1. otrzymane świadczenie musi być odszkodowaniem lub zadośćuczynieniem,
2. odszkodowanie lub zadośćuczynienie musi być przyznane na podstawie:
a. ustawy,
b. przepisów wykonawczych do ustawy,
c. układów zbiorowych pracy lub innych opartych na ustawie porozumień zbiorowych, regulaminów lub statutów, o których mowa w art. 9 § 1 ustawy Kodeks pracy,
3. wysokość bądź zasady ustalania odszkodowania lub zadośćuczynienia muszą wprost wynikać z ww. aktów,
4. nie mogą zachodzić wyłączenia, o jakich mowa w lit. a)-g) art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Zatem aby wypłacona kwota korzystała ze zwolnienia na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 3 ww. ustawy, muszą zostać spełnione łącznie następujące warunki:
Zwolnieniem określonym w przytoczonym powyżej przepisie art. 21 ust. 1 pkt 3 ww. ustawy, objęte są tylko odszkodowania i zadośćuczynienia, których wysokość lub zasady ustalania wynikają wprost z przepisów odrębnych ustaw lub przepisów wykonawczych wydanych na podstawie tych ustaw, bądź postanowień układów zbiorowych pracy, innych opartych na ustawie porozumień zbiorowych, regulaminów lub statutów, o których mowa w art. 9 § 1 Kodeksu pracy, z wyjątkiem odszkodowań wymienionych w lit. a)-g) tego artykułu. Oznacza to, że zwolnienie nie obejmuje wszystkich odszkodowań, a tylko te, których wysokość lub zasady ustalania zostały określone wprost w stosownych przepisach prawa, z wyjątkiem enumeratywnie wymienionych kategorii odszkodowań.
Natomiast w świetle art. 21 ust. 1 pkt 3b ustawy:
Wolne od podatku dochodowego są inne odszkodowania lub zadośćuczynienia otrzymane na podstawie wyroku lub ugody sądowej do wysokości określonej w tym wyroku lub tej ugodzie, z wyjątkiem odszkodowań lub zadośćuczynień:
a) otrzymanych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą,
b) dotyczących korzyści, które podatnik mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono.
Zastosowanie zwolnienia z art. 21 ust. 1 pkt 3b ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych wymaga łącznego spełnienia następujących warunków:
1. otrzymane świadczenie musi być odszkodowaniem lub zadośćuczynieniem,
2. odszkodowanie lub zadośćuczynienie musi być przyznane na podstawie wyroku lub ugody sądowej,
3. odszkodowanie lub zadośćuczynienie nie może być otrzymane w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą,
4. odszkodowanie lub zadośćuczynienie nie może dotyczyć korzyści, które podatnik mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono.
Zwolnienie przedmiotowe, o którym mowa w art. 21 ust. 1 pkt 3b ww. ustawy, obejmuje swym zakresem odszkodowania lub zadośćuczynienia przyznane na podstawie wyroku lub ugody sądowej, których wysokość lub zasady ustalania nie wynikają wprost z regulacji wskazanych w art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy. Przy czym ze zwolnienia, o którym mowa w art. 21 ust. 1 pkt 3b ustawy wyłączone są świadczenia otrzymane w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą oraz świadczenia dotyczące korzyści, które podatnik mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono. Zakres tego zwolnienia obejmuje tylko odszkodowania za tzw. szkodę rzeczywistą, czyli poniesione straty, a nie dotyczy utraconych korzyści. Specyfika prawa podatkowego nakazuje inaczej traktować odszkodowanie z tytułu poniesionych przez poszkodowanego strat i odszkodowanie z tytułu utraconych korzyści. Odszkodowanie z tytułu utraconych korzyści, jakich poszkodowany mógł się spodziewać, gdyby mu szkody nie wyrządzono, podlega bowiem opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych.
Należy również podkreślić, że wszelkie zwolnienia i ulgi podatkowe są wyjątkiem, istotnym odstępstwem od zasady sprawiedliwości podatkowej – powszechności i równości opodatkowania, a ich zastosowanie nie może odbywać się na podstawie wykładni rozszerzającej, tzn. muszą być interpretowane ściśle. W przedmiocie stosowania wszelkiego rodzaju ulg podatkowych trzeba mieć na uwadze także przepis art. 84 Konstytucji RP dotyczący zasady powszechności opodatkowania, stąd każdy wyjątek od tej zasady, w tym także ulga podatkowa, nie może być interpretowany dowolnie, ani uzupełniany w drodze interpretacji o treść, której nie zawiera.
W ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych ustawodawca nie zdefiniował pojęcia „odszkodowania” czy „zadośćuczynienia”, tym nie mniej rozumienie tych pojęć nie może odbiegać od ich znaczenia przyjętego w systemie prawa cywilnego. Wiele pojęć z katalogu zwolnień przedmiotowych nie zostało zdefiniowanych w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych – nie może to jednak oznaczać dowolności w ich rozumieniu i stosowania wykładni rozszerzającej, przy czym oczywistym jest, że aby uniknąć takiej dowolności, kryteria rozumienia tych pojęć, niezdefiniowanych w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych, muszą mieć w pierwszej kolejności charakter kryteriów ustawowych. Konieczne staje się zatem zastosowanie wykładni systemowej zewnętrznej i odwołanie się do przepisów ustawy z 24 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1061 ze zm.).
Odwołując się zatem do prawa cywilnego stwierdzić należy, że zasady odpowiedzialności odszkodowawczej w prawne cywilnym opierają się na zasadzie winy lub ryzyka. Na gruncie prawa cywilnego, świadczenie odszkodowawcze to najogólniej świadczenie mające na celu naprawienie wyrządzonej szkody. Szkodą jest uszczerbek jakiego doznał poszkodowany wbrew jego woli we wszelkiego rodzaju dobrach przez prawo chronionych. Chodzi więc zarówno o uszczerbek majątkowy, jak i niemajątkowy. Uszczerbek niemajątkowy jest określany terminem „krzywda”. Pod tym pojęciem należy rozumieć wszelkie negatywne przeżycia człowieka wyrażające się zarówno w cierpieniu fizycznym, jak i psychicznym, wywołane czynem niedozwolonym. Do naprawienia krzywdy odnosi się termin „zadośćuczynienie”, natomiast „odszkodowanie” wiąże się z naprawieniem uszczerbku majątkowego.
W Kodeksie cywilnym świadczenie odszkodowawcze wynika głównie z tytułu odpowiedzialności deliktowej (art. 415 i nast.) lub odpowiedzialności kontraktowej (art. 471 i nast.), a co za tym idzie – jest następstwem czynu niedozwolonego lub niewykonania, bądź nienależytego wykonania zobowiązania.
Należy zatem uznać, że funkcję odszkodowawczą pełnią wyłącznie te świadczenia, których celem jest zrekompensowanie poszkodowanemu skutków zdarzeń, które noszą cechy czynu niedozwolonego lub zawinionego przez sprawcę szkody.
Jak już wyżej wskazano z literalnego brzmienia przepisu art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych wynika, że jego dyspozycją objęte są wyłącznie odszkodowania lub zadośćuczynienia. Przy tym, zwolnienie nie obejmuje wszystkich odszkodowań lub zadośćuczynień, a tylko te, których wysokość lub zasady ustalania zostały określone wprost m.in. w przepisach odrębnych ustaw lub przepisach wykonawczych.
Ze zwolnienia nie mogą zatem korzystać świadczenia inne niż będące odszkodowaniami lub zadośćuczynieniami, jak również wyłączone z niego wolą ustawodawcy, wymienione w lit. a)-g) art. 21 ust. 1 pkt 3 ww. ustawy, niezależnie od tytułu ich otrzymywania.
Nawiązując do powyższego cywilnoprawnego rozróżnienia – z jednej strony „odszkodowań”, a z drugiej strony „kar pieniężnych” – ustawodawca w art. 21 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych przyjął rozwiązanie prawne, w myśl którego wolne od tego podatku są nie „kary pieniężne”, lecz „odszkodowania i zadośćuczynienia”.
Nie można zatem uznać, że ustawodawca zwalnia od podatku kary pieniężne, posługując się jednocześnie zupełnie innym pojęciem, tj. odszkodowaniem lub zadośćuczynieniem. Gdyby wolą ustawodawcy było umożliwienie zwolnienia kar pieniężnych od podatku to wprost zawarłby stosowne uregulowania w przepisie art. 21 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, jak to ustawodawca uczynił w przypadku odszkodowań i zadośćuczynień. Kara pieniężna jest świadczeniem ściśle określonym w rozporządzeniu i nie jest zależna od wysokości szkody doznanej przez wierzyciela. Nie może być porównana z odszkodowaniem, które ma na celu wyrównanie szkody. W przypadku kary pieniężnej szkoda (jej wysokość) nie determinuje prawa do otrzymania kary pieniężnej „na plus” jak również nie determinuje wysokości tej kary. Kara pieniężna w ocenie organu jest zbliżona w swoim charakterze do kary umownej, która nie jest wskazana w art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy i nie korzysta ze zwolnienia.
W związku z powyższym, zapłata zaległych środków (kary umownej) nie podlega zwolnieniu od podatku dochodowego od osób fizycznych, ponieważ przepis art. 21 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, takiego zwolnienia nie przewiduje.
Świadczenie w postaci kary umownej, nie jest równoznaczne z otrzymaniem odszkodowania bądź zadośćuczynienia. Zadośćuczynienia dotyczą naprawienia krzywd (uszczerbków niemajątkowych), zaś odszkodowania:
W konsekwencji zapłata środków z tytułu świadczenia zasądzonego jako kara umowna stanowi dla Państwa przychód z innych źródeł, o którym mowa w art. 20 ust. 1 w zw. z art. 10 ust. 1 pkt 9 ww. ustawy, podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym. Przychód ten nie korzysta ze zwolnienia, o którym mowa w art. 21 ust. 1 pkt 3, 3b ani innego przepisu ww. ustawy, gdyż – jak wyjaśniono powyżej – nie jest odszkodowaniem, nie jest również zadośćuczynieniem, a w konsekwencji nie może podlegać zwolnieniu na podstawie ww. przepisu.
Odnosząc się do świadczenia, które zostało zasądzone jako odszkodowanie, raz jeszcze podkreślam, że zwolnieniem określonym w ww. art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, objęte są tylko odszkodowania (zadośćuczynienia), których wysokość lub zasady ustalania wynikają wprost z przepisów odrębnych ustaw lub przepisów wykonawczych wydanych na podstawie tych ustaw, z wyjątkiem wymienionych w lit. a)-g) tego przepisu.
Powyższe wskazuje, że zwolnienie nie obejmuje wszystkich odszkodowań, a tylko te, których wysokość lub zasady ustalania zostały określone wprost w stosownych przepisach prawa, z wyjątkiem enumeratywnie wymienionych kategorii odszkodowań.
Jak wskazano we wniosku, ponieśli Państwo szkodę, ponieważ niewłaściwie wykonano umowę z deweloperem – przekroczono termin na przekazanie mieszkania. W związku z przekroczeniem ww. terminu zmuszeni byli Państwo ponieść opłatę za sporządzenie aneksu wydłużającego termin wypłaty kredytu.
Stosownie do art. 471 Kodeksu cywilnego:
Dłużnik obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.
Powyższy artykuł określa wyłącznie zasadę odpowiedzialności (obowiązek naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania), ale nie precyzuje bezpośrednio wysokości odszkodowania ani szczegółowych zasad jego wyliczania. Artykuł ten jest jedynie podstawą prawną (reżimem odpowiedzialności), natomiast wysokość danej szkody powinna być ustalana w oparciu o faktyczne straty i utracone korzyści, na podstawie odrębnych przepisów, które odnoszą się do ustalania wysokości danego świadczenia.
Z przedstawionego przez Państwa opisu nie wynika, aby wysokość lub zasady ustalania zwrotu świadczenia zasądzonego na podstawie art. 471 Kodeksu cywilnego wynikały z przepisów odrębnych ustaw lub przepisów wykonawczych wydanych na podstawie tych ustaw.
Mając na uwadze powyższe, do świadczenia zasądzonego w oparciu o art. 471 Kodeksu cywilnego nie będzie miał zastosowania art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Stwierdzam zatem, że kwota zwrotu zasądzona jako odszkodowanie, stanowiąca równowartość kosztów poniesionych za aneks do umowy kredytowej stanowi przychód z innych źródeł, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9 w związku z art. 20 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych.
Skutki podatkowe wypłaty kosztów procesu
Zgodnie z art. 98 § 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1568 ze zm.):
Strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu).
Stosownie do art. 98 § 2 cytowanej ustawy:
Do niezbędnych kosztów procesu prowadzonego przez stronę osobiście lub przez pełnomocnika, który nie jest adwokatem, radcą prawnym lub rzecznikiem patentowym, zalicza się poniesione przez nią koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony lub jej pełnomocnika oraz równowartość zarobku utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie. Suma kosztów przejazdów i równowartość utraconego zarobku nie może przekraczać wynagrodzenia jednego adwokata wykonującego zawód w siedzibie sądu procesowego.
Z kolei w myśl art. 98 § 3 tej ustawy:
Do niezbędnych kosztów procesu strony reprezentowanej przez adwokata zalicza się wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony.
Zgodnie z art. 98 § 4 Kodeksu postępowania cywilnego:
Wysokość kosztów sądowych, zasady zwrotu utraconego zarobku lub dochodu oraz kosztów stawiennictwa strony w sądzie, a także wynagrodzenie adwokata, radcy prawnego i rzecznika patentowego regulują odrębne przepisy.
Jak wynika z powyższych przepisów, koszty procesu mają charakter zwrotu wydatków poniesionych przez powoda.
Zwrot ten nie rodzi więc obowiązku podatkowego w świetle przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, o ile kwota zasądzona tytułem zwrotu kosztów postępowania nie przewyższała faktycznie poniesionych przez powoda wydatków.
Zatem kwota zwrotu, w części odpowiadającej kosztom faktycznie przez Państwa poniesionym nie będzie stanowić po Państwa stronie przychodu podlegającego opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych. Wynika to z tego, że koszty te w pierwszej kolejności zostały sfinansowane z Państwa własnych środków, a następnie zostały Państwu zwrócone. Kwota ta będzie więc stanowić zwrot poniesionych wcześniej wydatków - nie będzie więc dochodem podlegającym opodatkowaniu.
Natomiast zwrot kosztów w części przewyższającej koszty faktycznie poniesione, będzie stanowić dla Państwa przysporzenie majątkowe z uwagi na fakt, że w tej części kwota ta będzie stanowić wypłatę kosztów, których Państwo nie ponieśli. Tym samym, powstanie z tego tytułu przychód, o którym mowa w art. 20 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych.
Skutki podatkowe wypłaty odsetek
Instytucję prawną odsetek za zwłokę reguluje art. 481 § 1 i § 2 ustawy Kodeks cywilny, zgodnie z którym:
§ 1: Jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.
§ 2: Jeżeli stopa odsetek za opóźnienie nie była oznaczona, należą się odsetki ustawowe za opóźnienie w wysokości równej sumie stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i 5,5 punktów procentowych. Jednakże gdy wierzytelność jest oprocentowana według stopy wyższej, wierzyciel może żądać odsetek za opóźnienie według tej wyższej stopy.
W myśl art. 482 § 1 Kodeksu cywilnego:
Od zaległych odsetek można żądać odsetek za opóźnienie dopiero od chwili wytoczenia o nie powództwa, chyba że po powstaniu zaległości strony zgodziły się na doliczenie zaległych odsetek do dłużnej sumy.
Nie każde odsetki otrzymane przez osoby fizyczne podlegają opodatkowaniu. Ustawodawca przewidział w niektórych sytuacjach, w odniesieniu do odsetek, możliwość zwolnienia od podatku dochodowego. Takie zwolnienie przysługuje wyłącznie wówczas, gdy przepis omawianej ustawy zawiera w tym przedmiocie wyraźne postanowienie.
Ustawą z 29 października 2021 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r. poz. 2105) do ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych wprowadzono art. 21 ust. 1 pkt 95b, który ma zastosowanie do dochodów (przychodów) uzyskanych od dnia 1 stycznia 2021 r.
Zgodnie z ww. przepisem:
Wolne od podatku dochodowego są: odsetki z tytułu nieterminowej wypłaty należności niepodlegających opodatkowaniu podatkiem dochodowym, wolnych od podatku dochodowego lub od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku.
Przepis art. 21 ust. 1 pkt 95b ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych zwalnia z opodatkowania wszelkie odsetki za opóźnienie wypłacone w związku ze świadczeniami, które nie podlegają opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych.
Skoro cała zasądzona na Państwa rzecz kwota roszczenia głównego podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, to wypłacone z tego tytułu odsetki również będą podlegały opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych i nie będzie miało do nich zastosowanie zwolnienie wynikające z art. 21 ust. 1 pkt 95b ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Należy przy tym wskazać, że odsetki będące skutkiem niewykonania zobowiązań są świadczeniem ubocznym, pozostającym w ścisłym związku z należnością główną, jednak źródło ich powstania różni się zasadniczo od źródła powstania długu głównego. Wierzyciel może ich żądać dopiero, jeżeli dłużnik opóźni się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego.
Z tych też względów naliczone odsetki nie są wyłączone z opodatkowania. W konsekwencji stanowią przychód z innych źródeł określonych w art. 10 ust. 1 pkt 9 w związku z art. 20 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym.
Rozliczenie otrzymanych świadczeń
Stosownie do art. 45 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:
Podatnicy są obowiązani składać urzędom skarbowym zeznanie, według ustalonego wzoru, o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym, w terminie od dnia 15 lutego do dnia 30 kwietnia roku następującego po roku podatkowym. Zeznania złożone przed początkiem terminu uznaje się za złożone w dniu 15 lutego roku następującego po roku podatkowym.
W myśl art. 8 ust. 1 tej ustawy:
Przychody z udziału w spółce niebędącej osobą prawną, ze wspólnej własności, wspólnego przedsięwzięcia, wspólnego posiadania lub wspólnego użytkowania rzeczy lub praw majątkowych u każdego podatnika określa się proporcjonalnie do jego prawa do udziału w zysku (udziału) oraz, z zastrzeżeniem ust. 1a, łączy się z pozostałymi przychodami ze źródeł, z których dochód podlega opodatkowaniu według skali, o której mowa w art. 27 ust. 1. W przypadku braku przeciwnego dowodu przyjmuje się, że prawa do udziału w zysku (udziału) są równe.
Powyższy artykuł stanowi, że przychody ze wspólnej własności, wspólnego przedsięwzięcia lub spółki niebędącej osobą prawną (np. jawnej, cywilnej) przypisuje się każdej osobie proporcjonalnie do jego prawa do udziału w zysku. Jeśli udziały nie są określone, domniemywa się, że są równe.
Artykuł ten nakłada zatem obowiązek rozliczania dochodów proporcjonalnie do udziałów poszczególnych osób, które są wspólnikami lub współwłaścicielami.
Na podstawie zaś art. 6 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:
Małżonkowie podlegają odrębnemu opodatkowaniu od osiąganych przez nich dochodów.
Artykuł ten stanowi podstawową zasadę, według której małżonkowie podlegają odrębnemu opodatkowaniu od osiąganych przez nich dochodów. Oznacza to, że co do zasady każdy z małżonków samodzielnie rozlicza swoje dochody w zeznaniu rocznym.
Wspólne rozliczenie małżonków jest wyjątkiem od tej reguły.
Stosownie zaś do art. 27 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:
Podatek dochodowy, z zastrzeżeniem art. 29-30f, pobiera się od podstawy jego obliczenia według następującej skali podatkowej:
Od przychodów z innych źródeł podlegających opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych podatnik ma obowiązek ustalić wysokość podatku, a następnie odprowadzić go do urzędu skarbowego.
Przychody z innych źródeł rozlicza się w deklaracji PIT-36, w której wykazuje się dochody, od których płatnik nie pobrał zaliczki. Przychody z innych źródeł opodatkowane są według skali podatkowej (12% lub 32%)
Mając na uwadze powyższe:
- są Państwo zobowiązani opodatkować i wykazać w składanych zeznaniach podatkowych.
Mogą Państwo złożyć odrębne zeznania podatkowe i wykazać w nich ww. świadczenia jako przychód z innych źródeł w części przypadającej na każdego z Państwa (po 50%). Wysokość należnego podatku powinna zostać ustalona zgodnie ze skalą podatkową w zależności od łącznej wysokości Państwa dochodów, tj. 12% lub 32%.
Na aprobatę nie zasługuje Państwa stanowisko, że „opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlega wyłącznie przychód z tytułu odsetek ustawowych zasądzonych od kary umownej”.
Zatem Państwa stanowisko w zakresie skutków podatkowych z tytułu otrzymania odsetek i rozliczenia ich w zeznaniu podatkowym jest prawidłowe, natomiast odnośnie roszczenia głównego i kosztów procesu jest nieprawidłowe.
Dodatkowe informacje
Informacja o zakresie rozstrzygnięcia
Interpretacja dotyczy stanu faktycznego, który Państwo przedstawili i stanu prawnego obowiązującego w dacie zaistnienia zdarzenia.
Przedmiotem interpretacji wydanej na podstawie art. 14b ustawy Ordynacja podatkowa jest sam przepis prawa. Istotą interpretacji indywidualnej jest rozstrzygnięcie, czy prawidłowo postrzegają Państwo, jakie skutki prawne na gruncie określonych przepisów prawa podatkowego wywołuje przedstawiony przez Państwa stan faktyczny. W polskim systemie prawa podatkowego obowiązuje zasada samoobliczenia podatku. Wydanie interpretacji indywidualnej nie zwalnia podatnika z obowiązku obliczenia podstawy opodatkowania oraz zobowiązania podatkowego. Stąd też nie odniosłem się do przedstawionych przez Państwa kwot.
Pouczenie o funkcji ochronnej interpretacji
· Funkcję ochronną interpretacji indywidualnych określają przepisy art. 14k-14nb ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 111). Interpretacja będzie mogła pełnić funkcję ochronną, jeśli Państwa sytuacja będzie zgodna (tożsama) z opisem stanu faktycznego lub zdarzenia przyszłego. Z funkcji ochronnej będą mogli skorzystać Ci z Państwa, którzy zastosują się do interpretacji.
· Zgodnie z art. 14na § 1 Ordynacji podatkowej:
Przepisów art. 14k-14n Ordynacji podatkowej nie stosuje się, jeśli stan faktyczny lub zdarzenie przyszłe będące przedmiotem interpretacji indywidualnej jest elementem czynności, które są przedmiotem decyzji wydanej:
1) z zastosowaniem art. 119a;
2) w związku z wystąpieniem nadużycia prawa, o którym mowa w art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług;
3) z zastosowaniem środków ograniczających umowne korzyści.
· Zgodnie z art. 14na § 2 Ordynacji podatkowej:
Przepisów art. 14k-14n nie stosuje się, jeżeli korzyść podatkowa, stwierdzona w decyzjach wymienionych w § 1, jest skutkiem zastosowania się do utrwalonej praktyki interpretacyjnej, interpretacji ogólnej lub objaśnień podatkowych.
Pouczenie o prawie do wniesienia skargi na interpretację przez Zainteresowanego, który jest stroną postępowania
Pan A.A. (Zainteresowany będący stroną postępowania – art. 14r § 2 Ordynacji podatkowej) ma prawo do zaskarżenia tej interpretacji indywidualnej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (...). Zasady zaskarżania interpretacji indywidualnych reguluje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143; dalej jako „PPSA”).
Skargę do Sądu wnosi się za pośrednictwem Dyrektora KIS (art. 54 § 1 PPSA). Skargę należy wnieść w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia interpretacji indywidualnej (art. 53 § 1 PPSA):
Skarga na interpretację indywidualną może opierać się wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego.
Sąd jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 57a PPSA).
Podstawa prawna dla wydania interpretacji
Podstawą prawną dla wydania tej interpretacji jest art. 13 § 2a, art. 14b § 1 i art. 14r Ordynacji podatkowej.
QuickMap AI przeszukuje 2,87 mln dokumentów podatkowych i zwraca dopasowane orzeczenia z analizą linii orzeczniczej.
Wypróbuj za darmo