Obowiązki banku z tytułu zwrotu odsetek i kosztów procesu oraz obowiązek wystawienia informacji PIT-11 w zależności od momentu złożenia przez klienta oświadczenia.
Bank udzielał kredytów hipotecznych w walucie obcej (głównie we frankach szwajcarskich) osobom fizycznym na cele mieszkaniowe. W związku z problemami prawnymi dotyczącymi ważności tych umów kredytowych, Bank oferuje klientom ugody, które przewidują przewalutowanie kredytu na PLN, umorzenie części zadłużenia, zwrot części zapłaconych odsetek oraz zwrot kosztów procesu.…
Interpretacja indywidualna - stanowisko prawidłowe
Szanowni Państwo,
stwierdzam, że Państwa stanowisko w sprawie oceny skutków podatkowych opisanego zdarzenia przyszłego w podatku dochodowym od osób fizycznych jest prawidłowe.
Zakres wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej
4 lipca 2025 r. wpłynął Państwa wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej. Uzupełnili go Państwo pismem z 11 sierpnia 2025 r. (wpływ 11 sierpnia 2025 r.) - w odpowiedzi na wezwanie. Treść wniosku jest następująca:
Opis zdarzenia przyszłego
(…) S.A. (dalej jako: „Bank” lub „Wnioskodawca”) jest podmiotem prowadzącym działalność na podstawie ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe (t. j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1646; dalej: „Prawo Bankowe”) posiadającym siedzibę na terytorium Polski i podlegającym w Polsce opodatkowaniu od całości dochodów bez względu na miejsce ich osiągnięcia (polski rezydent podatkowy).
Bank dokonuje czynności bankowych w rozumieniu Prawa Bankowego, w tym m. in. udziela pożyczek/kredytów/gwarancji/poręczeń, prowadzi rachunki oszczędnościowe, przeprowadza rozliczenia pieniężne, nabywa oraz zbywa wierzytelności pieniężne.
W ramach wyżej wymienionej działalności operacyjnej Wnioskodawca zawierał w przeszłości z osobami fizycznymi nieprowadzącymi działalności gospodarczej (dalej: „Klient”/Klienci lub Kredytobiorca/Kredytobiorcy) umowy o kredyt z przeznaczeniem na cele mieszkaniowe.
Udzielane kredyty były denominowane do waluty obcej, jak równie Bank udzielał kredytów w walucie obcej, w szczególności we franku szwajcarskim (dalej: „CHF”).
W ofercie Banku znajdowały się m.in. następujące produkty:
Występują sytuacje, w których Bank jest (jako udzielający kredytu) stroną umów kredytu/pożyczki, które zostały udzielone przez inne banki, w zakresie w jakim Wnioskodawca jest następcą prawno-podatkowym (stosownie do art. 93 lub art. 93c Ordynacji podatkowej) tych innych banków, w wyniku dokonanych połączeń lub innych działań restrukturyzacyjnych.
Wyżej wymienione umowy kredytu/pożyczki zawarte przez Bank oraz przez inne banki - w zakresie, w jakim Bank jest następcą prawno-podatkowym - będą zwane w dalszej części niniejszego wniosku łącznie: „Umową/Umowami kredytu”.
W Umowach kredytu wysokość zobowiązania kredytowego (kwota udzielonego kredytu) została wyrażona w walucie obcej. Kredyt mógł być wypłacony w umówionej walucie obcej (wówczas do żadnych przeliczeń przy wypłacie kredytu nie dochodziło) albo w polskich złotych (dalej: „PLN”) po przeliczeniu kwoty udzielonego kredytu według kursu waluty wynikającego z Tabeli Kursowej, bądź w niektórych przypadkach wg kursu negocjowanego przez strony umowy kredytu (w praktyce, w takim przypadku kwota wypłaconych kredytobiorcy środków w PLN zależna była od kursu waluty w dniu ich wypłaty). W związku z tym, należy wskazać, że wysokość kredytu (saldo kredytu) było w przypadku kredytów denominowanych do CHF i kredytów walutowych wyrażone było w CHF, natomiast w przypadku wypłaty takiego kredytu w PLN, wysokość wypłaconej kwoty kredytu stanowiła kwota udzielonego kredytu w CHF przeliczona na dzień wypłaty wg kursu waluty obcej do PLN.
W czasie trwania Umów kredytu Bank rozpoznawał przychody podlegające opodatkowaniu wynikające z wykonywanych umów, w szczególności z tytułu odsetek, prowizji, innych opłat związanych z udzielonym kredytem, tudzież dodatnich różnic kursowych, które powstały na spłacie kredytu przez Klienta, w tym z tytułu niezrealizowanych różnic kursowych wynikających z wyceny Umów kredytu ustalanych zgodnie ze stosowaną przez Bank tzw. rachunkową metodą rozpoznawania różnic kursowych, o której mowa w art. 9b ust. 1 pkt 2 Ustawy o CIT.
Bank nie rozpoznawał jako kosztów uzyskania przychodów w CIT kwoty kapitału wypłaconego w ramach Umowy kredytu. W rezultacie, również spłata rat kredytowych w części kapitałowej kredytu nie była uznawana przez Bank jako przychód podlegający opodatkowaniu CIT.
Udzielanie kredytów/pożyczek denominowanych w walutach obcych oraz kredytów walutowych (w tym w szczególności w CHF) było często spotykaną praktyką rynkową w Polsce na początku XXI wieku w wyniku wejścia w życie przepisów ustawy z 27 lipca 2002 r. Prawo dewizowe. W okresie, w którym dochodziło do udzielania tego rodzaju kredytów nie istniało materialne ryzyko zakwestionowania tego rodzaju produktów bankowych. Takie kredyty denominowane, jak i kredyty walutowe były uznawane za bezpieczne rozwiązania i wspomagały rozwój gospodarczy w Polsce.
Orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej i zmiana linii orzeczniczej sądów krajowych oraz uznawanie nieswoistych klauzul walutowych wprowadzanych przez banki do umów kredytu/pożyczki za abuzywne /niedozwolone postanowienia umowne i ujmowanie ich do rejestru klauzul niedozwolonych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, jak również istotna deprecjacja PLN do CHF, która spowodowała pogorszenie sytuacji kredytobiorców (ekonomiczny ciężar obsługi zadłużenia w CHF, przez kredytobiorców osiągających dochody w PLN, wzrastał), spowodowały, iż kredyty udzielone przed laty zaczęły być w mienionych warunkach ekonomicznych uznawane za nieważne.
Niektórzy Klienci Banku wchodzili lub wchodzą na drogę sądową w procedurze cywilnej przeciwko Bankowi. Kredytobiorcy wnoszą o uznanie za nieważną w całości zawarte z Bankiem Umowy kredytu oraz o zwrot wszelkich uiszczonych na rzecz Banku kwot. Jak wskazują liczne orzeczenia, nie tylko w sprawach Banku, ale również innych banków, sądy w większości uwzględniają powództwa Kredytobiorców i orzekają nieważność umów kredytu.
W takiej sytuacji na podstawie przepisów o nienależnych świadczeniach strony zobowiązane są do zwrotu spełnionych świadczeń. Oznacza to, że Bank zobowiązany jest do zwrócenia Kredytobiorcom wszelkich otrzymanych od nich kwot tytułem rat kapitałowo-odsetkowych, prowizji, kosztów ubezpieczeń oraz zasądzonych kosztów sądowych oraz odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu roszczenia. Natomiast Kredytobiorcy zobowiązani są do zwrotu kwot otrzymanych tytułem wypłaty kapitału kredytu.
Dążąc do polubownego rozwiązania sporów dotyczących ważności Umów kredytu Bank oferuje klientom ugody, w ramach których dokonuje przewalutowania kredytu z waluty obcej na PLN po uzgodnionym kursie oraz umarza część zadłużenia z tytułu kredytu.
Obecnie Bank planuje zaoferować klientom ugody (dalej: „Ugoda/Ugody”) na mocy których:
a) strony potwierdzą, że miały wolę zawarcia Umowy kredytu w dacie jej zawarcia, oraz oświadczą, że mają wolę utrzymania jej w mocy przez cały okres kredytowania do czasu całkowitej spłaty należności na rzecz Banku,
b) pozostające do spłaty zadłużenie z tytułu umowy kredytu zostanie przewalutowane po uzgodnionym kursie na PLN,
c) pozostała do spłaty kwota kredytu zostanie umorzona (Kredytobiorca zostanie zwolniony z części długu),
d) Bank zwróci Kredytobiorcy część zapłaconych przez niego odsetek (tj. odsetki, które Kredytobiorca zapłacił Bankowi w ramach spłacanych rat kapitałowo-odsetkowych, zgodnie z obowiązującą umową kredytu), tj. kwotę uzgodnioną przez strony w wyniku negocjacji,
e) Bank zobowiąże się do zwrotu kosztów procesu związanych ze złożeniem pozwu przeciwko Bankowi, jeżeli w danym przypadku Kredytobiorca takie koszty poniósł,
f) Strony potwierdzą, że Ugoda prowadzi do definitywnego uchylenia sporu dotyczącego roszczeń Klientów i Banku, ważności Umowy kredytu, jej bezskuteczności lub niedozwolonego charakteru jej postanowień, a tym samym uchylenia niepewności co do roszczeń wynikających z treści postanowień Umowy lub z wykonania świadczeń z Umowy; w związku z tym strony nie będą występować względem siebie z takimi roszczeniami, a przyjęte w Ugodzie rozwiązanie, w tym zmiana waluty, wysokość i zasady spłaty wierzytelności kredytowej, zwolnienie z długu oraz wypłacona na rzecz Klienta kwota w pełni wyczerpują wzajemne roszczenia stron w tym zakresie.
W przypadku, gdy powyższa Ugoda będzie zawierała zwolnienie z długu, tj. umorzenie części zadłużenia pozostającego do spłaty (zgodnie z lit. c) powyżej), a umowa dotyczyła kredytu mieszkaniowego, o którym mowa w § 3 Rozporządzenia Ministra Finansów z 11 marca 2022 r. w sprawie zaniechania poboru podatku dochodowego od niektórych dochodów (przychodów) związanych z kredytem hipotecznym udzielonym na cele mieszkaniowe (dalej: „Rozporządzenie”), tj. będzie to kredyt (lub pożyczka):
a) udzielony przed dniem 15 stycznia 2015 r. oraz
b) zabezpieczony w postaci hipoteki ustanowionej na nieruchomości lub udziale w nieruchomości lub prawie wieczystego użytkowania gruntu lub udziale w takim prawie, lub spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu mieszkalnego lub udziale w takim prawie, lub prawie do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej lub udziale w takim prawie oraz
c) zaciągnięty na wydatki, o których mowa w art. 21 ust. 25 pkt 1 ustawy o PIT (tj. na wydatki na cele mieszkaniowe)
- wówczas Bank odbierze od Kredytobiorcy oświadczenie o spełnieniu warunków do skorzystania z zaniechania poboru podatku przewidzianego tym Rozporządzeniem (dalej: „Oświadczenie”).
Jeżeli Kredytobiorca nie złoży Oświadczenia, Bank na podstawie art. 42a ustawy o PIT obowiązany będzie do wystawienia informacji PIT-11 i wykazania w nim kwoty umorzonego kredytu.
Uzupełnienie opisu zdarzenia przyszłego
Zgodnie z treścią art. 917 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t. j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1061 ze zm.):
Przez ugodę strony czynią sobie wzajemne ustępstwa w zakresie istniejącego między nimi stosunku prawnego w tym celu, aby uchylić niepewność co do roszczeń wynikających z tego stosunku lub zapewnić ich wykonanie albo by uchylić spór istniejący lub mogący powstać.
Powołana definicja ugody pozwala wyróżnić elementy konstrukcyjne tej instytucji. Po pierwsze, ugoda jest zawierana w sytuacji, gdy między stronami stosunku prawnego istnieje niepewność albo spór, co do roszczeń wynikających z tego stosunku. Po drugie, celem zawarcia ugody jest uchylenie tej niepewności lub sporu. Wreszcie po trzecie, strony dążą do osiągnięcia celu przez wzajemne ustępstwa. Tak więc nieodłącznym elementem ugody są wzajemne ustępstwa stron.
Na podstawie ugody Bank zwróci Kredytobiorcy część odsetek, które zostały zapłacone w ramach spłaconych przez Klienta rat kapitałowo-odsetkowych.
Zgodnie z zawartą umową kredytu Klient zobowiązany jest do spłaty zarówno kapitału jak i zapłaty odsetek należnych Bankowi, zgodnie z harmonogramem określającym termin oraz wysokość raty kapitałowo-odsetkowej. Przystępując do negocjacji mających doprowadzić do zawarcia ugody strony znają wysokość spłaconego kapitału oraz wysokość zapłaconych dotychczas odsetek od kredytu.
W ugodzie będącej przedmiotem wniosku Bank godząc się na zwrot otrzymanych od Kredytobiorcy odsetek (zwrot części rat kapitałowo-odsetkowych) i jest to ze strony Banku ustępstwo mające na celu uchylenie sporu dot. ważności umowy kredytu.
Podkreślić należy, że kwota odsetek, która będzie zwracana Klientowi będzie ograniczona kwotą odsetek zapłaconych przez Klienta w ratach kapitałowo-odsetkowych, tj. nigdy Klient nie otrzyma więcej niż zapłacił. Przykładowo jeżeli Bank wypłacił klientowi kwotę 300.000,00 zł tytułem kapitału kredytu, a klient do momentu zawarcia ugody zapłacił Bankowi tytułem rat kapitałowo-odsetkowych kwotę 550.000,00 zł (z czego 290.000,00 zł stanowiło spłatę kapitału, a 260.000,00 zł zapłatę odsetek), to po przeprowadzeniu negocjacji Bank może zobowiązać się w ugodzie do zwrotu odsetek w wysokości np. 200.000,00 zł. Czyli w kwocie niższej niż faktycznie zapłacone przez Klienta raty kapitałowo-odsetkowe.
Po stronie klienta zatem nie powstanie przychód podlegający opodatkowaniu - zwracana kwota będzie mieścić się w kwocie wpłaconej przez klienta podczas spłaty kredytu tytułem rat kapitałowo-odsetkowych, nie spowoduje więc faktycznego przyrostu w majątku Klienta.
W konsekwencji powyższego po stronie Klienta nie powstanie przychód w rozumieniu art. 11 ust. 1 w zw. z art. 20 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, co skutkuje brakiem obowiązku po stronie Banku sporządzenia PIT-11 i przesłania jej Klientowi oraz właściwemu urzędowi skarbowemu, zgodnie z art. 42a ust. 1 w zw. z art. 20 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Stanowisko takie znajduje również potwierdzenie w wydawanych interpretacjach indywidualnych. Tak np.:
We wniosku wskazała Pani, że w ramach ugody bank wypłaci kredytobiorcy kwotę dodatkową w wysokości (...) złotych, jako zwrot części raty kapitałowo-odsetkowych, plus równowartość rat kapitałowo-odsetkowych spełnionych przez kredytobiorców na rzecz banku po 1 kwietnia 2025 r. do dnia zawarcia ugody.
Zatem w analizowanej sprawie po Pani stronie nie dojdzie do powstania przysporzenia majątkowego. W związku z zawarciem ugody otrzyma Pani zwrot środków pieniężnych, które wcześniej na mocy umowy przekazała Pani na rzecz banku w ramach spłaty części rat udzielonego kredytu mieszkaniowego. A zatem otrzyma Pani środki będące ekwiwalentem wydatków, które były uprzednio poniesione z Pani własnych środków. Kwota otrzymana na podstawie ugody z bankiem nie spowoduje więc faktycznego przyrostu w Pani majątku. Wypłata ta będzie dla Pani neutralna podatkowo.
W konsekwencji, zwrot przez bank części kwoty uiszczonej tytułem spłaty zaciągniętego kredytu hipotecznego nie stanowi dla Pani przychodu w rozumieniu art. 11 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, klasyfikowanego do źródła, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9 w zw. z art. 20 ust. 1 ww. ustawy, podlegającego opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych;
Przewidziany w ugodzie zwrot rat kapitałowo-odsetkowych (…) - nie będzie stanowił dla Pana przychodu w rozumieniu art. 11 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, klasyfikowanego do źródła, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9 w zw. z art. 20 ust. 1 ww. ustawy, podlegającego opodatkowaniu. Skoro otrzymuje Pan jedynie zwrot tego, co w czasie trwania Umowy świadczył na rzecz banku, to powyższa kwota nie stanowi dla Pana żadnej dodatkowej korzyści (przysporzenia majątkowego).
Przez pojęcie „koszty procesu” we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej Bank rozumie koszty sądowe oraz koszty zastępstwa procesowego.
Ugoda może przewidywać zwrot kosztów sądowych zapłaconych przez Klienta oraz zwrot poniesionych kosztów zastępstwa procesowego w sprawie wytoczonej przez Klienta oraz w sprawie z powództwa Banku wytoczonej przeciwko temu Klientowi wg. stawek minimalnych określonych w przepisach prawa (w szczególności: art. 98 § 1 - §4 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego, rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie, rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych). Oznacza to, że zwrot kosztów procesu będzie uwzględniany w ugodach nie ze wszystkimi Klientami, ale tylko z tymi Klientami, którzy przed zawarciem ugody pozwali Bank o zapłatę z tytułu nieważności umowy kredytu lub bezskuteczności umowy lub abuzywności postanowień umowy kredytu lub o ustalenie takiej nieważności/ bezskuteczności. Zwracane koszty procesu nie będą zatem nigdy wyższe niż zapłacone przez Klienta.
Podkreślić należy, iż jest to zwrot, zatem nie dochodzi po stronie Klienta do przysporzenia majątkowego, a tym samym brak jest dochodu podlegającego opodatkowaniu. W konsekwencji na Banku nie ciąży obowiązek sporządzenia PIT-11 i przesłania jej Klientowi oraz właściwemu urzędowi skarbowemu, zgodnie z art. 42a ust. 1 w zw. z art. 20 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Stanowisko takie znajduje również potwierdzenie w interpretacjach wydawanych dla innych banków czy dla podatników.
Tak np.:
Reasumując: stwierdzam, że na gruncie opisanego zdarzenia, w związku zawarciem Ugody i dokonaniem wypłaty na rzecz Klienta świadczenia z tytułu KZP, (…), po stronie Klienta nie powstaje przychód, a tym samym Państwo (Bank) nie są zobowiązani do sporządzenia informacji o wysokości przychodów (PIT-11) i przesłania jej Klientowi jako podatnikowi oraz właściwemu urzędowi skarbowemu, zgodnie z art. 42a ust. 1 w zw. z art. 20 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych;
W odniesieniu natomiast do kwoty wypłaconej przez bank tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wskazać należy, że zgodnie z art. 98 § 1, § 2, § 3, § 4 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (t. j. Dz. U. z 2024 poz. 1568 ze zm.):
§ 1. Strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu).
§ 2. Do niezbędnych kosztów procesu prowadzonego przez stronę osobiście lub przez pełnomocnika, który nie jest adwokatem, radcą prawnym lub rzecznikiem patentowym, zalicza się poniesione przez nią koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony lub jej pełnomocnika oraz równowartość zarobku utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie. Równowartość utraconego zarobku nie może przekraczać wynagrodzenia jednego adwokata wykonującego zawód w siedzibie sądu prowadzącego postępowanie.
§ 3. Do niezbędnych kosztów procesu strony reprezentowanej przez adwokata zalicza się wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony.
§ 4. Wysokość kosztów sądowych, zasady zwrotu utraconego zarobku lub dochodu oraz kosztów stawiennictwa strony w sądzie, a także wynagrodzenie adwokata, radcy prawnego i rzecznika patentowego regulują odrębne przepisy.
Jak wynika z powyższych przepisów, koszty procesu (w tym zastępstwa procesowego) mają charakter zwrotu wydatków poniesionych przez powoda. Zwrot ten nie rodzi więc obowiązku podatkowego w świetle przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, o ile kwota zasądzona tytułem zwrotu kosztów postępowania nie przewyższała faktycznie poniesionych przez powoda wydatków.
Wobec powyższego, skoro jak Pan wskazał we wniosku - bank w wyniku ugody zobowiązał się do pokrycia kosztów zastępstwa procesowego, to zwrot ten również nie będzie stanowił dla Pana przychodu. Zwrócone na Pana rzecz koszty zastępstwa procesowego nie będą stanowić przysporzenia po Pana stronie i nie będą podlegać opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, ponieważ w związku z dokonanym zwrotem ww. kosztów procesowych nie nastąpi realne przysporzenie majątkowe. Kwoty te stanowią jedynie zwrot poniesionych wcześniej przez Pana wydatków - nie są więc dochodem podlegającym opodatkowaniu.
Pytania
1) Czy Bank obowiązany będzie wystawić PIT-11 w przypadku umorzenia części lub całości kredytu, jeżeli Klient nie złoży Oświadczenia w roku podatkowym, w którym zawarto Ugodę?
2) Czy Bank nie będzie obowiązany wystawić PIT-11 w przypadku umorzenia części lub całości kredytu, jeżeli Kredytobiorca złoży Oświadczenie przy zawieraniu Ugody lub nie później niż do końca roku podatkowego, w którym doszło do zawarcia Ugody?
3) Czy Bank będzie obowiązany do uwzględnienia w PIT-11 kwoty zwracanych Kredytobiorcy odsetek oraz kosztów procesu?
Państwa stanowisko w sprawie
Ad. 1.
Zdaniem Wnioskodawcy, Bank będzie zobowiązany do wystawienia PIT-11 i wykazania w nim kwoty umorzonego kredytu, jeżeli Kredytobiorcy nie złożą Oświadczenia przy zawieraniu Ugody lub do końca roku podatkowego, w którym zawarto Ugodę.
Ad. 2.
Zdaniem Wnioskodawcy, Bank nie będzie zobowiązany do wystawiania PIT-11 w przypadku złożenia przez Kredytobiorcę Oświadczenia.
Ad. 3.
Zdaniem Wnioskodawcy, Bank nie będzie obowiązany do uwzględniania w PIT-11 kwoty zwracanych Kredytobiorcy odsetek ani kosztów procesu.
Uzasadnienie stanowiska Wnioskodawcy w zakresie pytania nr 1 i 2:
Podstawową zasadą obowiązującą w przepisach ustawy o PIT jest zasada powszechności opodatkowania, która wyrażona została w art. 9 ust. 1 tej ustawy, zgodnie z którą:
Opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21, 52, 52a i 52c oraz dochodów, od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku.
Opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych podlegają zatem wszelkiego rodzaju dochody uzyskane przez podatnika, z wyjątkiem tych, które zostały enumeratywnie wymienione w katalogu zwolnień przedmiotowych zawartym w powyższej ustawie bądź od których zaniechano poboru podatku.
Za przychody należy uznać każdą formę przysporzenia majątkowego, zarówno formę pieniężną, jak i niepieniężną, w tym nieodpłatne świadczenia otrzymane przez podatnika. Dla celów podatkowych przyjmuje się, że nieodpłatne świadczenie obejmuje każde działanie lub zaniechanie na rzecz innej osoby oraz wszystkie zdarzenia prawne i zdarzenia gospodarcze w działalności podmiotów, których skutkiem jest przysporzenie majątku innej osoby, mające konkretny wymiar finansowy. Takim przysporzeniem niewątpliwie jest umorzenie części lub całości kredytu. W takim przypadku u Kredytobiorcy dochodzi do zmniejszenia jego pasywów, co ma konkretny wymiar finansowy.
W myśl art. 10 ust. 1 pkt 9 ustawy o PIT:
Źródłami przychodów są inne źródła.
Natomiast zgodnie z art. 20 ustawy o PIT:
Za przychody z innych źródeł, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9, uważa się w szczególności: kwoty wypłacone po śmierci członka otwartego funduszu emerytalnego wskazanej przez niego osobie lub członkowi jego najbliższej rodziny, w rozumieniu przepisów o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych, kwoty uzyskane z tytułu zwrotu z indywidualnego konta zabezpieczenia emerytalnego oraz wypłaty z indywidualnego konta zabezpieczenia emerytalnego, w tym także dokonane na rzecz osoby uprawnionej na wypadek śmierci oszczędzającego, zasiłki pieniężne z ubezpieczenia społecznego, alimenty, stypendia, świadczenia otrzymane z tytułu umowy o pomocy przy zbiorach, dotacje (subwencje) inne niż wymienione w art. 14, dopłaty, nagrody i inne nieodpłatne świadczenia nienależące do przychodów określonych w art. 12-14 i art. 17.
Zgodnie z art. 42a ustawy o PIT:
Osoby prawne, które dokonują wypłaty należności lub świadczeń, o których mowa w art. 20 ust. 1, z wyjątkiem dochodów (przychodów) wymienionych w art. 21, art. 52, art. 52a i art. 52c oraz dochodów, od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku, od których nie są obowiązane pobierać zaliczki na podatek lub zryczałtowanego podatku dochodowego, są obowiązane sporządzić informację według ustalonego wzoru, tj. PIT-11, o wysokości przychodów i przesłać ją podatnikowi oraz urzędowi skarbowemu, przy pomocy którego naczelnik urzędu skarbowego właściwy według miejsca zamieszkania podatnika wykonuje swoje zadania, a w przypadku podatników, o których mowa w art. 3 ust. 2a, urzędowi skarbowemu, przy pomocy którego naczelnik urzędu skarbowego właściwy w sprawach opodatkowania osób zagranicznych wykonuje swoje zadania.
11 marca 2022 r. Minister Finansów na podstawie art. 22 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej zarządził zaniechanie poboru podatku dochodowego od osób fizycznych od kwot umorzonych osobie fizycznej wierzytelności z tytułu kredytu mieszkaniowego w przypadku gdy:
a) kredyt mieszkaniowy został zaciągnięty na realizację jednej inwestycji mieszkaniowej, a w przypadku więcej niż jednego kredytu mieszkaniowego - gdy kredyty mieszkaniowe zostały zaciągnięte na realizację wyłącznie jednej inwestycji mieszkaniowej, oraz
b) osoba fizyczna będąca stroną umowy kredytu mieszkaniowego nie korzystała z zaniechania poboru podatku od kwot umorzonych wierzytelności z tytułu kredytu mieszkaniowego zaciągniętego na realizację innej niż określona w lit. a) inwestycji mieszkaniowej.
Bank nie ma innego instrumentu weryfikacji spełnienia powyższych warunków poza odebraniem od Kredytobiorcy Oświadczenia.
Mając na uwadze przytoczone powyżej przepisy Bank:
Uzasadnienie stanowiska Wnioskodawcy w zakresie pytania nr 3:
Jak wskazano powyżej za przychody w rozumieniu ustawy o PIT należy uznać każdą formę przysporzenia majątkowego, zarówno formę pieniężną, jak i niepieniężną, w tym nieodpłatne świadczenia otrzymane przez podatnika. Podkreślić należy, że zarówno w orzecznictwie, jak i doktrynie wskazuje się, że elementem istotnym dla uznania danego świadczenia za przychód podatkowy jest uzyskanie przez podatnika realnego przysporzenia majątkowego. O uzyskaniu przychodu można mówić zatem jedynie w sytuacji, gdy podatnik uzyskuje rzeczywistą korzyść majątkową - czy to na skutek otrzymania określonych wartości majątkowych zwiększających jego aktywa (pieniędzy, wartości pieniężnych, świadczeń w naturze lub innych nieodpłatnych świadczeń), czy na skutek określonego zdarzenia powodującego zmniejszenie jego pasywów.
Na potwierdzenie powyższego stanowiska przytoczyć można stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyroku z 29 listopada 2019 r. sygn. akt II FSK 799/18:
Mimo, że nie wynika to wprost z brzmienia przepisu art. 11 ust. 1 u.p.d.o.f., za przychody podatkowe mogą być uznane tylko takie świadczenia, które nie mają charakteru zwrotnego. Przychód jest bowiem w istocie określonym przyrostem majątkowym, a zatem jego otrzymanie musi mieć charakter definitywny
czy też stanowisko Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej:
Opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych podlega zatem dochód uzyskiwany w wyniku określonych czynności faktycznych i prawnych, w następstwie których mamy do czynienia z przyrostem mienia, osiągniętym przysporzeniem majątkowym mającym konkretny wymiar finansowy. (...) Wobec tego do przychodów podlegających opodatkowaniu podatkiem dochodowym nie zalicza się kwot uzyskanych z tytułu różnego rodzaju zwrotów nakładów własnych poczynionych za inny podmiot (...)
(interpretacja indywidualna z 3 marca 2022 r. sygn. 0113-KDIPT2-1.4011.905.2021.5.MAP)
Stwierdzić należy zatem, że pomimo literalnego brzmienia art. 11 ust. 1 ustawy o PIT, iż przychodem są wszelkie pieniądze i wartości pieniężne otrzymane przez podatnika, to nie każda otrzymana przez podatnika kwota generuje powstanie po jego stronie przychodu podatkowego. W szczególności, do powstania przychodu skutkującego realnym przysporzeniem majątkowym nie dochodzi w przypadku zwrotu wydatków na rzecz podatnika. W takiej sytuacji, koszty w pierwszej kolejności są ponoszone (finansowane) z własnych środków podatnika, a następnie są mu zwracane, w konsekwencji czego po stronie podatnika nie powstaje przysporzenie majątkowe, a jedynie „wyrównanie” (całkowite lub częściowe) wcześniejszego uszczuplenia w jego majątku.
Na podstawie planowanej Ugody Bank zamierza dokonać na rzecz klientów zwrotu ustalonej kwoty odsetek uprzednio przez klientów zapłaconych na podstawie obowiązującego harmonogramu spłaty kredytu oraz kosztów procesu, o ile klienci takie koszty ponieśli. Oznacza to, że po stronie Kredytobiorcy nie powstanie przychód podlegający opodatkowaniu, a jedynie zostanie mu wyrównany ubytek w aktywach, do którego doszło w momencie zapłaty raty w części odsetkowej, czy w dacie poniesienia kosztów procesu. W konsekwencji, skoro po stronie Kredytobiorcy nie powstanie przychód podlegający opodatkowaniu, Bank nie będzie zobowiązany do wykazania powyższych kwot w informacji PIT-11.
Biorąc powyższe pod uwagę, w ocenie Wnioskodawcy:
W świetle przywołanych argumentów, zwracają się Państwo z prośbą o potwierdzenie, że przedstawione przez Państwa stanowisko i rozumienie treści przepisów prawa podatkowego jest prawidłowe.
Ocena stanowiska
Stanowisko, które przedstawili Państwo we wniosku jest prawidłowe.
Uzasadnienie interpretacji indywidualnej
Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t. j. Dz. U. 2025 r. poz. 163 ze zm.):
Opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21, 52, 52a i 52c oraz dochodów, od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku.
Stosownie do art. 9 ust. 2 ww. ustawy:
Dochodem ze źródła przychodów, jeżeli przepisy art. 23o, art. 23u, art. 24-24b, art. 24c, art. 24e, art. 30ca, art. 30da oraz art. 30f nie stanowią inaczej, jest nadwyżka sumy przychodów z tego źródła nad kosztami ich uzyskania osiągnięta w roku podatkowym. Jeżeli koszty uzyskania przekraczają sumę przychodów, różnica jest stratą ze źródła przychodów.
Jak stanowi art. 11 ust. 1 cytowanej ustawy:
Przychodami, z zastrzeżeniem art. 14-15, art. 17 ust. 1 pkt 6, 9, 10 w zakresie realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych, pkt 11, art. 19, art. 25b, art. 30ca, art. 30da i art. 30f, są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń.
Jak wynika z powołanego przepisu, ustawodawca przyjął zasadę, że przychodem są:
Pojęcie przychodu wiąże się zatem z przysporzeniem majątkowym po stronie podatnika, z wartością wchodzącą do jego majątku. Przychodami w rozumieniu art. 11 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych mogą być tylko takie świadczenia, które nie mają charakteru zwrotnego. Skoro bowiem przychód jest określonym przyrostem majątkowym po stronie podatnika jego otrzymanie musi mieć charakter definitywny.
Za przychody należy zatem uznać każdą formę przysporzenia majątkowego, zarówno formę pieniężną jak i niepieniężną, w tym nieodpłatne świadczenia otrzymane przez podatnika.
Dla celów podatkowych przyjmuje się, że nieodpłatne świadczenie obejmuje każde działanie lub zaniechanie na rzecz innej osoby oraz wszystkie zdarzenia prawne i zdarzenia gospodarcze w działalności podmiotów, których skutkiem jest przysporzenie majątku innej osoby, mające konkretny wymiar finansowy.
Ustawodawca tworząc system opodatkowania dochodów osób fizycznych miał na względzie, że przysporzenia uzyskiwane przez osoby fizyczne mogą być skutkiem różnych rodzajów czynności i zdarzeń. Stworzył więc klasyfikację tych przysporzeń w oparciu o kryterium źródła przychodów i system ich opodatkowania uwzględniający specyfikę poszczególnych źródeł przychodów. W języku powszechnym mianem „źródła” określane jest „to, co stanowi początek czegoś”, „przyczyna czegoś”, a synonimami tego pojęcia są m.in. czynnik sprawczy, powód, pochodzenie.
Źródła przychodów
W myśl art. 10 ust. 1 pkt 9 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:
Źródłami przychodów są inne źródła.
Stosownie do art. 20 ust. 1 ww. ustawy:
Za przychody z innych źródeł, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9, uważa się w szczególności: kwoty wypłacone po śmierci członka otwartego funduszu emerytalnego wskazanej przez niego osobie lub członkowi jego najbliższej rodziny, w rozumieniu przepisów o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych, kwoty uzyskane z tytułu zwrotu z indywidualnego konta zabezpieczenia emerytalnego oraz wypłaty z indywidualnego konta zabezpieczenia emerytalnego, w tym także dokonane na rzecz osoby uprawnionej na wypadek śmierci oszczędzającego, zasiłki pieniężne z ubezpieczenia społecznego, alimenty, stypendia, świadczenia otrzymane z tytułu umowy o pomocy przy zbiorach, dotacje (subwencje) inne niż wymienione w art. 14, dopłaty, nagrody i inne nieodpłatne świadczenia nienależące do przychodów określonych w art. 12-14 i art. 17.
Użycie w powyższym przepisie sformułowania „w szczególności”, wskazuje, że definicja przychodów z innych źródeł ma charakter otwarty i nie ma przeszkód, aby do tej kategorii zaliczyć również przychody inne niż wymienione wprost w przepisie art. 20 ust. 1 ustawy. O przychodzie podatkowym z innych źródeł będziemy mówić w każdym przypadku, kiedy u podatnika wystąpią realne korzyści majątkowe.
Obowiązki płatnika
Zasadą jest, że obowiązek prawidłowego ustalenia podstawy opodatkowania, obliczenia i zapłaty podatku dochodowego od osób fizycznych ciąży na podatnikach. Niemniej jednak, w odniesieniu do licznych sytuacji zasada ta została wyłączona przez ustawodawcę, poprzez nałożenie obowiązków płatnika na podmioty wypłacające podatnikowi (stawiające do dyspozycji podatnika) należności stanowiące jego dochody (przychody).
Zgodnie z art. 8 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 111 ze zm.):
Płatnikiem jest osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, obowiązana na podstawie przepisów prawa podatkowego do obliczenia i pobrania od podatnika podatku i wpłacenia go we właściwym terminie organowi podatkowemu.
Z uwagi na powyższe, na płatniku ciążą trzy podstawowe obowiązki podatkowe, tj.:
1) obliczenie,
2) pobranie,
3) wpłacenie
- podatku, zaliczki lub raty.
Na podmiotach dokonujących świadczeń z innych źródeł ciążą natomiast obowiązki informacyjne wynikające z art. 42a ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Zgodnie z tym przepisem:
Osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą, osoby prawne i ich jednostki organizacyjne oraz jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej, które dokonują wypłaty należności lub świadczeń, o których mowa w art. 20 ust. 1, z wyjątkiem dochodów (przychodów) wymienionych w art. 21, art. 52, art. 52a i art. 52c oraz dochodów, od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku, od których nie są obowiązane pobierać zaliczki na podatek lub zryczałtowanego podatku dochodowego, są obowiązane sporządzić informację według ustalonego wzoru o wysokości przychodów i przesłać ją podatnikowi oraz urzędowi skarbowemu, przy pomocy którego naczelnik urzędu skarbowego właściwy według miejsca zamieszkania podatnika wykonuje swoje zadania, a w przypadku podatników, o których mowa w art. 3 ust. 2a, urzędowi skarbowemu, przy pomocy którego naczelnik urzędu skarbowego właściwy w sprawach opodatkowania osób zagranicznych wykonuje swoje zadania.
Mając na względzie dyspozycję powyższego artykułu należy zatem przyjąć, że osoba prawna nie jest zobowiązana do sporządzenia oraz przesłania podatnikowi i urzędowi skarbowemu informacji PIT-8C lub PIT-11 przy założeniu, że zostaną łącznie spełnione następujące warunki:
Przedstawili Państwo informacje, z których wynika, że:
1. udzielają Państwo kredytów i pożyczek, w tym na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych;
2. w odniesieniu do tych kredytów lub pożyczek może dojść do umorzenia (zawarcia umowy zwolnienia z długu);
3. w takich przypadkach muszą Państwo ustalić, czy zastosowanie znajdzie Rozporządzenie Ministra Finansów z 11 marca 2022 r. w sprawie zaniechania poboru podatku dochodowego od niektórych dochodów (przychodów) związanych z kredytem hipotecznym udzielonym na cele mieszkaniowe;
4. odbierają Państwo od Klientów oświadczenia o spełnieniu warunków do skorzystania z zaniechania;
5. zdarzają się również sytuacje, w których zwracają Państwo Klientom zapłacone odsetki wynikające z rat kapitałowo-odsetkowych oraz koszty procesu.
Powzięli Państwo wątpliwość, czy powinni Państwo wystawiać PIT-11, jeśli Klient nie złoży oświadczenia w roku podatkowym, w którym zawarto ugodę lub złoży oświadczenie przy zawieraniu ugody albo najpóźniej do końca roku podatkowego, w którym doszło do jej zawarcia, jak również czy są Państwo zobowiązani do uwzględniania w PIT-11 zwracanych odsetek oraz kosztów procesu.
Zwrot wpłaconych odsetek
Ugoda - jako jeden z typów umów - regulowana jest przepisami Kodeksu cywilnego.
Zgodnie z art. 917 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1071):
Przez ugodę strony czynią sobie wzajemne ustępstwa w zakresie istniejącego między nimi stosunku prawnego w tym celu, aby uchylić niepewność co do roszczeń wynikających z tego stosunku lub zapewnić ich wykonanie albo by uchylić spór istniejący lub mogący powstać.
Powołana definicja ugody pozwala wyróżnić elementy konstrukcyjne tej instytucji. Po pierwsze, zauważyć należy, że umowa ta może być zawarta wyłącznie w sytuacji, gdy między stronami stosunku prawnego istnieje niepewność albo spór, co do roszczeń wynikających z tego stosunku. Po drugie, celem zawarcia ugody jest uchylenie tej niepewności lub sporu. Wreszcie po trzecie, strony dążą do osiągnięcia celu przez wzajemne ustępstwa. Tak więc nieodłącznym elementem ugody są wzajemne ustępstwa stron. W literaturze przedmiotu podkreśla się, że z ustępstwem mamy do czynienia, gdy ktoś rezygnuje z jakiegoś warunku, wymagania, zmniejsza swoje żądania czy też odstępuje od nich. Ustępstwa mogą polegać m.in. na zrzeczeniu się uprawnień czy też zarzutów, zaciąganiu zobowiązań, obniżeniu świadczenia itp.
Zarówno w doktrynie jak i w orzecznictwie podkreśla się szczególną przyczynę prawną ugody. Oznacza to, że ugoda nie tworzy nowego stosunku prawnego, a jedynie odnosi się do istniejącego stosunku prawnego stanowiącego podstawę powództwa, a tym samym podstawę zawarcia ugody.
W doktrynie prezentowany jest również pogląd, zgodnie z którym kauzalność ugody przejawia się w określeniu zarzutów, którymi mogą się posłużyć strony po zawarciu ugody. Tak więc ugoda jest czynnością, realizowaną w drodze wzajemnych ustępstw stron, zmierzającą do uchylenia niepewności co do roszczeń wynikających z tego stosunku lub zapewnienia ich wykonania albo uchylenia sporu istniejącego lub mogącego powstać.
Instytucja kredytu została natomiast uregulowana przepisami ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1646 ze zm.).
Zgodnie z treścią art. 69 ust. 1 ww. ustawy:
Przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu.
Otrzymanie kredytu i jego spłata na warunkach przewidzianych w umowie kredytowej są obojętne podatkowo. Przychód po stronie kredytobiorcy pojawia się w przypadku, kiedy dochodzi do umorzenia kredytu, jego części lub odsetek. Wtedy bowiem kredytobiorca osiąga konkretne przysporzenie majątkowe (przychód w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych).
Opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych podlega - co do zasady - każdy dochód osiągnięty przez osobę fizyczną.
Zgodnie natomiast z definicją dochodu jest nim nadwyżka przychodów ze źródła nad kosztami jego uzyskania. Pojęciem pierwotnym dla dochodu jest więc pojęcie przychodu. Ten z kolei definiowany jest przez ustawodawcę, czemu dał wyraz w art. 11 ust. 1, jako otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń. Niemniej jednak z definicji tej wywieść można również, że za przychody podatkowe mogą być uznane tylko takie świadczenia, które są określonym przyrostem majątkowym (zarówno zwiększającym aktywa jak i zmniejszającym pasywa) o charakterze definitywnym, nie mające charakteru zwrotnego.
O uzyskaniu przychodu w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym do osób fizycznych można więc mówić w każdej sytuacji, gdy podatnik, czy to na skutek otrzymania określonych wartości majątkowych (środków pieniężnych, świadczeń w naturze czy też innych nieodpłatnych świadczeń), czy też gdy na skutek określonego zdarzenia powodującego zmniejszenie jego zobowiązań wobec innych podmiotów, uzyskuje określone przysporzenie majątkowe.
Państwa obowiązki z tytułu zwrotu odsetek
Jak wynika z opisu sprawy, może dojść do sytuacji, w której zwrócą Państwo Klientom część zapłaconych przez nich odsetek, tj. odsetek, które Klienci płacili w ramach spłacanych rat kapitałowo-odsetkowych).
Rata kapitałowo-odsetkowa składa się z części kwoty kapitału udzielonego kredytu (część kapitałowa raty) oraz części kwoty odsetek od udzielonego kredytu (część odsetkowa raty), do której zapłaty zobowiązany jest kredytobiorca. Każdorazowa zapłata pojedynczej raty kapitałowo-odsetkowej prowadzi do jednoczesnej spłaty części kapitału kredytu oraz część odsetek należnych bankowi z tytułu zawartej umowy kredytowej. Rata odsetkowa kredytu stanowi wynagrodzenie dla banku za udostępnienie kapitału i wyliczana jest od kwoty kredytu pozostałego do spłaty w danym okresie procentowym.
Wskazuję, że środki pieniężne, które w wyniku zawarcia ugody bank zwraca kredytobiorcy w kwocie uprzednio spłaconej przez kredytobiorcę i nieprzekraczające różnicy pomiędzy należnością wobec banku sprzed przewalutowania kredytu, a należnością banku po przewalutowaniu kredytu - są neutralne podatkowo, zatem ich otrzymanie nie powoduje przychodu po stronie kredytobiorcy.
Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 8 kwietnia 2022 r. sygn. akt II FSK 1841/19:
Po pierwsze - z brzmienia przepisu art. 11 ust. 1 PDOFizU nie wynika wprost, ale za przychody podatkowe mogą być uznane tylko takie świadczenia, które nie mają charakteru zwrotnego. Przychód jest bowiem w istocie określonym przyrostem majątkowym, a zatem jego otrzymanie musi mieć charakter definitywny. Stąd też wszystkie kwoty otrzymywane "tytułem zwrotnym", takie jak pożyczki, kaucje, itp., nie są zaliczane do przychodów podatkowych.
Z informacji przedstawionych przez Państwa wynika, że kwota odsetek, która będzie zwracana Klientowi będzie ograniczona kwotą odsetek zapłaconych przez Klienta w ratach kapitałowo-odsetkowych, tj. Klient nigdy nie otrzyma więcej niż zapłacił.
Zatem w analizowanej sprawie po stronie Państwa Klientów nie dojdzie do powstania przysporzenia majątkowego. W związku z zawarciem ugody otrzymają oni od Państwa zwrot odsetek, które wcześniej na mocy umowy kredytowej przekazali Państwu w ramach spłaty rat kapitałowo-odsetkowych. Państwa Klienci otrzymają więc środki będące ekwiwalentem wydatków, które były uprzednio poniesione z ich własnych środków. Po stronie Klienta nie dojdzie zatem do powstania przysporzenia majątkowego - taka wypłata będzie Klienta neutralna podatkowo - po jego stronie nie powstanie przychód w rozumieniu przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym.
Mając na uwadze powyższe, z tytułu zwrotu odsetek od rat kapitałowo-odsetkowych nie będą Państwo zobowiązani do sporządzenia informacji o wysokości przychodów (PIT-11) i przesłania jej Klientowi, zgodnie z art. 42a ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych w związku z art. 20 ust. 1 tej ustawy.
Państwa obowiązki z tytułu zwrotu kosztów procesu
Opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych podlega - co do zasady - każdy dochód osiągnięty przez osobę fizyczną. Zgodnie natomiast z definicją dochodu - jest nim nadwyżka przychodów ze źródła nad kosztami jego uzyskania. Pojęciem pierwotnym dla dochodu jest więc pojęcie przychodu. Ten z kolei definiowany jest przez ustawodawcę, czemu dał wyraz w art. 11 ust. 1 ustawy, jako otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń. Niemniej jednak z definicji tej wywieść można również, że za przychody podatkowe mogą być uznane tylko takie świadczenia, które są określonym przyrostem majątkowym (zarówno zwiększającym aktywa jak i zmniejszającym pasywa) o charakterze definitywnym, nie mające charakteru zwrotnego.
Zgodnie z art. 98 § 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1568 ze zm.):
Strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu).
Stosownie do art. 98 § 2 cytowanej ustawy:
Do niezbędnych kosztów procesu prowadzonego przez stronę osobiście lub przez pełnomocnika, który nie jest adwokatem, radcą prawnym lub rzecznikiem patentowym, zalicza się poniesione przez nią koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony lub jej pełnomocnika oraz równowartość zarobku utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie. Suma kosztów przejazdów i równowartość utraconego zarobku nie może przekraczać wynagrodzenia jednego adwokata wykonującego zawód w siedzibie sądu procesowego.
Z kolei w myśl art. 98 § 3 tej ustawy:
Do niezbędnych kosztów procesu strony reprezentowanej przez adwokata zalicza się wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony.
Zgodnie z art. 98 § 4 Kodeksu postępowania cywilnego:
Wysokość kosztów sądowych, zasady zwrotu utraconego zarobku lub dochodu oraz kosztów stawiennictwa strony w sądzie, a także wynagrodzenie adwokata, radcy prawnego i rzecznika patentowego regulują odrębne przepisy.
Jak wynika z powyższych przepisów, koszty procesu mają charakter zwrotu wydatków poniesionych przez powoda. Zwrot ten nie rodzi więc obowiązku podatkowego w świetle przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, o ile kwota zasądzona tytułem zwrotu kosztów postępowania nie przewyższała faktycznie poniesionych przez powoda wydatków.
Z wniosku wynika, że zobowiązują się Państwo do zwrotu kosztów procesu związanych ze złożeniem pozwu przeciwko Państwu, jeżeli w danym przypadku Klient takie koszty poniósł.
W tym miejscu wyjaśniam, że zgodnie z przepisem art. 95 § 1 i 2 ustawy Kodeks cywilny:
Z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych albo wynikających z właściwości czynności prawnej, można dokonać czynności prawnej przez przedstawiciela. Czynność prawna dokonana przez przedstawiciela w granicach umocowania pociąga za sobą skutki bezpośrednio dla reprezentowanego.
Na podstawie art. 96 ww. ustawy:
Umocowanie do działania w cudzym imieniu może opierać się na ustawie (przedstawicielstwo ustawowe) albo na oświadczeniu reprezentowanego (pełnomocnictwo).
Mając na uwadze powyższe, zwrot na rzecz Klientów kosztów procesu - do wysokości faktycznie poniesionych przez nich wydatków - nie będzie podlegał opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych.
Zatem z tego tytułu nie będą Państwo zobowiązani do sporządzenia informacji o wysokości przychodów (PIT-11) i przesłania jej Klientowi, zgodnie z art. 42a ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych w związku z art. 20 ust. 1 tej ustawy.
Państwa stanowisko w zakresie zwrotu odsetek i kosztów procesu (pytanie nr 3) jest więc prawidłowe.
Umorzenie wierzytelności
Odrębną kwestią jest umorzenie wierzytelności, które następuje w przypadku zwolnienia z długu, czyli zrzeczenia się przez wierzyciela prawa do wierzytelności, bez uzyskania świadczenia ze strony dłużnika. Takie zrzeczenie się, pod warunkiem, że dłużnik je przyjmie, powoduje, że zobowiązanie wygasa.
Zgodnie bowiem z instytucją zwolnienia z długu uregulowaną w art. 508 ustawy Kodeks cywilny:
Zobowiązanie wygasa, gdy wierzyciel zwalnia dłużnika z długu, a dłużnik zwolnienie przyjmuje.
Tak więc dla umorzenia wierzytelności koniecznym jest zgoda dłużnika (np. uzyskana w wyniku ugody, czy poprzez oświadczenie).
Otrzymanie kredytu i jego spłata na warunkach przewidzianych w umowie kredytowej są obojętne podatkowo. Przychód po stronie kredytobiorcy pojawia się w przypadku, kiedy dochodzi do umorzenia kredytu, jego części lub odsetek. Wtedy bowiem kredytobiorca osiąga konkretne przysporzenie majątkowe (przychód w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych).
Tym samym, umorzoną Państwa klientom kwotę wierzytelności wynikających z umów kredytowych należy zakwalifikować do przychodu z innych źródeł, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9 w zw. z art. 20 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Zaniechanie poboru podatku
Zgodnie z § 1 rozporządzenia Ministra Finansów z 11 marca 2022 r. w sprawie zaniechania poboru podatku dochodowego od niektórych dochodów (przychodów) związanych z kredytem hipotecznym udzielonym na cele mieszkaniowe (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 102) w aktualnie obowiązującym brzmieniu zmienionym Rozporządzeniem Ministra Finansów z 20 grudnia 2024 r. (Dz. U. 2024 poz. 1912):
1. Zarządza się zaniechanie poboru podatku dochodowego od osób fizycznych od kwot:
1) umorzonych osobie fizycznej wierzytelności z tytułu kredytu mieszkaniowego, w przypadku gdy:
a) kredyt mieszkaniowy został zaciągnięty na realizację jednej inwestycji mieszkaniowej, a w przypadku więcej niż jednego kredytu mieszkaniowego - gdy kredyty mieszkaniowe zostały zaciągnięte na realizację wyłącznie jednej inwestycji mieszkaniowej, oraz
b) osoba fizyczna będąca stroną umowy kredytu mieszkaniowego nie korzystała z zaniechania poboru podatku od kwot umorzonych wierzytelności z tytułu kredytu mieszkaniowego zaciągniętego na realizację innej niż określona w lit. a inwestycji mieszkaniowej;
2) otrzymanych przez osobę fizyczną świadczeń z tytułu kredytu mieszkaniowego udzielonego w walucie obcej lub w złotych, lecz nominowanego lub indeksowanego do waluty obcej, w związku z powstaniem przychodu z tytułu zastosowania ujemnego oprocentowania.
2. Kwoty wierzytelności, o których mowa w ust. 1 pkt 1, obejmują:
1) kwoty kredytu mieszkaniowego (kapitału);
2) odsetki, w tym odsetki skapitalizowane, i prowizje;
3) opłaty, jeżeli ich poniesienie przez kredytobiorcę było niezbędne do zawarcia umowy kredytu mieszkaniowego, z wyjątkiem kosztów usług dodatkowych, w szczególności ubezpieczeń.
3. W przypadku gdy kredyt mieszkaniowy został zaciągnięty również na wydatki inne niż określone w art. 21 ust. 25 pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 1128, z późn. zm.), zaniechanie, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, obejmuje kwotę wierzytelności z tytułu kredytu mieszkaniowego w części, w jakiej kwota kredytu mieszkaniowego zaciągniętego na wydatki określone w art. 21 ust. 25 pkt 1 tej ustawy pozostaje do całkowitej kwoty zaciągniętego kredytu mieszkaniowego.
4. W przypadku gdy kredyt mieszkaniowy został zastąpiony kredytem refinansowym lub gdy na jego spłatę został zaciągnięty kredyt konsolidacyjny, zaniechanie, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, obejmuje odpowiednio kwotę wierzytelności z tytułu kredytu refinansowego lub konsolidacyjnego w części odpowiadającej kwocie wierzytelności z tytułu kredytu mieszkaniowego
5. Przez jedną inwestycję mieszkaniową, o której mowa w ust. 1 pkt 1 lit. a, rozumie się inwestycję, której celem jest zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych:
1) jednego gospodarstwa domowego albo
2) więcej niż jednego gospodarstwa domowego, w przypadku gdy osoby fizyczne mające zajmować wspólnie jeden budynek mieszkalny, nie mniej niż jedna osoba fizyczna z każdego takiego gospodarstwa, są osobami zaliczonymi do I grupy podatkowej w rozumieniu art. 14 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (Dz. U. z 2021 r. poz. 1043).
6. Przez jedno gospodarstwo domowe, o którym mowa w ust. 5, rozumie się gospodarstwo prowadzone przez osobę fizyczną zajmującą jeden lokal mieszkalny albo jeden budynek mieszkalny jednorodzinny, samodzielnie lub wspólnie z innymi osobami stale z nią zamieszkującymi i gospodarującymi.
7. W przypadku gdy stroną umowy kredytu mieszkaniowego na realizację jednej inwestycji mieszkaniowej, o której mowa w ust. 1 pkt 1 lit. a, są co najmniej dwie osoby fizyczne, zaniechanie poboru podatku, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, ma zastosowanie wyłącznie do osób, o których mowa w ust. 1 pkt 1 lit. b.
Z kolei § 4 cytowanego rozporządzenia stanowi, że:
Zaniechanie, o którym mowa w § 1 i § 2, ma zastosowanie do dochodów (przychodów) uzyskanych od dnia 1 stycznia 2022 r. do dnia 31 grudnia 2026 r.
Stosownie do § 4a tego rozporządzenia:
Zaniechanie, o którym mowa w § 1 i § 2, w przypadku pożyczek, o których mowa w § 3 ust. 2, ma zastosowanie do dochodów (przychodów) uzyskanych od dnia 1 stycznia 2025 r. do dnia 31 grudnia 2026 r.
Natomiast w myśl § 3 komentowanego rozporządzenia:
1. Ilekroć w rozporządzeniu jest mowa o kredycie mieszkaniowym, należy przez to rozumieć kredyt, który został:
1) udzielony przed dniem 15 stycznia 2015 r. przez podmiot, którego działalność podlega nadzorowi państwowego organu nadzoru nad rynkiem finansowym, uprawniony do udzielania kredytów na podstawie odrębnych ustaw regulujących zasady funkcjonowania takich podmiotów, oraz
2) zabezpieczony w postaci hipoteki ustanowionej na nieruchomości lub udziale w nieruchomości lub prawie wieczystego użytkowania gruntu lub udziale w takim prawie, lub spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu mieszkalnego lub udziale w takim prawie, lub prawie do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej lub udziale w takim prawie, oraz
3) zaciągnięty na wydatki, o których mowa w art. 21 ust. 25 pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.
2. Za kredyt mieszkaniowy uważa się również pożyczkę, o ile spełnia warunki określone w ust. 1.
Zgodnie z treścią ww. art. 21 ust. 25 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:
Za wydatki poniesione na cele, o których mowa w ust. 1 pkt 131, uważa się wydatki poniesione na:
a) nabycie budynku mieszkalnego, jego części lub udziału w takim budynku, lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość lub udziału w takim lokalu, a także na nabycie gruntu lub udziału w gruncie albo prawa użytkowania wieczystego gruntu lub udziału w takim prawie, związanych z tym budynkiem lub lokalem,
b) nabycie spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego lub udziału w takim prawie, prawa do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej lub udziału w takim prawie,
c) nabycie gruntu pod budowę budynku mieszkalnego lub udziału w takim gruncie, prawa użytkowania wieczystego takiego gruntu lub udziału w takim prawie, w tym również z rozpoczętą budową budynku mieszkalnego, oraz nabycie innego gruntu lub udziału w gruncie, prawa użytkowania wieczystego gruntu lub udziału w takim prawie, jeżeli w okresie, o którym mowa w ust. 1 pkt 131, grunt ten zmieni przeznaczenie na grunt pod budowę budynku mieszkalnego,
d) budowę, rozbudowę, nadbudowę, przebudowę lub remont własnego budynku mieszkalnego, jego części lub własnego lokalu mieszkalnego,
e) rozbudowę, nadbudowę, przebudowę lub adaptację na cele mieszkalne własnego budynku niemieszkalnego, jego części, własnego lokalu niemieszkalnego lub własnego pomieszczenia niemieszkalnego
- położonych w państwie członkowskim Unii Europejskiej lub w innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego albo w Konfederacji Szwajcarskiej.
Zatem zaniechanie poboru podatku do umorzonych osobom fizycznym kwot wierzytelności z tytułu kredytów znajdzie zastosowanie, jeżeli zostaną spełnione łącznie następujące przesłanki:
1. kredyt był zaciągnięty na realizację inwestycji mieszkaniowej;
2. kredyt był udzielony przed dniem 15 stycznia 2015 r. przez podmioty uprawnione do udzielania kredytów na podstawie odrębnych ustaw;
3. kredyt był zabezpieczony hipotecznie;
4. kredytobiorca nie korzystał wcześniej z umorzenia zobowiązania z tytułu innego kredytu na własne cele mieszkaniowe zabezpieczonego hipotecznie.
Z opisu sprawy wynika, że odbierają Państwo od klientów oświadczenia o spełnieniu warunków do skorzystania z zaniechania poboru podatku.
Powzięli Państwo wątpliwość, czy powinni Państwo wystawiać PIT-11, jeśli klient nie złoży oświadczenia w roku podatkowym, w którym zawarto ugodę lub złoży oświadczenie przy zawieraniu ugody albo najpóźniej do końca roku podatkowego, w którym doszło do jej zawarcia.
Wystawienie informacji PIT-11
Zgodnie z definicją zawartą w art. 3 pkt 5 ustawy Ordynacja podatkowa.
Ilekroć w ustawie jest mowa o deklaracjach rozumie się przez to również zeznania, wykazy, zestawienia, sprawozdania oraz informacje, do których składania obowiązani są, na podstawie przepisów prawa podatkowego, podatnicy, płatnicy i inkasenci.
Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 12 lipca 2022 r. sygn. akt II FSK 571/20:
Przez deklarację należy natomiast rozumieć, zgodnie z art. 3 pkt 5 OrdPU, również zeznania, wykazy oraz informacje, do których składania obowiązani są, na podstawie przepisów prawa podatkowego, podatnicy, płatnicy i inkasenci. Chodzi zatem o wszelkie dokumenty składane przez wymienione w tym przepisie osoby, obejmujące ich oświadczenia w takich płaszczyznach, które decydują o powstaniu zobowiązania podatkowego. Dane te, bądź umożliwiają organom podatkowym kontrolę prawidłowości wywiązania się przez te osoby z ciążących na nich obowiązków (w przypadku powstania zobowiązania w drodze samoobliczenia), bądź dostarczają tym organom informacji koniecznych do wymierzenia im podatku (w przypadku zobowiązań podatkowych ustalanych w drodze decyzji). Stanowią one zatem przede wszystkim oświadczenia wiedzy.
Charakter deklaracji nie jest jednolity. Deklaracje służą bowiem głównie przekazywaniu informacji wymaganych prawem, a ze względu na fakt, że ich przedmiotem mogą różnego rodzaju informacje, skutki prawne z tym związane zależą od konkretnego rozwiązania jakie ustawodawca przyjął w stosunku do danego rodzaju deklaracji.
Przedmiotem deklaracji podatkowej mogą być następujące informacje:
1) informacje o faktach, zdarzeniach - mających znaczenie dla powstawania i wysokości zobowiązania podatkowego;
2) informacje o decyzjach (aktach woli), jakie w odniesieniu do swojego statusu podatkowo-prawnego podjął podatnik;
3) obliczenia arytmetyczne, w szczególności obliczenie kwoty podatku;
4) informacje dotyczące kwestii techniczno-organizacyjnych (np. imię i nazwisko podatnika, jego NIP i adres).
Jak już wyżej wskazano, umorzone przez Państwa kwoty kredytów i pożyczek będą stanowić przychód w rozumieniu art. 11 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu nieodpłatnych świadczeń klasyfikowany do źródła, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9 w zw. z art. 20 ust. 1 ww. ustawy.
Cytowany wcześniej art. 42a ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych wskazuje, że w odniesieniu do świadczeń, od których zaniechano poboru podatku, płatnik nie ma obowiązku wystawienia informacji PIT-11.
Jeżeli zatem Państwa Klienci uzyskają przychód (zgodnie ze złożonym przez nich oświadczeniem) związany z umorzeniem wierzytelności, do którego zastosowanie znajdzie zaniechanie poboru podatku dochodowego od osób fizycznych na podstawie rozporządzenia Ministra Finansów z 11 marca 2022 r. w sprawie zaniechania poboru podatku dochodowego od niektórych dochodów (przychodów) związanych z kredytem hipotecznym udzielonym na cele mieszkaniowe, to wówczas po Państwa stronie nie zachodzi obowiązek sporządzania informacji PIT-11 na rzecz Klientów korzystających z umorzenia wierzytelności kredytowych, którzy zdecydują się skorzystać z oferty podpisując stosowną Ugodę oraz składając stosowne Oświadczenia.
Nie ulega wątpliwości, że informacja PIT-11 powinna odzwierciedlać stan faktyczny, jaki wystąpił u podatnika w danym roku podatkowym.
Państwo jak płatnik wystawiacie dla Klienta informację PIT-11 dopiero po zakończeniu danego roku podatkowego, a nie w momencie podpisania ugody, zatem Klient nie ma obowiązku składać oświadczenia o spełnieniu warunków do skorzystania z zaniechania poboru podatku przewidzianego tym Rozporządzeniem już na etapie zawierania Ugody. Takie oświadczenie może złożyć do końca roku podatkowego, w którym zawarł tę ugodę.
Państwa stanowisko w zakresie pytania nr 2 jest więc prawidłowe.
Natomiast, jeśli Klient w ogóle nie złożył Państwu stosownego oświadczenia o spełnieniu warunków do skorzystania z zaniechania poboru podatku, należy uznać, że osiągnął on w danym roku podatkowym przychód i wówczas będą Państwo zobowiązani do sporządzenia informacji o wysokości przychodów (PIT-11), bowiem informacja ta będzie odzwierciedlać stan faktyczny, jaki zaistniał u tego Klienta w danym roku podatkowym, tj. powstanie przychodu z innych źródeł, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9 w zw. z art. 20 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Zatem Państwa stanowisko w zakresie pytania nr 1 również jest prawidłowe.
Dodatkowe informacje
Informacja o zakresie rozstrzygnięcia
Interpretacja dotyczy zdarzenia przyszłego, które Państwo przedstawili i stanu prawnego, który obowiązuje w dniu wydania interpretacji.
Odnosząc się do powołanych przez Państwa interpretacji indywidualnej i wyroku sądu wskazuję, że zostały one wydane w indywidualnych sprawach i nie mają zastosowania ani konsekwencji wiążących w odniesieniu do żadnego innego zaistniałego stanu faktycznego czy też zdarzenia przyszłego.
Pouczenie o funkcji ochronnej interpretacji
Przepisów art. 14k-14n Ordynacji podatkowej nie stosuje się, jeśli stan faktyczny lub zdarzenie przyszłe będące przedmiotem interpretacji indywidualnej jest elementem czynności, które są przedmiotem decyzji wydanej:
1) z zastosowaniem art. 119a;
2) w związku z wystąpieniem nadużycia prawa, o którym mowa w art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług;
3) z zastosowaniem środków ograniczających umowne korzyści.
Przepisów art. 14k-14n nie stosuje się, jeżeli korzyść podatkowa, stwierdzona w decyzjach wymienionych w § 1, jest skutkiem zastosowania się do utrwalonej praktyki interpretacyjnej, interpretacji ogólnej lub objaśnień podatkowych.
Pouczenie o prawie do wniesienia skargi na interpretację
Mają Państwo prawo do zaskarżenia tej interpretacji indywidualnej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Zasady zaskarżania interpretacji indywidualnych reguluje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej jako „PPSA”).
Skargę do Sądu wnosi się za pośrednictwem Dyrektora KIS (art. 54 § 1 PPSA). Skargę należy wnieść w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia interpretacji indywidualnej (art. 53 § 1 PPSA):
Skarga na interpretację indywidualną może opierać się wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 57a PPSA).
Podstawa prawna dla wydania interpretacji
Podstawą prawną dla wydania tej interpretacji jest art. 13 § 2a oraz art. 14b § 1 Ordynacji podatkowej.
QuickMap AI przeszukuje 2,87 mln dokumentów podatkowych i zwraca dopasowane orzeczenia z analizą linii orzeczniczej.
Wypróbuj za darmo