Interpretacja 0114-KDIP4-1.4012.395.2026.1.DP

Interpretacja indywidualna – stanowisko prawidłowe

Szanowni Państwo,

stwierdzam, że Państwa stanowisko w sprawie oceny skutków podatkowych opisanego zdarzenia przyszłego w podatku od towarów i usług jest prawidłowe.

Zakres wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej

1 czerwca 2026 r. wpłynął Państwa wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej, który dotyczy braku opodatkowania kwot rozliczenia, otrzymanych w wyniku rozliczenia transakcji zabezpieczających. Treść wniosku jest następująca:

Opis zdarzenia przyszłego

Spółka S.A. (dalej: „Wnioskodawca”, „Spółka”) jest spółką (...) grupy kapitałowej A. (dalej: „Grupa”). Grupa (...) producentów i dostawców energii elektrycznej na rynku polskim, a jej działalność jest podzielona na kilka segmentów operacyjnych. Do Grupy należą m.in. spółki zajmujące się wytwarzaniem energii elektrycznej oraz ciepła przy wykorzystaniu gazu (dalej: „Odbiorcy”).

Sam Wnioskodawca nie prowadzi działalności polegającej na wytwarzaniu energii elektrycznej ani ciepła. Podstawowym przedmiotem działalności gospodarczej Wnioskodawcy oraz głównym źródłem jego przychodów jest hurtowy obrót energią elektryczną oraz produktami powiązanymi na rzecz odbiorców biznesowych, w tym Odbiorców. W ramach prowadzonej działalności Spółka zaopatruje Odbiorców również w surowce energetyczne, w tym gaz wykorzystywany przez nich w działalności wytwórczej. Sprzedaż realizowana przez Spółkę w ramach tej działalności stanowi działalność opodatkowaną VAT, w związku z którą Wnioskodawcy przysługuje prawo do odliczenia podatku naliczonego.

Spółka planuje pozyskiwać gaz z giełdy (dalej: „giełda”), zarówno w ramach transakcji z dostawą bieżącą, jak i kontraktów przewidujących dostawę w przyszłości. Jednocześnie, ze względu na płynność rynku oraz konieczność dopasowania dostępnych produktów giełdowych do terminów i wolumenów dostaw wynikających z kontraktów zawieranych przez Wnioskodawcę z Odbiorcami, Spółka nie zawsze będzie mogła efektywnie zabezpieczyć konkretny profil zakupowy wyłącznie przy wykorzystaniu instrumentów dostępnych na giełdzie.

W związku z powyższym, w celu zaopatrzenia Odbiorców w gaz, oraz zapewnienia przewidywalności cenowej w dłuższym horyzoncie czasowym, Spółka planuje zawierać transakcje zabezpieczające z wykorzystaniem instrumentów pochodnych z bankami mającymi siedzibę w Polsce, innych państwach członkowskich Unii Europejskiej lub państwach trzecich (dalej jako: „Bank” lub „Banki”). Banki będą instytucjami finansowymi zawierającymi tego rodzaju transakcje w ramach prowadzonej działalności bankowej i finansowej.

Celem zawierania przez Spółkę transakcji zabezpieczających będzie stabilizacja kosztów pozyskania gazu przez Wnioskodawcę, a w konsekwencji umożliwienie Odbiorcom wcześniejszego poznania i zaplanowania docelowej ceny nabycia gazu w kontraktach handlowych zawieranych ze Spółką.

Transakcje zawierane z Bankami będą odrębne od fizycznego obrotu gazem. Banki nie będą stroną umów sprzedaży ani dostaw gazu zawieranych przez Spółkę z Odbiorcami, ani nie będą uczestniczyć w fizycznym łańcuchu dostaw gazu. Zabezpieczenie ceny będzie realizowane poprzez instrumenty finansowe zawierane wyłącznie pomiędzy Wnioskodawcą a poszczególnymi Bankami, niezależnie od transakcji zakupu gazu przez Wnioskodawcę oraz późniejszej sprzedaży tego gazu na rzecz Odbiorców.

Planowane instrumenty pochodne dotyczące gazu będą przewidywać pieniężne rozliczenie różnicy pomiędzy ceną zabezpieczoną a ceną referencyjną odzwierciedlającą bieżące warunki rynkowe. W zależności od relacji pomiędzy tymi wartościami, w danym okresie rozliczeniowym może powstać obowiązek dokonania płatności:

•      po stronie Banków na rzecz Spółki albo

•      po stronie Spółki na rzecz Banków.

Kierunek płatności w danym okresie rozliczeniowym będzie wynikał z mechanizmu rozliczeniowego przewidzianego w danym instrumencie pochodnym oraz z relacji pomiędzy ceną zabezpieczoną a ceną referencyjną. Kwoty należne jednej ze stron będą ustalane zgodnie z zasadami określonymi w dokumentacji właściwej dla danego instrumentu.

Opłaty, prowizje lub marże Banków związane z zawarciem i realizacją transakcji zabezpieczających będą co do zasady uwzględniane w cenie zabezpieczonej lub w strukturze danego instrumentu pochodnego. Banki nie będą pobierały z tego tytułu odrębnego wynagrodzenia od Spółki w formie dodatkowych opłat lub prowizji poza rozliczeniami wynikającymi z danego instrumentu.

Spółka będzie zawierała transakcje zabezpieczające z Bankami na własny rachunek, w celu ograniczenia ekspozycji na ryzyko zmian cen gazu związanej z prowadzoną działalnością w zakresie zaopatrywania Odbiorców w surowiec do produkcji energii elektrycznej lub ciepła. Transakcje te nie będą zawierane na rachunek ani w imieniu innych podmiotów.

Spółka nie prowadzi obecnie ani nie zamierza prowadzić w przyszłości działalności polegającej na oferowaniu instrumentów pochodnych dot. gazu lub innych towarów na rzecz podmiotów trzecich. Spółka nie będzie również pośredniczyć w zawieraniu takich instrumentów przez inne podmioty ani świadczyć na rzecz innych podmiotów usług doradztwa, zarządzania lub obsługi w zakresie instrumentów pochodnych. Zawieranie transakcji zabezpieczających z Bankami nie będzie stanowiło odrębnej, samodzielnej linii biznesowej Wnioskodawcy ani wyodrębnionego segmentu jego działalności operacyjnej.

Spółka realizuje również na rzecz Banków transakcje sprzedaży uprawnień do emisji CO₂. Uprawnienia te stanowią element obrotu handlowego prowadzonego przez Wnioskodawcę i są przedmiotem odrębnych transakcji realizowanych z Bankami. W ramach tego obszaru aktywności Wnioskodawca występuje jako sprzedawca uprawnień do emisji CO₂, a czynności te są przez niego traktowane jako podlegające opodatkowaniu VAT.

Niezależnie od opisanych powyżej transakcji zabezpieczających z Bankami, Wnioskodawca realizuje również wybrane czynności finansowe o charakterze wewnątrzgrupowym, w szczególności udziela finansowania w formie pożyczek podmiotom z Grupy. Przychody odsetkowe z tego tytułu stanowią około 3-4% przychodów Wnioskodawcy.

Wnioskodawca nie prowadzi ani nie zamierza prowadzić działalności polegającej na profesjonalnym udzielaniu finansowania na rzecz podmiotów spoza Grupy, w szczególności nie planuje ujmowania takiej działalności jako odrębnego przedmiotu działalności w Krajowym Rejestrze Sądowym. Czynności te są wykonywane na rzecz podmiotów z Grupy i mają charakter wewnątrzgrupowy oraz pomocniczy względem podstawowej działalności Wnioskodawcy. Wnioskodawca traktuje wskazane czynności finansowania wewnątrzgrupowego jako czynności odrębne od transakcji zabezpieczających objętych niniejszym wnioskiem. W odniesieniu do tych czynności Wnioskodawca uwzględnia ich wpływ na zakres przysługującego mu prawa do odliczenia podatku naliczonego, stosując proporcję, o której mowa w art. 90 ust. 3 ustawy o VAT.

Pytanie

Czy w przypadku, gdy w wyniku rozliczenia transakcji zabezpieczających zawieranych z Bankami, opisanych w zdarzeniu przyszłym, Bank będzie zobowiązany do zapłaty kwoty rozliczenia na rzecz Wnioskodawcy, otrzymanie tej kwoty przez Wnioskodawcę nie będzie stanowiło wynagrodzenia za odpłatne świadczenie usług przez Wnioskodawcę na rzecz Banku, a w konsekwencji Wnioskodawca nie będzie w tym zakresie działał w charakterze podatnika, o którym mowa w art. 15 ust. 1 ustawy o VAT, wykonującego działalność gospodarczą w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o VAT?

Państwa stanowisko w sprawie

Zdaniem Wnioskodawcy, w przypadku, gdy w wyniku rozliczenia transakcji zabezpieczających zawieranych z Bankami, opisanych w zdarzeniu przyszłym, Bank będzie zobowiązany do zapłaty kwoty rozliczenia na rzecz Wnioskodawcy, otrzymanie tej kwoty przez Wnioskodawcę nie będzie stanowiło wynagrodzenia za odpłatne świadczenie usług przez Wnioskodawcę na rzecz Banku, a w konsekwencji Wnioskodawca nie będzie w tym zakresie działał w charakterze podatnika, o którym mowa w art. 15 ust. 1 ustawy o VAT, wykonującego działalność gospodarczą w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o VAT.

Uzasadnienie Państwa stanowiska

a) Ramy prawne

Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług podlegają odpłatna dostawa towarów oraz odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju. Stosownie do art. 7 ust. 1 ustawy o VAT przez dostawę towarów, o której mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT, rozumie się przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel. Zgodnie natomiast z art. 8 ust. 1 ustawy o VAT przez świadczenie usług, o którym mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT, rozumie się każde świadczenie na rzecz osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, które nie stanowi dostawy towarów w rozumieniu art. 7 ustawy o VAT.

Z powyższych regulacji wynika, że pojęcie świadczenia usług na gruncie VAT ma szeroki charakter. Nie oznacza to jednak, że każdy przepływ pieniężny pomiędzy stronami transakcji stanowi wynagrodzenie za usługę podlegającą opodatkowaniu VAT.

Aby dana płatność mogła zostać uznana za wynagrodzenie za odpłatne świadczenie usług, konieczne jest ustalenie, że istnieje określone świadczenie wykonywane przez dany podmiot na rzecz drugiego podmiotu, oraz że pomiędzy tym świadczeniem a otrzymywaną płatnością zachodzi bezpośredni związek. Innymi słowy, płatność powinna stanowić rzeczywiste wynagrodzenie za zidentyfikowane świadczenie wykonane na rzecz konkretnego odbiorcy.

W orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej: „TSUE”) wskazuje się, że świadczenie usług za wynagrodzeniem występuje wówczas, gdy pomiędzy stronami istnieje stosunek prawny, w ramach którego dochodzi do wymiany świadczeń wzajemnych, a otrzymane wynagrodzenie stanowi rzeczywistą zapłatę za usługę wykonaną na rzecz jej odbiorcy (przykładowo wyrok TSUE z dnia 3 marca 1994 r. w sprawie C-16/93).

Ponadto dana czynność podlega opodatkowaniu VAT jedynie wówczas, gdy jest wykonywana przez podmiot działający w odniesieniu do tej czynności w charakterze podatnika VAT.

Stosownie do art. 15 ust. 1 ustawy o VAT podatnikami są osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą, o której mowa w art. 15 ust. 2 ustawy o VAT, bez względu na cel lub rezultat takiej działalności.

Zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy o VAT działalność gospodarcza obejmuje wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców, w tym podmiotów pozyskujących zasoby naturalne oraz rolników, a także działalność osób wykonujących wolne zawody. Działalność gospodarcza obejmuje w szczególności czynności polegające na wykorzystywaniu towarów lub wartości niematerialnych i prawnych w sposób ciągły dla celów zarobkowych.

Z powyższych regulacji wynika, że dla objęcia danej czynności opodatkowaniem VAT konieczne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek:

1.  dana czynność musi mieścić się w zakresie przedmiotowym VAT, w szczególności stanowić odpłatną dostawę towarów albo odpłatne świadczenie usług; oraz

2.  czynność musi być wykonywana przez podmiot działający w odniesieniu do tej czynności w charakterze podatnika VAT, tj. w ramach działalności gospodarczej w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o VAT.

W konsekwencji fakt, że dany podmiot co do zasady posiada status podatnika VAT w odniesieniu do swojej podstawowej działalności gospodarczej, nie oznacza automatycznie, że każda wykonywana przez niego czynność lub każda otrzymywana przez niego płatność podlega opodatkowaniu VAT. Ocena powinna być dokonywana każdorazowo z perspektywy konkretnej czynności, jej charakteru ekonomicznego oraz roli, jaką dany podmiot pełni w ramach analizowanej relacji.

b) Identyfikacja roli stron w ramach transakcji zabezpieczających

W analizowanym zdarzeniu przyszłym przedmiotem pytania Wnioskodawcy jest sytuacja, w której w wyniku rozliczenia transakcji zabezpieczającej zawartej z Bankiem kwota rozliczenia będzie należna od Banku na rzecz Wnioskodawcy.

W ocenie Wnioskodawcy, kluczowe dla kwalifikacji skutków VAT jest ustalenie, która ze stron transakcji działa w charakterze podatnika VAT w związku z zawarciem i realizacją danego instrumentu. W przypadku instrumentów finansowych rozliczanych pieniężnie przepływy między stronami mogą występować w obu kierunkach. Niemniej sam fakt, że w danym okresie Bank dokonuje płatności na rzecz Wnioskodawcy, nie powinien automatycznie oznaczać, że Wnioskodawca świadczy na jego rzecz usługę za wynagrodzeniem.

Zdaniem Wnioskodawcy, kierunek płatności nie powinien być jedynym ani decydującym kryterium kwalifikacji VAT rozliczenia instrumentu finansowego. Decydujące znaczenie powinna mieć rzeczywista rola stron w ramach danej relacji, funkcja ekonomiczna instrumentu oraz to, która ze stron, w związku z zawarciem i realizacją instrumentu, występuje jako podmiot profesjonalnie świadczący usługę finansową.

W analizowanym modelu Banki będą instytucjami finansowymi zawierającymi tego rodzaju transakcje w ramach prowadzonej działalności bankowej lub finansowej. Banki będą oferować Wnioskodawcy instrument zabezpieczający, którego funkcją będzie ograniczenie ryzyka cenowego związanego z zakupem gazu i jego dalszą sprzedażą na rzecz Odbiorców.

Wnioskodawca będzie natomiast zawierał transakcje zabezpieczające na własny rachunek, w celu ograniczenia ekspozycji na ryzyko zmian cen gazu związanej z prowadzoną działalnością operacyjną. Z perspektywy Wnioskodawcy instrument zabezpieczający będzie narzędziem zarządzania własnym ryzykiem gospodarczym, a nie instrumentem oferowanym Bankowi, ani usługą świadczoną przez Spółkę na rzecz Banku.

W tym ujęciu płatność otrzymywana przez Wnioskodawcę od Banku będzie rezultatem mechanizmu rozliczeniowego przewidzianego w danym instrumencie pochodnym. Nie będzie ona natomiast należna z tytułu odrębnego świadczenia wykonywanego przez Wnioskodawcę na rzecz Banku. Innymi słowy, dodatni wynik rozliczenia po stronie Wnioskodawcy nie będzie zmieniał podstawowej roli stron transakcji. Bank będzie podmiotem profesjonalnie oferującym instrument finansowy, natomiast Wnioskodawca będzie podmiotem korzystającym z tego instrumentu w celu zabezpieczenia własnej ekspozycji gospodarczej.

W konsekwencji, w ocenie Wnioskodawcy, otrzymane przez niego kwoty rozliczenia od Banku nie powinny być kwalifikowane jako wynagrodzenie za odpłatne świadczenie usług przez Wnioskodawcę na rzecz Banku. Okoliczność, że w danym okresie rozliczeniowym przepływ pieniężny nastąpi od Banku do Wnioskodawcy, będzie wynikała z przyjętej formuły rozliczenia instrumentu, a nie z wykonywania przez Wnioskodawcę działalności gospodarczej polegającej na świadczeniu usług finansowych.

c) Banki jako podmioty profesjonalnie świadczące usługi finansowe

W analizowanym modelu współpracy role obu stron są wyraźnie asymetryczne. Banki działają jako profesjonalni animatorzy rynku instrumentów pochodnych. Są one podmiotami, które w ramach swojej podstawowej działalności dysponują rozbudowaną infrastrukturą organizacyjną, wykwalifikowanymi zespołami specjalistów oraz wieloletnim doświadczeniem w zakresie oferowania, wyceny, strukturyzowania i rozliczania różnego rodzaju kontraktów terminowych. To Banki są stroną obsługującą instrument finansowy i ich kompetencje i zaplecze w ogóle umożliwiają zawarcie transakcji. Wnioskodawca zajmuje w tym układzie pozycję odmienną. Nie dysponuje ani wyspecjalizowaną infrastrukturą transakcyjną, ani aparatem analitycznym właściwym dla instytucji finansowych. Zawierając kontrakt terminowy, działa wyłącznie jako podmiot zarządzający własnym ryzykiem finansowym (rynkowym) i korzysta z produktu skonstruowanego i oferowanego przez Bank. Jest klientem korzystającym z usługi, a nie podmiotem tę usługę świadczącym.

Instrument zabezpieczający będzie oferowany Wnioskodawcy przez Banki jako rozwiązanie odpowiadające na konkretną potrzebę gospodarczą Spółki, tj. ograniczenie ryzyka wahań cen gazu. W tym zakresie Banki będą występowały jako podmioty profesjonalnie udostępniające instrument finansowy służący zarządzaniu ryzykiem cenowym, a nie wyłącznie jako jedna ze stron technicznego rozliczenia pieniężnego.

Z perspektywy ekonomicznej i funkcjonalnej Banki będą podmiotami zaspokajającymi potrzebę Wnioskodawcy polegającą na zabezpieczeniu jego ekspozycji na zmiany cen gazu. Wnioskodawca będzie natomiast korzystał z instrumentu oferowanego przez Banki dla potrzeb własnej działalności operacyjnej i nie będzie w ocenie Spółki wykonywał na rzecz Banków świadczenia odpowiadającego usłudze finansowej.

Tym samym relacja pomiędzy stronami nie powinna być oceniana wyłącznie przez pryzmat tego, która ze stron w danym okresie rozliczeniowym otrzymuje płatność. Byłoby to kryterium w pewnym sensie przypadkowe i zmienne, na które Spółka nie ma zasadniczo wpływu i nieodzwierciedlające rzeczywistej treści stosunku prawnego łączącego strony. Decydująca jest natomiast funkcja, jaką każda ze stron pełni w ramach całego mechanizmu transakcji. Banki występują jako profesjonalni dostawcy instrumentu finansowego, natomiast Wnioskodawca jako podmiot wykorzystujący ten instrument wyłącznie w celu ograniczenia własnego ryzyka gospodarczego.

d) Rola Wnioskodawcy a brak świadczenia usług finansowych na rzecz Banków

Z perspektywy Wnioskodawcy transakcje zabezpieczające stanowią instrument zarządzania ryzykiem cenowym związanym z nabywaniem gazu na potrzeby dalszej odsprzedaży, nie zaś element działalności finansowej prowadzonej na rzecz osób trzecich. Korzystanie z instrumentu finansowego we własnej działalności gospodarczej nie jest tożsame z profesjonalnym świadczeniem usług finansowych.

Wnioskodawca nie będzie w żaden sposób kreował, oferował ani organizował instrumentu zabezpieczającego dla Banków. Nie będzie pośredniczył w zawieraniu transakcji, zarządzał instrumentem na ich rzecz ani świadczył jakichkolwiek usług doradczych lub obsługowych. Jego rola sprowadza się do zawarcia transakcji na własny rachunek i poddania się przewidzianemu w niej mechanizmowi rozliczeniowemu. Uczestnictwo w tym mechanizmie jako strona transakcji nie jest jednak równoznaczne ze świadczeniem usługi. Przyjęcie przez Wnioskodawcę praw i obowiązków wynikających z instrumentu pochodnego nie oznacza, że Bank nabywa od niego odrębne świadczenie podlegające VAT.

Z punktu widzenia Banków zawarcie transakcji z Wnioskodawcą wpisuje się z kolei w ich własną działalność polegającą na oferowaniu instrumentów zabezpieczających klientom, która jest realizowana z wykorzystaniem własnego zaplecza, modelu wynagrodzenia i infrastruktury. Wnioskodawca nie dostarcza Bankom żadnego świadczenia, którego byłyby odbiorcami.

W konsekwencji fakt, że Wnioskodawca będzie stroną instrumentu pochodnego i w określonych okresach rozliczeniowych może otrzymywać od Banku płatności, nie powinien prowadzić do wniosku, że Wnioskodawca świadczy na rzecz Banku usługę finansową. Płatności te będą wynikały z przyjętego mechanizmu rozliczenia instrumentu, natomiast nie będą zapłatą za aktywność Wnioskodawcy skierowaną do Banku jako odbiorcy świadczenia. W tym sensie Wnioskodawca będzie występował jako użytkownik instrumentu zabezpieczającego, a nie jako dostawca usługi finansowej. Nie będzie zatem wykonywał działalności gospodarczej w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o VAT polegającej na świadczeniu usług finansowych na rzecz Banków.

e) Kierunek płatności jako pozostający bez wpływu na rolę stron

Kierunek płatności w danym okresie rozliczeniowym nie może samodzielnie przesądzać o tym, która ze stron transakcji występuje jako usługodawca. W przypadku instrumentów pochodnych rozliczanych różnicowo płatność jest należna raz jednej, raz drugiej stronie, w zależności od relacji między ceną zabezpieczoną a ceną referencyjną. Jest to element ekonomicznej konstrukcji instrumentu, nie zaś wynagrodzenie za usługę wykonywaną przez stronę uprawnioną do płatności. Utożsamianie każdego przepływu pieniężnego ze świadczeniem usługi prowadziłoby do sztucznej kwalifikacji oderwanej od rzeczywistej funkcji instrumentu i roli stron.

Sytuację tę można porównać do innych mechanizmów zabezpieczenia ryzyka gospodarczego, w których wypłata środków na rzecz podmiotu objętego ochroną stanowi realizację ustalonego mechanizmu, a nie wynagrodzenie za świadczenie wykonywane przez ten podmiot na rzecz wypłacającego. Analogicznie, płatność otrzymywana przez Wnioskodawcę od Banku wynika z mechanizmu rozliczeniowego instrumentu pochodnego, a nie z wykonania przez Wnioskodawcę jakiejkolwiek usługi.

Biorąc pod uwagę całokształt relacji, Bank występuje jako podmiot oferujący instrument finansowy, a Wnioskodawca jako podmiot korzystający z niego w celu zabezpieczenia własnej ekspozycji gospodarczej, zmiana kierunku płatności w danym okresie rozliczeniowym nie powinna prowadzić do zmiany tej kwalifikacji na gruncie VAT.

f) Potwierdzenie stanowiska Wnioskodawcy w orzecznictwie i praktyce interpretacyjnej

Powyższe podejście znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych oraz w praktyce interpretacyjnej dotyczącej instrumentów pochodnych i innych instrumentów finansowych wykorzystywanych do zabezpieczenia ryzyk gospodarczych.

W szczególności, w wyroku z 21 października 2014 r., sygn. I FSK 1609/13, Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: „NSA”) wskazał, że jeżeli jedną ze stron transakcji na instrumentach pochodnych jest podmiot, który nie trudni się zawodowo takimi transakcjami ani szerzej transakcjami finansowymi, zasadnym jest przyjęcie, że występuje on jako usługobiorca i sam nie świadczy usługi na rzecz banku. Istotne znaczenie ma przy tym fakt, że to bank, jako aktywny uczestnik rynku instrumentów pochodnych, stale oferuje zainteresowanym podmiotom tego rodzaju kontrakty i pełni rolę profesjonalnego dostawcy instrumentu finansowego.

Analogiczne podejście zostało zaprezentowane w wyroku NSA z 27 lutego 2018 r., sygn. I FSK 564/16. W orzeczeniu tym zaakcentowano tzw. kryterium zaspokajania potrzeb, zgodnie z którym usługobiorcą jest podmiot mający określoną potrzebę gospodarczą, natomiast usługodawcą jest podmiot, który może tę potrzebę zaspokoić poprzez świadczenia wykonywane w ramach swojej działalności gospodarczej. W przypadku kontraktów terminowych potrzebą przedsiębiorcy jest zabezpieczenie transakcji zawieranych w toku działalności gospodarczej, natomiast podmiotem zapewniającym zaspokojenie tej potrzeby jest instytucja finansowa, np. bank.

Powyższa linia znajduje potwierdzenie również w orzecznictwie wojewódzkich sądów administracyjnych. Przykładowo, w wyroku WSA w Krakowie z 6 lutego 2023 r., sygn. I SA/Kr 1063/22, wskazano, że podmiot przystępujący z bankiem do transakcji IRS/swap nie działa jako podatnik, jeżeli nie jest profesjonalistą, którego głównym przedmiotem działalności jest świadczenie usług finansowych. 24 marca 2026 r. NSA oddalił skargę kasacyjną organu podatkowego na ten wyrok, orzekając w sprawie o sygn. I FSK 1219/23.

Stanowisko to znajduje również odzwierciedlenie w interpretacjach indywidualnych wydawanych przez Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej. Przykładowo, w interpretacji indywidualnej z 24 maja 2024 r., sygn. 0114-KDIP4-3.4012.178.2024.3.APR, organ potwierdził stanowisko podatnika, zgodnie z którym w przypadku transakcji IRS zawieranych z bankiem podatnik nie występuje jako usługodawca świadczący usługę na rzecz banku, lecz jako usługobiorca korzystający z instrumentu finansowego oferowanego przez bank.

Podobne rozstrzygnięcia zostały wyrażone w interpretacji indywidualnej z dnia 1 października 2024 r., sygn. 0111-KDIB3-1.4012.467.2024.1.MSO, czy też interpretacji indywidualnej z dnia 26 lipca 2018 r. o sygn. IPPP1/443-461/14/18-5/S/AS.

W ocenie Wnioskodawcy, powyższe rozstrzygnięcia i interpretacje pozostają aktualne również w analizowanym zdarzeniu przyszłym. Wnioskodawca będzie zawierał transakcje zabezpieczające z Bankami na własny rachunek, w celu ograniczenia ryzyka zmian cen gazu w ramach prowadzonej działalności operacyjnej. Banki będą natomiast profesjonalnymi instytucjami finansowymi oferującymi instrumenty pochodne w ramach prowadzonej działalności bankowej lub finansowej.

Z tego względu Wnioskodawca powinien być traktowany jako odbiorca instrumentu zabezpieczającego, a nie jako podmiot świadczący usługę finansową na rzecz Banku. Okoliczność, że w danym okresie rozliczeniowym wynik instrumentu będzie dodatni dla Wnioskodawcy i Bank będzie zobowiązany do zapłaty kwoty rozliczenia na rzecz Spółki, nie zmienia tej kwalifikacji.

g) Brak wpływu pozostałych czynności Wnioskodawcy na kwalifikację analizowanych transakcji

Wnioskodawca wskazuje, że realizuje określone czynności finansowe o charakterze wewnątrzgrupowym, w szczególności udziela finansowania podmiotom z Grupy. Czynności te są jednak odrębne od transakcji zabezpieczających objętych niniejszym wnioskiem.

Sam fakt wykonywania przez Wnioskodawcę określonych czynności finansowych w ramach Grupy nie oznacza, że w odniesieniu do każdej innej transakcji o charakterze finansowym Wnioskodawca automatycznie działa jako podatnik VAT świadczący usługę finansową. Ocena statusu Wnioskodawcy powinna być dokonywana odrębnie dla konkretnej czynności, z uwzględnieniem jej funkcji ekonomicznej, celu zawarcia transakcji oraz roli stron. W przypadku transakcji zabezpieczających objętych niniejszym wnioskiem funkcją ekonomiczną tych transakcji będzie ograniczenie ryzyka zmian cen gazu po stronie Wnioskodawcy.

Działalność Wnioskodawcy w zakresie finansowania wewnątrzgrupowego nie powinna zatem wpływać na ocenę skutków VAT płatności otrzymywanych od Banków z tytułu rozliczenia transakcji zabezpieczających. Są to odrębne kategorie czynności, pełniące odmienne funkcje gospodarcze i wymagające odrębnej oceny na gruncie VAT. Wnioskodawca podkreśla, że w odniesieniu do czynności finansowania wewnątrzgrupowego uwzględnia ich wpływ na zakres przysługującego mu prawa do odliczenia podatku naliczonego, stosując proporcję, o której mowa w art. 90 ust. 3 ustawy o VAT. Nie oznacza to jednak, że rozliczenia wynikające z transakcji zabezpieczających zawieranych z Bankami powinny być automatycznie traktowane jako wynagrodzenie za usługi finansowe świadczone przez Wnioskodawcę. W przypadku transakcji objętych niniejszym wnioskiem Wnioskodawca nie będzie bowiem udzielał finansowania Bankom, nie będzie oferował im instrumentów finansowych, nie będzie pośredniczył w zawieraniu takich instrumentów ani nie będzie świadczył na rzecz Banków usług doradczych, zarządczych lub obsługowych. Będzie jedynie korzystał z instrumentu zabezpieczającego oferowanego przez Bank w celu ograniczenia własnej ekspozycji na ryzyko cenowe.

Ponadto okoliczność, że Wnioskodawca realizuje z Bankami odrębne transakcje sprzedaży uprawnień do emisji CO₂, nie powinna rzutować na kwalifikację VAT rozliczeń wynikających z transakcji zabezpieczających objętych niniejszym wnioskiem. Sprzedaż uprawnień do emisji CO₂ stanowi odrębny strumień działalności Wnioskodawcy, posiadający własny przedmiot świadczenia oraz odmienną funkcję gospodarczą. W ramach tych transakcji Wnioskodawca występuje wobec Banków jako podmiot dokonujący sprzedaży uprawnień do emisji CO₂, a więc jako strona realizująca określone świadczenie na rzecz nabywcy. Fakt, że Banki występują również jako kontrahenci Wnioskodawcy w innych obszarach działalności, nie wpływa na kwalifikację rozliczeń z tytułu transakcji zabezpieczających. Dla celów VAT decydujące znaczenie ma przedmiot konkretnej transakcji, jej funkcja ekonomiczna oraz rzeczywista rola stron. W przypadku sprzedaży uprawnień do emisji CO₂ oraz w przypadku instrumentów zabezpieczających działania Wnioskodawcy są odmienne, a skutki VAT obu strumieni powinny być oceniane niezależnie.

h) Podsumowanie

W analizowanym modelu transakcje zabezpieczające służą ograniczeniu ryzyka cenowego po stronie Wnioskodawcy. To wyłącznie Bank jest podmiotem profesjonalnie oferującym instrument finansowy, Wnioskodawca zaś korzysta z niego wyłącznie jako narzędzia zabezpieczenia własnej ekspozycji gospodarczej. Ewentualna płatność dokonywana przez Bank na rzecz Wnioskodawcy stanowi konsekwencję przyjętego mechanizmu rozliczeniowego instrumentu pochodnego, nie jest natomiast wynagrodzeniem za jakąkolwiek usługę. W ocenie Wnioskodawcy dodatni wynik rozliczenia nie przekształca Wnioskodawcy z użytkownika instrumentu w podmiot świadczący usługę finansową.

W konsekwencji, w odniesieniu do otrzymania kwoty rozliczenia od Banku, Wnioskodawca nie będzie wykonywał działalności gospodarczej w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o VAT polegającej na świadczeniu usług finansowych na rzecz Banku, a tym samym nie będzie działał w tym zakresie w charakterze podatnika, o którym mowa w art. 15 ust. 1 ustawy o VAT. 

Ocena stanowiska

Stanowisko, które przedstawili Państwo we wniosku, jest prawidłowe.

Uzasadnienie interpretacji indywidualnej

Zasady opodatkowania podatkiem od towarów i usług zostały określone w ustawie z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 775 ze zm.), zwanej dalej „ustawą”.

Art. 7 ust. 1 ustawy:

Art. 8 ust. 1 ustawy:

Analiza treści art. 8 ust. 1 ustawy wskazuje na bardzo szerokie pojęcie świadczenia usług obejmujące różnego rodzaju świadczenia niebędące dostawą towarów w rozumieniu przepisów ustawy. Pod pojęciem usługi (świadczenia) należy rozumieć każde zachowanie, na które składać się może zarówno działanie (uczynienie, wykonanie czegoś na rzecz innej osoby), jak i zaniechanie (nieczynienie bądź też tolerowanie). Co istotne, usługą będzie tylko takie świadczenie, w przypadku którego istnieje bezpośredni konsument, odbiorca świadczenia odnoszący korzyść o charakterze majątkowym. Zatem czynność podlega opodatkowaniu jedynie wówczas, gdy wykonywana jest w ramach umowy zobowiązaniowej, a jedna ze stron transakcji może zostać uznana za bezpośredniego beneficjenta tej czynności. Przy czym związek pomiędzy otrzymywaną płatnością a świadczeniem na rzecz dokonującego płatności musi mieć charakter bezpośredni i na tyle wyraźny, aby można powiedzieć, że płatność następuje w zamian za to świadczenie.

Czynności są opodatkowane podatkiem od towarów i usług jedynie wówczas, gdy wykonywane są przez podatnika w rozumieniu art. 15 ust. 1 ustawy, działającego w takim charakterze w ramach prowadzonej działalności gospodarczej.

Art. 15 ust. 1 ustawy:

Art. 15 ust. 2 ustawy:

Z opisu sprawy wynika, że są Państwo spółką (...) grupy kapitałowej A. Do Grupy należą m.in. spółki zajmujące się wytwarzaniem energii elektrycznej oraz ciepła przy wykorzystaniu gazu (dalej: „Odbiorcy”). Podstawowym przedmiotem Państwa działalności gospodarczej oraz głównym źródłem Państwa przychodów jest hurtowy obrót energią elektryczną oraz produktami powiązanymi na rzecz odbiorców biznesowych, w tym Odbiorców. W ramach prowadzonej działalności zaopatrują Państwo Odbiorców również w surowce energetyczne, w tym gaz wykorzystywany przez nich w działalności wytwórczej. Planują Państwo pozyskiwać gaz z giełdy.

W celu zaopatrzenia Odbiorców w gaz oraz zapewnienia przewidywalności cenowej w dłuższym horyzoncie czasowym, planują Państwo zawierać transakcje zabezpieczające z wykorzystaniem instrumentów pochodnych z bankami mającymi siedzibę w Polsce, innych państwach członkowskich Unii Europejskiej lub państwach trzecich. Banki będą instytucjami finansowymi zawierającymi tego rodzaju transakcje w ramach prowadzonej działalności bankowej i finansowej.

Celem transakcji zabezpieczających będzie stabilizacja kosztów pozyskania przez Państwa gazu, a w konsekwencji umożliwienie Odbiorcom wcześniejszego poznania i zaplanowania docelowej ceny nabycia gazu w zawieranych z Państwem kontraktach handlowych.

Planowane instrumenty pochodne dotyczące gazu będą przewidywać pieniężne rozliczenie różnicy pomiędzy ceną zabezpieczoną a ceną referencyjną odzwierciedlającą bieżące warunki rynkowe. W zależności od relacji pomiędzy tymi wartościami, w danym okresie rozliczeniowym może powstać obowiązek dokonania płatności:

•      na Państwa rzecz ze strony Banków albo

•      z Państwa strony na rzecz Banków.

Kierunek płatności w danym okresie rozliczeniowym będzie wynikał z mechanizmu rozliczeniowego przewidzianego w danym instrumencie pochodnym oraz z relacji pomiędzy ceną zabezpieczoną a ceną referencyjną. Kwoty należne jednej ze stron będą ustalane zgodnie z zasadami określonymi w dokumentacji właściwej dla danego instrumentu.

Państwa wątpliwości dotyczą nieuznania Państwa za podatnika, o którym mowa w art. 15 ust. 1 ustawy, wykonującego działalność gospodarczą w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o VAT, w sytuacji, gdy w wyniku rozliczenia transakcji zabezpieczających zawieranych z Bankiem, Bank będzie zobowiązany do zapłaty kwoty rozliczenia na Państwa rzecz.

W analizowanej sprawie należy wziąć pod uwagę specyfikę transakcji finansowych, w których kierunek przepływów pieniężnych nie musi odzwierciedlać faktycznej roli stron i jest odmienny od większości standardowych transakcji podlegających opodatkowaniu VAT. W transakcjach finansowych, kierunek strumienia pieniężnego przepływającego w wyniku realizacji transakcji nie powinien być podstawą do stwierdzenia, która ze stron jest usługobiorcą, a która usługodawcą. Takie podejście nie odzwierciedlałoby bowiem ekonomicznego, a co za tym idzie, faktycznego charakteru funkcji stron transakcji. W takich transakcjach podmiot organizujący obrót z reguły nie otrzymuje od drugiej strony bezpośredniego wynagrodzenia, a wysokość i kierunek rozliczenia transakcji jest wynikiem autonomicznych zmian rynkowych (i może być różny). W świetle powyższych rozważań samo otrzymanie płatności nie może być zatem utożsamiane z faktem wykonania usługi, a kierunek płatności nie może determinować, kto jest nabywcą, a kto świadczącym usługę.

W celu identyfikacji usługobiorcy i usługodawcy w danej transakcji kluczowe jest zatem posłużenie się kryterium zaspokajania potrzeb. W praktyce bowiem usługobiorcą jest podmiot, który chce zaspokoić pewną potrzebę, natomiast usługodawca jest podmiotem, który taką potrzebę może zaspokoić poprzez świadczenia wykonywane w ramach prowadzonej działalności gospodarczej.

W analizowanej sprawie to Bank powinien być uznany za podatnika VAT, ponieważ to on będzie świadczył na Państwa rzecz usługi podlegające opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług. W ramach realizacji transakcji zabezpieczających to Bank będzie zaspokajać Państwa potrzeby poprzez zabezpieczenie przed ryzykiem zmiany ceny gazu na giełdzie. Będą Państwo wyłącznie beneficjentem (odbiorcą) świadczenia dokonywanego przez Bank na Państwa rzecz.

W stosunku do Banku występują Państwo jako klient (beneficjent usługi), mający na celu zabezpieczenie się przed ryzykiem zmiany ceny gazu na giełdzie, w związku z tym nie wykonują Państwo na rzecz Banku żadnych czynności, a jedynie nabywają Państwo usługę o określonych warunkach i parametrach.

Podkreślili Państwo, że transakcje zawierane z Bankami będą odrębne od fizycznego obrotu gazem – Banki nie będą stronami umów sprzedaży ani dostaw gazu zawieranych przez Państwa z Odbiorcami, ani nie będą uczestniczyć w fizycznym łańcuchu dostaw gazu. Zabezpieczenie ceny będzie realizowane poprzez instrumenty finansowe zawierane wyłącznie pomiędzy Państwem a poszczególnymi Bankami, niezależnie od transakcji zakupu gazu przez Państwa oraz późniejszej jego sprzedaży.

Opłaty, prowizje lub marże Banków związane z zawarciem i realizacją transakcji zabezpieczających będą co do zasady uwzględniane w cenie zabezpieczonej lub w strukturze danego instrumentu pochodnego. Banki nie będą pobierały z tego tytułu odrębnego wynagrodzenia od Państwa w formie dodatkowych opłat lub prowizji poza rozliczeniami wynikającymi z danego instrumentu.

Wskazali Państwo, że będą Państwo zawierać transakcje zabezpieczające z Bankami na własny rachunek, w celu ograniczenia ekspozycji na ryzyko zmian cen gazu związanej z prowadzoną działalnością w zakresie zaopatrywania Odbiorców w surowiec. Transakcje te nie będą zawierane na rachunek ani w imieniu innych podmiotów.

Podkreślili Państwo, że nie prowadzą obecnie ani nie zamierzają Państwo w przyszłości prowadzić działalności polegającej na oferowaniu instrumentów pochodnych dotyczących gazu lub innych towarów na rzecz podmiotów trzecich. Nie będą Państwo również pośredniczyć w zawieraniu takich instrumentów przez inne podmioty ani świadczyć na rzecz innych podmiotów usług doradztwa, zarządzania lub obsługi w zakresie instrumentów pochodnych. Zawieranie transakcji zabezpieczających z Bankami nie będzie stanowiło wyodrębnionego segmentu Państwa działalności operacyjnej ani odrębnej, samodzielnej linii biznesowej.

Ponadto wskazali Państwo, że w realizują Państwo na rzecz Banków transakcje sprzedaży uprawnień do emisji CO₂. Uprawnienia te stanowią element prowadzonego przez Państwa obrotu handlowego i są przedmiotem odrębnych transakcji realizowanych z Bankami. W ramach tego obszaru aktywności występują Państwo jako sprzedawca uprawnień do emisji CO₂, a czynności te uznają Państwo za podlegające opodatkowaniu VAT.

Ponadto realizują Państwo również wybrane czynności finansowe o charakterze wewnątrzgrupowym, w szczególności udzielają finansowania w formie pożyczek podmiotom z Grupy. Przychody odsetkowe z tego tytułu stanowią około 3-4% Państwa przychodów.

Podkreślili Państwo, że nie prowadzą ani nie zamierzają prowadzić działalności polegającej na profesjonalnym udzielaniu finansowania na rzecz podmiotów spoza Grupy, w szczególności nie planują Państwo ujmowania takiej działalności jako odrębnego przedmiotu działalności w Krajowym Rejestrze Sądowym. Czynności te są wykonywane na rzecz podmiotów z Grupy i mają charakter wewnątrzgrupowy oraz pomocniczy względem Państwa podstawowej działalności. Traktują Państwo wskazane czynności finansowania wewnątrzgrupowego jako czynności odrębne od transakcji zabezpieczających objętych wnioskiem.

Zatem w analizowanej sprawie w związku z uczestnictwem w transakcjach zabezpieczających nie będą Państwo działać w charakterze podatnika o którym mowa w art. 15 ust. 1 ustawy, wykonującego działalność gospodarczą w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o VAT. Uczestnicząc w transakcjach zabezpieczających zawieranych z Bankami i mających na celu ograniczenie ryzyka zmiany ceny gazu, występują Państwo wyłącznie w charakterze beneficjenta tej transakcji, a tym samym nie świadczą Państwo na rzecz Banku usługi w rozumieniu art. 8 ust. 1 ustawy. W konsekwencji, gdy w wyniku rozliczenia transakcji zabezpieczających zawieranych z Bankami, Bank będzie zobowiązany do zapłaty kwoty rozliczenia na Państwa rzecz, otrzymana przez Państwa kwota nie będzie stanowiła wynagrodzenia za odpłatne świadczenie usług.

Państwa stanowisko jest prawidłowe.

Dodatkowe informacje

Informacja o zakresie rozstrzygnięcia

Interpretacja dotyczy zdarzenia przyszłego, które Państwo przedstawili, i stanu prawnego, który obowiązuje w dniu wydania interpretacji.

Pouczenie o funkcji ochronnej interpretacji

·     Funkcję ochronną interpretacji indywidualnych określają przepisy art. 14k-14nb ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 622 ze zm.). Interpretacja będzie mogła pełnić funkcję ochronną, jeśli Państwa sytuacja będzie zgodna (tożsama) z opisem zdarzenia przyszłego i zastosują się Państwo do interpretacji.

·     Zgodnie z art. 14na § 1 Ordynacji podatkowej:

·     Zgodnie z art. 14na § 2 Ordynacji podatkowej:

Pouczenie o prawie do wniesienia skargi na interpretację

Mają Państwo prawo do zaskarżenia tej interpretacji indywidualnej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (...). Zasady zaskarżania interpretacji indywidualnych reguluje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.; dalej jako „PPSA”).

Skargę do Sądu wnosi się za pośrednictwem Dyrektora KIS (art. 54 § 1 PPSA). Skargę należy wnieść w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia interpretacji indywidualnej (art. 53 § 1 PPSA):

•     w formie papierowej, w dwóch egzemplarzach (oryginał i odpis) na adres: Krajowa Informacja Skarbowa, ul. Warszawska 5, 43-300 Bielsko-Biała (art. 47 § 1 PPSA), albo

•     w formie dokumentu elektronicznego, w jednym egzemplarzu (bez odpisu), na adres Krajowej Informacji Skarbowej na platformie ePUAP: /KIS/wnioski albo /KIS/SkrytkaESP (art. 47 § 3 i art. 54 § 1a PPSA).

Skarga na interpretację indywidualną może opierać się wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 57a PPSA).

Podstawa prawna dla wydania interpretacji

Podstawą prawną dla wydania tej interpretacji jest art. 13 § 2a oraz art. 14b § 1 Ordynacji podatkowej.