Interpretacja 0114-KDIP4-2.4012.66.2026.1.MC

Interpretacja indywidualna – stanowisko prawidłowe

Szanowna Pani,

stwierdzam, że Pani stanowisko w sprawie oceny skutków podatkowych opisanego stanu faktycznego w podatku od towarów i usług jest prawidłowe.

Zakres wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej

27 stycznia 2026r. wpłynął Pani wniosek z 27 stycznia 2026 r. o wydanie interpretacji indywidualnej.

Treść wniosku jest następująca:

Opis stanu faktycznego

Jest Pani radcą prawnym, wpisanym na listę radców prawnych prowadzoną przez Okręgową Izbę Radców Prawnych w (…).

Od listopada 2014 r. prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą pod firmą: „Kancelaria Radcy Prawnego (…)”, której przedmiotem jest działalność prawnicza. W ramach prowadzonej działalności gospodarczej świadczy Pani usługi prawnicze na rzecz osób fizycznych, nieprowadzących działalności gospodarczej oraz na rzecz przedsiębiorców, osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą oraz jednostek organizacyjnych, w tym osób prawnych, w zakresie w jakim działalność radcy prawnego została uregulowana w odrębnych przepisach prawa, między innymi w ustawie z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych.

Prowadzona przez Panią działalność prawnicza polega w szczególności na udzielaniu porad i konsultacji prawnych, sporządzaniu opinii prawnych i pism procesowych oraz reprezentowaniu klientów przed sądami, urzędami i innymi organami czy instytucjami. W związku ze świadczeniem usług prawniczych w ramach prowadzonej kancelarii radcowskiej zarejestrowała Pani działalność gospodarczą wpisaną do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej jako działalność prawnicza.

Jest Pani czynnym podatnikiem podatku od towaru i usług (dalej jako: podatek VAT), w konsekwencji usługi świadczone na rzecz klientów dokumentuje Pani poprzez wystawianie faktury albo paragonu z kasy fiskalnej.

W ramach prowadzonej praktyki zawodowej, świadczy Pani nieodpłatną pomoc prawną na zasadach określonych w ustawie z dnia 5 sierpnia 2015 r. o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej (dalej jako: ustawa o nieodpłatnej pomocy prawnej).

Zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej, zadania polegające na udzieleniu nieodpłatnej pomocy prawnej są zadaniami zleconymi z zakresu administracji rządowej realizowanymi przez powiat w porozumieniu z gminami albo samodzielnie. Powyższe zadanie zlecone realizowane jest poprzez zawieranie umów o świadczenie nieodpłatnej pomocy prawnej z adwokatami i radcami prawnymi wskazanymi przez odpowiednie izby adwokackie i izby radcowskie oraz z organizacjami pożytku publicznego.

Zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej, Powiat powierza połowę punktów do prowadzenia adwokatom i radcom prawnym z przeznaczeniem na udzielanie nieodpłatnej pomocy prawnej, a połowę organizacji pozarządowej prowadzącej działalność pożytku publicznego, z przeznaczeniem na udzielanie nieodpłatnej pomocy prawnej lub świadczenie nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego.

Na podstawie zaś art. 4 ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatna pomoc prawna przysługuje osobie uprawnionej, która nie jest w stanie ponieść kosztów odpłatnej pomocy prawnej, w tym osobie fizycznej prowadzącej jednoosobową działalność gospodarczą niezatrudniającą innych osób w ciągu ostatniego roku. Osoba uprawniona, przed uzyskaniem nieodpłatnej pomocy prawnej składa pisemne oświadczenie, że nie jest w stanie ponieść kosztów odpłatnej pomocy prawnej. Osoba korzystająca z nieodpłatnej pomocy prawnej w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej dodatkowo składa oświadczenie o niezatrudnianiu innych osób w ciągu ostatniego roku. Oświadczenie składa się osobie udzielającej nieodpłatnej pomocy prawnej, to jest prawnikowi, co do zasady adwokatowi albo radcy prawnemu. Powiaty wykonują zadania związane z zapewnieniem nieodpłatnej pomocy prawnej, poprzez utworzenie i organizację Punktów Nieodpłatnej Pomocy Prawnej. Punkt Nieodpłatnej Pomocy Prawnej jest jednostką organizacyjną, w ramach której osoby uprawnione do nieodpłatnej pomocy prawnej mają możliwość konsultacji istotnych dla nich kwestii prawnych z prawnikiem, co do zasady, adwokatem albo radcą prawnym.

Do obowiązków Powiatu należy prowadzenie Punktu Nieodpłatnej Pomocy Prawnej, w tym między innymi zapewnienie lokalu, w którym odbywają się konsultacje oraz jego wyposażenie i udostępnienie bazy aktów prawniczych, jak również dokonanie wyboru prawników, zlecenie im wykonywania nieodpłatnej pomocy prawnej oraz zawarcie odpowiednich umów. Zasady udzielania nieodpłatnej pomocy prawnej, między innymi liczbę adwokatów i radców prawnych, którzy będą udzielać nieodpłatnej pomocy prawnej, zasady wynagradzania oraz zasady wykorzystywania urządzeń technicznych w Punkcie Nieodpłatnej Pomocy Prawnej Powiat ma obowiązek ustalić z okręgową izbą adwokacką oraz okręgową izbą radców prawnych.

30 grudnia 2025 r. zawarła Pani z Powiatem (…) umowę o świadczenie usług udzielania nieodpłatnej pomocy prawnej na rok 2026 (dalej jako: umowa). Zgodnie z umową jako radca prawny zobowiązała się Pani do osobistego wykonania za wynagrodzeniem, należnym od Powiatu, udzielenia nieodpłatnej pomocy prawnej osobom uprawnionym w Punkcie Nieodpłatnej Pomocy Prawnej prowadzonym przez Powiat (…).

Dodatkowo, w umowie zostały określone miejsce i czas udzielania przez Panią nieodpłatnej pomocy prawnej, to jest adres Punktu Nieodpłatnej Pomocy Prawnej oraz dzień i godziny dyżurów, a także miesięczne wynagrodzenie za udzielanie nieodpłatnej pomocy prawnej. Umowa została zawarta na czas oznaczony, to jest od 1 stycznia 2026 r. do 31 grudnia 2026 r. Nie jest wykluczone, że w przyszłości umowa na tych samych zasadach będzie przez Panią kontynuowana.

Wykonywanie umowy zawartej z Powiatem następuje poprzez osobiste świadczenie nieodpłatnej pomocy prawnej w trakcie dyżurów odbywających się w lokalizacji wskazanej w umowie. Nie wykonuje i nie będzie wykonywała ich Pani z innymi osobami, w szczególności ze współpracownikami.

Umowa z Powiatem zawiera zapis, zgodnie z którym w przypadku wystąpienia przeszkód uniemożliwiających osobiste udzielanie przez Panią nieodpłatnej pomocy prawnej w czasie i miejscu wskazanym w umowie, zobowiązana jest Pani zapewnić na własny koszt zastępstwo innego radcy prawnego wyznaczonego przez Okręgową Izbę Radców Prawnych w (...) lub adwokatów wskazanych przez Okręgową Radę Adwokacką w (...) lub w szczególnych okolicznościach innego radcę prawnego lub adwokata.

W trakcie dyżurów w Punkcie Nieodpłatnej Pomocy Prawnej, udziela Pani porad prawnych osobom fizycznym, w tym osobom fizycznym prowadzącym jednoosobową działalność gospodarczą niezatrudniającym innych osób w ciągu ostatniego roku, które wykazały, że spełniają warunki do uzyskania nieodpłatnej pomocy prawnej oraz dokonały zgłoszenia telefonicznego lub elektronicznego w sposób określony przez Gminę według kolejności zgłoszeń.

Każdy przypadek udzielenia nieodpłatnej pomocy prawnej dokumentuje się w karcie nieodpłatnej pomocy prawnej, zwanej dalej „kartą pomocy”, przez podanie w szczególności informacji dotyczących zgłoszonej sprawy i udzielonej pomocy, dziedziny prawa, której dotyczyła ta pomoc, kategorii sprawy, formy udzielonej pomocy, czasu poświęconego na jej udzielenie i liczby wizyt osoby uprawnionej w tej samej sprawie, ogólnych informacji o osobie uprawnionej dotyczących w szczególności wieku, płci, wykształcenia, dochodu, gospodarstwa domowego i miejsca zamieszkania oraz danych dotyczących punktu, osoby udzielającej pomocy i daty jej udzielenia. Karta pomocy zawiera część obejmującą opinię osoby uprawnionej o udzielonej pomocy. Wypełnienie przez osobę uprawnioną tej części karty pomocy, w tym podanie numeru telefonu w celu zasięgnięcia dalszej opinii, jest uzależnione od zgody osoby uprawnionej. W karcie pomocy nie podaje się danych osobowych osoby uprawnionej, które mogłyby bezsprzecznie identyfikować osobę. W ramach realizowanej umowy zobowiązana jest Pani do wypełniania kart pomocy w systemie teleinformatycznym prowadzonym przez Ministerstwo Sprawiedliwości po uprzednim zalogowaniu się w tym systemie.

Wykonywanie umowy zawartej z Powiatem następuje poprzez osobiste świadczenie porad prawnych w trakcie dyżurów odbywających się w określonym przedziale czasowym, zgodnie z harmonogramem i określoną lokalizacją punktu nieodpłatnej pomocy prawnej, wskazanych w umowie.

Wynagrodzenie określone w umowie jest ustalone przez Powiat, na podstawie przepisów ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej oraz stosownego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości. Wynagrodzenie jest wypłacane Pani przez Powiat za osobiste świadczenie usług nieodpłatnych porad prawnych.

Wynagrodzenie określone w umowie jest ustalone przez Powiat na podstawie przepisów ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej oraz stosownego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości, które wskazuje stawkę bazową na dany rok kalendarzowy, na przykład Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 10 września 2025 r. w sprawie wysokości kwoty bazowej na 2026 rok.

Co istotne, nie ma Pani wpływu na wysokość wynagrodzenia należnego od Powiatu ani jego negocjacji, w szczególności wynagrodzenie nie jest zależne od ilości porad udzielonych w trakcie dyżurów, które odbyła Pani w trakcie miesiąca. Łączne wynagrodzenie odpowiada rzeczywistej liczbie odbytych dyżurów nieodpłatnych porad prawnych w danym miesiącu. Podstawą wypłaty wynagrodzenia jest każdy zrealizowany w danym miesiącu dyżur, przeprowadzony według harmonogramu Punktu Świadczenia Nieodpłatnej Pomocy Prawnej zgodnie z przedstawioną podpisaną ewidencją czasu pracy.

W wykonaniu umowy, poza wynagrodzeniem, nie otrzymuje Pani dodatkowych świadczeń.

Ponadto, wynagrodzenie za świadczenie usług nieodpłatnej pomocy prawnej na podstawie umowy zawartej z Powiatem nie stanowi kategorii przychodów, o których mowa w art. 12 ust. 1-6 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Natomiast wynagrodzenie za świadczenie usług nieodpłatnej pomocy prawnej na podstawie umowy zawartej z Powiatem stanowi przychód, o którym mowa w art. 13 pkt 8 lit. a ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Zgodnie z treścią umowy jest Pani zleceniobiorcą, który wyraża oświadczenia woli w imieniu i na rzecz Powiatu, świadcząc pomoc prawną na rzecz uprawnionych osób. Na podstawie zawartej umowy zobowiązała się Pani do świadczenia usług w lokalu położonym na terenie Powiatu.

Zgodnie z zapisami umowy zawartej z Powiatem lokale te wyposażone są w: meble biurowe (biurko, krzesła, szafa zamykana na klucz zapewniająca bezpieczne przechowywanie dokumentów), materiały biurowe (papier, toner, teczki papierowe itp.), urządzenia techniczne (komputer stacjonarny wraz z niezbędnym oprogramowaniem, telefon, urządzenie wielofunkcyjne) oraz dostęp do sieci energetycznej, telefonicznej i teleinformatycznej, a także dostęp do sieci internetowej, za pośrednictwem której umożliwiony jest dostęp do bazy aktów prawnych.

Nie ponosi Pani gospodarczego, ekonomicznego ryzyka w związku z wykonywaniem czynności na podstawie umowy zawartej z Powiatem. Udzielając pomocy prawnej nie ponosi Pani odpowiedzialności za świadczone usługi.

Obsługując osoby zainteresowane pomocą prawną udzielam im porad prawnych. Wypełniając kartę pomocy „A” w części obejmującej punkt i dyżur wyraźnie są wskazane, iż punkt jest prowadzony przez Powiat.

Do wykonywania czynności wynikających z umowy zlecenia wykorzystuje Pani lokal i infrastrukturę zapewnioną przez Powiat.

Kwestię zapewnienia infrastruktury reguluje § 5 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego z dnia 21 grudnia 2018 r.

Wykorzystywanie infrastruktury i organizacji wewnętrznej zlecającego powoduje, że jako zleceniobiorca nie ponosi również w tym zakresie ryzyka ekonomicznego. Istotną okolicznością jest także fakt, że nie ma Pani wpływu na wysokość wynagrodzenia ani wysokość stawki za dyżur, która została narzucona przez Powiat.

Umowa przewiduje bowiem stałe, zryczałtowane wynagrodzenie, niezależnie od liczby osób uprawnionych, które zgłoszą się na dyżur oraz efektu świadczonych usług. Od osób uprawnionych nie pobiera się żadnego wynagrodzenia za pomoc, której są beneficjentami.

W rezultacie, skoro umowa przewiduje stałe wynagrodzenie, nie można mówić o ponoszeniu przez Panią ryzyka ekonomicznego. Powyższą umowę podpisała Pani jako osoba prowadząca kancelarię radcowską. Jednak świadcząc usługi objęte przedmiotową umową nie działam jako radca prawny - pełnomocnik prowadzący swoją działalność gospodarczą w ramach kancelarii, nie sporządza Pani ani nie podpisuje Pani pism.

Nie używa Pani w punkcie swoich pieczątek, szyldu, nie reprezentuje Pani osób korzystających z darmowych porad prawnych przed sądem, nie ma Pani również żadnego wpływu na dobór osób korzystających z nieodpłatnej pomocy prawnej.

W umowie zawartej przez Panią z Powiatem nie zostały zawarte postanowienia odnośnie co do odpowiedzialności wobec osób trzecich. Umowa z Powiatem nie zobowiązuje Pani do zawarcia umowy ubezpieczenia od odpowiedzialności wobec osób trzecich. Jednak z racji wykonywanego zawodu, obowiązkowo podlega Pani takiemu ubezpieczeniu OC.

W związku z powyższym odpowiedzialność wobec osób trzecich ponosi podmiot, z którym zawarła Pani umowę (odpowiednio Powiat).

W myśl art. 3 ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej obejmuje:

·      poinformowanie osoby uprawnionej o obowiązującym stanie prawnym oraz przysługujących jej uprawnieniach lub spoczywających na niej obowiązkach, w tym w związku z toczącym się postępowaniem przygotowawczym, administracyjnym, sądowym lub sądowo-administracyjnym;

·      wskazanie osobie uprawnionej sposobu rozwiązania jej problemu prawnego;

·      sporządzenie projektu pisma w sprawach, o których mowa w pkt 1 i 2, z wyłączeniem pism procesowych w toczącym się postępowaniu przygotowawczym lub sądowym i pism w toczącym się postępowaniu sądowo-administracyjnym;

·      nieodpłatną mediację;

·      sporządzenie projektu pisma o zwolnienie od kosztów sądowych lub ustanowienie pełnomocnika z urzędu w postępowaniu sądowym lub ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego w postępowaniu sądowo-administracyjnym oraz poinformowanie o kosztach postępowania i ryzyku finansowym związanym ze skierowaniem sprawy na drogę sądową.

W ramach umowy wykonuje Pani wszystkie powyższe świadczenia, z wyjątkiem nieodpłatnej mediacji, ponieważ nie ma Pani do tego odpowiednich uprawnień.

Każdorazowo świadczenia dobrane są do szczególnej sytuacji osoby uprawnionej.

Nie działa Pani w ramach umowy o świadczenie nieodpłatnej pomocy prawnej jako podmiot prowadzący swoją działalność gospodarczą, lecz jako osoba fizyczna pozostająca w dyspozycji Powiatu.

Faktem jest, że stan faktyczny dotyczy świadczenia przez Panią usługi w ramach umowy w lokalu Powiatu i nie działa Pani pod szyldem swojej kancelarii, tak jak to ma miejsce przy działalności, lecz jako prawnik, osoba fizyczna. Ludzie przychodzą do Pani jak do osoby fizycznej, której często nawet nie znają z imienia i nazwiska. Nie ma Pani na nic wpływu, tak jak to jest przy swojej działalności gospodarczej. Wszystkie elementy usługi zostały narzucone w umowach - lokal, sprzęt, usytuowanie punktu, godziny pracy, dzień dyżuru, wynagrodzenie, osoby uprawnione do korzystania z nieodpłatnej pomocy prawnej. Poza tym, nie może Pani przyjmować od osób uprawnionych żadnych korzyści materialnych za udzielenie świadczeń ani udzielać informacji czy dostarczać wizytówek dotyczących jakichkolwiek odpłatnych świadczeń w ramach działalności gospodarczej ani innych osób. Nie wykonuje Pani zatem typowych czynności, które wykonuje w ramach prowadzonej działalności gospodarczej.

Należy zaznaczyć, że w momencie złożenia niniejszego wniosku o interpretację indywidualną dokumentuje Pani wyżej opisane świadczenie usług poprzez wystawienie faktury na rzecz Powiatu. Uwzględnia Pani VAT należny na wyżej wskazanych fakturach oraz rozlicza go Pani w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. Niemniej, w związku ze specyficznymi zasadami świadczenia nieodpłatnej pomocy prawnej, w szczególności jej osobistym charakterem, powzięła Pani wątpliwość czy świadczenie nieodpłatnej pomocy prawnej następuje w ramach prowadzonej przez Panią działalności gospodarczej.

Pytania

1)  Czy udzielanie nieodpłatnej pomocy prawnej w ramach umowy na zasadach przedstawionych we wniosku o interpretację indywidualną stanowi świadczenie usług w ramach prowadzonej przeze mnie działalności gospodarczej, które podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług?

2)  Czy w odniesieniu do czynności opisanych w pkt 1, z tytułu wykonania czynności niepodlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, powinna Pani wystawić faktury czy inny dokument księgowy, na przykład notę księgową?

Pani stanowisko w sprawie

W Pani ocenie udzielanie nieodpłatnej pomocy prawnej na zasadach przedstawionych we wniosku o interpretację indywidualną nie stanowi świadczenia usług w ramach prowadzonej przez Panią działalności gospodarczej, a tym samym nie podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.

W związku z powyższym nie powinna Pani dokumentować przychodów ze świadczonej pomocy prawnej w postaci faktur, ale w postaci innych dokumentów księgowych, na przykład not księgowych.

Ocena stanowiska

Stanowisko, które przedstawiła Pani we wniosku jest prawidłowe.

Uzasadnienie interpretacji indywidualnej

Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 775 ze zm.), zwanej dalej „ustawą”:

Na podstawie art. 7 ust. 1 ustawy:

Stosownie do treści art. 8 ust. 1 ustawy:

Pojęcie świadczenia usług ma bardzo szeroki zakres. Przez świadczenie należy rozumieć każde zachowanie, na które składać się może zarówno działanie (uczynienie, wykonanie czegoś na rzecz innej osoby), jak i zaniechanie, powstrzymanie się od działania (nieczynienie bądź też tolerowanie). Przy ocenie charakteru świadczenia jako usługi należy mieć na względzie, że ustawa o podatku od towarów i usług zalicza do grona usług każde świadczenie, które nie jest dostawą w myśl art. 7 tej ustawy. Należy jednak zaznaczyć, że usługą będzie tylko takie świadczenie, w przypadku którego istnieje bezpośredni konsument, odbiorca świadczenia odnoszący korzyść o charakterze majątkowym.

W związku z powyższym czynność podlega opodatkowaniu jedynie wówczas, gdy wykonywana jest w ramach umowy zobowiązaniowej, a jedna ze stron transakcji może zostać uznana za bezpośredniego beneficjenta tej czynności, przy czym związek pomiędzy otrzymywaną płatnością a świadczeniem na rzecz dokonującego płatności musi mieć charakter bezpośredni i na tyle wyraźny, aby można powiedzieć, że płatność następuje w zamian za to świadczenie.

Należy przy tym podkreślić, że nie każda czynność stanowiąca świadczenie usług podlega opodatkowaniu. Aby dana czynność była opodatkowana tym podatkiem musi być wykonana przez podatnika. Warunkiem bowiem opodatkowania danej czynności podatkiem od towarów i usług jest łączne spełnienie dwóch przesłanek: po pierwsze czynność winna być ujęta w katalogu czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, po drugie musi ona być zrealizowana przez podmiot, który w związku z jej wykonaniem w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, będzie podatnikiem podatku od towarów i usług.

W myśl art. 15 ust. 1 ustawy:

Na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy:

Stosownie do art. 15 ust. 3 ustawy:

W myśl art. 13 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 163 ze zm.):

Pojęcie działalności gospodarczej zdefiniowane zostało również w drugim akapicie art. 9 (1) Dyrektywy 2006/112/WE Rady z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz. Urz. UE L z 11 grudnia 2006 r., Nr 347, str. 1, ze zm.) zwanej dalej Dyrektywą 2006/112/WE:

W akapicie pierwszym, artykuł 9 (1) Dyrektywy 2006/112/WE wskazano, że:

W myśl art. 10 Dyrektywy 2006/112/WE:

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w orzeczeniach sprecyzował, że za samodzielną nie będzie mogła być uznana działalność gospodarcza, która wykonywana jest przy wykorzystaniu infrastruktury i organizacji wewnętrznej podmiotu, na rzecz którego jest prowadzona, nie powoduje żadnego ryzyka ekonomicznego po stronie usługodawcy a nadto nie powoduje odpowiedzialności usługodawcy wobec osób trzecich za szkody wyrządzone w związku z prowadzoną działalnością (orzeczenia w sprawie C-202/90 Ayuntamiento de Sevilla a Recandadores de Tributos de las Zonas primera y Segunda, C-235/85 pomiędzy Komisją Europejską a Królestwem Holandii).

Pani wątpliwości dotyczą ustalenia, czy udzielanie nieodpłatnej pomocy prawnej stanowi świadczenie usług w ramach prowadzonej przez Panią działalności gospodarczej, które podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług (pytanie nr 1) oraz ustalenia, czy w odniesieniu do czynności w zakresie nieodpłatnej pomocy prawnej, które to czynności nie podlegają opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług powinna Pani wystawić fakturę czy inny dokument księgowy, na przykład notę księgową (pytanie nr 2).

Z cytowanego przepisu art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy wynika, że dla uznania, że określone czynności wykonywane przez osobę fizyczną nie stanowią samodzielnie wykonywanej działalności gospodarczej i tym samym pozostają poza regulacjami ustawy o podatku od towarów i usług, istotne jest łączne spełnienie wszystkich elementów wymienionych w tym przepisie, tj. związanie zleceniobiorcy ze zlecającym wykonanie tych czynności prawnymi więzami tworzącymi stosunek prawny pomiędzy zlecającym a wykonującym zlecane czynności co do warunków:

·      wykonywania tych czynności,

·      wynagrodzenia oraz

·      odpowiedzialności zlecającego wykonanie tych czynności wobec osób trzecich.

Użycie słowa „samodzielnie” w kontekście art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy, wyklucza opodatkowanie pracowników i innych osób, o ile są one związane z pracodawcą przez umowę o pracę lub inny stosunek prawny tworzący więzi (stosunek podporządkowania) między pracodawcą a pracownikiem co do (w zakresie) warunków pracy, wynagrodzenia i odpowiedzialności pracodawcy.

Oznacza to, że przychody z tytułu wykonywanych czynności nie tylko powinny być wymienione w art. 13 pkt 2-9 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, lecz także spełnione muszą zostać pozostałe kryteria przedmiotowe określające m.in., czy działanie usługodawcy odbywa się na warunkach ryzyka gospodarczego, a tym samym kto ponosi odpowiedzialność za wykonane usługi. Nie stanowią bowiem samodzielnej działalności gospodarczej, w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o podatku od towarów i usług, tylko i wyłącznie te czynności, gdy pomiędzy zlecającym ich wykonanie i wykonującym zlecone czynności istnieją więzy tworzące stosunek prawny w zakresie warunków wykonywania tych czynności, wynagrodzenia i odpowiedzialności zlecającego wykonanie tych czynności wobec osób trzecich.

Odnośnie dwóch pierwszych warunków stwierdzić należy, że każdy w zasadzie stosunek prawny o charakterze odpłatnym istniejący pomiędzy podmiotem zlecającym wykonanie danej czynności a podmiotem, który daną czynność wykonuje, jest w jakimś sensie określony co do warunków wykonywania danych czynności oraz wynagrodzenia.

Nie będzie więc podatnikiem w rozumieniu ustawy o podatku od towarów i usług osoba, która w ramach podpisanej umowy, tworzyć będzie ze zlecającym więzi analogiczne ze stosunkiem pracy, nie ponosząc tym samym ryzyka ekonomicznego w związku z wykonywanymi czynnościami. Tylko spełnienie wymogów wyłączających samodzielność działania poprzez zawarcie więzi prawnej między zleceniodawcą a zleceniobiorcą co do warunków wykonywania zleconych czynności, wynagrodzenia i odpowiedzialności zlecającego wykonanie tych czynności wobec osób trzecich, pozwala jednocześnie wyłączyć wykonywane czynności z opodatkowania podatkiem od towarów i usług.

Mając na uwadze fakt, że w zasadzie każdy stosunek prawny o charakterze odpłatnym istniejący pomiędzy podmiotem zlecającym wykonanie danej czynności a podmiotem, który daną czynność wykonuje, określa wynagrodzenie oraz przynajmniej podstawowe warunki wykonywania czynności, należy uznać, że „odpowiedzialność zlecającego wobec osób trzecich” jest kryterium kluczowym dla oceny charakteru prawno-podatkowego danego podmiotu. Jest to czynnik odróżniający na gruncie ustawy VAT prowadzenie działalności gospodarczej (przesłanki warunkującej status podatnika podatku VAT) od innego rodzaju aktywności zawodowej nie powodującej powstania podmiotowości prawno-podatkowej na gruncie ww. ustawy.

W opisie sprawy wskazała Pan, że wynagrodzenie za świadczenie usług nieodpłatnej pomocy prawnej na podstawie umowy zawartej z Powiatem nie stanowi kategorii przychodów, o których mowa w art. 12 ust. 1-6 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych. Jednocześnie wskazała Pani, że wynagrodzenie za świadczenie usług nieodpłatnej pomocy prawnej na podstawie umowy zawartej z Powiatem stanowi przychód, o którym mowa w art. 13 pkt 8 lit. a ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Zatem należy przeanalizować, czy w rozpatrywanej sprawie zostały spełnione pozostałe warunki, o których mowa w art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy.

Zauważyć należy, że sformułowanie w powołanym art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy odnoszące się do odpowiedzialności, należy rozumieć jako odpowiedzialność zleceniodawcy, w stosunku do osób trzecich, za czynności realizowane przez zleceniobiorcę w ramach wykonywania zlecenia. Tylko w takim przypadku ryzyko wykonania czynności zleconych przechodzi z faktycznego wykonawcy na osobę zlecającą ich wykonanie, co wyklucza samodzielny charakter działalności zleceniobiorcy. Tak bowiem rozumiana odpowiedzialność za wykonanie czynności wskazuje, kto ponosi ryzyko prowadzonej działalności, a tym samym wskazuje na wyłączenie ze sfery samodzielności (i z grona podatników podatku od towarów i usług) tego podmiotu, który nie odpowiada za efekt wykonywanej pracy wobec osób trzecich.

O wyłączeniu z opodatkowania podatkiem od towarów i usług można zatem mówić w przypadku, gdy zleceniobiorcę będą łączyć ze zleceniodawcą więzi analogiczne jak w przypadku stosunku pracy, jako że nie będzie on ponosił ryzyka ekonomicznego w związku z wykonywaniem czynności, będących przedmiotem wskazanych umów, a odpowiedzialność za te czynności w stosunku do osób trzecich będzie bezwzględnie ponosił zlecający. Oznacza to, że z treści zawartych umów wynikać winno zobowiązanie, które w swej istocie kładzie na zlecającego odpowiedzialność, zamiast na zleceniobiorcę, podobnie jak ma to miejsce w przypadku stosunku pracy.

Powyższe oznacza, że jeżeli analiza umowy cywilnoprawnej (stosunku prawnego) pomiędzy zleceniobiorcą – Panią a zleceniodawcą – Powiatem wykaże, że spełnione są wszystkie trzy warunki, o których mowa w art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy, to nie można uznać Pani za podatnika podatku od towarów i usług. Jednocześnie brak spełnienia któregokolwiek warunku oznacza, że występuje Pani w charakterze podatnika podatku od towarów i usług.

Warunek pierwszy – warunki wykonywania czynności. Należy uznać, że co do zasady w istotę typowej umowy zlecenia, której przedmiotem jest pomoc prawna – świadczona przez osobę fizyczną, wpisane jest wykorzystywanie infrastruktury i organizacji wewnętrznej zlecającego – w niniejszej sprawie Powiatu.

W tym kontekście należy zauważyć, że wykorzystywanie infrastruktury i organizacji wewnętrznej zlecającego powoduje, że zleceniobiorca nie ponosi również w tym zakresie ryzyka ekonomicznego (co ma ścisły związek z tym jak kształtuje się wynagrodzenie – warunek drugi).

Warunek drugi – wynagrodzenie. Zakładając, że umowa przewiduje, że zleceniobiorca korzysta z infrastruktury i organizacji wewnętrznej zlecającego (spełniony warunek pierwszy), ustalenie, że warunek drugi jest spełniony, w praktyce sprowadza się do weryfikacji czy umowa przewiduje stałe wynagrodzenie. Jeżeli umowa przewiduje stałe wynagrodzenie nie można mówić o ponoszeniu ryzyka ekonomicznego przez zleceniobiorcę.

Warunek trzeci – odpowiedzialność zlecającego wobec osób trzecich. Warunek będzie spełniony jeżeli zgodnie z umową odpowiedzialność jest po stronie zlecającego, a nie po stronie faktycznego wykonawcy – zleceniobiorcy, co wyklucza samodzielny charakter jego działalności. Warunek będzie także spełniony gdy dana umowa nie przewiduje (nie wprowadza) takiej odpowiedzialności.

Zatem mając na uwadze przedstawione we wniosku okoliczności sprawy oraz obowiązujące przepisy prawa podatkowego należy stwierdzić, że w analizowanym przypadku, świadczenie przez Panią usługi nieodpłatnej pomocy prawnej na podstawie umowy zawartej z Powiatem nie mieści się w definicji działalności gospodarczej określonej w ustawie o podatku od towarów i usług, a tym samym nie jest Pani z tego tytułu podatnikiem podatku VAT zobowiązanym do rozliczania tego podatku.

W rozpatrywanej sprawie wskazała Pani, że 30 grudnia 2025 r. zawarła z Powiatem (…) umowę o świadczenie usług udzielania nieodpłatnej pomocy prawnej na rok 2026 (umowę). Zgodnie z umową jako radca prawny zobowiązała się Pani do osobistego wykonania za wynagrodzeniem, należnym od Powiatu, udzielenia nieodpłatnej pomocy prawnej osobom uprawnionym w Punkcie Nieodpłatnej Pomocy Prawnej prowadzonym przez Powiat (…).

Dodatkowo, w umowie zostały określone miejsce i czas udzielania przez Panią nieodpłatnej pomocy prawnej, to jest adres Punktu Nieodpłatnej Pomocy Prawnej oraz dzień i godziny dyżurów, a także miesięczne wynagrodzenie za udzielanie nieodpłatnej pomocy prawnej. Umowa została zawarta na czas oznaczony, to jest od 1 stycznia 2026 r. do 31 grudnia 2026 r. Wykonywanie umowy zawartej z Powiatem następuje poprzez osobiste świadczenie nieodpłatnej pomocy prawnej w trakcie dyżurów odbywających się w lokalizacji wskazanej w umowie. Nie wykonuje i nie będzie wykonywała ich Pani z innymi osobami, w szczególności ze współpracownikami. Wykonywanie umowy zawartej Powiatem następuje poprzez osobiste świadczenie porad prawnych w trakcie dyżurów odbywających się w określonym przedziale czasowym, zgodnie z harmonogramem i określoną lokalizacją punktu nieodpłatnej pomocy prawnej, wskazanych w umowie.

Ponadto, wskazała Pani, że wynagrodzenie określone w umowie jest ustalone przez Powiat, na podstawie przepisów ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej oraz stosownego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości. Wynagrodzenie jest wypłacane Pani przez Powiat za osobiste świadczenie usług nieodpłatnych porad prawnych. Wynagrodzenie określone w umowie jest ustalone przez Powiat na podstawie przepisów ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej oraz stosownego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości, które wskazuje stawkę bazową na dany rok kalendarzowy, na przykład Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 10 września 2025 r. w sprawie wysokości kwoty bazowej na 2026 rok. Co istotne, nie ma Pani wpływu na wysokość wynagrodzenia należnego od Powiatu ani jego negocjacji, w szczególności wynagrodzenie nie jest zależne od ilości porad udzielonych w trakcie dyżurów, które odbyła Pani w trakcie miesiąca. Łączne wynagrodzenie odpowiada rzeczywistej liczbie odbytych dyżurów nieodpłatnych porad prawnych w danym miesiącu. Podstawą wypłaty wynagrodzenia jest każdy zrealizowany w danym miesiącu dyżur, przeprowadzony według harmonogramu Punktu Świadczenia Nieodpłatnej Pomocy Prawnej zgodnie z przedstawioną podpisaną ewidencją czasu pracy. W wykonaniu umowy, poza wynagrodzeniem, nie otrzymuje Pani dodatkowych świadczeń.

Co więcej, na podstawie zawartej umowy zobowiązała się Pani do świadczenia usług w lokalu położonym na terenie Powiatu. Zgodnie z zapisami umowy zawartej z Powiatem lokal ten wyposażony jest w: meble biurowe (biurko, krzesła, szafa zamykana na klucz zapewniająca bezpieczne przechowywanie dokumentów), materiały biurowe (papier, toner, teczki papierowe itp.), urządzenia techniczne (komputer stacjonarny wraz z niezbędnym oprogramowaniem, telefon, urządzenie wielofunkcyjne) oraz dostęp do sieci energetycznej, telefonicznej i teleinformatycznej, a także dostęp do sieci internetowej, za pośrednictwem której umożliwiony jest dostęp do bazy aktów prawnych. Do wykonywania czynności wynikających z umowy zlecenia wykorzystuje Pani lokal i infrastrukturę zapewnioną przez Powiat.

Jednocześnie we wniosku wskazano, że w umowie zawartej przez Panią z Powiatem nie zostały zawarte postanowienia odnośnie co do odpowiedzialności wobec osób trzecich. Umowa z Powiatem nie zobowiązuje Pani do zawarcia umowy ubezpieczenia od odpowiedzialności wobec osób trzecich. Jednak z racji wykonywanego zawodu, obowiązkowo podlega Pani takiemu ubezpieczeniu OC. Odpowiedzialność wobec osób trzecich ponosi podmiot, z którym zawarła Pani umowę (Powiat).

Zatem w związku z realizacją świadczeń w zakresie nieodpłatnej pomocy prawnej, wykorzystuje Pani infrastrukturę i organizację wewnętrzną zlecającego (Powiatu) co powoduje, że nie ponosi Pani w tym zakresie ryzyka ekonomicznego. Ponadto, otrzymuje Pani wynagrodzenie, które jest stałe. Jednocześnie, w umowie zawartych z Powiatem nie zostały zawarte postanowienia odnośnie co do odpowiedzialności wobec osób trzecich. Umowa z Powiatem nie zobowiązuje Pani do zawarcia umowy ubezpieczenia od odpowiedzialności wobec osób trzecich.

W konsekwencji należy wskazać, że zawarcie opisanej we wniosku umowy powoduje powstanie stosunku prawnego posiadającego cechy zbliżone do stosunku pracy, w ramach którego jest Pani związana ze zleceniodawcą (Powiatem) więzami prawnymi co do warunków wykonywania czynności, wynagrodzenia, a także odpowiedzialności zleceniodawcy wobec osób trzecich.

Wobec powyższego, przy spełnieniu wszystkich warunków określonych w art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy, wykonywana przez Panią czynność na rzecz Powiatu, tj. nieodpłatna pomoc prawna nie podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.

Zatem Pani stanowisko w zakresie pytania nr 1 należało uznać za prawidłowe.

W odniesieniu do Pani wątpliwości przedstawionych w pytaniu nr 2 należy wskazać, że zgodnie z art. 106b ust. 1 ustawy:

Przepis art. 106e ust. 1 ustawy zawiera katalog obligatoryjnych danych, które powinna zawierać faktura.

Stosownie do art. 106i ust. 1 ustawy:

W myśl art. 2 pkt 22 ustawy:

W świetle przepisów dotyczących podatku od towarów i usług, faktury są dokumentami potwierdzającymi rzeczywiste transakcje gospodarcze dokonywane przez podatnika. Faktura pełni szczególną rolę dowodową w prawidłowym wymiarze podatku VAT, dlatego też niezwykle istotne jest prawidłowe oznaczenie wszystkich elementów faktury.

Faktura jest dokumentem sformalizowanym (potwierdzającym zaistnienie określonego zdarzenia gospodarczego), który powinien spełniać szereg wymogów przewidzianych przepisami prawa.

Ponadto wskazać należy, że z powyższych przepisów wynika, że faktura dokumentuje dokonanie sprzedaży, przez którą rozumie się odpłatne wydanie towaru lub odpłatne świadczenie usług, czyli czynność podlegającą opodatkowaniu podatkiem VAT.

Podatnik wykonujący czynności w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy, wystawia fakturę w przypadku sprzedaży towaru lub usługi.

Fakturę wystawia się tylko wtedy, gdy ustawa tak stanowi. Zatem podatnik nie może z tytułu wykonania czynności niepodlegającej opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług wystawić faktury.

Jak wskazano powyżej, wykonywane przez Panią czynności na rzecz Powiatu, tj. usługi nieodpłatnej pomocy prawnej nie podlegają opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.

W konsekwencji brak jest podstaw do wystawienia faktur w celu udokumentowania ww. czynności, bowiem faktury są dowodem dokumentującym wykonanie czynności podlegającej opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.

Powyższe wynagrodzenie z umowy zawartej z Powiatem w przedmiocie realizacji świadczenia z zakresu nieodpłatnej pomocy prawnej może być udokumentowane na podstawie innych dokumentów księgowych, w tym not księgowych.

Zaznaczenia jednak wymaga, że nota księgowa nie jest dokumentem przewidzianym przez przepisy ustawy o podatku od towarów i usług i jako taka nie jest objęta ich regulacją. Brak jest jednakże przeciwwskazań na gruncie ww. przepisów dla takiego sposobu udokumentowania.

Zatem Pani stanowisko w zakresie pytania nr 2 należało uznać za prawidłowe.

Dodatkowe informacje

Informacja o zakresie rozstrzygnięcia

Interpretacja dotyczy stanu faktycznego, który Pani przedstawiła i stanu prawnego, który obowiązywał w dacie zaistnienia zdarzenia.

Pouczenie o funkcji ochronnej interpretacji

·      Funkcję ochronną interpretacji indywidualnych określają przepisy art. 14k-14nb ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t. j. Dz.U. z 2025 r. poz. 111 ze zm.). Interpretacja będzie mogła pełnić funkcję ochronną, jeśli Pani sytuacja będzie zgodna (tożsama) z opisem stanu faktycznego i zastosuje się Pani do interpretacji.

·      Zgodnie z art. 14na § 1 Ordynacji podatkowej:

·      Zgodnie z art. 14na § 2 Ordynacji podatkowej:

Pouczenie o prawie do wniesienia skargi na interpretację

Ma Pani prawo do zaskarżenia tej interpretacji indywidualnej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (…). Zasady zaskarżania interpretacji indywidualnych reguluje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.; dalej jako „PPSA”).

Skargę do Sądu wnosi się za pośrednictwem Dyrektora KIS (art. 54 § 1 PPSA). Skargę należy wnieść w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia interpretacji indywidualnej (art. 53 § 1 PPSA):

·      w formie papierowej, w dwóch egzemplarzach (oryginał i odpis) na adres: Krajowa Informacja Skarbowa, ul. Warszawska 5, 43-300 Bielsko-Biała (art. 47 § 1 PPSA), albo

·      w formie dokumentu elektronicznego, w jednym egzemplarzu (bez odpisu), na adres Krajowej Informacji Skarbowej na platformie ePUAP: /KIS/wnioski albo /KIS/SkrytkaESP (art. 47 § 3 i art. 54 § 1a PPSA).

Skarga na interpretację indywidualną może opierać się wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 57a PPSA).

Podstawa prawna dla wydania interpretacji

Podstawą prawną dla wydania tej interpretacji jest art. 13 § 2a oraz art. 14b § 1 Ordynacji podatkowej.