Radca prawny prowadzący jednoosobową działalność gospodarczą planuje wznowić działalność, w tym świadczyć usługi prawne na rzecz różnych klientów oraz nieodpłatną pomoc prawną i poradnictwo obywatelskie na podstawie umów z organizacjami pozarządowymi…
Interpretacja indywidualna - stanowisko prawidłowe
Szanowny Panie,
stwierdzam, że Pana stanowisko w sprawie oceny skutków podatkowych opisanego zdarzenia przyszłego w podatku od towarów i usług jest prawidłowe.
Zakres wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej
6 listopada 2025 r. wpłynął Pana wniosek z 6 listopada 2025 r. o wydanie interpretacji indywidualnej, który dotyczy braku opodatkowania podatkiem VAT świadczonych usług nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego. Uzupełnił Pan wniosek - w odpowiedzi na wezwanie pismami z 29 grudnia 2025 r. Treść wniosku jest następująca:
Opis zdarzenia przyszłego
Wnioskodawca jest radcą prawnym wpisanym na listę radców prawnych prowadzoną przez Okręgową Izbę Radców Prawnych w (…) pod numerem (…). W ramach prowadzonej działalności gospodarczej działał pod firmą „(…)” z siedzibą w (…). Działalność ta została zarejestrowana jako jednoosobowa działalność gospodarcza w CEIDG i wykonywana była w ramach wolnego zawodu.
W ramach prowadzonej kancelarii Wnioskodawca świadczył usługi prawnicze na rzecz różnych kategorii Klientów, tj.:
Usługi świadczone przez Wnioskodawcę obejmowały w szczególności: sporządzanie opinii prawnych, udzielanie porad prawnych, reprezentację przed sądami i organami administracji publicznej, opracowywanie i opiniowanie projektów umów, prowadzenie spraw z zakresu prawa cywilnego, gospodarczego, administracyjnego, a także innych dziedzin prawa, w zakresie mieszczącym się w granicach ustawowych kompetencji radcy prawnego, określonych w ustawie z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 499).
Wnioskodawca wykonywał wskazane czynności w sposób samodzielny, ponosząc ryzyko gospodarcze oraz działając na własny rachunek i we własnym imieniu. Czynności były podejmowane w sposób ciągły i zorganizowany, co przesądza o ich kwalifikacji jako działalności gospodarczej w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o podatku od towarów i usług.
Wnioskodawca był zarejestrowanym czynnym podatnikiem VAT i wystawiał faktury dokumentujące świadczone usługi. Obecnie działalność gospodarcza prowadzona przez Wnioskodawcę została zawieszona.
Wnioskodawca planuje wznowić prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie świadczenia usług radcy prawnego na rzecz osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej, jak i przedsiębiorców, w tym osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą oraz jednostek organizacyjnych, w tym osób prawnych.
Zgodnie z art. 113 ust. 13 pkt 2 lit. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1570 z późn. zm.), świadczenie usług radcy prawnego, o których mowa powyżej, podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług według podstawowej stawki VAT. Ponadto, jako czynny podatnik VAT, Wnioskodawca zamierza świadczyć także nieodpłatną pomoc prawną oraz udzielać nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego, na warunkach określonych w ustawie z dnia 5 sierpnia 2015 r. o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1534 z późn. zm.; dalej: „Ustawa o nieodpłatnej pomocy prawnej”).
Nieodpłatna pomoc prawna oraz poradnictwo obywatelskie będą realizowane za pośrednictwem organizacji pozarządowych lub organów samorządu terytorialnego, zgodnie z przepisami powyższej ustawy.
Strona podkreśla, że świadczone przez niego usługi realizowane będą w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, przy zachowaniu obowiązujących ustawowych regulacji dotyczących zawodu radcy prawnego.
Wnioskodawca wyraża wątpliwość, czy jako czynny podatnik VAT prawidłowo postąpi nie opodatkowując podatkiem VAT świadczenia usług nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego, zgodnie z licznymi interpretacjami indywidualnymi wydanymi przez Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej (m.in. interpretacje o sygnaturach: 0112-KDIL1-1.4012.66.2025.3.EK z 18 marca 2025 r., 0114-KDIP4-2.4012.127.2025.4.WH z 24 kwietnia 2025 r. oraz 0113-KDIPT1-1.4012.315.2025.2.MG z 11 czerwca 2025 r.), przy jednoczesnym zastrzeżeniu wobec interpretacji 0114-KDIP4-2.4012.720.2024.2.MŻA z 22 stycznia 2025 r., która zawiera odmienne w części stanowisko w tej kwestii.
Wątpliwość Wnioskodawcy budzi kwestia, czy jako podatnik VAT czynny prawidłowo postąpi nie opodatkowując podatkiem VAT świadczenia usług nieodpłatnej pomocy prawnej i nieodpłatnego doradztwa obywatelskiego tak jak wskazano w szeregu interpretacji indywidualnych wydanych przez Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej (0112-KDIL1-1.4012.66.2025.3.EK z 18 marca 2025 r., 0114- KDIP4-2.4012.127.2025.4.WH z 24 kwietnia 2025 r. oraz 0113-KDIPT1-1.4012.315.2025.2.MG z 11 czerwca 2025 r.) przy zastrzeżeniu obowiązującej interpretacji 0114-KDIP4-2.4012.720.2024.2.MŻA z 22 stycznia 2025 r., która to wskazuje w części zdanie odmienne.
Te wątpliwości stają się jeszcze bardziej widoczne, gdy uwzględni się, że charakter świadczonych przez radców prawnych usług pozostaje niezmienny we wszystkich formach usług, także nieodpłatnej pomocy prawnej i nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego.
Uzupełnienie i doprecyzowanie opisu zdarzenia przyszłego
Wnioskodawca zamierza zawierać umowy na świadczenie usług nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego:
Umowy będą zawierane w ramach prowadzonej przez Wnioskodawcę działalności gospodarczej i poniższe odpowiedzi na zadane pytania są takie same dla każdego rodzaju zawartej umowy.
Wynagrodzenie otrzymywane przez Wnioskodawcę za wykonywanie usług nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego nie będzie stanowiło przychodów, o których mowa w art. 12 ust. 1-6 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych. Nie będzie ono wypłacane w ramach stosunku pracy ani stosunku pokrewnego do stosunku pracy.
Wynagrodzenie otrzymywane przez Wnioskodawcę nie będzie stanowiło przychodów, o których mowa w art. 13 pkt 2-9 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ponieważ umowy będą zawierane w ramach prowadzonej przez Wnioskodawcę pozarolniczej działalności gospodarczej.
Wnioskodawca będzie miał wpływ na wysokość przyznanego mu wynagrodzenia, poprzez podjęcie decyzji o zawarciu albo nie zawarciu umowy, a także poprzez ustalenie w umowie liczby dni dyżurów oraz liczby punktów, w których będzie świadczył nieodpłatną pomoc prawną oraz nieodpłatne poradnictwo obywatelskie.
Umowy nie będą przewidywać stałego, miesięcznego wynagrodzenia w rozumieniu wynagrodzenia pracowniczego. Wynagrodzenie będzie miało charakter zmienny i będzie uzależnione w szczególności od liczby dni dyżurów, liczby punktów świadczenia usług oraz okresu obowiązywania umowy.
Ryzyko gospodarcze i ekonomiczne związane z wykonywaniem czynności objętych umową będzie ponosił Wnioskodawca, jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą. Obejmuje ono w szczególności ryzyko odpowiedzialności cywilnej, zawodowej i finansowej za nienależyte wykonanie usług.
Umowy nie będą zawierały postanowień, zgodnie z którymi zlecający (organizacja pozarządowa lub jednostka samorządu terytorialnego) przejmowałby odpowiedzialność wobec osób trzecich za czynności wykonywane przez Wnioskodawcę. Brak będzie postanowień wyłączających lub ograniczających odpowiedzialność Wnioskodawcy.
Odpowiedzialność wobec osób trzecich za czynności wykonywane w ramach zawartych umów będzie ponosił Wnioskodawca jako profesjonalny pełnomocnik wykonujący zawód radcy prawnego. Odpowiedzialność ta ma charakter cywilny (odszkodowawczy) i zawodowy (dyscyplinarny).
Zgodnie z art. 734 § 1 kodeksu cywilnego „Przez umowę zlecenia przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie”. Z powyższego wynika, że każda umowa, której przedmiotem są czynności prawne ma charakter umowy zlecenia, w szczególności udzielanie nieodpłatnej pomocy prawnej na podstawie ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej. W tym znaczeniu zawierane umowy będą stanowiły umowy zlecenia. Będą to umowy cywilnoprawne zawierane w ramach działalności gospodarczej, dotyczące świadczenia usług prawniczych przez przedsiębiorcę wykonującego wolny zawód radcy prawnego. W związku z tym, że nieodpłatne poradnictwo obywatelskie „umożliwia doradzenie określonych czynności faktycznych obok lub zamiast działań prawnych” (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 4 maja 2021 r., VII SA/Wa 2268/20) zawierane będą przez Wnioskodawcę również umowy o świadczenie usług, tj. umowy zlecenia w znaczeniu szerokim (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 grudnia 2007 r., I OSK 1655/06), do których odpowiednie zastosowanie będą miały przepisy o zleceniu. W myśl art. 750 kodeksu cywilnego „Do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu”.
Wnioskodawca będzie ponosił koszty związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, w tym koszty dojazdów, składek członkowskich dla radców prawnych (w tym ubezpieczenia OC). Jednocześnie w zakresie organizacyjnym będzie korzystał z infrastruktury udostępnionej przez zleceniodawcę (lokale punktów nieodpłatnej pomocy prawnej i nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego) - analogicznie jak w przypadku świadczenia usług prawnych w siedzibie spółek prawa handlowego.
W ramach nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego Wnioskodawca będzie wykonywał w szczególności: udzielanie porad i informacji prawnych, sporządzanie projektów pism, wyjaśnianie sytuacji prawnej osób uprawnionych, wskazywanie możliwych sposobów rozwiązania problemów prawnych i obywatelskich zgodnie z przepisami ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej, w szczególności z art. 3 i 3a ww. ustawy oraz ustawą z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych. Przy wykonywaniu wskazanych czynności radca prawny nie jest związany poleceniami co do treści opinii prawnej ani co do sposobu rozstrzygnięcia sprawy, wykonując czynności samodzielnie i z zachowaniem niezależności zawodowej.
Pytania
Czy w opisanym stanie faktycznym udzielanie nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego należy uznać za świadczenie usług podlegające opodatkowaniu podatkiem VAT?
Pana stanowisko w sprawie
Wnioskodawca, mając na względzie przedstawiony stan faktyczny oraz jednolity charakter wykonywanych czynności w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, a także warunki ich realizacji oraz sposób ustalania wynagrodzenia, wskazuje, że świadczone przez niego usługi, niezależnie od kategorii odbiorców, spełniają przesłanki uznania ich za samodzielną działalność gospodarczą w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług. W związku z powyższym usługi te podlegają opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług według obowiązujących stawek VAT.
Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r. poz. 361 z późn. zm.), zwanej dalej "ustawą", opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług podlegają odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju.
W myśl z art. 7 ust. 1 ustawy przez dostawę towarów, o której mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1, rozumie się przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel (...).
Stosownie do treści art. 8 ust. 1 ustawy przez świadczenie usług, o którym mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1, rozumie się każde świadczenie na rzecz osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, które nie stanowi dostawy towarów w rozumieniu art. 7, w tym również:
1) przeniesienie praw do wartości niematerialnych i prawnych, bez względu na formę, w jakiej dokonano czynności prawnej;
2) zobowiązanie do powstrzymania się od dokonania czynności lub do tolerowania czynności lub sytuacji;
3) świadczenie usług zgodnie z nakazem organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w jego imieniu lub nakazem wynikającym z mocy prawa.
Pojęcie świadczenia usług ma bardzo szeroki zakres. Przez świadczenie należy rozumieć każde zachowanie, na które składać się może zarówno działanie (uczynienie, wykonanie czegoś na rzecz innej osoby), jak i zaniechanie, powstrzymanie się od działania (nieczynienie bądź też tolerowanie). Przy ocenie charakteru świadczenia jako usługi należy mieć na względzie, że ustawa o podatku od towarów i usług zalicza do grona usług każde świadczenie, które nie jest dostawą w myśl art. 7 ustawy. Należy jednak zaznaczyć, że usługą będzie tylko takie świadczenie, w przypadku którego istnieje bezpośredni konsument, odbiorca świadczenia odnoszący korzyść o charakterze majątkowym.
W związku z powyższym czynność podlega opodatkowaniu jedynie wówczas, gdy wykonywana jest w ramach umowy zobowiązaniowej, a jedna ze stron transakcji może zostać uznana za bezpośredniego beneficjenta tej czynności, przy czym związek pomiędzy otrzymywaną płatnością a świadczeniem na rzecz dokonującego płatności musi mieć charakter bezpośredni i na tyle wyraźny, aby można powiedzieć, że płatność następuje w zamian za to świadczenie.
Należy przy tym podkreślić, że nie każda czynność stanowiąca świadczenie usług podlega opodatkowaniu. Aby dana czynność była opodatkowana tym podatkiem musi być wykonana przez podatnika. Warunkiem bowiem opodatkowania danej czynności podatkiem od towarów i usług jest łączne spełnienie dwóch przesłanek: po pierwsze czynność winna być ujęta w katalogu czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, po drugie musi ona być zrealizowana przez podmiot, który w związku z jej wykonaniem w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, będzie podatnikiem podatku od towarów i usług.
W myśl art. 15 ust. 1 ustawy, podatnikami są osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne, wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą, o której mowa w ust. 2, bez względu na cel lub rezultat takiej działalności.
Na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy, pod pojęciem działalności gospodarczej rozumie się wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców, w tym podmiotów pozyskujących zasoby naturalne oraz rolników, a także działalność osób wykonujących wolne zawody. Działalność gospodarcza obejmuje w szczególności czynności polegające na wykorzystywaniu towarów lub wartości niematerialnych i prawnych w sposób ciągły dla celów zarobkowych.
W świetle art. 15 ust. 3 ustawy, za wykonywaną samodzielnie działalność gospodarczą, o której mowa w ust. 1, nie uznaje się czynności:
1) z tytułu których przychody zostały wymienione w art. 12 ust. 1-6 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych;
2) (uchylony);
3) z tytułu których przychody zostały wymienione w art. 13 pkt 2-9 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, jeżeli z tytułu wykonania tych czynności osoby te są związane ze zlecającym wykonanie tych czynności prawnymi więzami tworzącymi stosunek prawny pomiędzy zlecającym wykonanie czynności i wykonującym zlecane czynności co do warunków wykonywania tych czynności, wynagrodzenia i odpowiedzialności zlecającego wykonanie tych czynności wobec osób trzecich.
Według art. 13 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r. poz. 226 z późn. zm.), dalej jako "ustawa o PIT" za przychody z działalności wykonywanej osobiście, o której mowa w art. 10 ust. 1 pkt 2, uważa się:
1) (uchylony),
2) przychody z osobiście wykonywanej działalności artystycznej, literackiej, naukowej, trenerskiej, oświatowej i publicystycznej, w tym z tytułu udziału w konkursach z dziedziny nauki, kultury i sztuki oraz dziennikarstwa, przychody z tytułu udziału w badaniach i eksperymentach prowadzonych przez podmioty tworzące system szkolnictwa wyższego i nauki, jak również przychody z uprawiania sportu, stypendia sportowe przyznawane na podstawie odrębnych przepisów oraz przychody sędziów z tytułu prowadzenia zawodów sportowych;
3) przychody z działalności duchownych, osiągane z innego tytułu niż umowa o pracę;
4) przychody z działalności polskich arbitrów uczestniczących w procesach arbitrażowych z partnerami zagranicznymi;
5) przychody otrzymywane przez osoby wykonujące czynności związane z pełnieniem obowiązków społecznych lub obywatelskich, bez względu na sposób powoływania tych osób, nie wyłączając odszkodowania za utracony zarobek, z wyjątkiem przychodów, o których mowa w pkt 7;
6) przychody osób, którym organ władzy lub administracji państwowej albo samorządowej, sąd lub prokurator, na podstawie właściwych przepisów, zlecił wykonanie określonych czynności, a zwłaszcza przychody biegłych w postępowaniu sądowym, dochodzeniowym i administracyjnym oraz płatników, z zastrzeżeniem art. 14 ust. 2 pkt 10, i inkasentów należności publicznoprawnych, a także przychody z tytułu udziału w komisjach powoływanych przez organy władzy lub administracji państwowej albo samorządowej, z wyjątkiem przychodów, o których mowa w pkt 9;
7) przychody otrzymywane przez osoby, niezależnie od sposobu ich powoływania, należące do składu zarządów, rad nadzorczych, komisji lub innych organów stanowiących osób prawnych;
7a) przychody otrzymywane przez członków Rady Mediów Narodowych;
8) przychody z tytułu wykonywania usług, na podstawie umowy zlecenia lub umowy o dzieło, uzyskiwane wyłącznie od:
a) osoby fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą, osoby prawnej i jej jednostki organizacyjnej oraz jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej,
b) właściciela (posiadacza) nieruchomości, w której lokale są wynajmowane, lub działającego w jego imieniu zarządcy albo administratora - jeżeli podatnik wykonuje te usługi wyłącznie dla potrzeb związanych z tą nieruchomością,
c) przedsiębiorstwa w spadku z wyjątkiem przychodów uzyskanych na podstawie umów zawieranych w ramach prowadzonej przez podatnika pozarolniczej działalności gospodarczej oraz przychodów, o których mowa w pkt 9;
9) przychody uzyskane na podstawie umów o zarządzanie przedsiębiorstwem, kontraktów menedżerskich lub umów o podobnym charakterze, w tym przychody z tego rodzaju umów zawieranych w ramach prowadzonej przez podatnika pozarolniczej działalności gospodarczej - z wyjątkiem przychodów, o których mowa w pkt 7.
W wydanych interpretacjach indywidualnych 0112-KDIL1-1.4012.66.2025.3.EK z 18 marca 2025 r., 0114-KDIP4-2.4012.127.2025.4.WH z 24 kwietnia 2025 r. oraz 0113-KDIPT1-1.4012.315.2025.2.MG z 11 czerwca 2025 r. wskazane jest, że wynagrodzenie za wykonywanie usług nieodpłatnej pomocy prawnej i nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego na podstawie umów zawartych z organizacjami pozarządowymi oraz powiatami stanowi przychód, o którym mowa w art. 13 pkt 8 lit. a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych z czym nie zgadza się wnioskodawca.
Z powołanego przepisu art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy o podatku od towarów i usług wynika, że dla uznania, że określone czynności wykonywane przez osobę fizyczną nie stanowią samodzielnie wykonywanej działalności gospodarczej i tym samym pozostają poza regulacjami ustawy, istotne jest łączne spełnienie wszystkich elementów wymienionych w tym przepisie, tj. związanie zleceniobiorcy ze zlecającym wykonanie tych czynności prawnymi więzami tworzącymi stosunek prawny pomiędzy zlecającym a wykonującym zlecane czynności co do warunków:
Zatem użycie słowa "samodzielnie" w kontekście art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy wyklucza opodatkowanie pracowników i innych osób, o ile są one związane z pracodawcą przez umowę o pracę lub inny stosunek prawny tworzący więzi (stosunek podporządkowania) między pracodawcą a pracownikiem co do (w zakresie) warunków pracy, wynagrodzenia i odpowiedzialności pracodawcy. Oznacza to, że przychody z tytułu wykonywanych czynności nie tylko powinny być wymienione w art. 13 pkt 2-9 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, lecz także spełnione muszą zostać pozostałe kryteria przedmiotowe określające m.in. czy działanie usługodawcy odbywa się na warunkach ryzyka gospodarczego, a tym samym kto ponosi odpowiedzialność za wykonane usługi. Nie stanowią bowiem samodzielnej działalności gospodarczej, w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy, tylko i wyłącznie te czynności, gdy pomiędzy zlecającym ich wykonanie i wykonującym zlecone czynności istnieją więzy tworzące stosunek prawny w zakresie warunków wykonywania tych czynności, wynagrodzenia i odpowiedzialności zlecającego wykonanie tych czynności wobec osób trzecich.
Odnośnie dwóch pierwszych warunków stwierdzić należy, że każdy w zasadzie stosunek prawny o charakterze odpłatnym, istniejący pomiędzy podmiotem zlecającym wykonanie danej czynności a podmiotem, który daną czynność wykonuje, jest w jakimś sensie określony co do warunków wykonywania danych czynności oraz wynagrodzenia.
Nie będzie więc podatnikiem w rozumieniu ustawy o podatku od towarów i usług osoba, która w ramach podpisanej umowy, tworzyć będzie ze zlecającym więzi analogiczne ze stosunkiem pracy, nie ponosząc tym samym ryzyka ekonomicznego w związku z wykonywanymi czynnościami. Tylko spełnienie wymogów wyłączających samodzielność działania poprzez zawarcie więzi prawnej między zleceniodawcą a zleceniobiorcą co do warunków wykonywania zleconych czynności, wynagrodzenia i odpowiedzialności zlecającego wykonanie tych czynności wobec osób trzecich, pozwala jednocześnie wyłączyć wykonywane czynności z opodatkowania podatkiem od towarów i usług.
Mając na uwadze fakt, że w zasadzie każdy stosunek prawny o charakterze odpłatnym, istniejący pomiędzy podmiotem zlecającym wykonanie danej czynności a podmiotem, który daną czynność wykonuje, określa wynagrodzenie oraz przynajmniej podstawowe warunki wykonywania czynności, należy uznać, że "odpowiedzialność zlecającego wobec osób trzecich" jest kryterium kluczowym dla oceny charakteru prawnopodatkowego danego podmiotu. Jest to czynnik odróżniający na gruncie ustawy o podatku VAT prowadzenie działalności gospodarczej (przesłanki warunkującej status podatnika podatku VAT) od innego rodzaju aktywności zawodowej niepowodującej powstania podmiotowości prawnopodatkowej na gruncie ustawy.
W pierwszej kolejności należy odnieść się do przesłanki wskazującej na ryzyko prowadzonej działalności gospodarczej. Zgodnie ze słownikiem języka polskiego poprzez literalne brzmienie ryzyka rozumiemy:
Wobec powyższego, jeżeli wnioskodawca zawiera umowy w ramach działalności gospodarczej jako czynny podatnik VAT w zakresie usług radcowskich, a dotyczą obsługi prawnej osoby fizycznej bądź obsługi prawnej w spółce prawa handlowego bądź udzielanie nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego to każdą z tych umów należy ocenić pod kątem ponoszonego ryzyka gospodarczego.
Zdaniem Wnioskodawcy, jeżeli radca prawny, zawiera ww. umowy, to dla każdej z nich ponosi takie same ryzyko w postaci odpowiedzialności za nieprawidłowe wykonanie umowy w ramach działalności gospodarczej.
Należy w tym miejscu zwrócić uwagę na przepisy art. 429 kodeksu cywilnego w myśl którego, kto powierza wykonanie czynności drugiemu, ten jest odpowiedzialny za szkodę wyrządzoną przez sprawcę przy wykonywaniu powierzonej mu czynności, chyba że nie ponosi winy w wyborze albo że wykonanie czynności powierzył osobie, przedsiębiorstwu lub zakładowi, które w zakresie swej działalności zawodowej trudnią się wykonywaniem takich czynności.
W myśl powyższego przepisu odpowiedzialność odszkodowawczą wobec osób trzecich ponosi organizacja pozarządowa lub jednostka samorządu terytorialnego, ale mogą one uwolnić się od odpowiedzialności odszkodowawczej jeżeli powierzyły wykonanie czynności (udzielanie nieodpłatnej pomocy prawnej) profesjonaliście, tj. doradcy podatkowemu (w zakresie prawa podatkowego), radcy prawnemu, adwokatowi.
W związku z powyższym, jeżeli umowa zawarta pomiędzy organizacją pozarządową lub jednostką samorządu terytorialnego, a przedsiębiorcą dotycząca udzielania nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego nie zawiera wyraźnego ograniczenia odpowiedzialności przedsiębiorcy, takie usługi powinny być traktowane analogicznie do usług radcy prawnego świadczonych na rzecz osób fizycznych oraz przedsiębiorców. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w indywidualnej interpretacji podatkowej o sygnaturze 0114-KDIP4-2.4012.720.2024.2.MŻA z 22 stycznia 2025 roku. Wobec powyższego takie usługi nie mogą być wyłączone z VAT.
Po drugie, należy także uwzględnić przepisy proceduralne oraz regulacje korporacyjne, które normują zasady wykonywania zawodu radcy prawnego oraz zasady odpowiedzialności zawodowej.
Zgodnie z art. 13 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych: Radca prawny nie jest związany poleceniem co do treści opinii prawnej. W myśl art. 22 ust. 1 Radca prawny może odmówić udzielenia pomocy prawnej tylko z ważnych powodów. Ponadto na podstawie art. 22 (7) radca prawny podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu od odpowiedzialności cywilnej za szkody wyrządzone przy wykonywaniu czynności, o których mowa w art. 4 ust. 1 i art. 6 ust. 1.
Art. 4 ustawy o radcach prawnych wskazuje, że wykonywanie zawodu radcy prawnego polega na świadczeniu pomocy prawnej. Natomiast art. 6 ust. 1 mówi, że świadczenie pomocy prawnej przez radcę prawnego polega w szczególności na udzielaniu porad i konsultacji prawnych, sporządzaniu opinii prawnych, opracowywaniu projektów aktów prawnych oraz występowaniu przed urzędami i sądami w charakterze pełnomocnika lub obrońcy.
Dodatkowo art. 64 wskazuje, że radcowie prawni i aplikanci radcowscy podlegają odpowiedzialności dyscyplinarnej za postępowanie sprzeczne z prawem, zasadami etyki lub godnością zawodu bądź za naruszenie swych obowiązków zawodowych.
Ponadto art. 7 Kodeksu etyki radcy prawnego informuje, że:
1) Niezależność w wykonywaniu zawodu radcy prawnego jest gwarancją ochrony praw i wolności obywatelskich, demokratycznego państwa prawnego oraz prawidłowego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości.
2) Radca prawny, przy wykonywaniu czynności zawodowych, powinien być wolny od wszelkich wpływów wynikających z jego osobistych interesów, nacisków z zewnątrz oraz ingerencji z jakiejkolwiek strony lub z jakiegokolwiek powodu. Wyrażone przez kogokolwiek polecenia, ograniczające niezależność sugestie czy wskazówki, nie mogą wpływać na prezentowane przez niego stanowisko w sprawie.
3) Radca prawny nie może naruszać zasad etyki zawodowej i niewłaściwie wywiązywać się z obowiązków zawodowych w celu spełnienia oczekiwań klienta lub osób trzecich.
Reasumując, radca prawny, jako profesjonalista, ponosi odpowiedzialność cywilną i dyscyplinarną za nienależyte wykonanie umowy niezależnie na rzecz jakiego podmiotu działa i co wyraźnie wskazano w przepisach korporacyjnych i regulujących pracę radcy prawnego jako działającego samodzielnie. Ponadto ukształtowało się również stanowisko, zgodnie z którym wszelkie osoby fizyczne wykonujące określone czynności na zlecenie sądów w tym radcowie prawni działają samodzielnie w zakresie wykonywanych przez nie czynności.
W ocenie Wnioskodawcy, wszystkie usługi opisane w przedstawionym stanie faktycznym, niezależnie od ich szczegółowego zakresu czy rodzaju odbiorcy, stanowią usługi świadczone w ramach wykonywania zawodu radcy prawnego i tym samym mieszczą się w zakresie samodzielnej działalności gospodarczej w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o VAT.
Zgodnie z przywołanym przepisem, działalność gospodarcza obejmuje wszelką działalność zarobkową wykonywaną we własnym imieniu i na własny rachunek, w sposób ciągły oraz niezależny. Wnioskodawca jako radca prawny wykonuje usługi prawne w sposób samodzielny, niezależny organizacyjnie oraz ponosząc ryzyko gospodarcze związane z prowadzoną działalnością. Tym samym, spełnia przesłanki uznania go za podatnika VAT w rozumieniu art. 15 ust. 1 ustawy o VAT. Należy wskazać, że jakiekolwiek próby sztucznego wyodrębnienia poszczególnych rodzajów usług świadczonych przez Wnioskodawcę - na usługi opodatkowane i nie podlegające VAT - należy uznać za nienaturalne i sztuczne. Bez względu na formę zawartej umowy, jej treść czy charakter odbiorcy (czy to przedsiębiorcy, jednostki pozarządowe, czy osoby fizycznej), Wnioskodawca działa jako profesjonalista wykonujący wolny zawód, objęty uregulowaniami ustawy o radcach prawnych.
W szczególności należy podkreślić, że także przesłanka ponoszenia ryzyka gospodarczego - jako istotny element definicji działalności gospodarczej - jest w przypadku Wnioskodawcy spełniona. Świadczenie usług prawnych, niezależnie od ich specyfiki, wiąże się z ponoszeniem ryzyka m.in. o charakterze majątkowym i zawodowym. Powyższe znajduje również odzwierciedlenie w przepisach prawa - ustawodawca, dostrzegając charakter wykonywanego zawodu, nałożył na radców prawnych obowiązek zawarcia umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej (na podstawie § 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 28 grudnia 2004 r. w sprawie obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej radców prawnych - Dz.U. 2004 nr 283 poz. 2824).
W konsekwencji, świadczone przez Wnioskodawcę usługi, opisane w stanie faktycznym, stanowią odpłatne świadczenie usług w rozumieniu art. 8 ust. 1 ustawy o VAT, realizowane w ramach działalności gospodarczej. Wnioskodawca nie dostrzega podstaw do wyłączenia jakichkolwiek usług z VAT.
Ocena stanowiska
Stanowisko, które przedstawił Pan we wniosku jest prawidłowe.
Uzasadnienie interpretacji indywidualnej
Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t. j. Dz. U. z 2025 poz. 775 ze zm.), zwanej dalej „ustawą”:
Opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, zwanym dalej „podatkiem”, podlegają odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju.
W świetle art. 8 ust. 1 ustawy:
Przez świadczenie usług, o którym mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1, rozumie się każde świadczenie na rzecz osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, które nie stanowi dostawy towarów w rozumieniu art. 7, w tym również:
1) przeniesienie praw do wartości niematerialnych i prawnych, bez względu na formę, w jakiej dokonano czynności prawnej;
2) zobowiązanie do powstrzymania się od dokonania czynności lub do tolerowania czynności lub sytuacji;
3) świadczenie usług zgodnie z nakazem organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w jego imieniu lub nakazem wynikającym z mocy prawa.
Pojęcie świadczenia usług ma bardzo szeroki zakres. Przez świadczenie należy rozumieć każde zachowanie, na które składać się może zarówno działanie (uczynienie, wykonanie czegoś na rzecz innej osoby), jak i zaniechanie, powstrzymanie się od działania (nieczynienie bądź też tolerowanie). Przy ocenie charakteru świadczenia jako usługi należy mieć na względzie, że ustawa zalicza do grona usług każde świadczenie, które nie jest dostawą w myśl art. 7 ustawy. Należy jednak zaznaczyć, że usługą będzie tylko takie świadczenie, w przypadku którego istnieje bezpośredni konsument, odbiorca świadczenia odnoszący korzyść o charakterze majątkowym.
W związku z powyższym, czynność podlega opodatkowaniu jedynie wówczas, gdy wykonywana jest w ramach umowy zobowiązaniowej, a jedna ze stron transakcji może zostać uznana za bezpośredniego beneficjenta tej czynności, przy czym związek pomiędzy otrzymywaną płatnością a świadczeniem na rzecz dokonującego płatności musi mieć charakter bezpośredni i na tyle wyraźny, aby można powiedzieć, że płatność następuje w zamian za to świadczenie.
Należy przy tym podkreślić, że nie każda czynność stanowiąca świadczenie usług podlega opodatkowaniu. Aby dana czynność była opodatkowana tym podatkiem musi być wykonana przez podatnika. Warunkiem bowiem opodatkowania danej czynności podatkiem od towarów i usług jest łączne spełnienie dwóch przesłanek: po pierwsze czynność winna być ujęta w katalogu czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, po drugie musi ona być zrealizowana przez podmiot, który w związku z jej wykonaniem w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, będzie podatnikiem podatku od towarów i usług.
W oparciu o art. 15 ust. 1 ustawy:
Podatnikami są osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne, wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą, o której mowa w ust. 2, bez względu na cel lub rezultat takiej działalności.
Stosownie do art. 15 ust. 2 ustawy:
Działalność gospodarcza obejmuje wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców, w tym podmiotów pozyskujących zasoby naturalne oraz rolników, a także działalność osób wykonujących wolne zawody. Działalność gospodarcza obejmuje w szczególności czynności polegające na wykorzystywaniu towarów lub wartości niematerialnych i prawnych w sposób ciągły dla celów zarobkowych.
Według art. 15 ust. 3 ustawy:
Za wykonywaną samodzielnie działalność gospodarczą, o której mowa w ust. 1, nie uznaje się czynności:
1) z tytułu których przychody zostały wymienione w art. 12 ust. 1-6 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych;
2) (uchylony)
3) z tytułu których przychody zostały wymienione w art. 13 pkt 2-9 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, jeżeli z tytułu wykonania tych czynności osoby te są związane ze zlecającym wykonanie tych czynności prawnymi więzami tworzącymi stosunek prawny pomiędzy zlecającym wykonanie czynności i wykonującym zlecane czynności co do warunków wykonywania tych czynności, wynagrodzenia i odpowiedzialności zlecającego wykonanie tych czynności wobec osób trzecich.
Na mocy art. 13 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t. j. Dz.U. z 2025 r. poz. 163 ze zm.):
Za przychody z działalności wykonywanej osobiście, o której mowa w art. 10 ust. 1 pkt 2, uważa się:
1) (uchylony)
2) przychody z osobiście wykonywanej działalności artystycznej, literackiej, naukowej, trenerskiej, oświatowej i publicystycznej, w tym z tytułu udziału w konkursach z dziedziny nauki, kultury i sztuki oraz dziennikarstwa, przychody z tytułu udziału w badaniach i eksperymentach prowadzonych przez podmioty tworzące system szkolnictwa wyższego i nauki, jak również przychody z uprawiania sportu, stypendia sportowe przyznawane na podstawie odrębnych przepisów oraz przychody sędziów z tytułu prowadzenia zawodów sportowych;
3) przychody z działalności duchownych, osiągane z innego tytułu niż umowa o pracę;
4) przychody z działalności polskich arbitrów uczestniczących w procesach arbitrażowych z partnerami zagranicznymi;
5) przychody otrzymywane przez osoby wykonujące czynności związane z pełnieniem obowiązków społecznych lub obywatelskich, bez względu na sposób powoływania tych osób, nie wyłączając odszkodowania za utracony zarobek, z wyjątkiem przychodów, o których mowa w pkt 7;
6) przychody osób, którym organ władzy lub administracji państwowej albo samorządowej, sąd lub prokurator, na podstawie właściwych przepisów, zlecił wykonanie określonych czynności, a zwłaszcza przychody biegłych w postępowaniu sądowym, dochodzeniowym i administracyjnym oraz płatników, z zastrzeżeniem art. 14 ust. 2 pkt 10, i inkasentów należności publicznoprawnych, a także przychody z tytułu udziału w komisjach powoływanych przez organy władzy lub administracji państwowej albo samorządowej, z wyjątkiem przychodów, o których mowa w pkt 9;;
7) przychody otrzymywane przez osoby, niezależnie od sposobu ich powoływania, należące do składu zarządów, rad nadzorczych, komisji lub innych organów stanowiących osób prawnych;
7a) przychody otrzymywane przez członków Rady Mediów Narodowych;
8) przychody z tytułu wykonywania usług, na podstawie umowy zlecenia lub umowy o dzieło, uzyskiwane wyłącznie od:
a) osoby fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą, osoby prawnej i jej jednostki organizacyjnej oraz jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej,
b) właściciela (posiadacza) nieruchomości, w której lokale są wynajmowane, lub działającego w jego imieniu zarządcy albo administratora - jeżeli podatnik wykonuje te usługi wyłącznie dla potrzeb związanych z tą nieruchomością,
c) przedsiębiorstwa w spadku
- z wyjątkiem przychodów uzyskanych na podstawie umów zawieranych w ramach prowadzonej przez podatnika pozarolniczej działalności gospodarczej oraz przychodów, o których mowa w pkt 9;
9) przychody uzyskane na podstawie umów o zarządzanie przedsiębiorstwem, kontraktów menedżerskich lub umów o podobnym charakterze, w tym przychody z tego rodzaju umów zawieranych w ramach prowadzonej przez podatnika pozarolniczej działalności gospodarczej - z wyjątkiem przychodów, o których mowa w pkt 7
Z cytowanego przepisu art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy wynika, że dla uznania, że określone czynności wykonywane przez osobę fizyczną nie stanowią samodzielnie wykonywanej działalności gospodarczej i tym samym pozostają poza regulacjami ustawy, istotne jest łączne spełnienie wszystkich elementów wymienionych w tym przepisie, tj. związanie zleceniobiorcy ze zlecającym wykonanie tych czynności prawnymi więzami tworzącymi stosunek prawny pomiędzy zlecającym a wykonującym zlecane czynności co do warunków:
Zatem, użycie słowa „samodzielnie” w kontekście art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy, wyklucza opodatkowanie pracowników i innych osób, o ile są one związane z pracodawcą przez umowę o pracę lub inny stosunek prawny tworzący więzi (stosunek podporządkowania) między pracodawcą a pracownikiem co do (w zakresie) warunków pracy, wynagrodzenia i odpowiedzialności pracodawcy.
Oznacza to, że przychody z tytułu wykonywanych czynności nie tylko powinny być wymienione w art. 13 pkt 2-9 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, lecz także spełnione muszą zostać pozostałe kryteria przedmiotowe określające m.in. czy działanie usługodawcy odbywa się na warunkach ryzyka gospodarczego, a tym samym kto ponosi odpowiedzialność za wykonane usługi. Nie stanowią bowiem samodzielnej działalności gospodarczej, w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o podatku od towarów i usług, tylko i wyłącznie te czynności, gdy pomiędzy zlecającym ich wykonanie i wykonującym zlecone czynności istnieją więzy tworzące stosunek prawny w zakresie warunków wykonywania tych czynności, wynagrodzenia i odpowiedzialności zlecającego wykonanie tych czynności wobec osób trzecich.
Odnośnie dwóch pierwszych warunków stwierdzić należy, że każdy w zasadzie stosunek prawny o charakterze odpłatnym, istniejący pomiędzy podmiotem zlecającym wykonanie danej czynności a podmiotem, który daną czynność wykonuje, jest w jakimś sensie określony co do warunków wykonywania danych czynności oraz wynagrodzenia.
Nie będzie więc podatnikiem w rozumieniu ustawy o podatku od towarów i usług osoba, która w ramach podpisanej umowy, tworzyć będzie ze zlecającym więzi analogiczne ze stosunkiem pracy, nie ponosząc tym samym ryzyka ekonomicznego w związku z wykonywanymi czynnościami. Tylko spełnienie wymogów wyłączających samodzielność działania, poprzez zawarcie więzi prawnej między zleceniodawcą a zleceniobiorcą co do warunków wykonywania zleconych czynności, wynagrodzenia i odpowiedzialności zlecającego wykonanie tych czynności wobec osób trzecich, pozwala wyłączyć wykonywane czynności z opodatkowania podatkiem od towarów i usług.
Mając na uwadze fakt, że w zasadzie każdy stosunek prawny o charakterze odpłatnym, istniejący pomiędzy podmiotem zlecającym wykonanie danej czynności a podmiotem, który daną czynność wykonuje, określa wynagrodzenie oraz przynajmniej podstawowe warunki wykonywania czynności, należy uznać, że „odpowiedzialność zlecającego wobec osób trzecich” jest kryterium kluczowym dla oceny charakteru prawnopodatkowego danego podmiotu. Jest to czynnik odróżniający na gruncie ustawy o podatku VAT prowadzenie działalności gospodarczej (przesłanki warunkującej status podatnika podatku VAT) od innego rodzaju aktywności zawodowej niepowodującej powstania podmiotowości prawnopodatkowej na gruncie ustawy.
Znacząca jest w tym przypadku analiza istoty odpowiedzialności, wynikającej z charakteru stosunku prawnego łączącego Pana oraz Zleceniodawców - organizacje pozarządowe i organy jednostek samorządu terytorialnego.
Pojęcie działalności gospodarczej zdefiniowane zostało również w drugim akapicie art. 9 ust. 1 Dyrektywy 2006/112/WE Rady z 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz. Urz. UE L z 11 grudnia 2006 r. Nr 347, str. 1, ze zm.), zwanej dalej Dyrektywą 2006/112/WE Rady. Na podstawie tego artykułu:
„Podatnikiem” jest każda osoba prowadząca samodzielnie w dowolnym miejscu jakąkolwiek działalność gospodarczą, bez względu na cel czy też rezultaty takiej działalności.
„Działalność gospodarcza” obejmuje wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców, włącznie z górnictwem, działalnością rolniczą i wykonywaniem wolnych zawodów lub uznanych za takie. Za działalność gospodarczą uznaje się w szczególności wykorzystywanie, w sposób ciągły, majątku rzeczowego lub wartości niematerialnych w celu uzyskania z tego tytułu dochodu.
Przepis ten stwierdza, że wykorzystywanie własności dóbr materialnych lub niematerialnych do celów zarobkowych w sposób ciągły, należy w szczególności uznać za działalność gospodarczą.
W akapicie pierwszym, art. 9 ust. 1 Dyrektywy 2006/112/WE Rady, określa osobę, która może stać się podatnikiem, jako każdą osobę, która niezależnie prowadzi w dowolnym miejscu jakąkolwiek działalność gospodarczą, bez względu na cel czy też rezultaty takiej działalności.
Przepis art. 10 Dyrektywy 2006/112/WE Rady wyjaśnia znaczenie terminu „samodzielnie” użytego w art. 9. Jak stanowi ww. art. 10 Dyrektywy 2006/112/WE:
Warunek, o którym mowa w art. 9 ust. 1, przewidujący, że działalność gospodarcza jest prowadzona samodzielnie wyklucza opodatkowanie VAT pracowników i innych osób, o ile są one związane z pracodawcą umową o pracę lub jakimikolwiek innymi więzami prawnymi tworzącymi stosunek prawny między pracodawcą a pracownikiem w zakresie warunków pracy, wynagrodzenia i odpowiedzialności pracodawcy.
W celu określenia granic pojęcia „działalności gospodarczej” i „podatnika” należy przypomnieć art. 9 ust. 2 i art. 12 ust. 1 Dyrektywy 2006/112/WE Rady.
Przepis art. 9 ust. 2 Dyrektywy 2006/112/WE Rady stwierdza, że:
Poza osobami, o których mowa w ust. 1, za podatnika uznawana jest każda osoba, która okazjonalnie dokonuje dostawy nowego środka transportu wysyłanego lub transportowanego do nabywcy przez sprzedawcę, przez nabywcę albo na rzecz sprzedawcy lub nabywcy, do miejsca przeznaczenia znajdującego się poza terytorium państwa członkowskiego, ale na terytorium Wspólnoty.
Przy czym, zgodnie z art. 12 ust. 1 Dyrektywy 2006/112/WE Rady:
Państwa członkowskie mogą uznać za podatnika każdego, kto okazjonalnie dokonuje transakcji związanej z działalnością, o której mowa w art. 9 ust. 1 akapit drugi (…).
Dyrektywa 2006/112/WE Rady wskazuje na bardzo szeroki zakres działalności gospodarczej, obejmujący wszystkie etapy produkcji, dystrybucji i dostarczania towarów i usług.
To, że działalność gospodarcza, która ma być traktowana jako taka, nie jest działalnością wykonywaną okazjonalnie, nie oznacza, że działalność ta, aby mieścić się w zakresie podatku VAT, musi osiągnąć pewną liczbę operacji lub osiągnąć określony poziom dochodu. Decydującym elementem jest wola lub zamiar osoby dokonującej czynności, aby brać udział w produkcji, dystrybucji lub dostarczaniu dóbr lub usług. Elementem definiującym działalność gospodarczą na gruncie przepisów Dyrektywy 2006/112/WE Rady jest to, że osoba, w celu wykonywania swoich działań, wykorzystuje zasoby ludzkie lub rzeczowe w taki sam sposób, jak są one wykorzystywane przez producenta, handlowca lub osoby świadczące usługi. Działalność gospodarcza w rozumieniu Dyrektywy 2006/112/WE Rady będzie miała miejsce, gdy zaistnieje zamiar wykorzystania i zorganizowania środków w celu wzięcia udziału w produkcji, dystrybucji towarów lub świadczeniu usług.
Przedmiotowe zagadnienie było również przedmiotem rozważań Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (orzeczenia w sprawie C-202/90 Ayuntamiento de Sevilla przeciwko Recaudadores de Tributos de las Zonas Primera y Segunda, C-235/85 Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Królestwu Niderlandów). TSUE w ww. orzeczeniach wskazał, że za samodzielną nie będzie mogła być uznana działalność gospodarcza, która wykonywana jest przy wykorzystaniu infrastruktury i organizacji wewnętrznej podmiotu, na rzecz którego jest prowadzona, nie powoduje żadnego ryzyka ekonomicznego po stronie usługodawcy, a nadto nie powoduje odpowiedzialności usługodawcy wobec osób trzecich za szkody wyrządzone w związku z prowadzoną działalnością.
Ponadto, zgodnie z opinią RG M.G. Tesauro z 4 czerwca 1991 r. do sprawy C-202/90, co się tyczy warunków pracy należy przeanalizować czy pracownik jest niejako zintegrowany z organizacją pracodawcy (...) czy i w jakim zakresie może swobodnie zorganizować swoją działalność. Jest oczywistym, że możliwość swobodnego zorganizowania (wybór współpracowników, struktury niezbędne do wykonywania zadań, godziny pracy), jak też brak zintegrowania w przedsiębiorstwie czy w administracji stanowią elementy typowe dla działalności wykonywanej w sposób samodzielny. Jednakże poddanie się niektórym dyrektywom jak też pewnej kontroli czy władzy dyscyplinarnej pracodawcy, które odnajdujemy również w stosunku pracy nie wykluczają charakteru samodzielnego działalności. Co się tyczy warunków wynagrodzenia, okoliczność, że wynagrodzenie (także to określone ustawą) jest proporcjonalne do usług i charakter przypadkowy, który z tego wynika stanowią jasne wskaźniki istnienia stosunku samodzielnej pracy. Nie ma wątpliwości, że ryzyko w ramach stosunku pracy podporządkowanej spoczywa tylko na pracodawcy. W zakresie odpowiedzialności wskazano, że należy badać czy pracownik jest odpowiedzialny wobec osób trzecich za czynności i działania, które można mu przypisać (pkt 6).
Zauważenia wymaga, że sformułowanie w powołanym art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy odnoszące się do odpowiedzialności, należy rozumieć jako odpowiedzialność zleceniodawcy, w stosunku do osób trzecich, za czynności realizowane przez zleceniobiorcę w ramach wykonywania zlecenia. Tylko w takim przypadku ryzyko wykonania czynności zleconych przechodzi z faktycznego wykonawcy na osobę zlecającą ich wykonanie, co wyklucza samodzielny charakter działalności zleceniobiorcy. Tak bowiem rozumiana odpowiedzialność za wykonanie czynności wskazuje, kto ponosi ryzyko prowadzonej działalności, a tym samym wskazuje na wyłączenie ze sfery samodzielności (i z grona podatników podatku od towarów i usług) tego podmiotu, który nie odpowiada za efekt wykonywanej pracy wobec osób trzecich.
O wyłączeniu z opodatkowania podatkiem od towarów i usług można zatem mówić w przypadku, gdy zleceniobiorcę będą łączyć ze zleceniodawcą więzi analogiczne jak w przypadku stosunku pracy, jako że nie będzie on ponosił ryzyka ekonomicznego w związku z wykonywaniem czynności, będących przedmiotem wskazanych umów, a odpowiedzialność za te czynności w stosunku do osób trzecich będzie bezwzględnie ponosił zlecający. Oznacza to, że z treści zawartych umów wynikać powinno zobowiązanie, które w swej istocie kładzie na zlecającego odpowiedzialność, zamiast na zleceniobiorcę, podobnie jak ma to miejsce w przypadku stosunku pracy.
Powyższe oznacza, że jeżeli analiza umowy cywilnoprawnej (stosunku prawnego) pomiędzy zleceniobiorcą - Panem a zleceniodawcą - organizacjami pozarządowymi i organami jednostek samorządu terytorialnego wykaże, że spełnione są wszystkie trzy warunki, to nie można uznać Pana za podatnika VAT. Jednocześnie brak spełnienia któregokolwiek warunku oznacza, że zleceniobiorca występuje w charakterze podatnika VAT.
Warunek pierwszy - warunki wykonywania czynności: należy uznać, że co do zasady w istotę typowej umowy zlecenia, której przedmiotem jest nieodpłatna pomoc prawna i nieodpłatne poradnictwo obywatelskie świadczone przez osobę fizyczną, wpisane jest wykorzystywanie infrastruktury i organizacji wewnętrznej zlecającego - w niniejszej sprawie organizacji pozarządowych i organów jednostek samorządu terytorialnego.
W tym kontekście należy zauważyć, że wykorzystywanie infrastruktury i organizacji wewnętrznej zlecającego powoduje, że zleceniobiorca nie ponosi również w tym zakresie ryzyka ekonomicznego (co ma ścisły związek z tym jak kształtuje się wynagrodzenie - warunek drugi).
Warunek drugi - wynagrodzenie: zakładając, że umowa przewiduje, że zleceniobiorca korzysta z infrastruktury i organizacji wewnętrznej zlecającego (spełniony warunek pierwszy), ustalenie, że warunek drugi jest spełniony w praktyce sprowadza się do weryfikacji czy umowa przewiduje stałe wynagrodzenie. Jeżeli umowa przewiduje stałe wynagrodzenie, to nie można mówić o ponoszeniu ryzyka ekonomicznego przez zleceniobiorcę.
Warunek trzeci - odpowiedzialność zlecającego wobec osób trzecich: warunek będzie spełniony jeżeli zgodnie z umową odpowiedzialność jest po stronie zlecającego, a nie po stronie faktycznego wykonawcy - zleceniobiorcy, co wyklucza samodzielny charakter jego działalności. Warunek będzie także spełniony, gdy dana umowa nie przewiduje (nie wprowadza) takiej odpowiedzialności.
Z opisu sprawy wynika, że planuje Pan wznowić prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie świadczenia usług radcy prawnego na rzecz osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej, jak i przedsiębiorców, w tym osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą oraz jednostek organizacyjnych, w tym osób prawnych. Jako czynny podatnik VAT, zamierza Pan świadczyć także nieodpłatną pomoc prawną oraz udzielać nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego, na warunkach określonych w ustawie z dnia 5 sierpnia 2015 r. o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej. Nieodpłatna pomoc prawna oraz poradnictwo obywatelskie będą realizowane za pośrednictwem organizacji pozarządowych lub organów samorządu terytorialnego, zgodnie z przepisami powyższej ustawy. Świadczone przez Pana usługi realizowane będą w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, przy zachowaniu obowiązujących ustawowych regulacji dotyczących zawodu radcy prawnego. Zamierza Pan zawierać umowy na świadczenie usług nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego z organizacjami pozarządowymi, o których mowa w ustawie z dnia 5 sierpnia 2015 r. o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej, z organami jednostek samorządu terytorialnego, w szczególności z powiatami, realizującymi zadania w zakresie nieodpłatnej pomocy prawnej i nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego. Umowy będą zawierane w ramach prowadzonej przez Pana działalności gospodarczej. Wynagrodzenie otrzymywane przez Pana za wykonywanie usług nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego nie będzie stanowiło przychodów, o których mowa w art. 12 ust. 1-6 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych. Nie będzie ono wypłacane w ramach stosunku pracy ani stosunku pokrewnego do stosunku pracy. Wynagrodzenie otrzymywane przez Pana nie będzie stanowiło przychodów, o których mowa w art. 13 pkt 2-9 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ponieważ umowy będą zawierane w ramach prowadzonej przez Pana pozarolniczej działalności gospodarczej. Będzie Pan miał wpływ na wysokość przyznanego wynagrodzenia, poprzez podjęcie decyzji o zawarciu albo nie zawarciu umowy, a także poprzez ustalenie w umowie liczby dni dyżurów oraz liczby punktów, w których będzie Pan świadczył nieodpłatną pomoc prawną oraz nieodpłatne poradnictwo obywatelskie. Umowy nie będą przewidywać stałego, miesięcznego wynagrodzenia w rozumieniu wynagrodzenia pracowniczego. Wynagrodzenie będzie miało charakter zmienny i będzie uzależnione w szczególności od liczby dni dyżurów, liczby punktów świadczenia usług oraz okresu obowiązywania umowy. Ryzyko gospodarcze i ekonomiczne związane z wykonywaniem czynności objętych umową będzie Pan ponosił, jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą. Obejmuje ono w szczególności ryzyko odpowiedzialności cywilnej, zawodowej i finansowej za nienależyte wykonanie usług. Umowy nie będą zawierały postanowień, zgodnie z którymi zlecający (organizacja pozarządowa lub jednostka samorządu terytorialnego) przejmowałby odpowiedzialność wobec osób trzecich za czynności wykonywane przez Pana. Brak będzie postanowień wyłączających lub ograniczających Pana odpowiedzialność. Odpowiedzialność wobec osób trzecich za czynności wykonywane w ramach zawartych umów będzie Pan ponosił jako profesjonalny pełnomocnik wykonujący zawód radcy prawnego. Odpowiedzialność ta ma charakter cywilny (odszkodowawczy) i zawodowy (dyscyplinarny). Zawierane umowy będą stanowiły umowy zlecenia. Będą to umowy cywilnoprawne zawierane w ramach działalności gospodarczej, dotyczące świadczenia usług prawniczych przez przedsiębiorcę wykonującego wolny zawód radcy prawnego. Będzie Pan ponosił koszty związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, w tym koszty dojazdów, składek członkowskich dla radców prawnych (w tym ubezpieczenia OC). Jednocześnie w zakresie organizacyjnym będzie korzystał Pan z infrastruktury udostępnionej przez zleceniodawcę. W ramach nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego będzie Pan wykonywał w szczególności: udzielanie porad i informacji prawnych, sporządzanie projektów pism, wyjaśnianie sytuacji prawnej osób uprawnionych, wskazywanie możliwych sposobów rozwiązania problemów prawnych i obywatelskich zgodnie z przepisami ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej, w szczególności z art. 3 i 3a ww. ustawy oraz ustawą z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych. Przy wykonywaniu wskazanych czynności radca prawny nie jest związany poleceniami co do treści opinii prawnej ani co do sposobu rozstrzygnięcia sprawy, wykonując czynności samodzielnie i z zachowaniem niezależności zawodowej.
Pana wątpliwości dotyczą ustalenia, czy udzielanie nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego należy uznać za świadczenie usług podlegających opodatkowaniu podatkiem VAT.
Analiza okoliczności sprawy i powołanych przepisów prowadzi do wniosku, że świadczenie przez Pana usług z zakresu nieodpłatnej pomocy prawnej i nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego na podstawie umów, które zamierza Pan zawrzeć z organizacjami pozarządowymi i organami jednostek samorządu terytorialnego, w szczególności z powiatami, mieszczą się w definicji działalności gospodarczej określonej w ustawie o podatku od towarów i usług, a tym samym jest Pan z tego tytułu podatnikiem zobowiązanym do rozliczania podatku od towarów i usług.
Jak wynika z okoliczności sprawy, wynagrodzenie otrzymywane przez Pana nie będzie stanowiło przychodów, o których mowa w art. 12 ust. 1-6 oraz art. 13 pkt 2-9 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ponieważ umowy będą zawierane w ramach prowadzonej przez Pana pozarolniczej działalności gospodarczej.
Zatem, udzielanie nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego w ramach umów, które zamierza Pan zawrzeć z organizacjami pozarządowymi i organami jednostek samorządu terytorialnego, w szczególności z powiatami nie będzie spełniało warunków, o których mowa w art. 15 ust. 3 ustawy o podatku od towarów i usług. Tym samym, świadczenie opisanych usług nie będzie się mieściło w dyspozycji ww. przepisu.
Zgodnie z treścią art. 8 ust. 1 ustawy, przez świadczenie usług, o którym mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1, rozumie się każde świadczenie na rzecz osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, które nie stanowi dostawy towarów w rozumieniu art. 7 ustawy. Tym samym, w analizowanym przypadku należy Pana uznać za podmiot świadczący usługę, a organizacje pozarządowe i organy jednostek samorządu terytorialnego za korzystających z takiej usługi.
W konsekwencji, udzielanie nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego w ramach umów, które zamierza Pan zawrzeć z organizacjami pozarządowymi i organami jednostek samorządu terytorialnego, w szczególności z powiatami, będzie podlegało opodatkowaniu podatkiem VAT w myśl art. 5 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 8 ust. 1 ustawy, a Pana z tego tytułu należy uznać za podatnika podatku VAT, o którym mowa w art. 15 ust. 1 ustawy prowadzącego działalność gospodarczą, o której mowa w art. 15 ust. 2 ustawy.
Tym samym, Pana stanowisko jest prawidłowe.
Dodatkowe informacje
Informacja o zakresie rozstrzygnięcia
Interpretacja dotyczy zdarzenia przyszłego, które Pan przedstawił i stanu prawnego, który obowiązuje w dniu wydania interpretacji.
Zgodnie z art. 14b § 3 Ordynacji podatkowej:
Składający wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej obowiązany jest do wyczerpującego przedstawienia zaistniałego stanu faktycznego albo zdarzenia przyszłego oraz do przedstawienia własnego stanowiska w sprawie oceny prawnej tego stanu faktycznego albo zdarzenia przyszłego.
Jestem ściśle związany przedstawionym we wniosku stanem faktycznym (opisem zdarzenia przyszłego). Ponosi Pani ryzyko związane z ewentualnym błędnym lub nieprecyzyjnym przedstawieniem we wniosku opisu stanu faktycznego (zdarzenia przyszłego). Interpretacja indywidualna wywołuje skutki prawnopodatkowe tylko wtedy, gdy rzeczywisty stan faktyczny sprawy będącej przedmiotem interpretacji pokrywał się będzie z opisem stanu faktycznego (zdarzenia przyszłego) podanym przez Panią w złożonym wniosku.
Zatem, wydając przedmiotową interpretację oparłem się na wynikającym z treści wniosku opisie stanu faktycznego/zdarzenia przyszłego. W przypadku, gdy w toku postępowania podatkowego, kontroli podatkowej, bądź celno-skarbowej zostanie określony odmienny stan sprawy, interpretacja nie wywoła w tym zakresie skutków prawnych. Ponadto, w sytuacji zmiany któregokolwiek elementu przedstawionego w opisie sprawy, udzielona odpowiedź traci swoją aktualność.
Pouczenie o funkcji ochronnej interpretacji
Przepisów art. 14k-14n Ordynacji podatkowej nie stosuje się, jeśli stan faktyczny lub zdarzenie przyszłe będące przedmiotem interpretacji indywidualnej jest elementem czynności, które są przedmiotem decyzji wydanej:
1) z zastosowaniem art. 119a;
2) w związku z wystąpieniem nadużycia prawa, o którym mowa w art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług;
3) z zastosowaniem środków ograniczających umowne korzyści.
Przepisów art. 14k-14n nie stosuje się, jeżeli korzyść podatkowa, stwierdzona w decyzjach wymienionych w § 1, jest skutkiem zastosowania się do utrwalonej praktyki interpretacyjnej, interpretacji ogólnej lub objaśnień podatkowych.
Pouczenie o prawie do wniesienia skargi na interpretację
Ma Pan prawo do zaskarżenia tej interpretacji indywidualnej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w (…). Zasady zaskarżania interpretacji indywidualnych reguluje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej jako „PPSA”).
Skargę do Sądu wnosi się za pośrednictwem Dyrektora KIS (art. 54 § 1 PPSA). Skargę należy wnieść w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia interpretacji indywidualnej (art. 53 § 1 PPSA):
Skarga na interpretację indywidualną może opierać się wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 57a PPSA).
Podstawa prawna dla wydania interpretacji
Podstawą prawną dla wydania tej interpretacji jest art. 13 § 2a oraz art. 14b § 1 Ordynacji podatkowej.
QuickMap AI przeszukuje 2,87 mln dokumentów podatkowych i zwraca dopasowane orzeczenia z analizą linii orzeczniczej.
Wypróbuj za darmo