Brak opodatkowania podatkiem od towarów i usług świadczonych usług nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego i nieodpłatnej mediacji. Dokumentowanie świadczeń w zakresie nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego i nieodpłatnej mediacji oraz korekta podatku VAT.
Podatnik jest radcą prawnym prowadzącym działalność gospodarczą, zarejestrowaną w 2015 roku, będącym czynnym podatnikiem VAT. Świadczy on usługi prawnicze odpłatnie, a także, na podstawie umów zawartych z powiatem i organizacją pozarządową (stowarzyszeniem), świadczy nieodpłatną pomoc prawną, nieodpłatne poradnictwo obywatelskie oraz nieodpłatną mediację na zasadach określonych w ustawie o nieodpłatnej pomocy prawnej. Umowy te obowiązywały w latach 2020, 2021 i są zawierane na kolejne okresy (np. 2025-2027). Podatnik świadczy usługi osobiscie, w określonych miejscach i godzinach, korzystając z infrastruktury…
Interpretacja indywidualna - stanowisko w części prawidłowe i w części nieprawidłowe
Szanowna Pani,
stwierdzam, że Pani stanowisko w sprawie oceny skutków podatkowych opisanego stanu faktycznego i zdarzenia przyszłego w podatku od towarów i usług w części dotyczącej:
Zakres wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej
17 grudnia 2025 r. wpłynął Pani wniosek z 13 grudnia 2025 r. o wydanie interpretacji indywidualnej, który dotyczy braku opodatkowania podatkiem VAT świadczonych usług nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego. Treść wniosku jest następująca:
Opis stanu faktycznego i zdarzenia przyszłego
Jest Pani radcą prawnym, wpisanym na listę radców prawnych prowadzoną przez Okręgową Izbę Radców Prawnych w (…) oraz prowadzi Pani Kancelarię Radcy Prawnego (…), w ramach której świadczy Pani usługi prawnicze na rzecz osób fizycznych, nieprowadzących działalności gospodarczej oraz przedsiębiorców. Działalność obejmuje udzielanie porad prawnych, sporządzanie opinii prawnych, opracowywanie projektów aktów prawnych oraz reprezentowanie Klientów przed sądami.
W roku 2015 zarejestrowała Pani działalność gospodarczą wpisaną do CEiDG jako działalność prawniczą. Jest Pani czynnym podatnikiem VAT, w konsekwencji usługi świadczone na rzecz klientów dokumentuje Pani, w zależności od ich statusu, poprzez wystawienie faktury albo paragonu.
W ramach praktyki prawniczej świadczy Pani także nieodpłatną pomoc prawną, udziela Pani nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego oraz nieodpłatnej mediacji na zasadach określonych w ustawie z 5 sierpnia 2015 r. o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej.
Zawarła Pani z powiatem umowę o świadczenie usług nieodpłatnej pomocy prawnej. Zawarła Pani również z organizacją pozarządową umowę o świadczenie usług nieodpłatnej pomocy prawnej, doradztwa obywatelskiego i mediacji. Zobowiązała się Pani do osobistego świadczenia za wynagrodzeniem należnym od powiatu nieodpłatnej pomocy prawnej osobom uprawnionym w Punkcie Nieodpłatnej Pomocy Prawnej prowadzonym przez powiat.
Nieodpłatne poradnictwo obywatelskie nie jest tożsame z działalnością prawniczą, a do jego świadczenia nie jest wymagane posiadanie tytułu adwokata albo radcy prawnego. Zasady świadczenia nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego są tożsame z zasadami udzielania nieodpłatnej pomocy prawnej, które określa ustawa o nieodpłatnej pomocy prawnej.
W 2020 r. zawarła Pani z powiatem (…) umowę o świadczenie usług nieodpłatnej pomocy prawnej w punkcie Nieodpłatnej Pomocy Prawnej w (…). Umowa została zawarta na okres od 1 stycznia 2020 r. do 31 grudnia 2020 r.
W 2025 r. zawarła Pani z powiatem (…) umowę o świadczenie usług nieodpłatnej pomocy prawnej w punkcie Nieodpłatnej Pomocy Prawnej w (…). Umowa została zawarta na okres od 1 stycznia 2025 r. do 31 grudnia 2025 r.
W 2020 r. i 2021 r. (jak i latach poprzednich) taką umowę zawarła Pani również z organizacją pozarządową (…) na świadczenie nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnego doradztwa obywatelskiego i mediacji w (…), w (…), (…), (…). Umowa została zawarta też na czas określony na lata 2025-2027.
Zgodnie z Umową o nieodpłatną pomoc prawną zawartą z Powiatem, zobowiązała się Pani do osobistego świadczenia za wynagrodzeniem należnym od Powiatu nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnej mediacji osobom uprawnionym w Punkcie Nieodpłatnej Pomocy Prawnej prowadzonym przez Powiat.
Dodatkowo, w Umowie zostały określone miejsce i czas udzielania nieodpłatnej pomocy prawnej, miesięczne wynagrodzenie za udzielanie nieodpłatnej pomocy prawnej, a także zasady wyznaczania zastępstwa w odniesieniu do dyżurów wyznaczonych przez Powiaty.
Podobną umowę na świadczenie nieodpłatnej pomocy prawnej zawarła Pani z A. (dalej: Stowarzyszenie).
Nie jest wykluczone, że w przyszłości umowa na tych samych zasadach będzie kontynuowana albo zawrze Pani umowę z inną organizacją pozarządową, której Powiat zleci prowadzenie punktu nieodpłatnej pomocy prawnej.
W trakcie dyżurów w Punkcie Nieodpłatnej Pomocy Prawnej udziela Pani porad prawnych osobom fizycznym (w tym osobom fizycznym prowadzącym jednoosobową działalność gospodarczą niezatrudniającym innych osób w ciągu ostatniego roku), które wykazały, że spełniają warunki do uzyskania nieodpłatnej pomocy prawnej oraz dokonały zgłoszenia w sposób określony przez Powiat, według kolejności zgłoszeń.
Wynagrodzenie określone w Umowie o nieodpłatną pomoc prawną jest ustalone przez Powiat i Stowarzyszenie, na podstawie przepisów ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej oraz stosownego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości.
Nie ma Pani wpływu na wysokość wynagrodzenia należnego od Powiatu ani jego negocjacji, w szczególności wynagrodzenie nie jest zależne od ilości porad udzielonych w trakcie dyżurów, które odbyła Pani w tracie miesiąca.
Powiat może powierzyć prowadzenie punktu nieodpłatnej pomocy prawnej i poradnictwa obywatelskiego organizacji pozarządowej prowadzącej działalność pożytku publicznego.
Obecnie udziela Pani nieodpłatnych porad prawnych i nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego na podstawie Umowy zawartej ze Stowarzyszeniem.
Zgodnie z art. 11 ust. 3a ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej: „Nieodpłatne poradnictwo obywatelskie może świadczyć osoba, która:
1) posiada wykształcenie wyższe,
2) ukończyła z oceną pozytywną szkolenie z zakresu świadczenia poradnictwa obywatelskiego, zwane dalej „szkoleniem”, albo posiada doświadczenie w świadczeniu poradnictwa obywatelskiego i uzyskała zaświadczenie potwierdzające posiadanie wiedzy i umiejętności w tym zakresie wydane przez podmiot uprawniony do prowadzenia szkolenia oraz kursu doszkalającego, o którym mowa w art. 11a ust. 2,
3) spełnia wymogi, o których mowa w ust. 3 pkt 2 lit. c i d , zwana dalej „doradcą”.
Zasady świadczenia nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego są tożsame z zasadami udzielania nieodpłatnej pomocy prawnej, które określa ustawa o nieodpłatnej pomocy prawnej. Wynagrodzenie za udzielanie nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego należne Zleceniobiorcy (doradcy obywatelskiemu) jest określone w Umowie o świadczenie nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego jako ryczałtowe miesięczne wynagrodzenie. Jego wysokość wynika z zasad określonych w ustawie o nieodpłatnej pomocy prawnej i jest uzależnione od ilości dni przepracowanych przez Zleceniobiorcę (doradcę obywatelskiego) w danym miesiącu, a nie od ilości porad albo innych zadań należących do zakresu nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego w danym miesiącu.
Podobnie jak w przypadku nieodpłatnej pomocy prawnej, doradca obywatelski udziela nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego osobiście, osobom uprawnionym, które dokonały odpowiedniego zgłoszenia, w miejscu i czasie określonym w Umowie o nieodpłatne poradnictwo obywatelskie oraz za wynagrodzeniem ustalonym na zasadach określonych w ustawie o nieodpłatnej pomocy prawnej. Osoba świadcząca takie usługi nie ma tym samym dowolności sposobu wykonania zlecenia, czasu i miejsca oraz możliwości wyboru osób, którym udziela nieodpłatne poradnictwo obywatelskie.
Wynagrodzenie za udzielanie nieodpłatnej pomocy prawnej i nieodpłatną mediację należne Pani jako radcy prawnemu od organizacji pozarządowej jest określone w „Umowie o wykonywanie świadczeń” jako miesięczne wynagrodzenie uzależnione od przepracowanych godzin.
W latach poprzednich, tj. od 2017 r. do 2024 r. dokumentuje Pani ww. świadczenie nieodpłatnej pomocy prawnej i nieodpłatnej mediacji poprzez wystawienie faktury na rzecz Powiatu/organizacji pozarządowej.
W celu uszczegółowienia stanu faktycznego podaje Pani dodatkowe informacje mogące mieć znaczenie dla sprawy.
Wykonywanie umowy zawartej ze Stowarzyszeniem następuje poprzez osobiste świadczenie porad prawnych oraz poradnictwa obywatelskiego w trakcie dyżurów odbywających się w lokalizacjach wskazanych w zawartych Umowach. Nie wykonuje ich Pani z innymi osobami, w szczególności współpracownikami. Umowa z Powiatem zawiera zapis, że w przypadku, gdy Zleceniobiorca nie będzie mógł w danym dniu i godzinach świadczyć pomocy prawnej osobiście z powodu zaistnienia szczególnych okoliczności, obowiązany jest do wyznaczenia zastępcy. Zastępstwo może pełnić wyłącznie osoba zgłoszona do obsługi nieodpłatnej pomocy prawnej, z którą Zleceniodawca zawarł umowę analogiczną do niniejszej umowy.
Natomiast Umowa ze Stowarzyszeniem zawiera uregulowanie, że w razie niemożliwości osobistego świadczenia pomocy prawnej przez Zleceniobiorcę, Zleceniobiorca może polecić wykonanie przedmiotu niniejszej umowy innej osobie, która posiada uprawnienia do wykonywania zawodu radcy prawnego lub adwokata/doradcy obywatelskiego, zgodnie z wymogami art. 5 ustawy. Wynagrodzenie jest wypłacane Pani przez Powiat oraz Stowarzyszenie za osobiste świadczenie usług nieodpłatnych porad prawnych oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego.
Poniższe wyjaśnienia są wspólne dla zawartych przez Panią umów zlecenia.
Wynagrodzenie określone w przedmiotowych umowach jest ustalone przez Powiat i Stowarzyszenie na podstawie przepisów ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej (zwanej dalej „Ustawą”) oraz stosownego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości, które wskazuje stawkę bazową na dany rok kalendarzowy. Nie ma Pani wpływu na wysokość wynagrodzenia należnego od Powiatu/Stowarzyszenia ani jego negocjacji, w szczególności wynagrodzenie nie jest zależne od ilości porad udzielonych w trakcie dyżurów, które odbyła Pani w trakcie miesiąca. Łączne wynagrodzenie odpowiada rzeczywistej liczbie odbytych dyżurów nieodpłatnych porad prawnych lub nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego w danym miesiącu. Podstawą wypłaty wynagrodzenia jest każdy zrealizowany w danym miesiącu dyżur, przeprowadzony według harmonogramu punktu świadczenia nieodpłatnej pomocy prawnej i nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego zgodnie z przedstawioną, podpisaną ewidencją czasu pracy. W wykonaniu umowy, poza wynagrodzeniem, nie otrzymuje Pani dodatkowych świadczeń.
Wynagrodzenie za świadczenie usług nieodpłatnej pomocy prawnej na podstawie umowy zawartej z Powiatem nie stanowi kategorii przychodów, o których mowa w art. 12 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Wynagrodzenie za świadczenie usług nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego na podstawie umowy zawartej ze Stowarzyszeniem nie stanowi kategorii przychodów, o których mowa w art. 12 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Wynagrodzenie za świadczenie usług nieodpłatnej pomocy prawnej na podstawie umowy zawartej z Powiatem stanowi przychód, o którym mowa w art. 13 pkt 8 lit. a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Wynagrodzenie za świadczenie usług nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego na podstawie umowy zawartej ze Stowarzyszeniem stanowi przychód, o którym mowa w art. 13 pkt 8 lit. a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
W przedmiotowych umowach zobowiązuje się Pani do świadczenia usług w lokalach położonych na terenie obsługiwanych powiatów. Lokale te wyposażone są w: meble biurowe (biurko, krzesło), zamykaną na klucz szafę do przechowywania dokumentów, niezbędne urządzenia techniczne (urządzenie wielofunkcyjne - drukarka i skaner oraz komputer - stacjonarny albo laptop) oraz dostęp do sieci energetycznej, telefonicznej i teleinformatycznej, zapewniające dostęp do nieodpłatnej powszechnie dostępnej (niewymagającej logowania się) bazy aktów prawnych. Ponadto Zleceniodawca wyposaża lokale w podstawowe materiały biurowe oraz tusz (toner) do drukarki lub kserokopiarki.
Umowa zawarta ze Stowarzyszeniem nic nie mówi na temat korzystania z wyposażenia, ale de facto korzysta Pani na podstawie ww. umowy z infrastruktury stanowiącej własność danego Starostwa Powiatowego lub poszczególnych Gmin, w których zlokalizowane są punkty pomocy. Korzysta Pani jedynie wyjątkowo z własnego laptopa, jednak nie wynika to z konieczności zapewnienia tego sprzętu we własnym zakresie, ale wygody i własnych chęci.
Powyższe wyjaśnienia są wspólne dla zawartych umów zlecenia.
W związku z wykonywanymi umowami nie ponosi Pani gospodarczego, ekonomicznego ryzyka w związku z wykonywaniem czynności na podstawie umów zawartych zarówno z Powiatem, jak i ze Stowarzyszeniem.
Poniższe wyjaśnienia są wspólne dla zawartych przez Panią umów zlecenia.
Udzielając pomocy prawnej lub poradnictwa obywatelskiego nie ponosi Pani odpowiedzialności za świadczone usługi. Obsługując osoby zainteresowane pomocą prawną/doradztwem obywatelskim tworzy Pani dla nich m.in. projekty pism, których nie podpisuje Pani własnym imieniem i nazwiskiem.
Wypełniając kartę pomocy "A" w części obejmującej punkt i dyżur wyraźnie jest wskazane, iż punkt jest prowadzony przez Stowarzyszenie.
Do wykonywania czynności wynikających z umowy zlecenia wykorzystuje Pani lokal i infrastrukturę zapewnioną przez Powiat i organizację wewnętrzną Stowarzyszenia. Kwestię zapewnienia infrastruktury reguluje § 5 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego z dnia 21 grudnia 2018 r. Wykorzystywanie infrastruktury i organizacji wewnętrznej Zlecającego powoduje, że jako zleceniobiorca nie ponosi Pani również w tym zakresie ryzyka ekonomicznego.
Istotną okolicznością jest także fakt, że nie ma Pani wpływu na wysokość wynagrodzenia ani wysokość stawki za dyżur, która została narzucona przez Powiat/Stowarzyszenie. Umowy zlecenia przewidują bowiem stałe, zryczałtowane wynagrodzenie, niezależnie od liczby osób uprawnionych, które zgłoszą się na dyżur oraz efektu świadczonych usług. Od osób uprawnionych nie pobiera się żadnego wynagrodzenia za pomoc, której są beneficjentami. W świetle umowy zleceniobiorca nie może pobierać jakichkolwiek środków pieniężnych od osób obsługiwanych. W rezultacie, skoro umowa przewiduje stałe wynagrodzenie, nie można mówić o ponoszeniu przez Panią ryzyka ekonomicznego. Ponadto, nie wyraża Pani i nie będzie wyrażała oświadczeń woli w imieniu i na rzecz Powiatu oraz Stowarzyszenia.
Świadcząc usługi objęte przedmiotowymi umowami nie działa Pani jako pełnomocnik prowadzący swoją działalność gospodarczą, nie sporządza Pani, ani nie podpisuje pism. Nie używa Pani w punkcie swoich pieczątek, szyldu, nie reprezentuje Pani osób korzystających z darmowych porad prawnych przed sądem, nie ma Pani również żadnego wpływu na dobór klientów.
Powyższe wyjaśnienia są wspólne dla zawartych przez Panią umów zlecenia.
W umowach zawartych przez Panią nie zostały zawarte postanowienia odnośnie co do odpowiedzialności wobec osób trzecich. Ani umowa zawarta z Powiatem, ani umowa zawarta ze Stowarzyszeniem nie zobowiązuje Pani do zawarcia umowy ubezpieczenia od odpowiedzialności wobec osób trzecich. Jednak z racji wykonywanego zawodu, obowiązkowo podlega Pani takiemu ubezpieczeniu OC. W związku z powyższym odpowiedzialność wobec osób trzecich ponoszą podmioty, z którymi zawarła Pani umowy (odpowiednio Powiat lub Stowarzyszenie). Powyższe wyjaśnienia są wspólne dla zawartych umów zlecenia.
W myśl art. 3 ww. ustawy nieodpłatna pomoc prawna obejmuje:
W ramach umowy zarówno z Powiatem, jak i Stowarzyszeniem wykonuje Pani wszystkie powyższe świadczenia. Każdorazowo świadczenia dobrane są do szczególnej sytuacji osoby uprawnionej.
W ramach umowy zawartej ze Stowarzyszeniem zobowiązana jest Pani do osobistego świadczenia za wynagrodzeniem nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego, którego zakres świadczeń wynika z art. 3a ww. ustawy i obejmuje działania dostosowane do indywidualnej sytuacji osoby uprawnionej, zmierzające do podniesienia świadomości tej osoby o przysługujących jej uprawnieniach lub spoczywających na niej obowiązkach oraz wsparcia w samodzielnym rozwiązywaniu problemu, w tym, w razie potrzeby, sporządzenie wspólnie z osobą uprawnioną planu działania i pomoc w jego realizacji. Nieodpłatne poradnictwo obywatelskie obejmuje w szczególności porady dla osób zadłużonych i porady z zakresu spraw mieszkaniowych oraz zabezpieczenia społecznego.
Dodatkowo wskazuje Pani, że:
„Doradztwo obywatelskie” należy rozumieć jako „poradnictwo obywatelskie”.
Umowa zawarta przez Panią na rzecz Powiatu dotyczy świadczenia nieodpłatnej pomocy prawnej i nieodpłatnej mediacji. Umowa zawarta z Powiatem została zawarta w związku z ustawą z dnia 5 sierpnia 2015 r. o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej (Dz. U. Z 2024 r., poz. 1534).
Czynności na rzecz Powiatu realizowała Pani od 1 stycznia 2020 r. roku do 31 grudnia 2020 r. oraz od 1 stycznia 2025 r. do dnia dzisiejszego. Umowa obowiązuje do końca 2025 r.
Umowa zawarta przez Panią z Powiatem określa miejsce i czas realizacji czynności. Powiat zlecił Pani udzielanie nieodpłatnej pomocy prawnej i nieodpłatnej mediacji w punkcie mieszczącym się w siedzibie Starostwa Powiatowego w (…) w określone dni tygodnia w godzinach od 8:00 do godz. 12:00 z wyłączeniem dni wolnych od pracy.
Wynagrodzenie należne Pani od Powiatu jest stałe w formie ryczałtu określonego brutto. Nie miała Pani wpływu na wysokość wynagrodzenia należnego od Powiatu, jego wysokość nie podlegała negocjacji. Wysokość wynagrodzenia jest z góry narzucona w umowie i zależy od przyznanej dotacji. Pani wynagrodzenie nie jest zależne od ilości udzielonych świadczeń. Poza wynagrodzeniem nie otrzymuje Pani od Powiatu innych, dodatkowych świadczeń.
Podstawą do wypłaty wynagrodzenia jest dostarczenie rozliczenia wraz z dokumentacją każdego przypadku udzielenia nieodpłatnej pomocy prawnej przy pomocy Systemu NPP-NPO oraz terminowego przekazywania oświadczeń osób uprawnionych do Starosty wraz z pismem o ilości przekazywanych oświadczeń, informacji o występujących zastępstwach oraz podpisaną listą obecności za każdy miesiąc.
Pani wynagrodzenie otrzymywane od Powiatu za wykonywane czynności na podstawie będącej przedmiotem wniosku umów, nie stanowi przychodu, o którym mowa w przepisach art. 12 ust. 1‑6 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 163 ze zm.).
Pani wynagrodzenie otrzymywane od Powiatu za wykonywane czynności na podstawie zawartych umów, stanowi przychód, o którym mowa w przepisach art. 13 ust. 8 lit. a ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - przychody z tytułu wykonywania usług na podstawie umowy zlecenia uzyskiwane wyłącznie od osoby prawnej i jej jednostki organizacyjnej.
W umowie zawartej z Powiatem nie zawarto postanowień w ramach których ponosi Pani odpowiedzialność wobec osób trzecich za szkody wyrządzone w czasie wykonywania przedmiotu umowy.
W umowie zawartej z Powiatem nie zawarto postanowień w ramach których określono odpowiedzialność zleceniodawcy (Powiatu) wobec osób trzecich za szkody wyrządzone w czasie wykonywania przedmiotu umowy przez Panią.
Umowa zawarta z Powiatem stanowi umowę zlecenia.
Do wykonywania czynności na rzecz Powiatu na podstawie zawartych umów korzysta Pani z lokalu udostępnionego przez Powiat (lokalu, w którym znajduje się punkt pomocy).
Do wykonywania czynności na rzecz Powiatu na podstawie zawartych umów wykorzystuje Pani infrastrukturę i organizację wewnętrzną zapewnioną przez Powiat, tj. w szczególności meble, biurka, krzesła, laptopa, papier, sieć energetyczną, internet i inne.
Umowy zawarte przez Panią na rzecz Stowarzyszenia dotyczą świadczenia nieodpłatnej pomocy prawnej, poradnictwa obywatelskiego i nieodpłatnej mediacji.
Czynności na rzecz Stowarzyszenia w ramach umów realizowała Pani od 2016 r. do dnia dzisiejszego. Umowy obowiązują do końca 2025 r.
Umowy zawarte ze Stowarzyszeniem określają miejsce i czas realizacji czynności. Stowarzyszenie zleciło Pani udzielanie nieodpłatnej pomocy prawnej i nieodpłatnej mediacji zgodnie z harmonogramami świadczenia porad, tj. w Punktach mieszczących się w określonych w harmonogramach siedzibach gmin znajdujących się na terenie powiatów w określonym zakresie czasowym, z wyłączeniem dni wolnych od pracy.
Wynagrodzenie należne Pani od Stowarzyszenia jest ustalone za świadczenie nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego oraz nieodpłatnej mediacji w stałej kwocie za godzinę zegarową świadczonej pomocy (nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego i nieodpłatnej mediacji) za podstawowe 4 godziny dyżuru.
Nie ma Pani wpływu na wysokość przyznanego Pani wynagrodzenia wynikającego z zawartej ze Stowarzyszeniem umowy. Wynagrodzenie jest określone w stałej kwocie za jeden dyżur, niezmiennej przez cały rok trwania umowy. Jego ostateczna wartość waha się jedynie w poszczególnych miesiącach w zależności od tego ile dni w miesiącu pełni Pani dyżury. Wynagrodzenie nie jest zależne od ilości udzielonych świadczeń. Poza wynagrodzeniem nie otrzymuje Pani od Stowarzyszenia innych, dodatkowych świadczeń.
Podstawą wypłaty wynagrodzenia jest każda zegarowa godzina dyżuru według przedstawionej listy obecności, dostarczanej Stowarzyszeniu po zakończeniu miesiąca. Ponadto zgodnie z umową ze Stowarzyszeniem podstawę do regulowania należności przez Stowarzyszenie stanowi prawidłowo wystawiona przez Panią nota, wystawiana po zakończeniu każdego miesiąca świadczenia usług. Pani wynagrodzenie otrzymywane od Stowarzyszenia za wykonywane czynności na podstawie będących przedmiotem wniosku umów, nie stanowi przychodu, o którym mowa w przepisach art. 12 ust. 1-6 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 163 ze zm.).
Pani wynagrodzenie otrzymywane od Stowarzyszenia za wykonywane czynności na podstawie zawartych umów, stanowi przychód, o którym mowa w przepisach art. 13 ust. 8 lit. a ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - przychody z tytułu wykonywania usług na podstawie umowy zlecenia uzyskiwane wyłącznie od osoby prawnej i jej jednostki organizacyjnej.
W umowie zawartej ze Stowarzyszeniem nie zawarto postanowień w ramach których ponosi Pani odpowiedzialność wobec osób trzecich za szkody wyrządzone w czasie wykonywania przedmiotu umowy. Nie ponosi Pani zatem odpowiedzialności wobec osób trzecich za świadczone usługi.
W umowie zawartej ze Stowarzyszeniem nie zawarto postanowień w ramach których określono odpowiedzialność zleceniodawcy (Stowarzyszenia) wobec osób trzecich za szkody wyrządzone w czasie wykonywania przedmiotu umowy przez Panią.
Umowa zawarta ze Stowarzyszeniem stanowi umowę zlecenia.
Na podstawie wykonywanej czynności na rzecz Stowarzyszenia na podstawie zawartej umowy korzysta Pani z lokali udostępnionych Pani przez Stowarzyszenie (lokali, w których znajdują się punkty pomocy).
Do wykonywania czynności na rzecz Stowarzyszenia na podstawie zawartych umów wykorzystuje Pani infrastrukturę i organizację wewnętrzną zapewnioną przez Stowarzyszenie, tj. w szczególności meble, biurko, krzesła, laptopa, papier, sieć energetyczną, internet i inne.
Umowy zawarte przez Panią na rzecz Stowarzyszenia/innej organizacji pozarządowej dotyczyłyby świadczenia nieodpłatnej pomocy prawnej, poradnictwa obywatelskiego i nieodpłatnej mediacji. Umowa zawarta ze stowarzyszeniem/inną organizacją pozarządową będzie określała miejsce i czas realizacji czynności. Stowarzyszenie/inna organizacja pozarządowa zleca udzielanie nieodpłatnej pomocy prawnej i nieodpłatnej mediacji zgodnie z ustalonymi harmonogramami świadczenia porad, tj. w Punktach i w ściśle określonym zakresie czasowym.
Wynagrodzenie należne Pani od Stowarzyszenia/innej organizacji pozarządowej będzie ustalone za świadczenie nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego oraz nieodpłatnej mediacji za podstawowe godziny dyżuru w stałej kwocie za godzinę zegarową świadczonej pomocy. Nie będzie Pani miała wpływu na wysokość przyznanego Pani wynagrodzenia wynikającego z zawartej ze Stowarzyszeniem umowy. Wynagrodzenie będzie określone w stałej kwocie za jeden dyżur (4 godziny zegarowe świadczonej pomocy), niezmiennej przez cały rok trwania umowy. Jego ostateczna wartość wahać się może jedynie w poszczególnych miesiącach w zależności od tego ile dni w miesiącu będzie pełnić dyżury. Wynagrodzenie nie będzie zależne od ilości udzielonych świadczeń.
Poza wynagrodzeniem nie będzie Pani otrzymywała od Stowarzyszenia innych, dodatkowych świadczeń. Podstawą wypłaty wynagrodzenia będzie każda zegarowa godzina dyżuru według przedstawionej listy obecności, dostarczanej Stowarzyszeniu/innej organizacji pozarządowej po zakończeniu miesiąca. Podstawą do wypłaty wynagrodzenia będzie wystawiona nota lub inny dokument rozliczeniowy po zakończeniu każdego miesiąca świadczenia usług i dostarczenie jej Stowarzyszeniu/innej organizacji pozarządowej.
Pani wynagrodzenie otrzymywane od Stowarzyszenia/ innej organizacji pozarządowej za wykonywane czynności na podstawie będących przedmiotem wniosku umów, nie będzie stanowić przychodu, o którym mowa w przepisach art. 12 ust. 1-6 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 163 ze zm.).
Pani wynagrodzenie otrzymywane od Stowarzyszenia/innej organizacji pozarządowej za wykonywane czynności na podstawie zawartych umów, będzie stanowić przychód, o którym mowa w przepisach art. 13 ust. 8 lit. a ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - przychody z tytułu wykonywania usług na podstawie umowy zlecenia uzyskiwane wyłącznie od osoby prawnej i jej jednostki organizacyjnej.
W umowie zawartej ze Stowarzyszeniem/inną organizacją pozarządową nie będą zawarte postanowienia w ramach których będzie Pani ponosić odpowiedzialność wobec osób trzecich za szkody wyrządzone w czasie wykonywania przedmiotu umowy. Nie będzie Pani ponosić odpowiedzialności wobec osób trzecich za świadczone usługi.
W umowie zawartej ze Stowarzyszeniem/inną organizacją pozarządową nie będą zawarte postanowienia w ramach których określona będzie odpowiedzialność zleceniodawcy (Stowarzyszenia/innej organizacji pozarządowej) wobec osób trzecich za szkody wyrządzone w czasie wykonywania przedmiotu umowy przez Panią.
Umowa zawarta ze Stowarzyszeniem/inną organizacją pozarządową stanowić będzie umowę zlecenia.
Na podstawie wykonywanej czynności na rzecz Stowarzyszenia/innej organizacji pozarządowej na podstawie zawartej umowy będzie Pani korzystać z lokalu/lokali udostępnionego przez Stowarzyszenie/inną organizację pozarządową (lokalu/lokali, w których znajdują się punkty pomocy).
Do wykonywania czynności wynikających z umów będzie Pani wykorzystywała lokale i infrastrukturę zapewnioną przez Stowarzyszenie/inną organizację pozarządową, tj. w szczególności: meble, krzesła, papier, internet, laptopa i inne) w związku z wykonywanymi czynnościami.
Pytania
1) Czy udzielanie nieodpłatnej pomocy prawnej, doradztwa obywatelskiego i mediacji na zasadach przedstawionych we wniosku o interpretację indywidualną stanowi świadczenie usług w ramach prowadzonej przez Panią działalności gospodarczej, które podlega opodatkowaniu VAT?
2) Czy udzielanie przez Panią w przyszłości nieodpłatnej pomocy prawnej, doradztwa obywatelskiego i mediacji na zasadach przedstawionych we wniosku o interpretację indywidualną stanowi świadczenie usług w ramach prowadzonej przez Panią działalności gospodarczej, które podlega opodatkowaniu VAT?
3) Czy w odniesieniu do czynności niepodlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług powinna Pani wystawić faktury, rachunek czy notę księgową?
4) Czy w przypadku uznania, że usługa określona w pkt 1 jest zwolniona z opodatkowania VAT ma Pani prawo do korekty podatku VAT za rok 2020, 2021?
Pani stanowisko w sprawie
1. Świadczenie nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego i mediacji na zasadach przedstawionych we wniosku nie stanowi świadczenia usług w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, a tym samym nie podlega opodatkowaniu VAT. Nie ma Pani samodzielności w zakresie udzielania poradnictwa, udziela go Pani osobom uprawnionym w ramach punktu nieodpłatnej pomocy prawnej lub punktu poradnictwa obywatelskiego i mediacji, w czasie i miejscu określonym w umowie, nie wykorzystuje Pani do świadczenia nieodpłatnej pomocy prawnej, poradnictwa obywatelskiego własnych zasobów, ale zasoby należące do starostwa i organizacji pozarządowej, nie ponosi Pani odpowiedzialności ani ryzyka związanego z udzielanymi poradami, a Pani wynagrodzenie jest ustalone na zasadach określonych w ustawie o nieodpłatnej pomocy prawnej i niezależne od ilości porad udzielonych w miesiącu. W odniesieniu do świadczonych przez Panią usług z zakresu nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego, zaistnieją przesłanki z art. 15 ust. 3 pkt. 3 ustawy, co oznacza, że zostaną spełnione kryteria wyłączające świadczenie ww. usług, objętych zawartymi umowami współpracy z powiatem oraz stowarzyszeniem, z czynności podlegających ustawie. Zatem świadczenie przez Panią jako radcę prawnego opisanych usług bezpłatnej pomocy prawnej oraz bezpłatnego poradnictwa obywatelskiego, nie stanowi wykonywanej samodzielnie działalności gospodarczej, i w efekcie nie jest Pani z tego tytułu podatnikiem podatku od towarów i usług, a wykonywane czynności nie podlegają opodatkowaniu tym podatkiem.
2. To samo tyczy się świadczenia przez Panią w przyszłości nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego. W przyszłości świadczenie nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego i mediacji na zasadach przedstawionych we wniosku nie stanowi świadczenia usług w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, a tym samym nie podlega opodatkowaniu VAT.
3. W odniesieniu do czynności niepodlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług powinna Pani wystawić notę księgową.
4. W przypadku uznania, że usługa określona w pkt 1 jest zwolniona z opodatkowania VAT ma Pani prawo do korekty podatku VAT za lata 2021 i 2020.
Ocena stanowiska
Stanowisko, które przedstawiła Pani we wniosku w części dotyczącej:
Uzasadnienie interpretacji indywidualnej
Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t. j. Dz. U. z 2025 poz. 775 ze zm.), zwanej dalej „ustawą”:
opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, zwanym dalej „podatkiem”, podlegają odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju.
Na podstawie art. 7 ust. 1 ustawy:
przez dostawę towarów, o której mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1, rozumie się przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel (…).
W świetle art. 8 ust. 1 ustawy:
Przez świadczenie usług, o którym mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1, rozumie się każde świadczenie na rzecz osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, które nie stanowi dostawy towarów w rozumieniu art. 7, w tym również:
1) przeniesienie praw do wartości niematerialnych i prawnych, bez względu na formę, w jakiej dokonano czynności prawnej;
2) zobowiązanie do powstrzymania się od dokonania czynności lub do tolerowania czynności lub sytuacji;
3) świadczenie usług zgodnie z nakazem organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w jego imieniu lub nakazem wynikającym z mocy prawa.
Pojęcie świadczenia usług ma bardzo szeroki zakres. Przez świadczenie należy rozumieć każde zachowanie, na które składać się może zarówno działanie (uczynienie, wykonanie czegoś na rzecz innej osoby), jak i zaniechanie, powstrzymanie się od działania (nieczynienie bądź też tolerowanie). Przy ocenie charakteru świadczenia jako usługi należy mieć na względzie, że ustawa o podatku od towarów i usług zalicza do grona usług każde świadczenie, które nie jest dostawą w myśl art. 7 tej ustawy. Należy jednak zaznaczyć, że usługą będzie tylko takie świadczenie, w przypadku którego istnieje bezpośredni konsument, odbiorca świadczenia odnoszący korzyść o charakterze majątkowym.
W związku z powyższym czynność podlega opodatkowaniu jedynie wówczas, gdy wykonywana jest w ramach umowy zobowiązaniowej, a jedna ze stron transakcji może zostać uznana za bezpośredniego beneficjenta tej czynności, przy czym związek pomiędzy otrzymywaną płatnością a świadczeniem na rzecz dokonującego płatności musi mieć charakter bezpośredni i na tyle wyraźny, aby można powiedzieć, że płatność następuje w zamian za to świadczenie.
Należy przy tym podkreślić, że nie każda czynność stanowiąca świadczenie usług podlega opodatkowaniu. Aby dana czynność była opodatkowana tym podatkiem musi być wykonana przez podatnika. Warunkiem bowiem opodatkowania danej czynności podatkiem od towarów i usług jest łączne spełnienie dwóch przesłanek: po pierwsze czynność winna być ujęta w katalogu czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, po drugie musi ona być zrealizowana przez podmiot, który w związku z jej wykonaniem w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, będzie podatnikiem podatku od towarów i usług.
W myśl art. 15 ust. 1 ustawy:
podatnikami są osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne, wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą, o której mowa w ust. 2, bez względu na cel lub rezultat takiej działalności.
Na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy:
działalność gospodarcza obejmuje wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców, w tym podmiotów pozyskujących zasoby naturalne oraz rolników, a także działalność osób wykonujących wolne zawody. Działalność gospodarcza obejmuje w szczególności czynności polegające na wykorzystywaniu towarów lub wartości niematerialnych i prawnych w sposób ciągły dla celów zarobkowych.
Stosownie art. 15 ust. 3 ustawy:
za wykonywaną samodzielnie działalność gospodarczą, o której mowa w ust. 1, nie uznaje się czynności:
1) z tytułu których przychody zostały wymienione w art. 12 ust. 1-6 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych;
2) (uchylony);
3) z tytułu których przychody zostały wymienione w art. 13 pkt 2-9 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, jeżeli z tytułu wykonania tych czynności osoby te są związane ze zlecającym wykonanie tych czynności prawnymi więzami tworzącymi stosunek prawny pomiędzy zlecającym wykonanie czynności i wykonującym zlecane czynności co do warunków wykonywania tych czynności, wynagrodzenia i odpowiedzialności zlecającego wykonanie tych czynności wobec osób trzecich.
W myśl art. 13 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 163 ze zm.):
za przychody z działalności wykonywanej osobiście, o której mowa w art. 10 ust. 1 pkt 2, uważa się:
1) (uchylony)
2) przychody z osobiście wykonywanej działalności artystycznej, literackiej, naukowej, trenerskiej, oświatowej i publicystycznej, w tym z tytułu udziału w konkursach z dziedziny nauki, kultury i sztuki oraz dziennikarstwa, przychody z tytułu udziału w badaniach i eksperymentach prowadzonych przez podmioty tworzące system szkolnictwa wyższego i nauki, jak również przychody z uprawiania sportu, stypendia sportowe przyznawane na podstawie odrębnych przepisów oraz przychody sędziów z tytułu prowadzenia zawodów sportowych;
3) przychody z działalności duchownych, osiągane z innego tytułu niż umowa o pracę;
4) przychody z działalności polskich arbitrów uczestniczących w procesach arbitrażowych z partnerami zagranicznymi;
5) przychody otrzymywane przez osoby wykonujące czynności związane z pełnieniem obowiązków społecznych lub obywatelskich, bez względu na sposób powoływania tych osób, nie wyłączając odszkodowania za utracony zarobek, z wyjątkiem przychodów, o których mowa w pkt 7;
6) przychody osób, którym organ władzy lub administracji państwowej albo samorządowej, sąd lub prokurator, na podstawie właściwych przepisów, zlecił wykonanie określonych czynności, a zwłaszcza przychody biegłych w postępowaniu sądowym, dochodzeniowym i administracyjnym oraz płatników, z zastrzeżeniem art. 14 ust. 2 pkt 10, i inkasentów należności publicznoprawnych, a także przychody z tytułu udziału w komisjach powoływanych przez organy władzy lub administracji państwowej albo samorządowej, z wyjątkiem przychodów, o których mowa w pkt 9;
7) przychody otrzymywane przez osoby, niezależnie od sposobu ich powoływania, należące do składu zarządów, rad nadzorczych, komisji lub innych organów stanowiących osób prawnych;
7a) przychody otrzymywane przez członków Rady Mediów Narodowych;
8) przychody z tytułu wykonywania usług, na podstawie umowy zlecenia lub umowy o dzieło, uzyskiwane wyłącznie od:
a) osoby fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą, osoby prawnej i jej jednostki organizacyjnej oraz jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej,
b) właściciela (posiadacza) nieruchomości, w której lokale są wynajmowane, lub działającego w jego imieniu zarządcy albo administratora - jeżeli podatnik wykonuje te usługi wyłącznie dla potrzeb związanych z tą nieruchomością
c) przedsiębiorstwa w spadku
- z wyjątkiem przychodów uzyskanych na podstawie umów zawieranych w ramach prowadzonej przez podatnika pozarolniczej działalności gospodarczej oraz przychodów, o których mowa w pkt 9;
9) przychody uzyskane na podstawie umów o zarządzanie przedsiębiorstwem, kontraktów menedżerskich lub umów o podobnym charakterze, w tym przychody z tego rodzaju umów zawieranych w ramach prowadzonej przez podatnika pozarolniczej działalności gospodarczej - z wyjątkiem przychodów, o których mowa w pkt 7
Pojęcie działalności gospodarczej zdefiniowane zostało również w drugim akapicie art. 9 (1) Dyrektywy 2006/112/WE Rady z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz. Urz. UE L z 11 grudnia 2006 r., Nr 347, str. 1, ze zm.) zwanej dalej Dyrektywą 2006/112/WE:
„Działalność gospodarcza” obejmuje wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców, włącznie z górnictwem, działalnością rolniczą i wykonywaniem wolnych zawodów lub uznanych za takie. Za działalność gospodarczą uznaje się w szczególności wykorzystywanie, w sposób ciągły, majątku rzeczowego lub wartości niematerialnych w celu uzyskania z tego tytułu dochodu.
W akapicie pierwszym, artykuł 9 (1) Dyrektywy 2006/112/WE wskazano, że:
„Podatnikiem” jest każda osoba prowadząca samodzielnie w dowolnym miejscu jakąkolwiek działalność gospodarczą, bez względu na cel czy też rezultaty takiej działalności.
W myśl art. 10 Dyrektywy 2006/112/WE:
warunek, o którym mowa w art. 9 ust. 1, przewidujący, że działalność gospodarcza jest prowadzona samodzielnie wyklucza opodatkowanie VAT pracowników i innych osób, o ile są one związane z pracodawcą umową o pracę lub jakimikolwiek innymi więzami prawnymi tworzącymi stosunek prawny między pracodawcą a pracownikiem w zakresie warunków pracy, wynagrodzenia i odpowiedzialności pracodawcy.
Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w orzeczeniach sprecyzował, że za samodzielną nie będzie mogła być uznana działalność gospodarcza, która wykonywana jest przy wykorzystaniu infrastruktury i organizacji wewnętrznej podmiotu, na rzecz którego jest prowadzona, nie powoduje żadnego ryzyka ekonomicznego po stronie usługodawcy a nadto nie powoduje odpowiedzialności usługodawcy wobec osób trzecich za szkody wyrządzone w związku z prowadzoną działalnością (orzeczenia w sprawie C-202/90 Ayuntamiento de Sevilla a Recandadores de Tributos de las Zonas primera y Segunda, C-235/85 pomiędzy Komisją Europejską a Królestwem Holandii).
Pani wątpliwości sprowadzają się między innymi do ustalenia, czy udzielanie nieodpłatnej pomocy prawnej, doradztwa obywatelskiego i mediacji na zasadach przedstawionych we wniosku o interpretację indywidualną stanowi świadczenie usług w ramach prowadzonej przez Panią działalności gospodarczej, które podlega/będzie podlegało opodatkowaniu VAT.
Z cytowanego przepisu art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy wynika, że dla uznania, że określone czynności wykonywane przez osobę fizyczną nie stanowią samodzielnie wykonywanej działalności gospodarczej i tym samym pozostają poza regulacjami ustawy o podatku od towarów i usług, istotne jest łączne spełnienie wszystkich elementów wymienionych w tym przepisie, tj. związanie zleceniobiorcy ze zlecającym wykonanie tych czynności prawnymi więzami tworzącymi stosunek prawny pomiędzy zlecającym a wykonującym zlecane czynności co do warunków:
Użycie słowa „samodzielnie” w kontekście art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy, wyklucza opodatkowanie pracowników i innych osób, o ile są one związane z pracodawcą przez umowę o pracę lub inny stosunek prawny tworzący więzi (stosunek podporządkowania) między pracodawcą a pracownikiem co do (w zakresie) warunków pracy, wynagrodzenia i odpowiedzialności pracodawcy.
Oznacza to, że przychody z tytułu wykonywanych czynności nie tylko powinny być wymienione w art. 13 pkt 2-9 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, lecz także spełnione muszą zostać pozostałe kryteria przedmiotowe określające m.in., czy działanie usługodawcy odbywa się na warunkach ryzyka gospodarczego, a tym samym kto ponosi odpowiedzialność za wykonane usługi. Nie stanowią bowiem samodzielnej działalności gospodarczej, w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o podatku od towarów i usług, tylko i wyłącznie te czynności, gdy pomiędzy zlecającym ich wykonanie i wykonującym zlecone czynności istnieją więzy tworzące stosunek prawny w zakresie warunków wykonywania tych czynności, wynagrodzenia i odpowiedzialności zlecającego wykonanie tych czynności wobec osób trzecich.
Odnośnie dwóch pierwszych warunków stwierdzić należy, że każdy w zasadzie stosunek prawny o charakterze odpłatnym istniejący pomiędzy podmiotem zlecającym wykonanie danej czynności a podmiotem, który daną czynność wykonuje, jest w jakimś sensie określony co do warunków wykonywania danych czynności oraz wynagrodzenia.
Nie będzie więc podatnikiem w rozumieniu ustawy o podatku od towarów i usług osoba, która w ramach podpisanej umowy, tworzyć będzie ze zlecającym więzi analogiczne ze stosunkiem pracy, nie ponosząc tym samym ryzyka ekonomicznego w związku z wykonywanymi czynnościami. Tylko spełnienie wymogów wyłączających samodzielność działania poprzez zawarcie więzi prawnej między zleceniodawcą a zleceniobiorcą co do warunków wykonywania zleconych czynności, wynagrodzenia i odpowiedzialności zlecającego wykonanie tych czynności wobec osób trzecich, pozwala jednocześnie wyłączyć wykonywane czynności z opodatkowania podatkiem od towarów i usług.
Mając na uwadze fakt, że w zasadzie każdy stosunek prawny o charakterze odpłatnym istniejący pomiędzy podmiotem zlecającym wykonanie danej czynności a podmiotem, który daną czynność wykonuje, określa wynagrodzenie oraz przynajmniej podstawowe warunki wykonywania czynności, należy uznać, że „odpowiedzialność zlecającego wobec osób trzecich” jest kryterium kluczowym dla oceny charakteru prawno-podatkowego danego podmiotu. Jest to czynnik odróżniający na gruncie ustawy VAT prowadzenie działalności gospodarczej (przesłanki warunkującej status podatnika podatku VAT) od innego rodzaju aktywności zawodowej nie powodującej powstania podmiotowości prawno-podatkowej na gruncie ww. ustawy.
W opisie sprawy wskazała Pani, że wynagrodzenie za świadczenie usług nieodpłatnej pomocy prawnej na podstawie umowy zawartej z Powiatem nie stanowi kategorii przychodów, o których mowa w art. 12 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Wynagrodzenie za świadczenie usług nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego na podstawie umowy zawartej ze Stowarzyszeniem nie stanowi kategorii przychodów, o których mowa w art. 12 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Wynagrodzenie za świadczenie usług nieodpłatnej pomocy prawnej na podstawie umowy zawartej z Powiatem stanowi przychód, o którym mowa w art. 13 pkt 8 lit. a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Wynagrodzenie za świadczenie usług nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego na podstawie umowy zawartej ze Stowarzyszeniem stanowi przychód, o którym mowa w art. 13 pkt 8 lit. a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Pani wynagrodzenie otrzymywane od Stowarzyszenia/innej organizacji pozarządowej za wykonywane czynności na podstawie będących przedmiotem wniosku umów, nie będzie stanowić przychodu, o którym mowa w przepisach art. 12 ust. 1-6 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Pani wynagrodzenie otrzymywane od Stowarzyszenia/innej organizacji pozarządowej za wykonywane czynności na podstawie zawartych umów, będzie stanowić przychód, o którym mowa w przepisach art. 13 ust. 8 lit. a ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - przychody z tytułu wykonywania usług na podstawie umowy zlecenia uzyskiwane wyłącznie od osoby prawnej i jej jednostki organizacyjnej.
Zatem należy przeanalizować, czy w rozpatrywanej sprawie zostały spełnione pozostałe warunki, o których mowa w art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy.
Zauważyć należy, że sformułowanie w powołanym art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy odnoszące się do odpowiedzialności, należy rozumieć jako odpowiedzialność zleceniodawcy, w stosunku do osób trzecich, za czynności realizowane przez zleceniobiorcę w ramach wykonywania zlecenia. Tylko w takim przypadku ryzyko wykonania czynności zleconych przechodzi z faktycznego wykonawcy na osobę zlecającą ich wykonanie, co wyklucza samodzielny charakter działalności zleceniobiorcy. Tak bowiem rozumiana odpowiedzialność za wykonanie czynności wskazuje, kto ponosi ryzyko prowadzonej działalności, a tym samym wskazuje na wyłączenie ze sfery samodzielności (i z grona podatników podatku od towarów i usług) tego podmiotu, który nie odpowiada za efekt wykonywanej pracy wobec osób trzecich.
O wyłączeniu z opodatkowania podatkiem od towarów i usług można zatem mówić w przypadku, gdy zleceniobiorcę będą łączyć ze zleceniodawcą więzi analogiczne jak w przypadku stosunku pracy, jako że nie będzie on ponosił ryzyka ekonomicznego w związku z wykonywaniem czynności, będących przedmiotem wskazanych umów, a odpowiedzialność za te czynności w stosunku do osób trzecich będzie bezwzględnie ponosił zlecający. Oznacza to, że z treści zawartych umów wynikać winno zobowiązanie, które w swej istocie kładzie na zlecającego odpowiedzialność, zamiast na zleceniobiorcę, podobnie jak ma to miejsce w przypadku stosunku pracy.
Powyższe oznacza, że jeżeli analiza umowy cywilnoprawnej (stosunku prawnego) pomiędzy zleceniobiorcą - Panią a zleceniodawcą - Powiatem/Stowarzyszeniem/inną organizacją pozarządową wykaże, że spełnione są wszystkie trzy warunki, o których mowa w art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy, to nie można uznać Pani za podatnika podatku od towarów i usług. Jednocześnie brak spełnienia któregokolwiek warunku oznacza, że występuje Pani w charakterze podatnika podatku od towarów i usług.
Warunek pierwszy - warunki wykonywania czynności. Należy uznać, że co do zasady w istotę typowej umowy zlecenia, której przedmiotem jest pomoc prawna - świadczona przez osobę fizyczną, wpisane jest wykorzystywanie infrastruktury i organizacji wewnętrznej zlecającego - w niniejszej sprawie Powiatu/Stowarzyszenia/innej organizacji pozarządowej.
W tym kontekście należy zauważyć, że wykorzystywanie infrastruktury i organizacji wewnętrznej zlecającego powoduje, że zleceniobiorca nie ponosi również w tym zakresie ryzyka ekonomicznego (co ma ścisły związek z tym jak kształtuje się wynagrodzenie - warunek drugi).
Warunek drugi - wynagrodzenie. Zakładając, że umowa przewiduje, że zleceniobiorca korzysta z infrastruktury i organizacji wewnętrznej zlecającego (spełniony warunek pierwszy), ustalenie, że warunek drugi jest spełniony, w praktyce sprowadza się do weryfikacji czy umowa przewiduje stałe wynagrodzenie. Jeżeli umowa przewiduje stałe wynagrodzenie nie można mówić o ponoszeniu ryzyka ekonomicznego przez zleceniobiorcę.
Warunek trzeci - odpowiedzialność zlecającego wobec osób trzecich. Warunek będzie spełniony jeżeli zgodnie z umową odpowiedzialność jest po stronie zlecającego, a nie po stronie faktycznego wykonawcy - zleceniobiorcy, co wyklucza samodzielny charakter jego działalności. Warunek będzie także spełniony gdy dana umowa nie przewiduje (nie wprowadza) takiej odpowiedzialności.
Zatem mając na uwadze przedstawione we wniosku okoliczności sprawy oraz obowiązujące przepisy prawa podatkowego należy stwierdzić, że w analizowanym przypadku, świadczenie przez Panią usługi nieodpłatnej pomocy prawnej, doradztwa obywatelskiego i mediacji na podstawie umów zawartych z Powiatem, Stowarzyszeniem oraz inną organizacją pozarządową, nie mieści się/nie będzie się mieścić w definicji działalności gospodarczej określonej w ustawie o podatku od towarów i usług, a tym samym nie jest/nie będzie Pani z tego tytułu podatnikiem zobowiązanym do rozliczania tego podatku.
W rozpatrywanej sprawie wskazała Pani, że Powiat zlecił Pani udzielanie nieodpłatnej pomocy prawnej i nieodpłatnej mediacji w punkcie mieszczącym się w siedzibie Starostwa Powiatowego w (…) w określone dni tygodnia. Wynagrodzenie należne Pani od Powiatu jest stałe w formie ryczałtu określonego brutto. Nie miała Pani wpływu na wysokość wynagrodzenia należnego od Powiatu, jego wysokość nie podlegała negocjacji. Wysokość wynagrodzenia jest z góry narzucona w umowie i zależy od przyznanej dotacji. Pani wynagrodzenie nie jest zależne od ilości udzielonych świadczeń. Poza wynagrodzeniem nie otrzymuje Pani od Powiatu innych, dodatkowych świadczeń. W umowie zawartej z Powiatem nie zawarto postanowień w ramach których ponosi Pani odpowiedzialność wobec osób trzecich za szkody wyrządzone w czasie wykonywania przedmiotu umowy. W umowie zawartej z Powiatem nie zawarto postanowień w ramach których określono odpowiedzialność zleceniodawcy (Powiatu) wobec osób trzecich za szkody wyrządzone w czasie wykonywania przedmiotu umowy przez Panią. Umowa zawarta z Powiatem stanowi umowę zlecenia. Do wykonywania czynności na rzecz Powiatu na podstawie zawartych umów korzysta Pani z lokalu udostępnionego przez Powiat (lokalu, w którym znajduje się punkt pomocy). Do wykonywania czynności na rzecz Powiatu na podstawie zawartych umów wykorzystuje Pani infrastrukturę i organizację wewnętrzną zapewnioną przez Powiat, tj. w szczególności meble, biurka, krzesła, laptopa, papier, sieć energetyczną, internet i inne.
Wskazała Pani również, że umowy zawarte przez Panią na rzecz Stowarzyszenia dotyczą świadczenia nieodpłatnej pomocy prawnej, poradnictwa obywatelskiego i nieodpłatnej mediacji. Czynności na rzecz Stowarzyszenia w ramach umów realizowała Pani od 2016 r. do dnia dzisiejszego. Umowy obowiązują do końca 2025 r. Umowy zawarte ze Stowarzyszeniem określają miejsce i czas realizacji czynności. Stowarzyszenie zleciło Pani udzielanie nieodpłatnej pomocy prawnej i nieodpłatnej mediacji zgodnie z harmonogramami świadczenia porad, tj. w Punktach mieszczących się w określonych w harmonogramach siedzibach gmin znajdujących się na terenie powiatów w określonym zakresie czasowym, z wyłączeniem dni wolnych od pracy. Wynagrodzenie należne Pani od Stowarzyszenia jest ustalone za świadczenie nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego oraz nieodpłatnej mediacji w stałej kwocie za godzinę zegarową świadczonej pomocy (nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego i nieodpłatnej mediacji) za podstawowe 4 godziny dyżuru. Nie ma Pani wpływu na wysokość przyznanego Pani wynagrodzenia wynikającego z zawartej ze Stowarzyszeniem umowy. Wynagrodzenie jest określone w stałej kwocie za jeden dyżur, niezmiennej przez cały rok trwania umowy. Jego ostateczna wartość waha się jedynie w poszczególnych miesiącach w zależności od tego ile dni w miesiącu pełni Pani dyżury. Wynagrodzenie nie jest zależne od ilości udzielonych świadczeń. Poza wynagrodzeniem nie otrzymuje Pani od Stowarzyszenia innych, dodatkowych świadczeń. W umowie zawartej ze Stowarzyszeniem nie zawarto postanowień w ramach których ponosi Pani odpowiedzialność wobec osób trzecich za szkody wyrządzone w czasie wykonywania przedmiotu umowy. Nie ponosi Pani zatem odpowiedzialności wobec osób trzecich za świadczone usługi. W umowie zawartej ze Stowarzyszeniem nie zawarto postanowień w ramach których określono odpowiedzialność zleceniodawcy (Stowarzyszenia) wobec osób trzecich za szkody wyrządzone w czasie wykonywania przedmiotu umowy przez Panią. Umowa zawarta ze Stowarzyszeniem stanowi umowę zlecenia. Na podstawie wykonywanej czynności na rzecz Stowarzyszenia na podstawie zawartej umowy korzysta Pani z lokali udostępnionych Pani przez Stowarzyszenie (lokali, w których znajdują się punkty pomocy). Do wykonywania czynności na rzecz Stowarzyszenia na podstawie zawartych umów wykorzystuje Pani infrastrukturę i organizację wewnętrzną zapewnioną przez Stowarzyszenie, tj. w szczególności meble, biurko, krzesła, laptopa, papier, sieć energetyczną, internet i inne.
Jednocześnie wskazała Pani, że umowy zawarte przez Panią na rzecz Stowarzyszenia/innej organizacji pozarządowej dotyczyłyby świadczenia nieodpłatnej pomocy prawnej, poradnictwa obywatelskiego i nieodpłatnej mediacji. Umowa zawarta ze stowarzyszeniem/inną organizacją pozarządową będzie określała miejsce i czas realizacji czynności. Stowarzyszenie/inna organizacja pozarządowa zleca udzielanie nieodpłatnej pomocy prawnej i nieodpłatnej mediacji zgodnie z ustalonymi harmonogramami świadczenia porad, tj. w Punktach i w ściśle określonym zakresie czasowym. Wynagrodzenie należne Pani od Stowarzyszenia/innej organizacji pozarządowej będzie ustalone za świadczenie nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego oraz nieodpłatnej mediacji za podstawowe godziny dyżuru w stałej kwocie za godzinę zegarową świadczonej pomocy. Nie będzie Pani miała wpływu na wysokość przyznanego Pani wynagrodzenia wynikającego z zawartej ze Stowarzyszeniem umowy. Wynagrodzenie będzie określone w stałej kwocie za jeden dyżur niezmiennej przez cały rok trwania umowy. Jego ostateczna wartość wahać się może jedynie w poszczególnych miesiącach w zależności od tego ile dni w miesiącu będzie pełnić dyżury. Wynagrodzenie nie będzie zależne od ilości udzielonych świadczeń. Poza wynagrodzeniem nie będzie Pani otrzymywała od Stowarzyszenia innych, dodatkowych świadczeń. W umowie zawartej ze Stowarzyszeniem/inną organizacją pozarządową nie będą zawarte postanowienia w ramach których będzie Pani ponosić odpowiedzialność wobec osób trzecich za szkody wyrządzone w czasie wykonywania przedmiotu umowy. Nie będzie Pani ponosić odpowiedzialności wobec osób trzecich za świadczone usługi. W umowie zawartej ze Stowarzyszeniem/inną organizacją pozarządową nie będą zawarte postanowienia w ramach których określona będzie odpowiedzialność zleceniodawcy (Stowarzyszenia/innej organizacji pozarządowej) wobec osób trzecich za szkody wyrządzone w czasie wykonywania przedmiotu umowy przez Panią. Umowa zawarta ze Stowarzyszeniem/inną organizacją pozarządową stanowić będzie umowę zlecenia. Na podstawie wykonywanej czynności na rzecz Stowarzyszenia/innej organizacji pozarządowej na podstawie zawartej umowy będzie Pani korzystać z lokalu/lokali udostępnionego przez Stowarzyszenie/inną organizację pozarządową (lokalu/lokali, w których znajdują się punkty pomocy). Do wykonywania czynności wynikających z umów będzie Pani wykorzystywała lokale i infrastrukturę zapewnioną przez Stowarzyszenie/inną organizację pozarządową, tj. w szczególności: meble, krzesła, papier, internet, laptopa i inne) w związku z wykonywanymi czynnościami.
Zatem w związku z realizacją świadczeń w zakresie nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego i nieodpłatnej mediacji na podstawie umów zawartych z Powiatem/Stowarzyszaniem/inną organizacją pozarządową wykorzystuje/będzie Pani wykorzystywać infrastrukturę i organizację wewnętrzną zlecającego co powoduje, że nie ponosi Pani/nie będzie Pani ponosić w tym zakresie ryzyka ekonomicznego. Ponadto, otrzymuje Pani/będzie Pani otrzymywać wynagrodzenie, które jest/będzie stałe. Jednocześnie, w umowach zawartych z Powiatem oraz Stowarzyszeniem nie zawarto postanowień, w ramach których ponosi Pani odpowiedzialność wobec osób trzecich za szkody wyrządzone w czasie wykonywania przedmiotu umowy. W umowie zawartej ze Stowarzyszeniem/inną organizacją pozarządową również nie będą zawarte postanowienia, w ramach których będzie Pani ponosić odpowiedzialność wobec osób trzecich za szkody wyrządzone w czasie wykonywania przedmiotu umowy.
W konsekwencji należy wskazać, że zawarcie opisanych we wniosku umów zlecenia powoduje powstanie stosunku prawnego posiadającego cechy zbliżone do stosunku pracy, w ramach którego jest Pani związana ze zleceniodawcą (Powiatem/Stowarzyszeniem/inną organizacją pozarządową) więzami prawnymi co do warunków wykonywania czynności, wynagrodzenia, a także odpowiedzialności zleceniodawcy wobec osób trzecich.
Wobec powyższego, przy spełnieniu wszystkich warunków określonych w art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy, wykonywane przez Panią czynności na rzecz Powiatu/Stowarzyszenia/innej organizacji pozarządowej, tj. nieodpłatna pomoc prawna, nieodpłatne poradnictwo obywatelskie i nieodpłatna mediacja, nie podlegały/nie podlegają/nie będą podlegały opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług. Tym samym, otrzymane z tego tytułu wynagrodzenie nie podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług. Zatem, w analizowanej sprawie nie powstaje obowiązek zapłaty podatku od towarów i usług od świadczonych na podstawie umów zlecenia usług nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego i nieodpłatnej mediacji.
Tym samym Pani stanowisko w zakresie, świadczenia nieodpłatnej pomocy prawnej, doradztwa obywatelskiego i mediacji na zasadach przedstawionych we wniosku o interpretację indywidualną nie stanowi świadczenia usług w ramach prowadzonej przez Panią działalności gospodarczej, które podlega/będzie podlegało opodatkowaniu VAT.
Pani wątpliwości dotyczą także ustalenia, czy w odniesieniu do czynności w zakresie nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego i nieodpłatnej mediacji, które to czynności nie podlegają opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług powinna Pani wystawić fakturę, rachunek czy notę księgową.
W odniesieniu do Pani wątpliwości należy wskazać, że zgodnie z art. 106b ust. 1 ustawy:
podatnik jest obowiązany wystawić fakturę dokumentującą:
1) sprzedaż, a także dostawę towarów i świadczenie usług, o których mowa w art. 106a pkt 2, dokonywane przez niego na rzecz innego podatnika podatku, podatku od wartości dodanej lub podatku o podobnym charakterze lub na rzecz osoby prawnej niebędącej podatnikiem;
2) wewnątrzwspólnotową sprzedaż towarów na odległość, chyba że podatnik korzysta z procedury szczególnej, o której mowa w dziale XII w rozdziale 6a;
3) wewnątrzwspólnotową dostawę towarów na rzecz podmiotu innego niż wskazany w pkt 1;
4) otrzymanie przez niego całości lub części zapłaty przed dokonaniem czynności, o których mowa w pkt 1 i 2, z wyjątkiem przypadku, gdy zapłata dotyczy:
a) wewnątrzwspólnotowej dostawy towarów,
b) czynności, dla których obowiązek podatkowy powstaje zgodnie z art. 19a ust. 5 pkt 4,
c) dostaw towarów, dla których obowiązek podatkowy powstaje zgodnie z art. 19a ust. 1b.
Przepis art. 106e ust. 1 ustawy zawiera katalog obligatoryjnych danych, które powinna zawierać faktura.
Stosownie do art. 106i ust. 1 ustawy:
fakturę wystawia się nie później niż 15. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym dokonano dostawy towaru lub wykonano usługę, z zastrzeżeniem ust. 2-9.
W świetle przepisów dotyczących podatku od towarów i usług, faktury są dokumentami potwierdzającymi rzeczywiste transakcje gospodarcze dokonywane przez podatnika. Faktura pełni szczególną rolę dowodową w prawidłowym wymiarze podatku VAT, dlatego też niezwykle istotne jest prawidłowe oznaczenie wszystkich elementów faktury.
Faktura jest dokumentem potwierdzającym zaistnienie zdarzenia gospodarczego (potwierdzeniem nabycia określonych towarów i usług lub też otrzymania zaliczki). Wystawienie faktury należy rozumieć jako sporządzenie ww. dokumentu oraz jego przekazanie innemu podmiotowi (nabywcy), a przez to wprowadzenie faktury do obrotu prawnego.
Faktura jest dokumentem sformalizowanym (potwierdzającym zaistnienie określonego zdarzenia gospodarczego), który powinien spełniać szereg wymogów przewidzianych przepisami prawa.
Ponadto wskazać należy, że z powyższych przepisów wynika, że faktura dokumentuje dokonanie sprzedaży, przez którą rozumie się odpłatne wydanie towaru lub odpłatne świadczenie usług, czyli czynność podlegającą opodatkowaniu podatkiem VAT.
Podatnik wykonujący czynności w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy, wystawia fakturę w przypadku sprzedaży towaru lub usługi.
Fakturę wystawia się tylko wtedy, gdy ustawa tak stanowi. Zatem podatnik nie może z tytułu wykonania czynności niepodlegającej opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług wystawić faktury.
Natomiast zgodnie z art. 87 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 111 ze zm.):
jeżeli z odrębnych przepisów nie wynika obowiązek wystawienia faktury, podatnicy prowadzący działalność gospodarczą są obowiązani, na żądanie kupującego lub usługobiorcy, wystawić rachunek potwierdzający dokonanie sprzedaży lub wykonanie usługi.
Rachunki mogą być wystawione:
Zatem obowiązek wystawienia rachunku ma zastosowanie w ograniczonym zakresie, tj. w przypadkach, gdy z ustawy nie wynika obowiązek wystawienia faktury.
Jak wskazano powyżej, wykonywane przez Panią czynności na rzecz Powiatu/Stowarzyszenia/innej organizacji pozarządowej, tj. usługi nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego i nieodpłatnej mediacji, nie podlegają/nie będą podlegały opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.
W konsekwencji brak jest podstaw do wystawienia faktur w celu udokumentowania ww. czynności, bowiem faktury są dowodem dokumentującym wykonanie czynności podlegającej opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.
Należy zatem stwierdzić, że dopuszczalne jest dokumentowanie takich transakcji dokumentem rozliczeniowym, np. notą księgową. Nota księgowa nie jest dokumentem przewidzianym przez przepisy o podatku VAT i jako taka nie jest objęta regulacją tych przepisów, brak jest jednakże przeciwwskazań na gruncie przepisów dotyczących podatku od towarów i usług, dla takiego sposobu dokumentowania.
Ustawa o podatku od towarów i usług oraz przepisy wykonawcze wydane na podstawie jej upoważnienia w żadnym zakresie nie regulują kwestii wystawiania not księgowych. Brak jest jednakże przeciwwskazań na gruncie ww. przepisów dla takiego sposobu udokumentowania.
Zatem wynagrodzenie z umów zlecenia zawartych z Powiatem/Stowarzyszeniem/inną organizacją pozarządową w przedmiocie realizacji świadczeń z zakresu nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego i nieodpłatnej mediacji, może być udokumentowane na podstawie innych dokumentów księgowych, w tym not księgowych.
Tym samym, Pani stanowisko w zakresie dokumentowania świadczeń w zakresie nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego i nieodpłatnej mediacji należało uznać za prawidłowe.
Ponadto Pani wątpliwości dotyczą ustalenia, czy w związku z realizacją nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego i nieodpłatnej mediacji ma Pani prawo do korekty podatku VAT za lata 2020, 2021.
Stosownie do art. 99 ust. 1 ustawy:
podatnicy, o których mowa w art. 15, są obowiązani składać w urzędzie skarbowym deklaracje podatkowe za okresy miesięczne w terminie do 25. dnia miesiąca następującego po każdym kolejnym miesiącu, z zastrzeżeniem ust. 2-10, art. 130c, art. 133 i art. 138g ust. 2.
W myśl art. 99 ust. 12 ustawy:
zobowiązanie podatkowe, kwotę zwrotu różnicy podatku, kwotę zwrotu podatku naliczonego lub różnicy podatku, o której mowa w art. 87 ust. 1, przyjmuje się w kwocie wynikającej z deklaracji podatkowej, chyba że organ podatkowy określi je w innej wysokości.
Zgodnie z art. 109 ust.1 ustawy:
podatnicy, u których sprzedaż jest zwolniona od podatku na podstawie art. 113 ust. 1 i 9 albo art. 113a ust. 1, są obowiązani prowadzić ewidencję sprzedaży za dany dzień, nie później jednak niż przed dokonaniem sprzedaży w dniu następnym.
Według art. 109 ust. 3 ustawy:
podatnicy, z wyjątkiem podatników wykonujących wyłącznie czynności zwolnione od podatku na podstawie art. 43 ust. 1 lub przepisów wydanych na podstawie art. 82 ust. 3 oraz podatników, u których sprzedaż jest zwolniona od podatku na podstawie art. 113 ust. 1 i 9 albo art. 113a ust. 1, są obowiązani prowadzić ewidencję zawierającą dane pozwalające na prawidłowe rozliczenie podatku i sporządzenie informacji podsumowującej, w szczególności dane dotyczące:
1) rodzaju sprzedaży i podstawy opodatkowania, wysokości kwoty podatku należnego, w tym korekty podatku należnego, z podziałem na stawki podatku;
2) kwoty podatku naliczonego obniżającego kwotę podatku należnego, w tym korekty podatku naliczonego;
3) kontrahentów;
4) dowodów sprzedaży i zakupów.
Podatek od towarów i usług należy do grupy podatków powstających z mocy prawa, który pobierany jest w trybie tzw. samoobliczenia. Dlatego też szczególnie istotną rolę w tym podatku odgrywają deklaracje podatkowe. Przy ich pomocy podatnik określa i zgłasza organowi podatkowemu (deklaruje) wysokość zobowiązania podatkowego. Przepisy dotyczące deklaracji podatkowych mają zatem duże znaczenie w procesie poboru podatku.
Zgodnie z art. 81 § 1 Ordynacji podatkowej:
jeżeli odrębne przepisy nie stanowią inaczej, podatnicy, płatnicy i inkasenci mogą skorygować uprzednio złożoną deklarację
Na mocy art. 81 § 2 Ordynacji podatkowej:
skorygowanie deklaracji następuje przez złożenie korygującej deklaracji.
Ponadto, w myśl art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej:
zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku.
Korekta deklaracji ma na celu poprawienie błędu, który został popełniony przy jej sporządzeniu. Może on dotyczyć określenia wysokości zobowiązania podatkowego, wysokości nadpłaty lub zwrotu podatku oraz innych danych zawartych w treści deklaracji. Należy zauważyć, że skorygowanie deklaracji polega na ponownym, poprawnym już wypełnieniu deklaracji.
Wskazane wyżej przepisy statuują ogólną zasadę, prawo podatnika do korygowania uprzednio złożonych deklaracji. Korekta pliku JPK_VAT z deklaracją podatkową zastępuje poprzednio złożony plik JPK_VAT z deklaracją, czyli za prawidłowe uważane są te dane, które zostały wykazane w skorygowanym pliku JPK_VAT z deklaracją. Składając korektę pliku JPK_VAT z deklaracją podatkową podatnik oświadcza, że jego wiedza w zakresie skonkretyzowania zobowiązania podatkowego uległa zmianie, a także wyraża wolę nadania swojemu uprzedniemu oświadczeniu wiedzy w tym przedmiocie odmiennego brzmienia. Zatem skorzystanie przez podatnika z wprowadzonej przez ustawodawcę instytucji korekty pliku JPK_VAT z deklaracją powoduje, że złożony przez niego korygujący plik JPK_VAT z deklaracją zastępuje pierwotny (korygowany) plik JPK_VAT z deklaracją podatkową i pociąga za sobą skutki prawne, pozbawiając jednocześnie pierwotny pliku JPK_VAT z deklaracją mocy prawnej.
Z wniosku wynika, że w 2020 r. zawarła Pani z powiatem (…) umowę o świadczenie usług nieodpłatnej pomocy prawnej w punkcie Nieodpłatnej Pomocy Prawnej w (…). Umowa została zawarta na okres od 1 stycznia 2020 r. do 31 grudnia 2020 r. W 2020 r. i 2021 r. taką umowę zawarła Pani również z organizacją pozarządową (A.) na świadczenie nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnego doradztwa obywatelskiego i mediacji.
Jak ustalono powyżej, wykonane przez Panią czynności na rzecz Powiatu oraz organizacji pozarządowej - Stowarzyszenia, tj. usługi nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego i nieodpłatnej mediacji, nie podlegały opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.
W związku z powyższym skoro w okolicznościach niniejszej sprawy wykonywane przez Panią czynności na rzecz Powiatu oraz Stowarzyszenia nie podlegały opodatkowaniu podatkiem VAT, to stwierdzić należy, że z tego tytułu nie powstał obowiązek podatkowy.
W konsekwencji uznać należy, że nie była Pani zobowiązana z tytułu świadczenia usług nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego i nieodpłatnej mediacji do wykazania podstawy opodatkowania i kwoty podatku należnego w pliku JPK_VAT z deklaracją podatkową.
Mając zatem na uwadze powołane przepisy oraz okoliczności przedstawione we wniosku stwierdzić należy, że ma Pani prawo do dokonania korekty pliku JPK_VAT w związku z wpłacaniem w 2021 r. podatku VAT, gdyż nie miała Pani obowiązku rozpoznawania podatku VAT należnego z tytułu usług nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego i nieodpłatnej mediacji.
Jednakże zauważyć należy, że upływ określonego w art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego w podatku VAT wyklucza możliwość korekty podatku należnego.
Istotą przedawnienia jest to, że wskutek upływu określonego czasu zobowiązanie podatkowe wygasa z mocy prawa (przestaje istnieć stosunek zobowiązaniowy pomiędzy wierzycielem publicznoprawnym a podatnikiem). Tym samym podatnik po upływie terminu z art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej nie ma obowiązku i nie ma możliwości wykazania podatku należnego z tytułu wykonanych czynności (nie można wykazać podatku należnego z tytułu zdarzenia objętego zobowiązaniem podatkowym, które uległo już przedawnieniu). Prawa i obowiązki w zakresie rozliczenia podatku należnego (w tym poprzez korektę deklaracji podatkowej) istnieją dopóty, dopóki zobowiązanie podatkowe za dany okres rozliczeniowy nie ulegnie przedawnieniu. Jeżeli bowiem przedawnia się zobowiązanie podatkowe, to wraz z nim przedawnieniu ulegają także inne elementy danego stosunku prawno-podatkowego.
Zobowiązanie podatkowe kształtuje się za dany okres rozliczeniowy w następstwie zestawienia w ramach deklaracji kwot podatku należnego i podatku naliczonego. Instytucja przedawnienia ma to do siebie, że w odniesieniu do okresu, który uległ przedawnieniu, nie mogą być dokonywane żadne czynności, ani zwiększające zobowiązanie podatkowe, ani zmniejszające zobowiązanie podatkowe. Z chwilą upływu terminu przedawnienia nie jest możliwa modyfikacja już dokonanego rozliczenia podatkowego. Nie ma też możliwości złożenia korekty deklaracji za okresy, w stosunku do których w podatku VAT nastąpiło przedawnienie zobowiązania podatkowego.
Termin przedawnienia zobowiązania podatkowego zaczyna biec od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności, czyli z pierwszym dniem następnego roku, a kończy się z upływem 5 lat. Zatem, termin początkowy i końcowy przedawnienia podatkowego wyznacza termin płatności tegoż zobowiązania (z zastrzeżeniem instytucji zawieszenia i przerwania biegu przedawnienia, które wpływają na końcowy termin przedawnienia).
Przedawnienie oznacza, że po upływie określonego czasu od momentu powstania zobowiązania podatkowego zobowiązanie to wygasa.
Zatem, z uwagi na powyższe regulacje, korekta deklaracji VAT jest możliwa do czasu przedawnienia zobowiązania podatkowego, co następuje z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Po tym terminie prawo do zmiany rozliczenia wygasa, a korekta staje się bezskuteczna.
Tym samym, w sytuacji gdy zobowiązanie podatkowe uległo przedawnieniu, tj. upłynął 5-letni okres korekty deklaracji podatkowej, nie ma Pani możliwości korekty podatku należnego.
Zatem Pani stanowisko w tym zakresie należało uznać za nieprawidłowe.
Dodatkowe informacje
Informacja o zakresie rozstrzygnięcia
Interpretacja dotyczy zaistniałego stanu faktycznego, który Pani przedstawiła i stanu prawnego, który obowiązywał w dacie zaistnienia zdarzenia oraz zdarzenia przyszłego, które Pani przedstawiła i stanu prawnego, który obowiązuje w dniu wydania interpretacji.
Pouczenie o funkcji ochronnej interpretacji
Przepisów art. 14k-14n Ordynacji podatkowej nie stosuje się, jeśli stan faktyczny lub zdarzenie przyszłe będące przedmiotem interpretacji indywidualnej jest elementem czynności, które są przedmiotem decyzji wydanej:
1) z zastosowaniem art. 119a;
2) w związku z wystąpieniem nadużycia prawa, o którym mowa w art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług;
3) z zastosowaniem środków ograniczających umowne korzyści.
Przepisów art. 14k-14n nie stosuje się, jeżeli korzyść podatkowa, stwierdzona w decyzjach wymienionych w § 1, jest skutkiem zastosowania się do utrwalonej praktyki interpretacyjnej, interpretacji ogólnej lub objaśnień podatkowych.
Pouczenie o prawie do wniesienia skargi na interpretację
Ma Pani prawo do zaskarżenia tej interpretacji indywidualnej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w (…). Zasady zaskarżania interpretacji indywidualnych reguluje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143; dalej jako „PPSA”).
Skargę do Sądu wnosi się za pośrednictwem Dyrektora KIS (art. 54 § 1 PPSA). Skargę należy wnieść w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia interpretacji indywidualnej (art. 53 § 1 PPSA):
Skarga na interpretację indywidualną może opierać się wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 57a PPSA).
Podstawa prawna dla wydania interpretacji
Podstawą prawną dla wydania tej interpretacji jest art. 13 § 2a oraz art. 14b § 1 Ordynacji podatkowej.
QuickMap AI przeszukuje 2,87 mln dokumentów podatkowych i zwraca dopasowane orzeczenia z analizą linii orzeczniczej.
Wypróbuj za darmo