Skutki podatkowe przeniesienia własności działek w trybie wywłaszczenia.
Wnioskodawczyni (A.A.) prowadzi gospodarstwo rolne i jest czynnym podatnikiem VAT od 1 maja 2021 r. Wraz z mężem (B.B., nieprowadzącym działalności) była współwłaścicielem działek nr 1, 2 i 3, wydzielonych z działki nr 4, które były wykorzystywane rolniczo. Decyzją Wojewody z 30 kwietnia 2025 r. przyznano odszkodowanie za wywłaszczenie tych działek pod inwestycję drogową. Wnioskodawczyni…
Interpretacja indywidualna
– stanowisko nieprawidłowe
Szanowna Pani,
stwierdzam, że Pani stanowisko w sprawie oceny skutków podatkowych opisanego stanu faktycznego w podatku od towarów i usług jest nieprawidłowe.
Zakres wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej
24 marca 2026 r. wpłynął Pani wniosek z 24 marca 2026 r. o wydanie interpretacji indywidualnej, który dotyczy skutków podatkowych przeniesienia własności działek w trybie wywłaszczenia. Uzupełniła go Pani pismem z 22 maja 2026 r. (wpływ 22 maja 2026 r.) – w odpowiedzi na wezwanie. Treść wniosku jest następująca:
Opis stanu faktycznego
1. Decyzją z 30 kwietnia 2025 r. (…) Wojewody (...) przyznano odszkodowanie Państwu A. A. i B. B. za nieruchomość oznaczoną jako działki nr 1 o pow. 2,0641 ha i nr 2 o pow. 0,0654 ha i nr 3 o pow. 0,4131 ha, które powstały z podziału działki nr 4 położonej (…) objętą decyzją Wojewody (…) o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej pn. (…).
2. Wojewoda przyznał odszkodowanie pkt 2 lit. a wymienionej powyżej decyzji na rzecz współwłaścicieli nieruchomości w ramach wspólności majątkowej małżeńskiej na rzecz A. A. i B. B.
2. Pani A. A. prowadzi gospodarstwo rolne pod nazwą (…), jest podatnikiem podatku od towarów i usług.
3. Pan B.B. nie prowadzi działalności gospodarczej.
4. Pani A. A. 14 maja 2025 r. wystawiła na rzecz C. Fakturę, w której wykazała kwotę odszkodowania, opodatkowała je jako podlegające opodatkowaniu kwotą 23%.
5. A. A. jest rolnikiem, który w całym okresie posiadania aż do wydania decyzji o wywłaszczeniu wykorzystywał działki wyłącznie w sposób rolniczy w ramach prowadzonego gospodarstwa rolnego.
6. Przy nabyciu działek – darowizna - Państwo A. A. B. B. nie mieli prawa do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony.
7. Na skutek decyzji Wojewody własność części działek gruntowych, na których znajduje się gospodarstwo podatnika została przeniesiona na rzecz Skarbu Państwa w celu realizacji inwestycji drogowej.
8. W księdze wieczystej o numerze (…) prowadzonej przez (...) wydział ksiąg wieczystych Sądu Rejonowego w (…) znajdowały się następujące zapisy - Dział I obręb i miejscowość (...), działka nr 4 (z której wydzielono działki nr 1, 2 i 3, sposób korzystania: R grunty rolne) - Działki nr 1, 2 i 3 nie były objęte planem zagospodarowania przestrzennego.
9. Działki nr 1, 2 i 3 nie były objęte planem zagospodarowania przestrzennego.
10. Dla działki nr 4 (z której wydzielono działki 1, 2 i 3) została wydana decyzja ustalająca warunku zabudowy nr (…) dla inwestycji polegającej na budowie 15 budynków mieszkalnych jednorodzinnych wolnostojących oraz 15 szczelnych zbiorników na ścieki. Decyzja ta wygasła. Nie podjęto jakichkolwiek czynności w celu podziału działek ani inwestycji takich jak doprowadzenie prądu, ścieków, nie dokonano podziału geodezyjnego. Działki aż do wywłaszczenia widniały w ewidencji gruntów jako działki rolne i tak też były wykorzystywane.
11. W odniesieniu do działek nie zamieszczano żadnych ogłoszeń o sprzedaży w środkach masowego przekazu i nie planowano jej sprzedaży.
12. Działki są niezabudowane - nie ma na nich żadnych budynków ani budowli.
13. Działki aż do wywłaszczenia widniały w ewidencji gruntów jako działki rolne i tak też były wykorzystywane.
14. Nie podejmowano aktywnych działań w zakresie obrotu nieruchomościami.
16. Zmiany Studium uwarunkowania i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy (...) wprowadziły uchwałą Rady Miejskiej w (…) zapis, że działka 4 częściowo znajduje się na terenie przebiegu drogi ekspresowej. Co oznacza, iż nie można było dokonywać żadnych inwestycji związanych z budownictwem.
17. W momencie nabycia nieruchomości rolnej zarówno Pani A. A. jak i Panu B. B. nie przysługiwało prawo do odliczenia kwoty podatku VAT, z powodu, iż nieruchomość została otrzymana w formie darowizny.
18. W małżeństwie w całym okresie posiadania działek będących przedmiotem wywłaszczenia panował ustrój wspólności majątkowej małżeńskiej.
20. Działalność gospodarcza jest prowadzona tylko przez panią A. A. od ponad 20 lat. Jest podatnikiem podatku VAT. Rolnicza działalność gospodarcza jest prowadzona na gruntach będących majątkiem prywatnym i znajdującym się we współwłasności majątkowej. Grunty w całym okresie posiadania aż do wydania decyzji o wywłaszczeniu wykorzystywane były wyłącznie w sposób rolniczy w ramach prowadzonego gospodarstwa rolnego.
Uzupełnienie i doprecyzowanie opisu stanu faktycznego
Wnioskodawczyni była podatnikiem podatku VAT z tytułu działalności w zakresie hodowli tucznika. Została zarejestrowana jako podatnik podatku VAT 1 maja 2021 r.
Wnioskodawczyni była podatnikiem podatku ryczałtowego do 1 maja 2021 r.
Płody rolne z wywłaszczonych działek były wykorzystywane na własne potrzeby. Nie były wykorzystywane do prowadzonej działalności rolniczej.
Działki będące przedmiotem wywłaszczenia były w całym okresie posiadania wykorzystywane na potrzeby własne, niepodlegające opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.
Działki nr 1, 2, 3 nigdy nie były przedmiotem najmu, dzierżawy lub umów o podobnym charakterze.
Dla działki nr 4 (z której wydzielono działki 1, 2 i 3) została wydana decyzja ustalająca warunki zabudowy nr (…) dla inwestycji polegającej na budowie 15 budynków mieszkalnych jednorodzinnych wolnostojących oraz 15 szczelnych zbiorników na ścieki. Decyzja ta wygasła. Nie podjęto jakichkolwiek czynności w celu podziału działek ani inwestycji takich jak doprowadzenie prądu, ścieków, nie dokonano podziału geodezyjnego. Działki aż do wywłaszczenia widniały w ewidencji gruntów jako działki rolne i tak też były wykorzystywane.
Zmiany Studium uwarunkowania i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy (...) wprowadziły uchwałą Rady Miejskiej w (…) zapis, że działka 4 częściowo znajduje się na terenie przebiegu drogi ekspresowej. Co oznacza, iż nie można było dokonywać żadnych inwestycji związanych z budownictwem. Na wywłaszczonych działkach nie podjęto działań zmierzających do wyłączenia działek z produkcji rolnej. Nie wystąpiono w wnioskami o lokalizację sieci wodociągowej i energetycznej oraz o wydanie warunków technicznych przyłączenia do sieci wody i innych mediów. Nie wykazano też chęci wykonywania działań marketingowych w celu sprzedaży działek (np. wystawienie tablicy na działce, zamieszczanie ogłoszeń w intrenecie, reklama w innych środkach masowego komunikowania itp.).
Wnioskodawczyni jak i Pan B. B. nie dokonywali wcześniej przed wywłaszczeniem zbycia innych nieruchomości. Nie byli zatem z tego tytułu zobowiązani do zarejestrowania się jako podatnik podatku od towarów i usług.
Wnioskodawczyni nie posiada nieruchomości, które by zamierzała sprzedawać.
Pytania
1. Czy odszkodowanie za wywłaszczone grunty rolne podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług?
2. Czy nie powinno się wystawić faktury tylko na połowę kwoty z uwagi na fakt, iż B. B. nie prowadzi działalności gospodarczej?
3. Czy przeniesienie prawa własności działek gruntu na rzecz Skarbu Państwa w trybie wywłaszczenia w celu dokonania inwestycji drogowych należy uznać za odpłatną dostawę towarów dokonaną przez A. A. działającą jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o VAT, czyli w charakterze podatnika VAT?
Pani stanowisko w sprawie wynikające z wniosku i z jego uzupełnienia
Ad 1.
Strona stoi na stanowisku, iż w przedmiotowej sprawie, uznać należy, że dostawa działek w drodze wywłaszczenia nastąpiła w ramach zwykłego zarządu majątkiem prywatnym, która to czynność oznacza działanie w sferze prywatnej, do której unormowania ustawy o podatku od towarów i usług nie mają zastosowania. W tym przypadku podatnik nie powinien wystawiać faktury, a jeżeli już wystawił to powinien wykazać np. (nie podlega). Ponadto na fakturze powinna pojawić się jedynie połowa kwoty z uwagi na fakt, iż Pan B. B. nie prowadzi działalności gospodarczej a odszkodowanie przysługuje mu w połowie kwoty.
Z orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 15 września 2011 r. w sprawach połączonych Jarosław Słaby przeciwko Ministrowi Finansów (C-180/10) oraz Emilian Kuć i Halina Jeziorska-Kuć przeciwko Dyrektorowi Izby Skarbowej w Warszawie (C—181/10) wynika, że czynności związane ze zwykłym wykonywaniem prawa własności nie mogą same z siebie być uznawane za prowadzenie działalności gospodarczej. Sama liczba i zakres transakcji sprzedaży nie mogą stanowić kryterium rozróżnienia między czynnościami dokonywanymi prywatnie, które znajdują się poza zakresem zastosowania Dyrektywy, a czynnościami stanowiącymi działalność gospodarczą. Podobnie - zdaniem Trybunału - okoliczność, że przed sprzedażą zainteresowany dokonał podziału gruntu na działki w celu osiągnięcia wyższej ceny łącznej. Całość powyższych elementów może bowiem odnosić się do zarządzania majątkiem prywatnym zainteresowanego. W powyższym wyroku Trybunał stwierdził również, że osoby fizycznej, która prowadziła działalność rolniczą na gruncie nabytym ze zwolnieniem z podatku od wartości dodanej i przekształconym wskutek zmiany planu zagospodarowania przestrzennego niezależnej od woli tej osoby w grunt przeznaczony pod zabudowę, nie można uznać za podatnika podatku od wartości dodanej w rozumieniu art. 9 ust. 1 i art. 12 ust. 1 Dyrektywy 2006/112, zmienionej Dyrektywą 2006/138, kiedy dokonuje ona sprzedaży tego gruntu, jeżeli sprzedaż ta następuje w ramach zarządu majątkiem prywatnym tej osoby.
Podkreślić należy, iż kwestie dotyczące opodatkowania odszkodowań za wywłaszczone grunty rolne są skomplikowane i budzą wiele kontrowersji, a orzecznictwo w tej materii nie jest jednolite. Przykładowo w wyroku z 5 października 2018 r. sygn. akt: I FSK 1639/16 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał „Zwolnienie z obowiązku podatku VAT ma miejsce, ponieważ gospodarowanie ziemią nie było powiązane z prowadzoną działalnością przedsiębiorstwa, a rolnik zbył majątek osobisty”.
Z kolei w wyroku z 28 lutego 2022 r. sygn. akt I FSK 1339/18 Naczelny Sąd Administracyjny „W przypadku rolnika opodatkowanego na zasadach ogólnych dostawa nieruchomości stanowiącej część gospodarstwa rolnego jest kwalifikowana jako dostawa dokonywana przez podmiot prowadzący działalność gospodarczą”. Strona wskazuje , iż w związku z dokonywaną w drodze wywłaszczenia dostawą działek nie występowała w charakterze podatnika. W przedmiotowej sprawie, zdaniem strony uznać należy, że dostawa działek w drodze wywłaszczenia nastąpiła w ramach zwykłego zarządu majątkiem prywatnym, która to czynność oznacza działanie w sferze prywatnej, do której unormowania ustawy o podatku od towarów i usług nie mają zastosowania w rozumieniu art. 15 ust. 1 ustawy, prowadzącego działalność gospodarczą, w myśl art. 15 ust. 2 ustawy.
Ad 2.
Odszkodowanie otrzymane przez Pana B. B. nie podlega pod ustawę o podatku od towarów i usług. W przedmiotowej sprawie, zdaniem strony uznać należy, że dostawa działek w drodze wywłaszczenia nastąpiła w ramach zwykłego zarządu majątkiem prywatnym, która to czynność oznacza działanie w sferze prywatnej, do której unormowania ustawy o podatku od towarów i usług nie mają zastosowania w rozumieniu art. 15 ust. 1 ustawy, prowadzącego działalność gospodarczą, w myśl art. 15 ust. 2 ustawy.
Zdaniem Wnioskodawczyni, odszkodowanie przysługuje obydwu współwłaścicielom. B. B. nie jest podatnikiem podatku od towarów i usług.
Zatem w świetle ustawy o podatku od towarów i usług w przedmiotowej transakcji nie będzie występował jako podatnik w świetle art. 15 ust. 1 i 2 ustawy o podatku VAT, z uwagi na fakt, iż przedmiotowa transakcja nie będzie realizowana w ramach działalności gospodarczej, o której mowa w art. 15 ust. 2 ustawy o podatku VAT.
Przyjęcie, że dana osoba fizyczna zbywając nieruchomości działa w charakterze podatnika prowadzącego działalność gospodarczą, w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy, wymaga ustalenia, że jej działalność w tym zakresie przybiera formę zawodową (profesjonalną), czego przejawem jest taka aktywność tej osoby w zakresie obrotu nieruchomościami, która może wskazywać, że jej czynności przybierają formę zorganizowaną, np. nabycie terenu przeznaczonego pod zabudowę, jego uzbrojenie, wydzielenie dróg wewnętrznych, działania marketingowe podjęte w celu sprzedaży działek, wykraczające poza zwykłe formy ogłoszenia, uzyskanie decyzji o warunkach zagospodarowania terenu (zabudowy), czy wystąpienie o opracowanie planu zagospodarowania przestrzennego dla zbywanego obszaru, prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie usług deweloperskich lub innych tego rodzaju usług o zbliżonym charakterze. Przy czym na tego rodzaju aktywność „handlową” wskazywać musi ciąg powyżej przykładowo przytoczonych okoliczności, a nie stwierdzenie jedynie faktu zaistnienia pojedynczych z nich.
Przeniesienie własności przedmiotowego gruntu w trybie wywłaszczenia było czynnością okazjonalną. Nie była decyzją podatnika.
Pan A. A. nie podejmował żadnych działań, które miałyby doprowadzić do przejęcia przedmiotowych gruntów przez Skarb Państwa. Zarówno przebieg autostrady, jak i wszelkie działania związane z zaprojektowaniem inwestycji odbyły się bez jego udziału. Grunt rolniczy posiada od ponad 20 lat wykorzystuje rolniczo i gdyby nie doszło do wywłaszczenia, w przyszłości dalej wykorzystywałaby go rolniczo.
Dlatego też część odszkodowania przysługującą mu za wywłaszczony grunt nie podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług. Zatem faktura udokumentować odszkodowanie w połowie wysokości.
Ad 3.
Zdaniem Wnioskodawcy przedmiotowa czynność nie podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.
Ocena stanowiska
Stanowisko, które przedstawiła Pani we wniosku jest nieprawidłowe.
Uzasadnienie interpretacji indywidualnej
Zgodnie z przepisem art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 775 ze zm.), zwanej dalej „ustawą”:
Opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, zwanym dalej „podatkiem”, podlegają odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju.
Na mocy art. 2 pkt 22 ustawy:
Ilekroć w dalszych przepisach jest mowa o sprzedaży – rozumie się przez to odpłatną dostawę towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju, eksport towarów oraz wewnątrzwspólnotową dostawę towarów.
W myśl art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy:
Przez dostawę towarów, o której mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1 , rozumie się przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel, w tym również przeniesienie z nakazu organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w imieniu takiego organu lub przeniesienie z mocy prawa prawa własności towarów w zamian za odszkodowanie.
Stosownie do art. 2 pkt 6 ustawy:
Ilekroć w dalszych przepisach jest mowa o towarach – rozumie się przez to rzeczy oraz ich części, a także wszelkie postacie energii.
Towarem jest także udział w prawie własności. Jest to zgodne z normami unijnymi, bowiem w myśl art. 15 ust. 2 Dyrektywy 2006/112/WE Rady z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz. Urz. UE L Nr 347 z 11 grudnia 2006 r. s. 1 ze zm.), zwanej dalej „Dyrektywą 2006/112/WE”:
Państwa członkowskie mogą uznać za rzeczy:
1) określone udziały w nieruchomości,
2) prawa rzeczowe dające ich posiadaczowi prawo do korzystania z nieruchomości,
3) udziały i inne równoważne udziałom tytuły prawne dające ich posiadaczowi prawne lub faktyczne prawo własności lub posiadania nieruchomości lub jej części.
Na podstawie definicji zawartej w art. 2 pkt 6 ustawy, zbycie udziału w nieruchomości, dokonywane przez podatnika, traktowane jest jako czynność odpłatnej dostawy towarów, o której stanowi art. 7 ust. 1 ustawy, podlegającej opodatkowaniu na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy. Potwierdził to NSA w uchwale 7 sędziów z 24 października 2011 r. sygn. akt I FPS 2/11.
Co do zasady dla uznania, że dostawa towarów oraz świadczenie usługi podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, bezwzględnym warunkiem jest „odpłatność” za daną czynność, co wynika wprost z powołanego wyżej przepisu art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy.
Odpłatność oznacza wykonanie czynności (dostawy towarów oraz świadczenia usług) za wynagrodzeniem. W znaczeniu potocznym wynagrodzenie to zapłata za pracę, należność, a także odszkodowanie. Natomiast odpłatny to taki, który wymaga zapłacenia, zwrotu kosztów, płatny.
Z przywołanego przepisu art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy wynika, że czynność polegająca na przeniesieniu z nakazu organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w imieniu takiego organu lub przeniesienie z mocy prawa prawa własności towarów (np. nieruchomości) w zamian za odszkodowanie stanowi dostawę towarów. W tej sytuacji bez znaczenia jest fakt, że dostawa nie jest de facto następstwem decyzji właściciela, lecz wynika z nakazu organu władzy publicznej lub z mocy samego prawa. Odszkodowanie w tym przypadku pełni funkcję wynagrodzenia za przeniesienie własności towarów, czyniąc tego rodzaju dostawę faktycznie odpłatną.
Co istotne, opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług nie podlega samo odszkodowanie, lecz stanowiące dostawę towarów przeniesienie własności nieruchomości w zamian za wynagrodzenie przyjmujące formę odszkodowania.
Zasady nabywania nieruchomości pod inwestycje w zakresie dróg publicznych, a także organy właściwe w tych sprawach, reguluje ustawa z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 311).
Zgodnie z art. 11a ust. 1 ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych:
Wojewoda w odniesieniu do dróg krajowych i wojewódzkich albo wykonujący zadania zlecone z zakresu administracji rządowej starosta w odniesieniu do dróg powiatowych i gminnych, wydają decyzję o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej na wniosek właściwego zarządcy drogi.
Na podstawie art. 11f ust. 1 pkt 6 ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych:
Decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej zawiera w szczególności oznaczenie nieruchomości lub ich części, według katastru nieruchomości, które stają się własnością Skarbu Państwa lub właściwej jednostki samorządu terytorialnego.
Według art. 11i ust. 1 i 2 ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych:
W sprawach dotyczących zezwolenia na realizację inwestycji drogowej nieuregulowanych w niniejszej ustawie stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane, z wyjątkiem art. 28 ust. 2 .
W sprawach dotyczących zezwolenia na realizację inwestycji drogowej nie stosuje się przepisów o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz przepisów ustawy z dnia 9 października 2015 r. o rewitalizacji (Dz.U. z 2021 r. poz. 485 oraz z 2023 r. poz. 28 i 1688 ).
Fakt, że w przypadku wydawania decyzji zezwalającej na realizację inwestycji drogowej zostały w całości wyłączone przepisy określone w ustawie o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oznacza w szczególności, że ustalenie lokalizacji drogi w ramach zezwolenia na realizację inwestycji drogowej może nastąpić niezależnie od tego, czy dla terenu, przez który ma przebiegać ta inwestycja, obowiązuje miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego oraz niezależnie od treści postanowień takiego planu.
Stosownie do art. 12 ust. 1 ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych:
Decyzją o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej zatwierdza się podział nieruchomości.
Jak stanowi art. 12 ust. 3 ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych:
Decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stanowi podstawę do dokonania wpisów w księdze wieczystej i w katastrze nieruchomości.
Stosownie do art. 12 ust. 4 ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych:
Nieruchomości lub ich części, o których mowa w art. 11f ust. 1 pkt 6 , stają się z mocy prawa:
1) własnością Skarbu Państwa w odniesieniu do dróg krajowych,
2) własnością odpowiednich jednostek samorządu terytorialnego w odniesieniu do dróg wojewódzkich, powiatowych i gminnych
- z dniem, w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stała się ostateczna.
Analiza przywołanych regulacji prowadzi do wniosku, że w przypadku realizacji inwestycji drogowych w trybie przepisów ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych, decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej zastępuje decyzję o lokalizacji inwestycji celu publicznego, o której mowa w art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym.
W myśl art. 12 ust. 4a ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych:
Decyzję ustalającą wysokość odszkodowania za nieruchomości, o których mowa w ust. 4, wydaje organ, który wydał decyzję o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej.
Na mocy art. 12 ust. 4f ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych:
Odszkodowanie za nieruchomości, o których mowa w ust. 4, przysługuje dotychczasowym właścicielom nieruchomości, użytkownikom wieczystym nieruchomości oraz osobom, którym przysługuje do nieruchomości ograniczone prawo rzeczowe.
W oparciu o art. 12 ust. 5 ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych:
Do ustalenia wysokości i wypłacenia odszkodowania, o którym mowa w ust. 4a, stosuje się odpowiednio przepisy o gospodarce nieruchomościami, z zastrzeżeniem art. 18 .
W myśl art. 18 ust. 1 ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych:
Wysokość odszkodowania, o którym mowa w art. 12 ust. 4a , ustala się według stanu nieruchomości w dniu wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej przez organ I instancji oraz według jej wartości z dnia, w którym następuje ustalenie wysokości odszkodowania.
Na podstawie art. 112 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1145 ze zm.):
Wywłaszczenie nieruchomości polega na pozbawieniu albo ograniczeniu, w drodze decyzji, prawa własności, prawa użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego na nieruchomości.
W myśl art. 128 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami:
Wywłaszczenie własności nieruchomości, użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej odpowiadającym wartości tych praw.
Istotą wywłaszczenia jest pozbawienie lub ograniczenie m.in. prawa własności nieruchomości. Dokonuje się tego za odszkodowaniem wypłaconym na rzecz osoby (podmiotu) wywłaszczanego, co poprzedza wydanie aktu prawnego w randze decyzji. Nieruchomość objęta taką procedurą staje się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego. Decyzję ustalającą wysokość odszkodowania wydaje organ administracji publicznej, który wydał decyzję o zezwoleniu na realizację inwestycji. Z tak określonych zapisów ustawowych wynika jasno, że podmiotem podejmującym cały katalog czynności prawnych jest organ administracji. Nie wymaga się tu współdziałania, czy jakiejkolwiek innej inicjatywy ze strony podmiotu wywłaszczanego.
Jeśli zatem wywłaszczenie lub przymusowa sprzedaż następuje za wynagrodzeniem, to wówczas stanowi odpłatną dostawę towarów, o której mowa w art. 5 ust. 1 w zw. z art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy. Odszkodowanie w tym przypadku pełni funkcję wynagrodzenia za przeniesienie własności towarów, czyniąc tego rodzaju dostawę faktycznie odpłatną.
W takiej sytuacji uznać należy, że ma miejsce dostawa towarów w zamian za odszkodowanie, natomiast odszkodowanie pełni funkcję wynagrodzenia za przeniesienie własności towarów, czyniąc tego rodzaju dostawę faktycznie odpłatną – objętą opodatkowaniem podatkiem od towarów i usług.
W konsekwencji należy stwierdzić, że przeniesienie z nakazu organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w imieniu takiego organu lub przeniesienie z mocy prawa prawa własności towarów (w tym np. nieruchomości) w zamian za odszkodowanie – na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy – podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.
Nie każda czynność stanowiąca dostawę towarów, w rozumieniu art. 7 ustawy, podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, ponieważ aby dana czynność podlegała opodatkowaniu tym podatkiem, musi być wykonana przez podmiot, który w związku z jej wykonaniem jest podatnikiem podatku od towarów i usług.
Pojęcia „podatnik” i „działalność gospodarcza”, na potrzeby podatku od towarów i usług, zostały określone w art. 15 ust. 1 i ust. 2 ustawy.
W myśl art. 15 ust. 1 ustawy:
Podatnikami są osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne, wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą, o której mowa w ust. 2, bez względu na cel lub rezultat takiej działalności.
Zgodnie z treścią art. 15 ust. 2 ustawy:
Działalność gospodarcza obejmuje wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców, w tym podmiotów pozyskujących zasoby naturalne oraz rolników, a także działalność osób wykonujących wolne zawody. Działalność gospodarcza obejmuje w szczególności czynności polegające na wykorzystywaniu towarów lub wartości niematerialnych i prawnych w sposób ciągły dla celów zarobkowych.
Natomiast art. 15 ust. 4 ustawy stanowi, że:
W przypadku osób fizycznych prowadzących wyłącznie gospodarstwo rolne, leśne lub rybackie za podatnika uważa się osobę, która złoży zgłoszenie rejestracyjne, o którym mowa w art. 96 ust. 1 .
Przy czym, stosownie do art. 2 pkt 15 ustawy:
Ilekroć w dalszych przepisach jest mowa o działalności rolniczej - rozumie się przez to produkcję roślinną i zwierzęcą, w tym również produkcję materiału siewnego, szkółkarskiego, hodowlanego oraz reprodukcyjnego, produkcję warzywniczą, gruntową, szklarniową i pod folią, produkcję roślin ozdobnych, grzybów uprawnych i sadowniczą, chów, hodowlę i produkcję materiału zarodowego zwierząt, ptactwa i owadów użytkowych, produkcję zwierzęcą typu przemysłowego lub fermowego oraz chów i hodowlę ryb i innych organizmów żyjących w wodzie, a także uprawy w szklarniach i ogrzewanych tunelach foliowych, uprawy grzybów i ich grzybni, uprawy roślin „in vitro”, fermową hodowlę i chów drobiu rzeźnego i nieśnego, wylęgarnie drobiu, hodowlę i chów zwierząt futerkowych i laboratoryjnych, chów i hodowlę dżdżownic, entomofagów i jedwabników, prowadzenie pasiek oraz chów i hodowlę innych zwierząt poza gospodarstwem rolnym oraz sprzedaż produktów gospodarki leśnej i łowieckiej, z wyjątkiem drewna okrągłego z drzew tropikalnych (CN 4403 41 00 i 4403 49) oraz bambusa (CN 1401 10 00), a także świadczenie usług rolniczych.
Małżeństwo nie należy do żadnej kategorii podmiotów wymienionych w ww. art. 15 ust. 1 ustawy. Powyższe stwarza dla małżonków prowadzących działalność gospodarczą szczególną sytuację prawną. Należy zauważyć, że żaden z przepisów ustawy nie zabrania małżonkom prowadzenia działalności gospodarczej jako odrębnym podatnikom. Nie ma przy tym przeszkód, aby pomiędzy małżonkami prowadzącymi odrębne działalności istniała ustawowa wspólność majątkowa.
Status podatnika podatku od towarów i usług, wynika z okoliczności dokonania czynności podlegających opodatkowaniu tym podatkiem. Podatnikiem podatku od towarów i usług jest więc ten z małżonków, który dokona czynności podlegającej opodatkowaniu.
Jeżeli zatem, przedmiotem odpłatnego świadczenia usług jest majątek wspólny małżonków, to podatnikiem podatku od towarów i usług w okolicznościach wskazanych w art. 15 ustawy będzie ten małżonek, który dokonuje dostawy bądź świadczy usługę we własnym imieniu (który jest stroną czynności prawnej) – jako podatnik VAT. Natomiast jeżeli małżonkowie dokonali czynności wspólnie, to każdy z nich z osobna jest podatnikiem podatku od towarów i usług z tego tytułu.
Problematyka współwłasności została uregulowana w art. 195-221 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1071 ze zm.).
Według art. 195 ustawy Kodeks cywilny:
Własność tej samej rzeczy może przysługiwać niepodzielnie kilku osobom (współwłasność).
Jak stanowi art. 196 § 1 ww. ustawy Kodeks cywilny:
Współwłasność jest albo współwłasnością w częściach ułamkowych, albo współwłasnością łączną.
Na podstawie art. 196 § 2 ww. ustawy Kodeks cywilny:
Współwłasność łączną regulują przepisy dotyczące stosunków, z których ona wynika. Do współwłasności w częściach ułamkowych stosuje się przepisy niniejszego działu.
Należy w tym miejscu zauważyć, że kwestie stosunków majątkowych pomiędzy małżonkami reguluje ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 236).
Stosownie do art. 31 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego:
Z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny). Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków.
Zatem, istotą wspólności majątkowej małżeńskiej, zarówno ustawowej, jak i umownej, jest to, że każdy z małżonków jest współwłaścicielem poszczególnych składników majątku wspólnego (dorobkowego) na zasadach współwłasności łącznej (bezudziałowej).
W świetle art. 35 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego:
W czasie trwania wspólności ustawowej żaden z małżonków nie może żądać podziału majątku wspólnego. Nie może również rozporządzać ani zobowiązywać się do rozporządzania udziałem, który w razie ustania wspólności przypadnie mu w majątku wspólnym lub w poszczególnych przedmiotach należących do tego majątku.
W myśl art. 36 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego:
Oboje małżonkowie są obowiązani współdziałać w zarządzie majątkiem wspólnym, w szczególności udzielać sobie wzajemnie informacji o stanie majątku wspólnego, o wykonywaniu zarządu majątkiem wspólnym i o zobowiązaniach obciążających majątek wspólny.
Na podstawie art. 36 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego:
Każdy z małżonków może samodzielnie zarządzać majątkiem wspólnym, chyba że przepisy poniższe stanowią inaczej. Wykonywanie zarządu obejmuje czynności, które dotyczą przedmiotów majątkowych należących do majątku wspólnego, w tym czynności zmierzające do zachowania tego majątku.
Stosownie do art. 37 § 1 pkt 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego:
Zgoda drugiego małżonka jest potrzebna m.in. do dokonania czynności prawnej prowadzącej do zbycia, obciążenia, odpłatnego nabycia nieruchomości lub użytkowania wieczystego, jak również prowadzącej do oddania nieruchomości do używania lub pobierania z niej pożytków.
Z uwagi na powyższe regulacje prawne w akcie notarialnym dokumentującym tego rodzaju nabycie nieruchomości wymieniani są oboje małżonkowie, jeżeli istnieje między nimi ustawowa wspólność majątkowa.
Zgodnie z art. 43 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego:
Oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym.
Określony w ustawie zakres opodatkowania podatkiem od towarów i usług wskazuje, że do tego, aby faktycznie zaistniało opodatkowanie danej czynności, konieczne jest, aby czynność podlegającą opodatkowaniu wykonał podmiot, który dla tej właśnie czynności będzie działał jako podatnik. Definicja działalności gospodarczej zawarta w ustawie, ma charakter uniwersalny, pozwalający na objęcie pojęciem „podatnik” tych wszystkich podmiotów, które prowadzą określoną działalność, występując w profesjonalnym obrocie gospodarczym. Ponadto, działalność gospodarczą stanowi wykorzystywanie towarów w sposób ciągły dla celów zarobkowych.
Przez ciągłe wykorzystywanie składników majątku należy rozumieć takie wykorzystywanie majątku, które charakteryzuje się powtarzalnością lub długim okresem trwania. Zatem, czerpanie dochodów ze składnika majątku wskazuje na prowadzenie działalności gospodarczej.
Analizując powyższe przepisy stwierdzić należy, że dostawa towarów podlegać będzie opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług wyłącznie wówczas, gdy dokonywana będzie przez podmiot mający status podatnika, a dodatkowo działającego w takim charakterze w odniesieniu do danej transakcji. Istotnym dla określenia, że w odniesieniu do konkretnej dostawy, mamy do czynienia z podatnikiem podatku od towarów i usług jest stwierdzenie, że prowadzi on działalność gospodarczą w rozumieniu przepisów ustawy.
Na mocy art. 9 ust. 1 Dyrektywy 2006/112/WE Rady:
„Podatnikiem” jest każda osoba prowadząca samodzielnie w dowolnym miejscu jakąkolwiek działalność gospodarczą, bez względu na cel czy też rezultaty takiej działalności.
„Działalność gospodarcza” obejmuje wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców, włącznie z górnictwem, działalnością rolniczą i wykonywaniem wolnych zawodów lub uznanych za takie. Za działalność gospodarczą uznaje się w szczególności wykorzystywanie, w sposób ciągły, majątku rzeczowego lub wartości niematerialnych w celu uzyskania z tego tytułu dochodu.
Z przytoczonych regulacji prawa wspólnotowego wynika, że podatnikiem podatku od towarów i usług może być każda osoba, która okazjonalnie dokonuje czynności opodatkowanych, przy czym czynności te winny być związane z działalnością zdefiniowaną jako działalność gospodarcza, tj. wszelką działalnością producentów, handlowców i osób świadczących usługi, włącznie z górnictwem, działalnością rolniczą i wykonywaniem wolnych zawodów lub uznanych za takie.
Warunkiem opodatkowania danej czynności podatkiem od towarów i usług w świetle powyższych przepisów jest spełnienie dwóch przesłanek łącznie: po pierwsze dana czynność ujęta jest w katalogu czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, po drugie - czynność została wykonana przez podmiot, który w związku z jej wykonaniem jest podatnikiem podatku od towarów i usług.
Właściwym zatem jest wykluczenie osób fizycznych z grona podatników w przypadku, gdy dokonują sprzedaży, przekazania, bądź darowizny towarów stanowiących część majątku osobistego, tj. majątku, który nie został nabyty w celu jego odsprzedaży, bądź wykonywania innych czynności w ramach działalności gospodarczej ani też nie został wykorzystany w trakcie jego posiadania na cele działalności gospodarczej.
W kontekście powyższych rozważań nie jest podatnikiem podatku od towarów i usług ten, kto jako osoba fizyczna dokonuje jednorazowych lub okazjonalnych transakcji, za które nie jest przewidziana ściśle regularna zapłata oraz nie prowadzi zorganizowanej czy zarejestrowanej działalności gospodarczej, a tylko np. wyzbywa się majątku osobistego. Dokonywanie określonych czynności incydentalnie, poza sferą prowadzonej działalności gospodarczej, również nie pozwala na uznanie danego podmiotu za podatnika w zakresie tych czynności.
Przyjęcie, że dany podmiot sprzedając grunt działa w charakterze podatnika prowadzącego działalność gospodarczą wymaga ustalenia, czy jego działalność w tym zakresie przybiera formę zawodową (profesjonalną). Przejawem zaś takiej aktywności określonej osoby w zakresie obrotu nieruchomościami, która może wskazywać, że jej czynności przybierają formę zorganizowaną może być np.: nabycie terenu przeznaczonego pod zabudowę, jego uzbrojenie, wydzielenie dróg wewnętrznych, działania marketingowe podjęte w celu sprzedaży działek, wykraczające poza zwykłe formy ogłoszenia, uzyskanie decyzji o warunkach zabudowy terenu, czy wystąpienie o opracowanie planu zagospodarowania przestrzennego dla sprzedawanego obszaru, prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie usług deweloperskich lub innych tego rodzaju usług o zbliżonym charakterze. Przy czym, na tego rodzaju aktywność „gospodarczą” wskazywać musi ciąg powyżej przytoczonych okoliczności, a nie stwierdzenie jedynie faktu wystąpienia pojedynczych z nich.
Dodatkowo należy wskazać, że działalność gospodarcza powinna cechować się stałością, powtarzalnością i niezależnością jej wykonywania, bowiem związana jest z profesjonalnym obrotem gospodarczym. Nie jest natomiast działalnością handlową, a zatem i gospodarczą, sprzedaż majątku osobistego, który nie został nabyty w celu jego odsprzedaży, czy też prowadzenia działalności, ani też w trakcie posiadania nie został wykorzystany do działalności gospodarczej.
Z orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 15 września 2011 r. w sprawach połączonych Jarosław Słaby przeciwko Ministrowi Finansów (C-180/10) oraz Emilian Kuć i Halina Jeziorska-Kuć przeciwko Dyrektorowi Izby Skarbowej w Warszawie (C-181/10) wynika, że czynności związane ze zwykłym wykonywaniem prawa własności nie mogą same z siebie być uznawane za prowadzenie działalności gospodarczej. Sama liczba i zakres transakcji sprzedaży nie mogą stanowić kryterium rozróżnienia między czynnościami dokonywanymi prywatnie, które znajdują się poza zakresem zastosowania Dyrektywy, a czynnościami stanowiącymi działalność gospodarczą. Podobnie - zdaniem Trybunału - okoliczność, że przed sprzedażą zainteresowany dokonał podziału gruntu na działki w celu osiągnięcia wyższej ceny łącznej. Całość powyższych elementów może bowiem odnosić się do zarządzania majątkiem prywatnym zainteresowanego.
Inaczej jest natomiast - wyjaśnił Trybunał - w wypadku, gdy zainteresowany podejmuje aktywne działania w zakresie obrotu nieruchomościami, angażując środki podobne do wykorzystywanych przez producentów, handlowców i usługodawców w rozumieniu art. 9 ust. 1 akapit drugi Dyrektywy. Zatem za podatnika należy uznać osobę, która w celu dokonania sprzedaży gruntów angażuje podobne środki wykazując aktywność w przedmiocie zbycia nieruchomości porównywalną do działań podmiotów zajmujących się profesjonalnie tego rodzaju obrotem, tj. działania wykraczające poza zakres zwykłego zarządu majątkiem prywatnym. Chodzi tu przykładowo o nabycie terenu przeznaczonego pod zabudowę, jego uzbrojenie, wydzielenie dróg wewnętrznych, działania marketingowe podjęte w celu sprzedaży działek, wykraczające poza zwykłe formy ogłoszenia, uzyskanie decyzji o warunkach zabudowy terenu, czy wystąpienie o opracowanie planu zagospodarowania przestrzennego dla sprzedawanego obszaru, prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie usług developerskich lub innych tego rodzaju usług o zbliżonym charakterze. Przy czym na tego rodzaju aktywność „handlową” wskazywać musi ciąg powyżej przykładowo przytoczonych okoliczności, a nie stwierdzenie jedynie faktu wystąpienia pojedynczych z nich.
W tym miejscu należy zaznaczyć, że pojęcie „majątku prywatnego” nie występuje na gruncie analizowanych przepisów ustawy, jednakże wynika z wykładni art. 15 ust. 2 ustawy, w której zasadnym jest odwołanie się do treści orzeczenia TSUE w sprawie C-291/92, które dotyczyło kwestii opodatkowania sprzedaży przez osobę będącą podatnikiem podatku od wartości dodanej, części majątku niewykorzystywanej do prowadzonej działalności gospodarczej, a służącej jej do celów prywatnych. „Majątek prywatny” to zatem taka część majątku danej osoby fizycznej, która nie jest przez nią przeznaczona ani wykorzystywana dla potrzeb prowadzonej działalności gospodarczej. Ze wskazanego orzeczenia wynika zatem, że podatnik musi w całym okresie posiadania danej nieruchomości wykazywać zamiar wykorzystywania części nieruchomości w ramach majątku osobistego. Przykładem takiego wykorzystania nieruchomości mogłoby być np. wybudowanie domu dla zaspokojenia własnych potrzeb mieszkaniowych. Potwierdzone to zostało również w wyroku TSUE z 21 kwietnia 2005 r. sygn. akt C-25/03 Finanzamt Bergisch Gladbach v. HE, który stwierdził, że majątek prywatny, to mienie wykorzystywane dla zaspokojenia potrzeb własnych.
Dostawa towaru - w tym przypadku gruntu - podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług wyłącznie wówczas, gdy czynność podlegającą opodatkowaniu wykonuje podmiot, który dla tej właśnie czynności działa jako podatnik. Jednocześnie okoliczności dokonania tej czynności powinny nosić znamiona działalności gospodarczej, o której mowa w ustawie, tzn. powinny polegać na wykorzystywaniu towarów lub wartości niematerialnych i prawnych w sposób ciągły dla celów zarobkowych. Przez ciągłe wykorzystywanie składników majątku należy rozumieć takie wykorzystywanie majątku, które charakteryzuje się powtarzalnością lub pewnym okresem trwania. Zatem, czerpanie dochodów ze składnika majątku wskazuje na prowadzenie działalności gospodarczej.
Mając na względzie definicję działalności gospodarczej, zawartą w ww. art. 15 ust. 2 ustawy, należy uznać, że działalność rolnicza, o której mowa w art. 2 pkt 15 ustawy, mieści się w pojęciu działalności gospodarczej.
Zatem rolnik, który dokona rejestracji i uzyska status podatnika podatku VAT czynnego – w świetle przepisów ustawy – prowadzi działalność gospodarczą (działalność rolniczą) opodatkowaną podatkiem VAT według właściwej stawki tego podatku.
Zaznaczyć należy, że od momentu rejestracji do VAT każda sprzedaż zarówno produktów rolnych pochodząca z własnej działalności rolniczej, jak i nieruchomości wykorzystywanej w tej działalności – co do zasady – jest opodatkowana podatkiem VAT.
Z opisu sprawy wynika, że decyzją z 30 kwietnia 2025 r. Wojewody (…) przyznano odszkodowanie Pani i Pani mężowi za nieruchomość oznaczoną jako działki: nr 1, nr 2 i nr 3, które powstały z podziału działki nr 4, objętą decyzją Wojewody z 28 marca 2023 r. o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej pn. (…).
Wojewoda przyznał odszkodowanie na rzecz współwłaścicieli nieruchomości w ramach wspólności majątkowej małżeńskiej na rzecz Pani i Pani męża. Na skutek decyzji Wojewody własność części działek gruntowych, na których znajduje się Pani gospodarstwo została przeniesiona na rzecz Skarbu Państwa w celu realizacji inwestycji drogowej. 14 maja 2025 r. wystawiła Pani na rzecz C. Fakturę w której wykazała kwotę odszkodowania, opodatkowała ją jako podlegającą opodatkowaniu kwotą 23%.
Prowadzi Pani gospodarstwo rolne, jest podatnikiem podatku od towarów i usług. Mąż nie prowadzi działalności gospodarczej. Jest Pani rolnikiem który w całym okresie posiadania aż do wydania decyzji o wywłaszczeniu wykorzystywał działki wyłącznie w sposób rolniczy w ramach prowadzonego gospodarstwa rolnego.
Działalność gospodarcza jest prowadzona tylko przez Panią od ponad 20 lat. Jest Pani podatnikiem podatku VAT. Rolnicza działalność gospodarcza jest prowadzona na gruntach będących majątkiem prywatnym i znajdującym się we współwłasności majątkowej. Grunty w całym okresie posiadania aż do wydania decyzji o wywłaszczeniu wykorzystywane były wyłącznie w sposób rolniczy w ramach prowadzonego gospodarstwa rolnego.
Była Pani podatnikiem podatku VAT z tytułu działalności w zakresie hodowli tucznika. Została zarejestrowana jako podatnik podatku VAT 1 maja 2021 r., do 1 maja 2021 r. była Pani podatnikiem podatku ryczałtowego.
W księdze wieczystej prowadzonej przez wydział ksiąg wieczystych Sądu Rejonowego znajdowały się następujące zapisy - Dział I, działka nr 4, z której wydzielono działki nr 1, 2 i 3, sposób korzystania: R grunty rolne - Działki nr 1, 2 i 3 nie były objęte planem zagospodarowania przestrzennego.
Dla działki nr 4 (z której wydzielono działki 1, 2 i 3) została wydana decyzja ustalająca warunku zabudowy dla inwestycji polegającej na budowie 15 budynków mieszkalnych jednorodzinnych wolnostojących oraz 15 szczelnych zbiorników na ścieki. Decyzja ta wygasła . Nie podjęto jakichkolwiek czynności w celu podziału działek ani inwestycji takich jak doprowadzenie prądu, ścieków, nie dokonano podziału geodezyjnego.
W odniesieniu do działek nie zamieszczano żadnych ogłoszeń o sprzedaży w środkach masowego przekazu i nie planowano jej sprzedaży. Działki są niezabudowane - nie ma na nich żadnych budynków ani budowli. Działki aż do wywłaszczenia widniały w ewidencji gruntów jako działki rolne i tak też były wykorzystywane. Nie podejmowano aktywnych działań w zakresie obrotu nieruchomościami. Na wywłaszczonych działkach nie podjęto działań zmierzających do wyłączenia działek z produkcji rolnej. Nie wystąpiono w wnioskami o lokalizację sieci wodociągowej i energetycznej oraz o wydanie warunków technicznych przyłączenia do sieci wody i innych mediów. Nie wykazano też chęci wykonywania działań marketingowych w celu sprzedaży działek np. wystawienie tablicy na działce, zamieszczanie ogłoszeń w intrenecie, reklama w innych środkach masowego komunikowania itp.
Zmiany Studium uwarunkowania i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy wprowadziły uchwałą Rady Miejskiej zapis, że działka 4 częściowo znajduje się na terenie przebiegu drogi ekspresowej. Co oznacza iż nie można było dokonywać żadnych inwestycji związanych z budownictwem.
W momencie nabycia nieruchomości rolnej zarówno Pani jak i mężowi nie przysługiwało prawo do odliczenia kwoty podatku VAT, z powodu, iż nieruchomość została otrzymana w formie darowizny. W małżeństwie w całym okresie posiadania działek będących przedmiotem wywłaszczenia panował ustrój wspólności majątkowej małżeńskiej.
Pani jak i mąż nie dokonywali wcześniej przed wywłaszczeniem zbycia innych nieruchomości. Nie byli zatem z tego tytułu zobowiązani do zarejestrowania się jako podatnik podatku od towarów i usług. Nie posiada Pani nieruchomości, które by zamierzała sprzedawać.
Pani wątpliwości dotyczą tego, czy przeniesienie prawa własności działek gruntu na rzecz Skarbu Państwa w trybie wywłaszczenia w celu dokonania inwestycji drogowych należy uznać za odpłatną dostawę towarów dokonaną przez Panią działającą jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o VAT, czyli w charakterze podatnika VAT, czy odszkodowanie za wywłaszczone grunty rolne podlega opodatkowaniu VAT, a także w jaki sposób wystawić fakturę z uwagi na fakt, że Pani mąż nie prowadzi działalności gospodarczej.
Z opisu sprawy wynika, że była Pani czynnym podatnikiem VAT z tytułu działalności w zakresie hodowli tucznika. Została pani zarejestrowana jako podatnik VAT 1 maja 2021 r. Była Pani współwłaścicielem, na zasadach wspólności majątkowej małżeńskiej, działek o numerach 1, 2 i 3 wyodrębnionych z działki nr 4. Działki te zostały objęte decyzją Wojewody o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej. Wojewoda przyznał odszkodowanie na rzecz współwłaścicieli nieruchomości.
Ze wskazanego wcześniej art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT wynika, że przez dostawę towarów, o której mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1 , rozumie się przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel, w tym również przeniesienie z nakazu organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w imieniu takiego organu lub przeniesienie z mocy prawa prawa własności towarów w zamian za odszkodowanie.
Jak wskazano wcześniej, istotą wywłaszczenia jest pozbawienie lub ograniczenie m.in. prawa własności nieruchomości. Dokonuje się tego za odszkodowaniem wypłaconym na rzecz osoby (podmiotu) wywłaszczanego, co poprzedza wydanie aktu prawnego w randze decyzji. Nieruchomość objęta taką procedurą staje się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego. Decyzję ustalającą wysokość odszkodowania wydaje organ administracji publicznej, który wydał decyzję o zezwoleniu na realizację inwestycji. Z tak określonych zapisów ustawowych wynika jasno, że podmiotem podejmującym cały katalog czynności prawnych jest organ administracji. Nie wymaga się tu współdziałania, czy jakiejkolwiek innej inicjatywy ze strony podmiotu wywłaszczanego.
Na gruncie przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, dotyczących stosunków majątkowych między małżonkami, nic nie uprawnia do wniosku, że wykonywanie czynności opodatkowanych podatkiem od towarów i usług przez jednego z małżonków (np. sprzedaż towarów) czyni podatnikiem tego podatku również drugiego małżonka, gdy czynności te dotyczą składników ich majątku wspólnego.
Skoro każdy z małżonków jest uprawniony do samodzielnego zarządzania majątkiem wspólnym, to może on samodzielnie, we własnym imieniu i na własny rachunek dokonywać czynności prawnych będących wykonywaniem tego zarządu, jakkolwiek skuteczność czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu wymaga akceptacji drugiego małżonka.
Jak już wyżej wskazano, ustawa o podatku od towarów i usług nie wymienia małżonków jako odrębnej kategorii podatników, a podatnikiem podatku od towarów i usług jest ten z małżonków, który dokonał czynności podlegającej opodatkowaniu. Natomiast zgodnie z cytowanym już art. 15 ust. 1 ustawy, podatnikami są osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne, wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą, o której mowa w ust. 2, bez względu na cel lub rezultat takiej działalności.
W przypadku podlegania opodatkowaniu zbycia wskazanych we wniosku działek nr 1, 2 i 3, stanowiących majątek wspólny małżeński, istotne jest, czy w celu dokonania tej dostawy podjęła Pani aktywne działania w zakresie obrotu nieruchomościami, angażując środki podobne do wykorzystywanych przez producenta, handlowca i usługodawcę w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy. Skutkowałoby to koniecznością uznania Pani za podmiot prowadzący działalność gospodarczą w rozumieniu tego przepisu, a więc za podatnika podatku od towarów i usług.
Zatem, dostawa towarów (w tym nieruchomości) podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług w sytuacji, gdy działaniom podmiotu dokonującego tej dostawy, można przypisać znamiona prowadzenia działalności gospodarczej, co w efekcie przesądza o uzyskaniu przez niego statusu podatnika.
Z przywołanego powyżej opisu sprawy wynika, że opisane działki rolne były wykorzystywane przez Panią na cele prowadzonej działalności gospodarczej rolniczej, od 1 maja 2021 r. opodatkowanej VAT (została Pani zarejestrowana jako podatnik podatku VAT 1 maja 2021 r.). Z okoliczności sprawy wynika, że Pani mąż nie prowadzi działalności gospodarczej – tym samym nie wykorzystuje ww. działek w jakikolwiek sposób. Pani jest zatem w sensie ekonomicznym właścicielem przedmiotowych działek i pomimo, że formalnie stanowiły one równocześnie własność Pani i męża, to wywłaszczenie niezabudowanych działek , tj. przeniesienie prawa do rozporządzania nimi jak właściciel, odbyło się wyłącznie z udziałem Pani jako podatnika podatku VAT, natomiast u Pani męża czynność ta nie będzie stanowiła czynności podlegającej opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy.
W niniejszej sprawie nie można zgodzić się z Panią, że opisana dostawa miała charakter sprzedaży majątku prywatnego, o której mowa w orzeczeniu TSUE z 15 września 2011 r. w sprawach połączonych Jarosław Słaby przeciwko Ministrowi Finansów (C-180/10) oraz Emilian Kuć i Halina Jeziorska-Kuć przeciwko Dyrektorowi Izby Skarbowej w Warszawie (C-181/10) .
Z okoliczności sprawy wynika, że działki były wykorzystywane do działalności rolniczej, z tytułu której była Pani czynnym zarejestrowanym podatnikiem podatku VAT (zarejestrowana jako podatnik VAT z tytułu hodowli tucznika). Zatem do momentu wywłaszczenia (dostawy) działki miały charakter stricte rolniczy, tj. były wykorzystywana na potrzeby własnej działalności w formie prowadzonego gospodarstwa rolnego. Dodatkowo w przypadku tej dostawy, odszkodowanie pełni funkcję wynagrodzenia za przeniesienie własności towarów, czyniąc tego rodzaju dostawę faktycznie odpłatną.
W konsekwencji, uwzględniając powyższe w kontekście analizowanej sprawy należy stwierdzić, że Pani jako prowadząca działalność gospodarczą (rolniczą) w rozumieniu przepisów ustawy, dokonała dostawy (w drodze wywłaszczenia), niezabudowanych działek nr 1, 2 i 3, wydzielonych z działki nr 4. Wskazana transakcja wypełnia przesłanki określone w art. 15 ust. 1 i 2 ustawy.
Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że z tytułu zbycia w drodze wywłaszczenia niezabudowanych działek wydzielonych z działki nr 4, będących we wspólności majątkowej małżeńskiej, wyłącznie Pani - w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą opodatkowaną VAT, w której wykorzystywała przedmiotowe działki - była podatnikiem podatku od towarów i usług. W tym konkretnym przypadku była Pani podatnikiem w stosunku do całości wartości otrzymanego odszkodowania z tytułu wywłaszczenia.
W konsekwencji była Pani podatnikiem w rozumieniu art. 15 ust. 1 ustawy z tytułu wywłaszczenia ww. nieruchomości i tym samym była Pani zobowiązana do dokonania rozliczenia podatku VAT w związku z tą transakcją.
Odnosząc się z kolei do sposobu dokumentowania otrzymanego odszkodowania należy wskazać, że zgodnie z art. 106b ust. 1 pkt 1 ustawy:
Podatnik jest obowiązany wystawić fakturę dokumentującą sprzedaż, a także dostawę towarów i świadczenie usług, o których mowa w art. 106a pkt 2, dokonywane przez niego na rzecz innego podatnika podatku, podatku od wartości dodanej lub podatku o podobnym charakterze lub na rzecz osoby prawnej niebędącej podatnikiem.
Podatnik, który wykonuje czynności podlegające opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług na rzecz innego podatnika jest więc zobowiązany do wystawienia faktury. Podatnik wystawia fakturę w przypadku sprzedaży towaru lub usługi. Faktura jest zatem dokumentem potwierdzającym zaistnienie zdarzenia gospodarczego.
Jak wskazano powyżej, otrzymane przez Panią odszkodowanie stanowi wynagrodzenie za czynności podlegające opodatkowaniu VAT na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy. Zatem, z uwagi na przepis art. 106b ust. 1 pkt 1 ustawy, powinna Pani udokumentować powyższą kwotę fakturą – z uwzględnieniem ust. 2 oraz ust. 3 pkt 2 ww. artykułu.
Na podstawie bowiem art. 106b ust. 2 ustawy:
Podatnik nie jest obowiązany do wystawienia faktury w odniesieniu do sprzedaży zwolnionej od podatku na podstawie art. 43 ust. 1 , art. 113 ust. 1 i 9 , art. 113a ust. 1 lub przepisów wydanych na podstawie art. 82 ust. 3 .
Przy czym jak stanowi art. 106b ust. 3 pkt 2 ustawy:
Na żądanie nabywcy towaru lub usługi podatnik jest obowiązany wystawić fakturę dokumentującą sprzedaż zwolnioną, o której mowa w ust. 2, z zastrzeżeniem art. 117 pkt 1 i art. 118
- jeżeli żądanie jej wystawienia zostało zgłoszone w terminie 3 miesięcy, licząc od końca miesiąca, w którym dostarczono towar lub wykonano usługę bądź otrzymano całość lub część zapłaty.
Fakt zarejestrowania się przez Panią jako podatnika VAT czynnego z tytułu działalności rolniczej oraz wykorzystywanie działek w tej działalności, ma znaczenie dla opodatkowania podatkiem VAT dostawy tego towaru. Zatem, przedmiotem dostawy były nieruchomości stanowiące składnik majątkowy służący prowadzeniu działalności gospodarczej, dla której była Pani czynnym, zarejestrowanym podatnikiem podatku VAT. Oznacza to, że grunt ten nie stanowił Pani majątku prywatnego, lecz majątek przedsiębiorstwa rolnego.
Skoro w przedmiotowej sprawie występują przesłanki stanowiące podstawę uznania Pani za podatnika w rozumieniu art. 15 ust. 1 ustawy, prowadzącego działalność gospodarczą, w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy, to czynność przeniesienia z mocy prawa działek nr 1, 2 i 3 będących Pani współwłasnością małżeńską w zamian za odszkodowanie w trybie wywłaszczenia, podlegała opodatkowaniu podatkiem VAT, jako odpłatna dostawa towarów na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy. Jak wynika z wydanego w przedmiotowej sprawie postanowienia znak 0114-KDIP4-3.4012.375.2026.1.IG z 25 czerwca 2026 r., transakcja zbycia przedmiotowych działek korzysta ze zwolnienia od podatku (na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 9 ustawy o VAT). Mając zatem na względzie powyższe, nie jest Pani zobowiązana do wystawienia faktury dokumentującej powyższą dostawę - stosownie do ww. art. 106b ust. 2 ustawy (chyba że nabywca zażąda jej wystawienia zgodnie art. 106b ust. 3 ustawy, przy czym w sytuacji, gdyby nabywca zażądał wystawienia tej faktury, z uwagi na okoliczność, że Pani mąż nie prowadzi działalności gospodarczej i to Pani będzie uznana za podatnika podatku od towarów i usług z tytułu tej transakcji – faktura powinna obejmować całą kwotę otrzymanego odszkodowania).
Pani stanowisko jest nieprawidłowe.
Dodatkowe informacje
Informacja o zakresie rozstrzygnięcia
Interpretacja dotyczy stanu faktycznego, który Pani przedstawiła i stanu prawnego, który obowiązywał w dacie zaistnienia zdarzenia.
Zaznacza się, że zgodnie z art. 14b § 3 ustawy Ordynacja podatkowa, składający wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej obowiązany jest do wyczerpującego przedstawienia zaistniałego stanu faktycznego albo zdarzenia przyszłego. Organ jest ściśle związany przedstawionym we wniosku stanem faktycznym (opisem zdarzenia przyszłego). Zainteresowany ponosi ryzyko związane z ewentualnym błędnym lub nieprecyzyjnym przedstawieniem we wniosku opisu stanu faktycznego (zdarzenia przyszłego).
Interpretacja indywidualna wywołuje skutki prawnopodatkowe tylko wtedy, gdy rzeczywisty stan faktyczny/zdarzenie przyszłe będące przedmiotem interpretacji pokrywa/będzie się pokrywało z opisem stanu faktycznego/zdarzenia przyszłego podanym przez Panią w złożonym wniosku. W związku z powyższym, w przypadku zmiany któregokolwiek elementu przedstawionego we wniosku opisu sprawy, udzielona odpowiedź traci swą aktualność.
Na ocenę prawidłowości analizowanej kwestii nie może wpłynąć powołane przez Panią orzecznictwo sądów administracyjnych, ponieważ zapadło ono w odniesieniu do indywidualnego i właściwego tylko temu orzecznictwu opisu sprawy, różniącego się od sprawy objętej niniejszą interpretacją indywidualną. W związku z powyższym, nie negując takiego orzecznictwa, jako cennego źródła w zakresie wskazywania kierunków wykładni norm prawa podatkowego, należy zauważyć, że moc obowiązująca zaprezentowanych przez Panią wyroków zamyka się w obrębie spraw, dla których zostały wydane.
Niniejsza interpretacja rozstrzyga przedstawiony stan faktyczny wyłącznie w zakresie uznania Pani za podatnika w zakresie zbycia działek nr 1, 2 i 3 w drodze wywłaszczenia, uznania tej dostawy za podlegającą opodatkowaniu VAT oraz kwestii sposobu jej dokumentowania. W zakresie zastosowania zwolnienia od podatku w odniesieniu do wywłaszczenia działek nr 1, 2 i 3, zostało wydane odrębne rozstrzygnięcie.
Pouczenie o funkcji ochronnej interpretacji
Przepisów art. 14k-14n Ordynacji podatkowej nie stosuje się, jeśli stan faktyczny lub zdarzenie przyszłe będące przedmiotem interpretacji indywidualnej jest elementem czynności, które są przedmiotem decyzji wydanej:
1) z zastosowaniem art. 119a;
2) w związku z wystąpieniem nadużycia prawa, o którym mowa w art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług;
3) z zastosowaniem środków ograniczających umowne korzyści.
Przepisów art. 14k-14n nie stosuje się, jeżeli korzyść podatkowa, stwierdzona w decyzjach wymienionych w § 1, jest skutkiem zastosowania się do utrwalonej praktyki interpretacyjnej, interpretacji ogólnej lub objaśnień podatkowych.
Pouczenie o prawie do wniesienia skargi na interpretację
Ma Pani prawo do zaskarżenia tej interpretacji indywidualnej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w (…). Zasady zaskarżania interpretacji indywidualnych reguluje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.; dalej jako „PPSA”).
Skargę do Sądu wnosi się za pośrednictwem Dyrektora KIS (art. 54 § 1 PPSA). Skargę należy wnieść w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia interpretacji indywidualnej (art. 53 § 1 PPSA):
Skarga na interpretację indywidualną może opierać się wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 57a PPSA).
Podstawa prawna dla wydania interpretacji
Podstawą prawną dla wydania tej interpretacji jest art. 13 § 2a oraz art. 14b § 1 Ordynacji
QuickMap AI przeszukuje 2,87 mln dokumentów podatkowych i zwraca dopasowane orzeczenia z analizą linii orzeczniczej.
Wypróbuj za darmo