Interpretacja 0114-KDIP4-3.4012.324.2026.1.APR

Interpretacja indywidualna
– stanowisko nieprawidłowe

Szanowni Państwo,

stwierdzam, że Państwa stanowisko w sprawie oceny skutków podatkowych opisanego stanu faktycznego w podatku od towarów i usług jest nieprawidłowe.

Zakres wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej

21 maja 2026 r. wpłynął Państwa wniosek z 21 maja 2026 r. o wydanie interpretacji indywidualnej, który dotyczy opodatkowania podatkiem od towarów i usług przeniesienia z mocy prawa własności niezabudowanej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa w zamian za odszkodowanie. Treść wniosku jest następująca:

Opis stanu faktycznego

Gmina jest zarejestrowanym podatnikiem VAT czynnym.

Na podstawie ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1153 ze zm., dalej: „ustawa o samorządzie gminnym”) Gmina jest wyposażona w osobowość prawną i posiada zdolność do czynności cywilnoprawnych. Gmina realizuje zadania własne, określone w art. 7 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym między innymi w zakresie zaspokajania zbiorowych potrzeb wspólnoty, w szczególności w sprawach dotyczących zaopatrzenia w energię elektryczną i gospodarki nieruchomościami (pkt 1 i 3).

Zgodnie z art. 43 ustawy o samorządzie gminnym Gmina może posiadać mienie komunalne. W świetle powołanego przepisu mieniem komunalnym jest własność i inne prawa majątkowe należące do poszczególnych gmin i ich związków oraz mienie innych gminnych osób prawnych, w tym przedsiębiorstw.

Składnikiem mienia komunalnego są w szczególności nieruchomości stanowiące własność Gminy.

Wojewoda A. (dalej: „Wojewoda”) w sierpniu 2025 r. wydał decyzję o ustaleniu lokalizacji strategicznej inwestycji w zakresie sieci przesyłowej pn.: (…) (dalej: „Decyzja wywłaszczeniowa”).

W stosunku do działki nr 1 (dalej: „Nieruchomość”), stanowiącej dotychczas własność Gminy, Decyzja wywłaszczeniowa wywołuje skutek, o którym mowa w art. 19 ust. 3 i art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o przygotowaniu i realizacji strategicznych inwestycji w zakresie sieci przesyłowych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1199, dalej: „Ustawa o inwestycjach dot. sieci przesyłowych”), tj. staje się ona z mocy prawa własnością Skarbu Państwa z dniem, w którym Decyzja wywłaszczeniowa stała się ostateczna, za odszkodowaniem, a inwestor (tj. B. S.A.) nabywa z mocy prawa z dniem, w którym Decyzja wywłaszczeniowa stała się ostateczna, prawo użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej.

W konsekwencji powyższego Wojewoda wydał również decyzję ustalającą na rzecz Gminy odszkodowanie z tytułu przejęcia przez Skarb Państwa, z mocy prawa na podstawie Decyzji wywłaszczeniowej, Nieruchomości stanowiącej własność Gminy (dalej: „Decyzja odszkodowawcza”). Odszkodowanie za wywłaszczenie Nieruchomości zostało ustalone Decyzją odszkodowawczą na poziomie odpowiadającym wartości Nieruchomości, oszacowanej przez rzeczoznawcę majątkowego w kwocie „netto, bez podatku VAT” w operacie szacunkowym (dalej: „Operat szacunkowy”), w którym wskazano, że „celem wyceny jest określenie wartości odtworzeniowej nieruchomości gruntowej, dla potrzeb ustalenia odszkodowania za nieruchomość przejętą z mocy prawa na podstawie przepisów Ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o przygotowaniu i realizacji strategicznych inwestycji w zakresie sieci przesyłowych”.

W Decyzji odszkodowawczej nie wyodrębniono kwoty podatku VAT, ani nie wskazano, że odszkodowanie obejmuje podatek VAT. Jednocześnie wskazano w Decyzji odszkodowawczej, że odszkodowanie powiększone zostaje o 5% z tytułu niezwłocznego wydania Nieruchomości. Podkreślić należy, że mimo iż w Operacie szacunkowym wskazano, że „oszacowana wartość jest wartością netto, bez podatku VAT”, odszkodowanie za wywłaszczenie Nieruchomości przyznane Gminie na podstawie Decyzji odszkodowawczej nie zostało powiększone w szczególności o równowartość podatku VAT w wysokości 23%.

Podkreślić należy więc, że w odniesieniu do przedmiotowego wywłaszczenia Gmina nie zawarła z Wojewodą żadnej umowy cywilnoprawnej, natomiast w odniesieniu do przedmiotowego odszkodowania Gmina nie miała realnej możliwości negocjowania warunków cenowych przeniesienia własności (tj. wysokości odszkodowania), w szczególności powiększenia ceny o wartość odpowiadającą opodatkowaniu według podstawowej stawki VAT w wysokości 23%. Potwierdzeniem faktu braku realnej możliwości negocjowania warunków cenowych i zaniżeniem (zdaniem Gminy) wartości Nieruchomości w Operacie szacunkowym jest w szczególności fakt – opisany przez Wojewodę w Decyzji odszkodowawczej – że Gmina do sporządzonego Operatu szacunkowego wniosła pismo z szeregiem uwag, w szczególności odnośnie do sposobu określenia wartości nieruchomości, przyjętych danych porównawczych czy braku powiększenia wartości nieruchomości o 23% podatek VAT. Niemniej Wojewoda uznał, że wyjaśnienia złożone przez rzeczoznawcę majątkowego sporządzającego Operat szacunkowy w odpowiedzi na uwagi Gminy „usuwają powstałe wątpliwości”, w związku z czym uznał (Wojewoda), że Operat szacunkowy może stanowić podstawę do ustalenia odszkodowania.

W konsekwencji powyższego należy uznać zdaniem Gminy, że wartość odszkodowania przyznana Gminie nie odzwierciedla realnej rynkowej wartości Nieruchomości (abstrahując już nawet od potencjału znacznego, zdaniem Gminy, przyszłego wzrostu wartości rynkowej Nieruchomości, wynikającego z sytuacji geopolitycznej, w szczególności spodziewanego „prędzej czy później” zakończenia, niezależnie od formy, trwającej wojny Rosji z Ukrainą).

Nieruchomość, stanowiąca przedmiot wywłaszczenia:

‒    powstała z podziału działki nr 1/1;

‒    jest niezabudowana – na moment wywłaszczenia nie znajdowały się na jej obszarze żadne budynki, budowle ani ich części;

‒    jest przeznaczona pod zabudowę zgodnie z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego (dalej: „MPZP”) - znajduje się w obszarze 1P - tereny obiektów produkcyjnych, składów i magazynów;

‒    od momentu nabycia nieprzerwanie aż do 30 września 2025 r. była przedmiotem dzierżawy na cele rolnicze (umowy dzierżawy wygasły z dniem 30 września 2025 r. i nie mogły być przedłużane ze względu na wydaną już wówczas Decyzję wywłaszczeniową).

Gmina w odniesieniu do ww. dzierżawy Nieruchomości stosowała zwolnienie z opodatkowania VAT przewidziane dla dzierżawy gruntów przeznaczonych na cele rolnicze. Zgodnie z obecnie obowiązującymi przepisami jest to zwolnienie na podstawie § 3 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 20 grudnia 2013 r. w sprawie zwolnień od podatku od towarów i usług oraz warunków stosowania tych zwolnień (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 832, dalej: „Rozporządzenie ws. zwolnień”). Analogiczne zwolnienie było przewidziane w aktach zastępowanych, obowiązujących we wcześniejszych latach. W związku z niewykorzystywaniem Nieruchomości do żadnych czynności opodatkowanych VAT, w ocenie Gminy nie przysługiwało jej prawo do odliczenia VAT od nabycia Nieruchomości.

Obecnie Gmina powzięła wątpliwości w zakresie podlegania opodatkowaniu VAT przeniesienia własności Nieruchomości w drodze wywłaszczenia.

Pytanie

Czy przekazanie przez Gminę na rzecz Skarbu Państwa Nieruchomości, w zamian za odszkodowanie, stanowi w przedstawionym stanie faktycznym czynność podlegającą opodatkowaniu VAT?

Państwa stanowisko w sprawie

Zdaniem Wnioskodawcy, przekazanie przez Gminę na rzecz Skarbu Państwa Nieruchomości, w zamian za odszkodowanie, nie stanowi w przedstawionym stanie faktycznym czynności podlegającej opodatkowaniu VAT.

Uzasadnienie stanowiska Wnioskodawcy

Uwagi ogólne

Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o VAT opodatkowaniu podatkiem VAT podlegają w szczególności odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju. Na mocy art. 7 ust. 1 ustawy o VAT przez dostawę towarów rozumie się przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel, w tym także przeniesienie z nakazu organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w imieniu takiego organu lub przeniesienie z mocy prawa prawa własności towarów w zamian za odszkodowanie. Towarami są rzeczy oraz ich części, jak również wszelkie postacie energii (art. 2 pkt 6 ustawy o VAT).

Stosownie do art. 15 ust. 1 ustawy o VAT, podatnikami są osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą, bez względu na cel lub rezultat takiej działalności. Zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy o VAT działalność gospodarcza obejmuje wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców, w tym podmiotów pozyskujących zasoby naturalne oraz rolników, jak również działalność osób wykonujących wolne zawody, a w szczególności czynności polegające na wykorzystywaniu towarów lub wartości niematerialnych i prawnych w sposób ciągły dla celów zarobkowych.

Jednocześnie art. 15 ust. 6 ustawy o VAT stanowi, że nie uważa się za podatników organów władzy publicznej oraz urzędów obsługujących te organy w zakresie realizowanych zadań nałożonych odrębnymi przepisami prawa, dla realizacji których zostały powołane, z wyłączeniem czynności wykonywanych na podstawie zawartych umów cywilnoprawnych.

Przepis art. 15 ust. 6 ustawy o VAT implementuje art. 13 ust. 1 Dyrektywy 2006/112/WE Rady z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej, zgodnie z którym organy władzy publicznej nie są uważane za podatników w związku z działalnością, którą podejmują lub transakcjami, których dokonują jako organy władzy publicznej, nawet jeśli pobierają należności, opłaty, składki lub płatności w związku z takimi działaniami lub transakcjami. W świetle tego przepisu i orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej organy publiczne działają jako podatnicy jedynie w ściśle określonych przypadkach, tj. w odniesieniu do tych czynności, które wykonują w szczególności w ramach stosunków cywilnoprawnych tak jak podmioty prywatne, a nie przy korzystaniu z przysługujących im prerogatyw władczych (tzw. sfera „imperium”).

Ocena, czy dana czynność podlega opodatkowaniu VAT, wymaga w pierwszej kolejności ustalenia, czy w odniesieniu do tej czynności dany podmiot wykonuje działalność gospodarczą w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o VAT i czy działa jako podatnik, o którym mowa w art. 15 ust. 1. Dopiero w przypadku pozytywnej odpowiedzi na te pytania aktualne staje się rozważenie, czy nie znajduje zastosowania przepis art. 15 ust. 6 ustawy o VAT, zgodnie z którym organów władzy publicznej oraz urzędów obsługujących te organy nie uważa się za podatników w zakresie realizowanych zadań nałożonych odrębnymi przepisami prawa, dla realizacji których zostały powołane, z wyłączeniem czynności wykonywanych na podstawie zawartych umów cywilnoprawnych.

Innymi słowy, wyłączenie z art. 15 ust. 6 ustawy o VAT ma znaczenie dopiero wtedy, gdy dana aktywność w ogóle może zostać zakwalifikowana jako działalność gospodarcza. W pierwszym kroku należy zatem ocenić, czy konkretna czynność ma cechy działalności gospodarczej, tj. czy stanowi przejaw wykorzystywania towarów lub wartości niematerialnych i prawnych w sposób ciągły dla celów zarobkowych. W drugim kroku – tylko jeśli przesłanki te są spełnione – trzeba zbadać, czy mimo to podmiot nie działa w danym zakresie jako organ władzy publicznej, wykonując zadania nałożone przepisami prawa publicznego.

Charakter działalności Gminy oraz status Gminy

Gmina jest jednostką samorządu terytorialnego wyposażoną w osobowość prawną i zdolność do czynności cywilnoprawnych, realizującą zadania własne określone w art. 7 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym, w tym w zakresie zaspokajania zbiorowych potrzeb wspólnoty w sprawach zaopatrzenia w energię elektryczną i gospodarki nieruchomościami. Gmina może posiadać mienie komunalne, do którego zaliczają się w szczególności nieruchomości stanowiące własność Gminy.

Gmina jest zarejestrowanym, czynnym podatnikiem VAT. Fakt ten nie oznacza jednak, że każda czynność wykonywana przez Gminę automatycznie podlega opodatkowaniu VAT. W każdym przypadku konieczne jest ustalenie, czy dana czynność jest wykonywana w ramach działalności gospodarczej Gminy, czy też w ramach realizacji zadań władczych, o których mowa w art. 15 ust. 6 ustawy o VAT.

W szczególności jednostka samorządu terytorialnego występuje jako podatnik VAT m.in. w sytuacjach, gdy dobrowolnie zawiera umowy cywilnoprawne, takie jak umowy sprzedaży, dzierżawy, najmu czy ustanowienia użytkowania wieczystego, dotyczące mienia komunalnego. Wówczas Gmina działa w sferze dominium, podejmując decyzje o zbywaniu lub udostępnianiu swojego mienia na rynku, na równych prawach z innymi podmiotami gospodarczymi.

Natomiast w zakresie, w jakim Gmina realizuje zadania publiczne w oparciu o przepisy powszechnie obowiązującego prawa, należy uznać, że działa ona jako organ władzy publicznej, a nie jako podatnik VAT.

Brak podstaw do uznania wywłaszczenia za działalność gospodarczą w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o VAT

Mając na uwadze powyższe ogólne zasady kwalifikowania działalności jako działalności gospodarczej w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o VAT, należy odnieść je do opisanego stanu faktycznego.

Wywłaszczenie Nieruchomości nastąpiło w związku z realizacją inwestycji w zakresie sieci przesyłowej i ma charakter jednorazowy. Gmina nie dokonuje tego rodzaju czynności w sposób ciągły w celu osiągania przychodów.

Dla uznania, że dana aktywność stanowi działalność gospodarczą w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o VAT, konieczne jest – oprócz obiektywnego charakteru działalności – wystąpienie elementu wykorzystywania towarów w sposób ciągły dla celów zarobkowych. W niniejszej sprawie przeniesienie własności Nieruchomości nie jest efektem decyzji Gminy o sprzedaży składnika majątku, lecz konsekwencją zastosowania środków władczych przez organ administracji rządowej. Nie można zatem uznać w ocenie Gminy, że Gmina podjęła tą czynność w celu uzyskania wynagrodzenia w ramach prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej.

O ile wcześniejsze oddanie Nieruchomości w dzierżawę na cele rolnicze stanowiło, zdaniem Gminy, przejaw działalności gospodarczej Gminy (przy czym korzystało ze zwolnienia z VAT), o tyle sam akt wywłaszczenia – będący skutkiem decyzji administracyjnej – nie został zainicjowany przez Gminę jako podatnika, nie jest realizowany w formule rynkowej i nie ma charakteru powtarzalnego. Jest to zdarzenie nadzwyczajne, o charakterze przymusowym, związane z realizacją inwestycji celu publicznego.

W konsekwencji brak jest podstaw do uznania, że w odniesieniu do przeniesienia własności Nieruchomości Gmina wykonuje działalność gospodarczą i że działa jako podatnik VAT w rozumieniu art. 15 ust. 1 ustawy.

Charakter prawny przeniesienia własności Nieruchomości (wywłaszczenie)

W analizowanej sprawie Wojewoda wydał decyzję o ustaleniu lokalizacji strategicznej inwestycji w zakresie sieci przesyłowej pn. (…) (tj. Decyzja wywłaszczeniowa). W odniesieniu do Nieruchomości stanowiącej własność Gminy Decyzja wywłaszczeniowa, na podstawie art. 19 ust. 3 i art. 23 ust. 1 Ustawy o inwestycjach dot. sieci przesyłowych, spowodowała przejście własności tej Nieruchomości na Skarb Państwa z mocy prawa, z dniem, w którym decyzja stała się ostateczna, za odszkodowaniem. W konsekwencji Wojewoda wydał również Decyzję odszkodowawczą, tj. decyzję ustalającą na rzecz Gminy odszkodowanie z tytułu przejęcia przez Skarb Państwa, z mocy prawa, Nieruchomości stanowiącej własność Gminy.

Przedstawiony mechanizm przeniesienia własności Nieruchomości ma zatem charakter typowo publicznoprawny. Po pierwsze, inicjatywa i treść rozstrzygnięcia należą do organu administracji rządowej (Wojewody), a Gmina nie zawiera w tym zakresie żadnej umowy cywilnoprawnej ani nie ma realnej możliwości negocjowania warunków przeniesienia własności. Po drugie, przejście własności następuje z mocy prawa, w następstwie ostatecznej decyzji administracyjnej, a nie w wyniku zgodnych oświadczeń woli stron. Po trzecie, celem całego mechanizmu jest realizacja strategicznej inwestycji w zakresie sieci przesyłowej, czyli przedsięwzięcia o istotnym znaczeniu publicznym.

W tak ukształtowanym stanie faktycznym Gmina nie występuje jako podmiot swobodnie rozporządzający swoim mieniem na rynku, lecz jako adresat władczego rozstrzygnięcia organu administracji rządowej, wykonujący obowiązki wynikające z przepisów szczególnych.

Odszkodowanie a pojęcie wynagrodzenia w kontekście VAT

Art. 7 ust. 1 ustawy o VAT wprost wymienia jako przykład dostawy towarów przeniesienie z nakazu organu władzy publicznej lub z mocy prawa własności towarów w zamian za odszkodowanie. Prawidłowa wykładnia tego przepisu wymaga jednak uwzględnienia ogólnych zasad konstrukcji VAT, w szczególności tego, że opodatkowaniu podlegają co do zasady czynności odpłatne wykonywane przez podatnika VAT w ramach działalności gospodarczej.

Aby uznać daną czynność za odpłatną dostawę towarów, konieczne jest istnienie bezpośredniego związku między świadczeniem a otrzymaną płatnością, mającą charakter wynagrodzenia za to świadczenie. W przypadku wywłaszczenia odszkodowanie pełni w pierwszej kolejności funkcję naprawienia uszczerbku w majątku dotychczasowego właściciela, który został pozbawiony prawa własności w drodze aktu władczego. Wysokość tego świadczenia jest ustalana jednostronnie w decyzji administracyjnej, zgodnie z przepisami szczególnymi, a nie w wyniku negocjacji stron typowych dla transakcji rynkowych.

W omawianej sprawie odszkodowanie należne Gminie zostało ustalone przez Wojewodę w odrębnej decyzji administracyjnej jako (rzekomy – uwaga Gminy) ekwiwalent szkody poniesionej w związku z przejęciem Nieruchomości przez Skarb Państwa z mocy prawa. W decyzji tej określono wysokość odszkodowania należnego Gminie z tytułu przejęcia Nieruchomości. Nie można zatem mówić o klasycznym wynagrodzeniu za dobrowolne świadczenie Gminy, lecz o świadczeniu odszkodowawczym, wynikającym z władczego aktu organu administracji publicznej.

Uwzględniając, że art. 7 ust. 1 ustawy o VAT dotyczy wyłącznie czynności wykonywanych przez podatnika VAT w ramach działalności gospodarczej, samo wystąpienie odszkodowania jako formy zrekompensowania wywłaszczenia nie przesądza jeszcze o podleganiu opodatkowaniu VAT. W realiach niniejszej sprawy kluczowe jest bowiem to, że Gmina – jak wykazano wyżej – nie działa w tym zakresie jako podatnik prowadzący działalność gospodarczą, lecz jako podmiot zobowiązany do podporządkowania się decyzji Wojewody.

Dodatkowo przyjęcie, że przeniesienie własności Nieruchomości w drodze wywłaszczenia podlega opodatkowaniu podatkiem VAT, prowadziłoby w okolicznościach niniejszej sprawy do nieuzasadnionego obciążenia Gminy ciężarem tego podatku. Odszkodowanie za wywłaszczenie Nieruchomości zostało ustalone decyzją Wojewody na poziomie odpowiadającym wartości Nieruchomości określonej przez rzeczoznawcę majątkowego w sporządzonym przez niego Operacie szacunkowym, w odniesieniu do którego Gmina wniosła szereg uwag wskazujących, zdaniem Gminy, na zaniżenie realnej wartości Nieruchomości. W Decyzji odszkodowawczej nie wyodrębniono kwoty podatku VAT, ani nie wskazano, że odszkodowanie obejmuje podatek VAT. Oznacza to, że w przypadku uznania, że od przedmiotowego odszkodowania należy wykazać VAT należny, Gmina – jako podmiot dokonujący dostawy – byłaby zobowiązana do wykazania podatku należnego od kwoty otrzymanego odszkodowania (kalkulując VAT należny tzw. metodą „w stu”), nie otrzymując jednocześnie żadnych dodatkowych środków na pokrycie tego podatku.

W praktyce skutkowałoby to sytuacją, w której Gmina, pozbawiona w sposób przymusowy prawa własności do Nieruchomości na cele publiczne, jednocześnie byłaby / mogłaby być w przypadku braku możliwości zastosowania zwolnienia z opodatkowania zobowiązana do samodzielnego pokrycia kwoty VAT należnego. Taki rezultat pozostawałby w sprzeczności z kompensacyjnym charakterem odszkodowania za wywłaszczenie oraz z zasadą neutralności podatku VAT, zgodnie z którą ciężar ekonomiczny tego podatku powinien co do zasady spoczywać na ostatecznym konsumencie, a nie na jednostce samorządu terytorialnego wykonującej zadania publiczne. Z tego względu dodatkowym argumentem przemawiającym za przyjęciem, że w analizowanym zakresie Gmina nie działa jako podatnik VAT, jest konieczność uniknięcia sytuacji, w której wywłaszczenie na cele publiczne skutkowałoby ekonomicznym uszczerbkiem po stronie Gminy wynikającym z konstrukcji podatku VAT.

Podsumowanie

Biorąc pod uwagę następujące okoliczności:

‒    wywłaszczenie zostało dokonane w celu realizacji inwestycji w zakresie sieci przesyłowej, której efektem jest rozbudowa infrastruktury energetycznej istotnej z punktu widzenia zaspokajania zbiorowych potrzeb wspólnoty samorządowej (w szczególności w zakresie zaopatrzenia w energię elektryczną), a zatem przedsięwzięcia pozostającego w funkcjonalnym związku z zadaniami własnymi Gminy określonymi w ustawie o samorządzie gminnym,

‒    publicznoprawny charakter wywłaszczenia Nieruchomości, dokonanego na podstawie Decyzji wywłaszczeniowej Wojewody wydanej w trybie szczególnej Ustawy o inwestycjach dot. sieci przesyłowych,

‒    fakt, że przejście własności nastąpiło z mocy prawa, bez zawierania przez Gminę jakiejkolwiek umowy cywilnoprawnej i bez możliwości kształtowania przez Gminę warunków przeniesienia własności,

‒    jednorazowy, przymusowy charakter czynności, niezwiązany z prowadzeniem przez Gminę działalności gospodarczej w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o VAT,

‒    funkcję odszkodowania jako świadczenia kompensacyjnego za władcze pozbawienie prawa własności,

‒    uznanie, że od tej czynności Gmina zobowiązana jest do wykazania VAT należnego, prowadziłoby do nieuzasadnionego ekonomicznie obciążenia Gminy ciężarem podatku,

należy bezsprzecznie uznać, że w analizowanym zakresie Gmina nie działa jako podatnik VAT prowadzący działalność gospodarczą.

Zdaniem Gminy powyższe stanowisko znajduje również potwierdzenie w Interpretacji ogólnej nr PT1.8101.1.2023 Ministra Finansów z dnia 2 maja 2024 r. w sprawie opodatkowania VAT czynności wykonywanych przez jednostki samorządu terytorialnego polegających na instalacji systemów odnawialnych źródeł energii oraz usuwaniu azbestu w związku wyrokami Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 30 marca 2023 r. w sprawach C-612/21 Gmina O. i C-616/21 Gmina L. (dalej: „interpretacja ogólna”).

W interpretacji ogólnej Minister Finansów wskazał (na stronie 6):

„Mając powyższe na względzie, badając, czy dana czynność wykonywana przez jednostkę samorządu terytorialnego w zakresie dostawy i instalacji systemów OZE czy też usuwania wyrobów i odpadów zawierających azbest stanowi działalność gospodarczą, należy brać pod uwagę wskazane w orzecznictwie TSUE przesłanki i ich występowanie w konkretnej sprawie. W szczególności należy zbadać, czy czynność ma charakter stały, czy jest wykonywana w zamian za wynagrodzenie (oraz w jakim stopniu ponoszona odpłatność stanowi rzeczywistą wartość otrzymywanych świadczeń), czy wiąże się z zatrudnieniem podwykonawców czy też jest wykonywana przez pracowników jednostki samorządu terytorialnego, jak również czy warunki realizacji danego świadczenia odbiegają od warunków, na jakich realizowane byłoby ono przez podmioty gospodarcze”.

Rozbierając powyższe na czynniki pierwsze i porównując z sytuacją Gminy przedstawioną w niniejszym wniosku należy wskazać, że badanie stanu faktycznego Gminy zasadniczo wskazuje na pełną analogię do opisanego w interpretacji ogólnej:

‒     „czy czynność ma charakter stały” – wywłaszczenie Nieruchomości nie ma „charakteru stałego”,

‒     „czy jest wykonywana w zamian za wynagrodzenie (oraz w jakim stopniu ponoszona odpłatność stanowi rzeczywistą wartość otrzymywanych świadczeń)” – uznanie, że przekazanie przez Gminę na rzecz Skarbu Państwa Nieruchomości na podstawie Decyzji wywłaszczeniowej stanowi czynność podlegającą opodatkowaniu VAT mogłoby skutkować obciążeniem Gminy należnym podatkiem VAT, a więc otrzymane odszkodowanie de facto nie pokryłoby wartości wywłaszczanej nieruchomości, ponadto operat szacunkowy zasadniczo zdaniem Gminy nie uwzględnia realnej wartości rynkowej Nieruchomości (co znalazło odzwierciedlenie w piśmie z szeregiem uwag dot. sposobu określenia wartości w Operacie szacunkowym),

‒     „czy wiąże się z zatrudnieniem podwykonawców czy też jest wykonywana przez pracowników jednostki samorządu terytorialnego” – Gmina zasadniczo nie angażowała ani żadnych podwykonawców, ani swoich pracowników w celu dokonania przez nich zbycia Nieruchomości – przeniesienie własności Nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa zostało dokonane na mocy Decyzji odszkodowawczej, a nie na podstawie „sprzedażowych” działań Gminy / jej przedstawicieli (w tym pracowników);

‒     „czy warunki realizacji danego świadczenia odbiegają od warunków, na jakich realizowane byłoby ono przez podmioty gospodarcze.” – warunki przeniesienia własności Nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa odbiegają od warunków, na jakich realizowane byłoby to przeniesienie przez podmioty gospodarcze – przede wszystkim podmioty gospodarcze dokonałyby transakcji zbycia nieruchomości na podstawie umowy cywilnoprawnej, sprzedający mógłby nie dokonać sprzedaży (nie zgodzić się na nią), jeśli nie miałby realnie wpływu na cenę, zwłaszcza w sytuacji, w której cena sprzedaży (brutto) powodowałaby, że po odprowadzeniu podatku VAT należnego sprzedającemu pozostałyby do dyspozycji środki pieniężne niepokrywające aktualnej wartości nieruchomości – abstrahując już nawet od faktu zaniżonego, zdaniem Gminy, oszacowania wartości Nieruchomości w Operacie szacunkowym oraz prognozowanej przez sprzedającego zasadniczo znacznie wyższej wartości nieruchomości w przyszłości.

W konsekwencji – w ocenie Gminy – przeniesienie własności Nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa w drodze wywłaszczenia, w zamian za odszkodowanie (niepokrywające zdaniem Gminy realnej „straty” Gminy z dokonanego wywłaszczenia), w przedstawionym stanie faktycznym nie stanowi czynności podlegającej opodatkowaniu VAT.

Ocena stanowiska

Stanowisko, które przedstawili Państwo we wniosku jest nieprawidłowe.

Uzasadnienie interpretacji indywidualnej

Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 775 ze zm.), zwanej dalej „ustawą”:

W myśl art. 2 pkt 22 ustawy:

Na podstawie art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy:

Przy czym stosownie do art. 2 pkt 6 ustawy:

Zgodnie z ww. przepisami grunty spełniają definicję towaru wynikającą z art. 2 pkt 6 ustawy, a ich sprzedaż jest traktowana jako czynność odpłatnej dostawy towarów na terytorium kraju.

Wobec powyższego należy stwierdzić, że w sytuacji, gdy przedmiotem dostawy są towary w rozumieniu powołanego wyżej przepisu i gdy czynność ta prowadzi do przeniesienia prawa do rozporządzania tymi towarami jak właściciel, mamy do czynienia z dostawą w ujęciu art. 7 ust. 1 ustawy, podlegającą opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.

Należy zauważyć, że dostawa towarów rozumiana jako przeniesienie prawa do rozporządzania towarem jak właściciel obejmuje każdą czynność polegającą na przeniesieniu dobra materialnego przez stronę, która przyznaje drugiej stronie prawo do faktycznego dysponowania nim, jakby była właścicielem tego dobra, a ponadto musi to być czynność odpłatna.

Zatem, w oparciu o definicję zawartą w art. 2 pkt 6 ustawy, zbycie nieruchomości, dokonywane przez podatnika, traktowane jest jako czynność odpłatnej dostawy towarów i na mocy art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy, podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.

Co do zasady dla uznania, że dostawa towarów oraz świadczenie usług podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, bezwzględnym warunkiem jest „odpłatność” za daną czynność, co wynika wprost z powołanego wyżej przepisu art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy. Odpłatność oznacza wykonanie czynności (dostawy towarów oraz świadczenia usług) za wynagrodzeniem. W znaczeniu potocznym wynagrodzenie to zapłata za pracę, należność, a także odszkodowanie. Natomiast odpłatny to taki, który wymaga zapłacenia, zwrotu kosztów, płatny.

Z przywołanego przepisu art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy wynika, że czynność polegająca na przeniesieniu z nakazu organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w imieniu takiego organu lub przeniesienie z mocy prawa prawa własności towarów (np. nieruchomości) w zamian za odszkodowanie, stanowi dostawę towarów. W tej sytuacji bez znaczenia jest fakt, że dostawa nie jest de facto następstwem decyzji właściciela, lecz wynika z nakazu organu władzy publicznej lub z mocy samego prawa. Odszkodowanie w tym przypadku pełni funkcję wynagrodzenia za przeniesienie własności towarów, czyniąc tego rodzaju dostawę faktycznie odpłatną. W konsekwencji należy stwierdzić, że przeniesienie z nakazu organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w imieniu takiego organu lub przeniesienie z mocy prawa prawa własności towarów (w tym np. nieruchomości) w zamian za odszkodowanie – na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy – podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.

Nie każda czynność stanowiąca dostawę w rozumieniu art. 7 ustawy, podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, bowiem aby dana czynność była opodatkowana tym podatkiem, musi być wykonana przez podmiot, który w związku z jej wykonaniem jest podatnikiem podatku od towarów i usług.

 W myśl dyspozycji art. 15 ust. 1 ustawy:

Stosownie do art. 15 ust. 2 ustawy:

Jak stanowi natomiast art. 15 ust. 6 ustawy:

Oznacza to, że organ będzie uznany za podatnika podatku od towarów i usług w dwóch przypadkach, tj. gdy wykonuje czynności inne niż te, które mieszczą się w ramach jego zadań oraz, gdy wykonuje czynności mieszczące się w ramach jego zadań, ale czyni to na podstawie umów cywilnoprawnych.

Powyższy zapis jest odzwierciedleniem art. 13 Dyrektywy 2006/112/WE Rady z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz. Urz. UE L 347 z dnia 11 grudnia 2006 r. str. 1 ze zm.), zwanej dalej Dyrektywą 2006/112/WE Rady, zgodnie z którym:

Kryterium podziału stanowi charakter wykonywanych czynności: czynności o charakterze publicznoprawnym wyłączają te podmioty z kategorii podatników, natomiast czynności o charakterze cywilnoprawnym skutkują uznaniem tych podmiotów za podatników podatku od towarów i usług, a realizowane przez nie odpłatne dostawy towarów i świadczenie usług podlegają opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.

Z opisu sprawy wynika, że są Państwo zarejestrowanym podatnikiem VAT czynnym. Wojewoda A. (Wojewoda) w sierpniu 2025 r. wydał decyzję o ustaleniu lokalizacji strategicznej inwestycji w zakresie sieci przesyłowej pn.: (…) (Decyzja wywłaszczeniowa).

W stosunku do działki nr 1 (Nieruchomość), stanowiącej dotychczas Państwa własność, Decyzja wywłaszczeniowa wywołuje skutek, o którym mowa w art. 19 ust. 3 i art. 23 ust. 1 ustawy o przygotowaniu i realizacji strategicznych inwestycji w zakresie sieci przesyłowych, tj. staje się ona z mocy prawa własnością Skarbu Państwa z dniem, w którym Decyzja wywłaszczeniowa stała się ostateczna, za odszkodowaniem.

W konsekwencji powyższego Wojewoda wydał również decyzję ustalającą na Państwa rzecz odszkodowanie z tytułu przejęcia przez Skarb Państwa, z mocy prawa na podstawie Decyzji wywłaszczeniowej, Nieruchomości stanowiącej Państwa własność (Decyzja odszkodowawcza).

Państwa wątpliwości dotyczą ustalenia, czy przekazanie przez Państwa na rzecz Skarbu Państwa Nieruchomości, w zamian za odszkodowanie, stanowi czynność podlegającą opodatkowaniu VAT.

Analiza opisanej sytuacji w kontekście powołanych przepisów prowadzi do stwierdzenia, że w przedmiotowej sprawie spełnione zostały przesłanki warunkujące uznanie opisanej transakcji za dostawę towarów dokonywaną przez podmiot, który w odniesieniu do niej działa w charakterze podatnika VAT. Wydając nieruchomość za odszkodowaniem nie mogą Państwo skorzystać z wyłączenia z opodatkowania na podstawie art. 15 ust. 6 ustawy. W przypadku wywłaszczenia nieruchomości za odszkodowaniem nie są bowiem realizowane zadania, dla realizacji których organ ten został powołany. Dokonując przeniesienia prawa do rozporządzania nieruchomością nie realizują Państwo ani zadań własnych, ani zleconych przez organ administracji rządowej.

Ponadto, z opisu sprawy wynika, że przedmiotowa Nieruchomość była od momentu nabycia do dnia 30 września 2025 r. nieprzerwanie oddawana w dzierżawę na cele rolnicze. Tym samym była wykorzystywana przez Państwa w prowadzonej działalności gospodarczej w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy. Okoliczność, że świadczona usługa dzierżawy korzystała ze zwolnienia od podatku VAT, pozostaje bez wpływu na uznanie tej działalności za działalność gospodarczą. Czynności zwolnione od podatku również stanowią działalność gospodarczą w rozumieniu ustawy o VAT.

W konsekwencji wywłaszczona Nieruchomość stanowiła składnik majątku wykorzystywany przez Państwa w prowadzonej działalności gospodarczej. Przeniesienie jej własności w zamian za odszkodowanie pozostaje zatem czynnością dokonywaną przez Państwa jako podatnika podatku od towarów i usług.

Oznacza to, że dostawa taka podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług. Dochodzi bowiem do przeniesienia na inny podmiot – nabywcę – prawa do dysponowania towarem jak właściciel. Ponadto w przedmiotowej sprawie ma miejsce odpłatna dostawa towarów, przy czym odszkodowanie stanowi wynagrodzenie za przeniesienie własności tych gruntów.

Tym samym dokonując zbycia opisanej Nieruchomości, działają Państwo jako podatnik w rozumieniu art. 15 ust. 1 ustawy, prowadzący działalność gospodarczą, o której mowa w art. 15 ust. 2 ustawy.

Powołana przez Państwa interpretacja ogólna Ministra Finansów z dnia 2 maja 2024 r. dotycząca instalacji odnawialnych źródeł energii oraz usuwania azbestu nie może znaleźć zastosowania w niniejszej sprawie. Interpretacja ta odnosi się do oceny, czy określone działania jednostek samorządu terytorialnego wykonywane są w ramach działalności gospodarczej w świetle orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Przedmiotem niniejszej sprawy jest natomiast przeniesienie prawa własności nieruchomości w zamian za odszkodowanie, które zostało wprost uregulowane przez ustawodawcę w art. 7 ust. 1 ustawy jako szczególny przypadek odpłatnej dostawy towarów. Ponadto w przeciwieństwie do spraw będących przedmiotem tej interpretacji ogólnej, wywłaszczona Nieruchomość była wykorzystywana przez Państwa do prowadzenia działalności gospodarczej polegającej na odpłatnej dzierżawie.

W konsekwencji przeniesienie z mocy prawa własności przedmiotowej Nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa w zamian za odszkodowanie stanowi czynność podlegającą opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług jako odpłatna dostawa towarów, o której mowa w art. 7 ust. 1 ustawy, dokonana przez Państwa, działających w charakterze podatnika podatku od towarów i usług.

Zatem Państwa stanowisko jest nieprawidłowe.

Dodatkowe informacje

Informacja o zakresie rozstrzygnięcia

Interpretacja dotyczy stanu faktycznego, który Państwo przedstawili i stanu prawnego, który obowiązywał w dacie zaistnienia zdarzenia.

Pouczenie o funkcji ochronnej interpretacji

• Funkcję ochronną interpretacji indywidualnych określają przepisy art. 14k-14nb ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t. j. Dz.U. z 2026 r. poz. 622 ze zm.). Interpretacja będzie mogła pełnić funkcję ochronną, jeśli Państwa sytuacja będzie zgodna (tożsama) z opisem stanu faktycznego lub zdarzenia przyszłego i zastosują się Państwo do interpretacji.
• Zgodnie z art. 14na § 1 Ordynacji podatkowej:

• Zgodnie z art. 14na § 2 Ordynacji podatkowej:

Pouczenie o prawie do wniesienia skargi na interpretację

Mają Państwo prawo do zaskarżenia tej interpretacji indywidualnej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w (…). Zasady zaskarżania interpretacji indywidualnych reguluje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz.U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.; dalej jako „PPSA”).

Skargę do Sądu wnosi się za pośrednictwem Dyrektora KIS (art. 54 § 1 PPSA). Skargę należy wnieść w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia interpretacji indywidualnej (art. 53 § 1 PPSA):

• w formie papierowej, w dwóch egzemplarzach (oryginał i odpis) na adres: Krajowa Informacja Skarbowa, ul. Warszawska 5, 43-300 Bielsko-Biała (art. 47 § 1 PPSA), albo
• w formie dokumentu elektronicznego, w jednym egzemplarzu (bez odpisu), na adres Krajowej Informacji Skarbowej na platformie ePUAP: /KIS/wnioski albo /KIS/SkrytkaESP (art. 47 § 3 i art. 54 § 1a PPSA).

Skarga na interpretację indywidualną może opierać się wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 57a PPSA).

Podstawa prawna dla wydania interpretacji

Podstawą prawną dla wydania tej interpretacji jest art. 13 § 2a oraz art. 14b § 1 Ordynacji podatkowej.