Wnioskodawcy nie przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego wynikającego z faktur otrzymanych od kancelarii prawnej dokumentujących nabycie usług prawnych związanych z dochodzeniem odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości.
Spółka z o.o., będąca podatnikiem VAT, prowadzi działalność obejmującą wynajem nieruchomości (zwolniony z VAT) i sprzedaż dzieł sztuki (opodatkowany VAT). W 2025 r. zakończyła się sprawa o odszkodowanie za wywłaszczenie nieruchomości przejętych przez Skarb Państwa w 1949 r. Spółka powstała z przekształcenia innej spółki i odziedziczyła prawa…
Interpretacja indywidualna - stanowisko w części prawidłowe i w części nieprawidłowe
Szanowni Państwo,
stwierdzam, że Państwa stanowisko w sprawie oceny skutków podatkowych opisanego stanu faktycznego w podatku od towarów i usług jest prawidłowe w zakresie nieuznania otrzymanego przez Państwa odszkodowania z tytułu wywłaszczenia za „obrót” w rozumieniu art. 90 ust. 3 w zw. z art. 90 ust. 2 ustawy o VAT i nieprawidłowe w zakresie prawa do odliczenia podatku naliczonego wynikającego z faktur dokumentujących nabycie usług prawnych związanych z dochodzeniem odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości.
Zakres wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej
21 stycznia 2026 r. wpłynął Państwa wniosek z 19 stycznia 2026 r. o wydanie interpretacji indywidualnej, który dotyczy skutków podatkowych wywłaszczenia nieruchomości. Uzupełnili go Państwo pismem z 4 marca 2026 r. (wpływ 4 marca 2026 r.) - w odpowiedzi na wezwanie. Treść wniosku jest następująca:
Opis stanu faktycznego
Podstawowe informacje o Wnioskodawcy
A. sp. z o.o. (dalej jako: „Spółka” lub „Wnioskodawca”) jest podatnikiem podatku dochodowego od osób prawnych w rozumieniu art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od prawnych (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 278) (dalej jako: „Ustawa o CIT”).
Spółka posiada nieograniczony obowiązek podatkowy w Polsce, gdzie podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym od całości osiąganych dochodów. Sądem rejestrowym dla Spółki jest (…). Spółka została wpisana do Rejestru Przedsiębiorców w Krajowym Rejestrze Sądowym pod numerem: (…), Spółka również posiada numer NIP: (…).
Spółka zarejestrowana jest jako czynny podatnik podatku od towarów i usług (dalej jako: „VAT”).
Spółka powstała z przekształcenia B. S.A. w (…) (dalej jako: „Spółka przekształcona”).
Przedmiot działalności Spółki
Główny profil działalności Spółki skoncentrowany jest na rynku nieruchomościowym, tzn. ich wynajem i dzierżawa oraz (jako drugi profil działalności) sprzedaży dzieł sztuki. Wskazać również należy, że Spółka nastawiona jest na działalność inwestycyjną w zakresie swojej głównej działalności (związanej z nieruchomościami).
W związku z zakresem prowadzonej działalności gospodarczej, Wnioskodawca prowadzi działalność podlegającą opodatkowaniu VAT (sprzedaż dzieł sztuki) jak i zwolnioną (dzierżawa nieruchomości).
Postępowanie stanowiące podstawę wniosku
W październiku 2025 r. zakończyło się trwające od lat postępowanie administracyjne zainicjowane z wniosku Spółki przekształconej.
W wyniku przekształcenia Spółka weszła we wszelkie prawa i obowiązki Spółki przekształconej, dlatego też niżej opisane odszkodowanie Jej (tj. Spółce) przysługiwało.
Przedmiotem postępowania było zasądzenie na rzecz Wnioskodawcy odszkodowania należnego z tytułu przejęcia na rzecz Skarbu Państwa w dniu 16 grudnia 1949 r. w drodze umowy „przedwywłaszczeniowej” w ramach przymusu wynikającego z obowiązującego w tym czasie dekretu, kilku nieruchomości Wnioskodawcy.
Wynikiem niniejszego postępowania jest zasądzone na rzecz Wnioskodawcy odszkodowanie za wywłaszczone nieruchomości.
Niniejsze odszkodowanie nie stanowi czynności opodatkowanej podatkiem VAT.
W związku z prowadzonym postępowaniem, Spółka poniosła koszty związane z prowadzeniem sprawy przez profesjonalną kancelarię prawną i reprezentację jej przed sądem. Jednocześnie Spółka nie angażowała w ten proces swoich pracowników, czy też innych składników majątkowych. Całym procesem kompleksowo zajęła się kancelaria prawna.
Pytania
1) Czy otrzymane przez Wnioskodawcę odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia stanowi „obrót” w rozumieniu art. 90 ust. 3 w zw. z art. 90 ust. 2 ustawy o VAT, a w konsekwencji czy powinno być uwzględniane przy kalkulacji proporcji w celu obliczania kwoty podatku naliczonego podlegającego odliczeniu?
2) W przypadku uznania stanowiska Wnioskodawcy w zakresie pytania nr 1 za nieprawidłowe (tj. uznania przez Organ, że otrzymane odszkodowanie stanowi „obrót”, o którym mowa w art. 90 ust. 3 w zw. z art. 90 ust. 2 ustawy o VAT), czy obrót ten należy wyłączyć z wyliczenia proporcji na podstawie art. 90 ust. 6 pkt 1 ustawy o VAT, jako obrót z tytułu transakcji dotyczących pomocniczych transakcji w zakresie nieruchomości lub pomocniczych transakcji finansowych?
3) Czy Spółka ma prawo do odliczenia podatku naliczonego VAT na podstawie art. 86 ust. 1 ustawy o VAT od wydatków, jakie poniosła w związku z dochodzeniem roszczeń w wyniku opisanego postępowania, tj. wydatków na kompleksową obsługę kancelarii prawnej?
Państwa stanowisko w sprawie
1) Zdaniem Wnioskodawcy odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia nie stanowi „obrotu” w rozumieniu art. 90 ust. 3 w zw. z art. 90 ust. 2 ustawy o VAT, a w konsekwencji nie powinno być uwzględniane przy kalkulacji proporcji w celu obliczania kwoty podatku naliczonego podlegającego odliczeniu.
2) W przypadku uznania stanowiska Wnioskodawcy w zakresie pytania nr 1 za nieprawidłowe (tj. uznania przez Organ, że otrzymane odszkodowanie stanowi „obrót”, o którym mowa w art. 90 ust. 3 ustawy o VAT w zw. z art. 90 ust. 2 ustawy o VAT), obrót ten należy wyłączyć z wyliczenia proporcji na podstawie art. 90 ust. 6 pkt 1 ustawy o VAT, jako obrót z tytułu transakcji dotyczących pomocniczych transakcji w zakresie nieruchomości.
3) Zdaniem Wnioskodawcy Spółka ma prawo do odliczenia podatku naliczonego VAT na podstawie art. 86 ust. 1 ustawy o VAT od wydatków, jakie poniosła w związku z dochodzeniem roszczeń w wyniku opisanego postępowania, tj. wydatków na kompleksową obsługę kancelarii prawnej.
Uzasadnienie
Ad 1.
Zgodnie z brzmieniem art. 90 ust. 3 ustawy o VAT, proporcję ustala się jako udział rocznego obrotu z tytułu czynności, w związku z którymi przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego, w całkowitym obrocie uzyskanym z tytułu czynności, w związku z którymi podatnikowi przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego, oraz czynności, w związku z którymi podatnikowi nie przysługuje takie prawo.
W związku z powyższym brzmieniem przepisów, kluczowe jest ustalenie jakie obroty należy przyjąć do ustalenia proporcji odliczenia podatku naliczonego - czy do niniejszego obrotu należy wliczyć również otrzymane odszkodowanie, znajdujące się poza zakresem ustawy o VAT.
Zdaniem Wnioskodawcy, art. 90 ust. 3 ustawy o VAT winien być interpretowany w ścisłym związku z wykonywaniem działalności gospodarczej w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o VAT, zgodnie z którym działalność gospodarcza obejmuje wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców, w tym podmiotów pozyskujących zasoby naturalne oraz rolników, a także działalność osób wykonujących wolne zawody.
Natomiast odszkodowanie otrzymane przez Wnioskodawcę nie jest wynagrodzeniem za dokonaną sprzedaż w sensie ekonomicznym. Ma ono charakter rekompensaty za szkodę, a nie odpłatności za dobrowolne świadczenie podatnika. Odszkodowanie pełni funkcję restytucyjną - przywraca równowagę w majątku podatnika naruszoną aktem władczym, a nie stanowi przychodu z „eksploatacji majątku w celu uzyskania dochodu” w sposób ciągły.
Wypłata odszkodowania z tytułu wywłaszczenia następuje niezależnie od woli podatnika i jego aktywności jako przedsiębiorcy. Podatnik w tym procesie występuje w roli biernej - jako podmiot, na którego majątek skierowano działanie organu władzy. W przypadku wywłaszczenia, odszkodowanie jest ustalane jednostronnie przez organ lub na podstawie przepisów prawa, co odrywa je od rynkowych mechanizmów działalności gospodarczej.
Dodatkowo, zgodnie z art. 90 ust. 2 ustawy o VAT, proporcja ma służyć precyzyjnemu określeniu, w jakim zakresie zakupy ogólne są wykorzystywane do czynności opodatkowanych.
Włączenie kwoty odszkodowania do kalkulacji proporcji doprowadziłoby do sytuacji, w której jednorazowe zdarzenie całkowicie zniekształciłoby prawo podatnika do odliczenia VAT od kosztów bieżących.
Niniejsze podejście Wnioskodawcy znajduje potwierdzenie w orzecznictwie TSUE, jak również w nadal aktualnej uchwale NSA z dnia 24 października 2011 r. (I FPS 9/10), gdzie wskazano:
„Ustawodawca krajowy świadomie postanowił, aby przy ustalaniu wartości czynności, w związku z którymi podatnikowi nie przysługuje prawo do odliczenia podatku nie była uwzględniana wartość czynności niepodlegających opodatkowaniu”.
Nie bez znaczenia jest również wykładnia celowościowa przepisów. Warto więc odnieść się w tym miejscu do art. 90 ust. 5 ustawy o VAT. Zgodnie z nim, do obrotu, o którym mowa w ust. 3, nie wlicza się obrotu uzyskanego z dostawy towarów i usług, które na podstawie przepisów o podatku dochodowym są zaliczane przez podatnika do środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych podlegających amortyzacji, oraz gruntów i praw wieczystego użytkowania gruntów, jeżeli są zaliczane do środków trwałych podatnika - używanych przez podatnika na potrzeby jego działalności.
Jest to wyłączenie wynikające z regulacji art. 174 ust. 2 lit. a Dyrektywy 2006/112/WE, uzasadnione przede wszystkim tym, iż sprzedaż własnych środków trwałych zużytych i niepotrzebnych względnie wynikająca z konieczności ich wymiany ma charakter jednorazowy i stąd nie jest w istocie rzeczy transakcją, która powinna wpłynąć na roczną proporcję odliczenia podatku naliczonego.
W uznaniu Wnioskodawcy, tożsama wykładnia celowościowa winna być przyjmowana w kontekście otrzymanego przez Spółkę jednorazowego odszkodowania, a tym samym prowadzić do wyłączenia jej z obrotu stanowiącego podstawę do ustalenia proporcji odliczenia na podstawie art. 90 ust. 3 ustawy o VAT.
Niniejsze znajduje również potwierdzenie w wyroku WSA we Wrocławiu z dnia 12 września 2019 r., sygn. I SA/Wr 554/17, gdzie Sąd podzielił stanowisko podatnika w zakresie uznania, że: „Wartość czynności niepodlegających w ogóle opodatkowaniu nie wchodzi bowiem do sumy wartości obrotów ustalanych dla potrzeb liczenia proporcji sprzedaży”.
Ad 2.
Wnioskodawca stoi na stanowisku, że nawet w przypadku uznania przez Organ, iż otrzymane odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia nieruchomości stanowi obrót w rozumieniu ustawy o VAT, obrót ten posiada wszelkie cechy transakcji pomocniczej, co bezwzględnie nakazuje jego wyłączenie z kalkulacji proporcji na podstawie art. 90 ust. 6 pkt 1 ustawy o VAT.
W tym zakresie warto zauważyć, że chociaż wspomniane powyżej pojęcie usług o charakterze „pomocniczym” nie zostało zdefiniowane ani w prawie krajowym, ani też unijnym, to jednak orzecznictwo sądów unijnych i polskich zawiera szereg autorytatywnych wskazówek co do sensu, celu i treści tego pojęcia. W szczególności, jak wskazał TSUE w sprawie C-306/94, Regie dauphinoise, „celem wyłączenia incydentalnych transakcji finansowych z mianownika proporcji wykorzystywanej do obliczenia części podatku naliczonego podlegającej odliczeniu (...) jest realizacja zasady całkowitej neutralności gwarantowanej przez wspólny system podatku VAT. (...), gdyby w tym mianowniku uwzględnić wszystkie wpływy z transakcji finansowych podatnika związanych z działalnością podlegającą opodatkowaniu, nawet w przypadku, gdy powstanie takich wpływów nie wiązało się z wykorzystaniem towarów lub usług podlegających VAT lub przynajmniej wiązało się jedynie z ich bardzo ograniczonym wykorzystaniem, obliczenie kwoty podlegającej odliczeniu zostałoby zniekształcone”.
W sprawie stanowiącej podstawę niniejszego wniosku mamy wprawdzie do czynienia z pomocniczymi transakcjami w zakresie nieruchomości - nie ma to jednak znaczenia z perspektywy wykładni pojęcia „pomocniczego” charakteru.
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 września 2014 r. (sygn. akt I FSK 1480/13), dokonując wykładni użytego w art. 90 ust. 6 ustawy o VAT pojęcia „czynności sporadyczne” (obecnie „czynności pomocnicze”), uznał, że chodzi o takie transakcje, które nie są charakterystyczne dla działalności podatnika.
Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w ww. wyroku za takim rozumieniem transakcji sporadycznych (pomocniczych), przemawia również wykładnia celowościowa art. 174 ust. 2 Dyrektywy 112, której celem jest uniknięcie sytuacji, w której istotna wartościowo transakcja dokonywana sporadycznie, niezwiązana z zasadniczą działalnością podatnika, spowodowałaby znaczące zwiększenie lub zmniejszenie proporcji wyznaczającej kwotę podatku naliczonego podlegającego odliczeniu.
W dotychczasowym orzecznictwie NSA, w którym dokonywano analizy kwestii świadczeń pomocniczych, o których mowa w art. 90 ust. 6 ustawy o VAT, zgodnie przyjmowano, że transakcje te nie mogą stanowić podstawowej, głównej działalności podatnika, ale muszą mieć one charakter poboczny, uzupełniający tę działalność. Nie mogą więc one stanowić bezpośredniego, stałego i koniecznego rozszerzenia lub uzupełnienia zasadniczej działalności podatnika. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 28 października 2015 r. o sygn. akt I FSK 1217/14, stwierdził, że przy bardzo nieostrych granicach podlegającego wykładni pojęcia „incydentalnych (pomocniczych) transakcji finansowych”, co wynika również z orzeczeń TSUE, nie powinien decydować jeden wskaźnik, punkt odniesienia, czy też jedno tylko kryterium, ale ich całokształt wyznaczający miejsce, znaczenie i zakres danych transakcji w całokształcie działalności gospodarczej podatnika. Zasadniczo chodzi więc o to, aby tego rodzaju transakcje (przy obliczaniu proporcji stosowanej do odliczenia podatku naliczonego) nie zniekształcały obrazu i istoty działalności danego podmiotu (czynności opodatkowane i czynności zwolnione) rzutujących na zakres prawa do odliczenia podatku naliczonego.
Niniejsze stanowisko potwierdza również wyrok WSA w Gliwicach z dnia 16 lipca 2025 r., sygn. I SA/Gl 1482/24, gdzie wskazano podstawowe cechy pomocniczego charakteru transakcji. Są to wiec transakcje, które:
Dodatkowo, z wyroku WSA w Gdańsku z dnia 23 lipca 2025 r., sygn. I SA/Gd 296/25, wynika, iż najważniejszą przesłanką uznania transakcji za pomocniczą w rozumieniu art. 174 ust. 2 lit. b Dyrektywy VAT, a tym samym art. 90 ust. 6 pkt 1 ustawy o VAT, powinien być niewielki poziom wykorzystywania zasobów przedsiębiorstwa, przy czym dotyczy to generalnie tych zasobów, których nabycie wiązało się z powstaniem podatku naliczonego.
Wnioskodawca w żaden sposób nie angażował zasobów, których nabycie wiązało się z powstaniem podatku naliczonego.
Działań, które są nakierowane na otrzymanie odszkodowania za wyrządzona szkodę, nie można również uznać za stały element prowadzenia działalności gospodarczej. W związku z tym, jeżeli okoliczności danej sprawy wskazują, że podatnik dokonuje określonego typu transakcji incydentalnie, wówczas - bez względu na ich wartość lub liczbę, należy je potraktować, jako sporadyczne w rozumieniu art. 90 ust. 6 ustawy o VAT. Jeżeli natomiast okoliczności wskazują, że podatnik wykonuje dany typ transakcji jako element prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej, wówczas należy uznać, że transakcje takie nie są sporadyczne (pomocnicze) i to zarówno bez względu na ich wartość, jak i liczbę. Transakcjami, które nie mogą być uznane za pomocnicze (incydentalne), są takie, które z założenia mają być wykonywane, jako element prowadzonej działalności. Przy czym bez znaczenia pozostaje tu znikoma wysokość przychodu, którą podatnik uzyska ze sprzedaży (tak: WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 6 kwietnia 2022 r., sygn. I SA/Gl 1690/21).
Na podstawie powyższego, stwierdzić więc należy, że otrzymane przez Wnioskodawcę odszkodowanie (przy założeniu, iż w uznaniu Organu stanowi „obrót”) ma charakter pomocniczy.
Ad 3.
Zgodnie z art. 86 ust. 1 ustawy o VAT, w zakresie, w jakim towary i usługi są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych, podatnikowi przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego.
Prawo do odliczenia podatku naliczonego stanowi podstawowy element konstrukcji unijnego systemu podatku od wartości dodanej, realizujący zasadę neutralności VAT dla podatników tego podatku, jak stwierdził TSUE w sprawie C-268/83, Rompelman: „system odliczeń ma na celu całkowite uwolnienie podmiotu gospodarczego od obciążeń z tytułu podatku VAT przypadającego do zapłaty lub zapłaconego w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej. Wspólny system podatku VAT gwarantuje w ten sposób, że wszelka działalność gospodarcza, niezależnie od jej celu lub rezultatu, jest opodatkowana w sposób całkowicie neutralny pod warunkiem, że działalność ta podlega temu podatkowi”.
Podstawowym warunkiem odliczenia podatku naliczonego jest więc związek nabywanych towarów lub usług z prowadzoną przez podatnika działalnością gospodarczą opodatkowaną VAT. Jeśli dany zakup wiąże się wyłącznie z działalnością gospodarczą opodatkowaną VAT, co do zasady podatnikowi przysługuje prawo do odliczenia podatku naliczonego.
Jeśli natomiast zakup jest związany zarówno z działalnością gospodarczą opodatkowaną VAT, jak i działalnością gospodarczą zwolnioną z tego podatku lub pozostającą poza zakresem VAT, podatnikowi przysługuje prawo do odliczenia odpowiedniej części podatku naliczonego.
Związek nabywanych towarów lub usług z działalnością gospodarczą opodatkowaną VAT może mieć charakter bezpośredni lub pośredni. Kwestia ta jest przedmiotem bogatego orzecznictwa TSUE (m.in. C-408/98, Abbey National plc, C-456/03 Kretztechnik AG, C-104/12 Wolfram Becker, C-126/14 Sveda UAB, C-132/16 Iberdrola Immobiliaria Real Estate Investments).
W orzecznictwie tym uznaje się, że aby można było przyznać podatnikowi prawo do odliczenia naliczonego podatku od wartości dodanej i określić zakres takiego prawa, zasadniczo konieczne jest istnienie bezpośredniego i ścisłego związku pomiędzy konkretną transakcją powodującą naliczenie podatku (tj. transakcją zakupową) a transakcją lub kilkoma transakcjami objętymi podatkiem należnym, które rodzą prawo do odliczenia. Prawo do odliczenia podatku od wartości dodanej naliczonego przy nabyciu towarów lub usług zakłada, iż wydatki poczynione celem ich uzyskania stanowiły element cenotwórczy transakcji obciążonych podatkiem należnym, rodzących prawo do jego odliczenia.
Jednak zdaniem TSUE prawo do odliczenia powinno być przyznane podatnikowi nawet w przypadku braku bezpośredniego i ścisłego związku pomiędzy konkretną transakcją zakupową a transakcją objętą podatkiem należnym (lub większą liczbą takich transakcji), dającą prawo do odliczenia, gdy zakupy te należą do kosztów ogólnych podatnika i jako takie stanowią elementy cenotwórcze dostarczanych towarów lub świadczonych usług. Tego rodzaju wydatki mają bowiem bezpośredni i ścisły związek z całością działalności gospodarczej podatnika.
Jak podkreśla TSUE, stosując kryterium bezpośredniego związku krajowe organy podatkowe i sądy powinny brać pod uwagę wszelkie okoliczności, w jakich przebiegały rozpatrywane transakcje i uwzględnić (jako spełniające to kryterium) tylko te spośród nich, które były w sposób obiektywny związane z opodatkowaną działalnością podatnika. Istnienie takiego związku należy oceniać z punktu widzenia istoty rozpatrywanej transakcji.
Reasumując, prawo do odliczenia podatku naliczonego przysługuje również w sytuacji, w której nabywanych towarów i usług nie można wprawdzie przyporządkować bezpośrednio do konkretnej transakcji sprzedażowej opodatkowanej VAT, jednak te towary lub usługi można obiektywnie, racjonalnie przypisać do ogółu działalności gospodarczej podatnika opodatkowanej VAT, przez co stanowią element cenotwórczy towarów lub usług dostarczanych przez podatnika w ramach tej działalności.
Wydatki na nabycie usług prawnych, których było uzyskanie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, wykazują pośredni związek z tą działalnością. Wnioskodawca podkreśla, że usługi kancelarii prawnej nie są związane z żadną konkretną transakcją zwolnioną, lecz miały na celu odzyskanie ekwiwalentu pieniężnego za wywłaszczone nieruchomości.
Wydatki na obsługę prawną ponoszone przez podmiot prowadzący działalność gospodarczą opodatkowaną VAT co do zasady uprawniają do odliczenia podatku naliczonego. Podstawowym kryterium oceny czy prawo to przysługuje w konkretnym przypadku jest istnienie związku nabywanej usługi z działalnością gospodarczą podatnika uprawniającą do odliczenia VAT. Prawo to przysługuje zatem nie tylko w odniesieniu do usług obsługi prawnej związanych bezpośrednio z konkretnymi transakcjami podatnika opodatkowanymi VAT (np. przygotowanie umowy dotyczącej sprzedaży towarów opodatkowanych VAT), lecz również w odniesieniu do usług związanych z całokształtem działalności gospodarczej podatnika, uprawniającej do odliczenia VAT.
Jak słusznie wskazał Organ w indywidualnej interpretacji podatkowej z dnia 23 grudnia 2020 r., 0113‑KDIPT1-1.4012.727.2020.4.MG: „(…) o pośrednim związku nabywanych towarów i usług z działalnością przedsiębiorcy można mówić wówczas, gdy ponoszone wydatki wiążą się z całokształtem funkcjonowania przedsiębiorstwa - mają pośredni związek z działalnością gospodarczą, a tym samym z osiąganym przez podatnika obrotem opodatkowanym. Aby jednak można było wskazać, że określone zakupy mają chociażby pośredni związek z działalnością podmiotu, istnieć musi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy dokonanymi zakupami towarów i usług, a powstaniem obrotu. O pośrednim związku dokonanych zakupów z działalnością podatnika można mówić wówczas, gdy zakup towarów i usług nie przyczynia się bezpośrednio do uzyskania obrotu przez podatnika, np. poprzez ich odsprzedaż, lecz poprzez wpływ na ogólne funkcjonowanie przedsiębiorstwa jako całości, przyczynia się do generowania przez podmiot obrotu”.
Oczywistym jest, że w zaistniałym w niniejszej sprawie stanie faktycznym taki związek przyczynowo-skutkowy występuje. Nabycie bowiem ww. usług miało na celu obronę interesów Wnioskodawcy. Dodatkowo otrzymanie odszkodowania (do czego bezsprzecznie przyczyniły się nabyte usługi), wpływa na sytuację ekonomiczną Spółki i zwiększa jej możliwości inwestycyjne, jak i generowanie przychodu w przyszłości. Zatem wydatki poniesione we wskazanych okolicznościach należałoby postrzegać jako wydatki związane z zachowaniem oraz zabezpieczeniem źródła przychodów.
Niniejsze znajduje również potwierdzenie w wyroku WSA w Krakowie z dnia 28 sierpnia 2013 r., sygn. akt I SA/Kr 459/13 (orzeczenie prawomocne), „(...) Poniesione wydatki na usługę prawną celem wystąpienia na drogę postępowania sądowego o niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy wpływa na uzyskanie obrotu opodatkowanego podatkiem od towarów i usług. Samo odszkodowanie nie stanowi czynności opodatkowanej, jednak usługa radcy prawnego związana z jego dochodzeniem podejmowana była w związku z szeroko rozumianą działalnością gospodarczą. Niezbędnym warunkiem zastosowania odliczenia podatku jest istnienie związku między wydatkami a czynnościami opodatkowanymi, związek ten może mieć charakter bezpośredni lub pośredni (jak w niniejszym przypadku). W wyniku tej czynności skarżący, będący podatnikiem, uzyskuje środki pieniężne wykorzystywane do prowadzenia podstawowej działalności. Zatem jeżeli przedmiotem działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego są czynności opodatkowane podatkiem VAT, to wydatki ponoszone przez skarżącego za sporną usługę należy uznać za czynności, które służą prowadzeniu działalności opodatkowanej. Z tego względu podatek naliczony związany z tymi wydatkami podlegać będzie odliczeniu od podatku należnego w takim zakresie, w jakim podatek ten będzie związany ze sprzedażą opodatkowaną. Zlecenie usługi radcy prawnemu w niniejszej sprawie było bowiem związane z działalnością gospodarczą i opodatkowaną skarżącego. (...)”.
W związku z powyższym, Wnioskodawca będzie miał prawo do odliczenia podatku naliczonego z faktur dokumentujących nabycie usług prawnych przy zastosowaniu proporcji, o której mowa w art. 90 ust. 2 i 3 ustawy, gdyż wydatki te są związane z ogólnym funkcjonowaniem przedsiębiorstwa.
Ocena stanowiska
Stanowisko, które przedstawili Państwo we wniosku jest w części prawidłowe i w części nieprawidłowe.
Uzasadnienie interpretacji indywidualnej
Zgodnie z art. 86 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 775 ze zm.), zwanej dalej ustawą:
W zakresie, w jakim towary i usługi są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych, podatnikowi, o którym mowa w art. 15, przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego, z zastrzeżeniem art. 114, art. 119 ust. 4, art. 120 ust. 17 i 19 oraz art. 124.
Stosownie do treści art. 86 ust. 2 pkt 1 ustawy:
Kwotę podatku naliczonego stanowi suma kwot podatku wynikających z faktur otrzymanych przez podatnika z tytułu:
a) nabycia towarów i usług,
b) dokonania całości lub części zapłaty przed nabyciem towaru lub wykonaniem usługi.
Z powołanych przepisów wynika, że prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego przysługuje wówczas, gdy zostaną spełnione określone warunki, tzn. odliczenia tego dokonuje zarejestrowany, czynny podatnik podatku od towarów i usług oraz gdy towary i usługi, z których nabyciem podatek został naliczony, są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych. Warunkiem umożliwiającym podatnikowi skorzystanie z prawa do odliczenia podatku naliczonego, jest związek zakupów z wykonywanymi czynnościami opodatkowanymi.
Ustawodawca stworzył podatnikowi prawo do odliczenia podatku naliczonego w całości lub w części, pod warunkiem spełnienia przez niego zarówno przesłanek pozytywnych, wynikających z art. 86 ust. 1 ustawy oraz niezaistnienia przesłanek negatywnych, określonych w art. 88 ustawy. Przepis ten określa listę wyjątków, które pozbawiają podatnika prawa do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego.
Jedno z takich ograniczeń zostało wskazane w art. 88 ust. 3a pkt 2 ustawy, zgodnie z którym:
Nie stanowią podstawy do obniżenia podatku należnego oraz zwrotu różnicy podatku lub zwrotu podatku naliczonego faktury i dokumenty celne w przypadku gdy transakcja udokumentowana fakturą nie podlega opodatkowaniu albo jest zwolniona od podatku.
Oznacza to, że podatnik nie może skorzystać z prawa do odliczenia w odniesieniu do podatku, który jest należny wyłącznie z tego względu, że został wykazany na fakturze w sytuacji, gdy transakcja nie podlega opodatkowaniu albo jest zwolniona od podatku.
Na mocy art. 88 ust. 4 ustawy:
Obniżenia kwoty lub zwrotu różnicy podatku należnego nie stosuje się również do podatników, którzy nie są zarejestrowani jako podatnicy VAT czynni, zgodnie z art. 96, z wyłączeniem przypadków, o których mowa w art. 86 ust. 2 pkt 7.
Zgodnie z ww. regulacją, z prawa do odliczenia podatku skorzystać mogą wyłącznie podatnicy, którzy są zarejestrowani jako podatnicy VAT czynni.
W przypadku wykonywania w ramach działalności gospodarczej czynności opodatkowanych podatkiem od towarów i usług oraz zwolnionych z opodatkowania tym podatkiem, należy mieć na uwadze uregulowania zawarte w art. 90 ustawy.
Zgodnie z art. 90 ust. 1 ustawy:
W stosunku do towarów i usług, które są wykorzystywane przez podatnika do wykonywania czynności, w związku z którymi przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego, jak i czynności, w związku z którymi takie prawo nie przysługuje, podatnik jest obowiązany do odrębnego określenia kwot podatku naliczonego związanych z czynnościami, w stosunku do których podatnikowi przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego.
Stosownie do art. 90 ust. 2 ustawy:
Jeżeli nie jest możliwe wyodrębnienie całości lub części kwot, o których mowa w ust. 1, podatnik może pomniejszyć kwotę podatku należnego o taką część kwoty podatku naliczonego, którą można proporcjonalnie przypisać czynnościom, w stosunku do których podatnikowi przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego, z zastrzeżeniem ust. 10.
W myśl art. 90 ust. 3 ustawy:
Proporcję, o której mowa w ust. 2, ustala się jako udział rocznego obrotu z tytułu czynności, w związku z którymi przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego, w całkowitym obrocie uzyskanym z tytułu czynności, w związku z którymi podatnikowi przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego, oraz czynności, w związku z którymi podatnikowi nie przysługuje takie prawo.
Zgodnie z art. 29a ust. 1 ustawy:
Podstawą opodatkowania, z zastrzeżeniem ust. 2, 3 i 5, art. 30a-30c, art. 32, art. 119 oraz art. 120 ust. 4 i 5, jest wszystko, co stanowi zapłatę, którą dokonujący dostawy towarów lub usługodawca otrzymał lub ma otrzymać z tytułu sprzedaży od nabywcy, usługobiorcy lub osoby trzeciej, włącznie z otrzymanymi dotacjami, subwencjami i innymi dopłatami o podobnym charakterze mającymi bezpośredni wpływ na cenę towarów dostarczanych lub usług świadczonych przez podatnika.
Z opisu sprawy wynika, że są Państwo czynnym podatnikiem podatku od towarów i usług. Powstali Państwo z przekształcenia B. S.A. w (…) (Spółka przekształcona). W związku z zakresem prowadzonej działalności gospodarczej prowadzą Państwo działalność podlegającą opodatkowaniu VAT (sprzedaż dzieł sztuki) jak i zwolnioną (dzierżawa nieruchomości).
W październiku 2025 r. zakończyło się trwające od lat postępowanie administracyjne zainicjowane z wniosku Spółki przekształconej. W wyniku przekształcenia weszli Państwo we wszelkie prawa i obowiązki Spółki przekształconej, dlatego też niżej opisane odszkodowanie Państwu przysługiwało.
Przedmiotem postępowania było zasądzenie na Państwa rzecz odszkodowania należnego z tytułu przejęcia na rzecz Skarbu Państwa 16 grudnia 1949 r. w drodze umowy „przedwywłaszczeniowej” w ramach przymusu wynikającego z obowiązującego w tym czasie dekretu, kilku Państwa nieruchomości. Wynikiem niniejszego postępowania jest zasądzone na Państwa rzecz odszkodowanie za wywłaszczone nieruchomości.
Państwa wątpliwości dotyczą ustalenia, czy otrzymane przez Państwa odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia stanowi „obrót” w rozumieniu art. 90 ust. 3 w zw. z art. 90 ust. 2 ustawy, a w konsekwencji czy powinno być uwzględniane przy kalkulacji proporcji w celu obliczania kwoty podatku naliczonego podlegającego odliczeniu.
W odniesieniu do Państwa wątpliwości w pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy:
Opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług podlegają odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju.
Na mocy art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy:
Przez dostawę towarów, o której mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1, rozumie się przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel, w tym również przeniesienie z nakazu organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w imieniu takiego organu lub przeniesienie z mocy prawa prawa własności towarów w zamian za odszkodowanie.
W myśl art. 2 pkt 6 ustawy:
Ilekroć w dalszych przepisach jest mowa o towarach - rozumie się przez to rzeczy oraz ich części, a także wszelkie postacie energii.
Zgodnie z art. 2 pkt 22 ustawy:
Ilekroć w dalszych przepisach jest mowa o sprzedaży - rozumie się przez to odpłatną dostawę towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju, eksport towarów oraz wewnątrzwspólnotową dostawę towarów.
Powołany wyżej przepis art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy, obowiązujący od 1 maja 2004 r., określa szczególny przypadek dostawy towarów, który ma na celu wskazanie, że dostawą towarów jest nawet tak nietypowa sytuacja, jak władcze działanie organu lub samego przepisu prawa, w którym towar (także wbrew woli) zmienia właściciela za odszkodowaniem.
Zgodnie z ww. przepisem, przeniesienie z nakazu organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w imieniu takiego organu lub przeniesienie z mocy prawa własności towarów (nieruchomości) w zamian za odszkodowanie jest objęte podatkiem od towarów i usług (a więc także wówczas, gdy nie jest ono następstwem decyzji właściciela, lecz wynika z nakazu organu władzy publicznej lub z mocy samego prawa).
Zatem, jeśli przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel następuje za odszkodowaniem, to wówczas stanowi ono odpłatną dostawę towarów i ze względu na przedmiot, czynność taka jest objęta opodatkowaniem. W tym przypadku odszkodowanie pełni funkcję wynagrodzenia, czyniąc tego rodzaju dostawę faktycznie odpłatną.
Jak wskazano w opisie stanu faktycznego, przedmiotowe nieruchomości zostały przejęte przez Skarb Państwa w dniu 16 grudnia 1949 r. w drodze umowy „przedwywłaszczeniowej”, zawartej pod przymusem wynikającym z obowiązujących w tamtym okresie regulacji prawnych.
Przeniesienie prawa własności nieruchomości (wywłaszczenie) zaistniało zatem z mocy prawa przed 1 maja 2004 r., tj. przed wejściem w życie ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług. Przeniesienie to nastąpiło w okresie, w którym w polskim systemie prawnym nie funkcjonował podatek od towarów i usług, tj. przed wejściem w życie ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (t.j. Dz. U. z 1993 r. Nr 11 poz. 50 ze zm.).
Dopiero od 1 maja 2004 r. grunt/nieruchomość spełnia definicję towaru określoną w art. 2 pkt 6 ustawy o VAT, a przeniesienie z nakazu organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w imieniu takiego organu lub przeniesienie z mocy prawa własności towaru (nieruchomości) w zamian za odszkodowanie jest objęte podatkiem od towarów i usług (art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT).
W konsekwencji w momencie przejęcia nieruchomości nie istniały przepisy kwalifikujące tego rodzaju zdarzenie jako dostawę towarów w rozumieniu przepisów o VAT. W konsekwencji obecna wypłata odszkodowania nie może być traktowana jako wynagrodzenie za czynność podlegającą opodatkowaniu VAT.
Zatem przejście z mocy prawa własności nieruchomości w drodze opisanej we wniosku umowy „przedwywłaszczeniowej” nie stanowi czynności podlegającej opodatkowaniu podatkiem VAT.
Skoro otrzymana kwota odszkodowania nie stanowi wynagrodzenia za czynność podlegającą opodatkowaniu VAT, nie stanowi również obrotu w rozumieniu przepisów ustawy o podatku od towarów i usług. Tym samym nie powinna być uwzględniana przy ustalaniu proporcji, o której mowa w art. 90 ust. 2 i ust. 3 ustawy.
W konsekwencji otrzymane przez Państwa odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia nieruchomości nie stanowi „obrotu” w rozumieniu art. 90 ust. 3 ustawy o podatku od towarów i usług i nie powinno być uwzględniane przy kalkulacji proporcji służącej do ustalenia kwoty podatku naliczonego podlegającego odliczeniu.
Państwa stanowisko w zakresie pytania nr 1 jest prawidłowe.
Państwa stanowisko w zakresie pytania nr 1 jest prawidłowe, zatem odstępuję od udzielenia odpowiedzi na pytanie nr 2, ponieważ oczekiwali Państwo odpowiedzi na nie tylko w przypadku uznania za nieprawidłowe Państwa stanowiska w zakresie pytania nr 1.
Ponadto Państwa wątpliwości dotyczą prawa do odliczenia podatku naliczonego VAT na podstawie art. 86 ust. 1 ustawy od wydatków, jakie Państwo ponieśli w związku z dochodzeniem roszczeń w wyniku opisanego postępowania, tj. wydatków na kompleksową obsługę kancelarii prawnej.
Jak już wcześnie wskazałem prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego przysługuje wówczas, gdy zostaną spełnione określone warunki, tzn. odliczenia tego dokonuje podatnik podatku od towarów i usług oraz gdy towary i usługi, z których nabyciem podatek został naliczony, są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych. Warunkiem umożliwiającym podatnikowi skorzystanie z prawa do odliczenia podatku naliczonego jest związek zakupów z wykonywanymi czynnościami opodatkowanymi.
O bezpośrednim związku dokonywanych zakupów z działalnością można mówić wówczas, gdy nabywane towary służą np. dalszej odsprzedaży - towary handlowe lub też nabywane towary i usługi są niezbędne do wytworzenia towarów będących przedmiotem dostawy, czy też niezbędne do świadczenia usług; bezpośrednio więc wiążą się z wykonywanymi czynnościami opodatkowanymi.
Natomiast o pośrednim związku nabywanych towarów i usług z działalnością można mówić wówczas, gdy ponoszone wydatki wiążą się z całokształtem funkcjonowania firmy. Mają pośredni związek z działalnością gospodarczą, a tym samym osiąganymi przychodami. Aby jednak można było wskazać, że określone zakupy mają chociażby pośredni związek z działalnością gospodarczą, istnieć musi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy dokonanymi zakupami towarów i usług, a powstaniem obrotu.
Z opisu sprawy wynika, że prowadzą Państwo działalność gospodarczą polegającą m.in. na wynajmie i dzierżawie nieruchomości oraz sprzedaży dzieł sztuki. Są Państwo zarejestrowanym, czynnym podatnikiem podatku od towarów i usług.
W związku z prowadzonym postępowaniem ponieśli Państwo wydatki na kompleksową obsługę prawną świadczoną przez kancelarię prawną, obejmującą m.in. prowadzenie sprawy oraz reprezentację przed sądem. Wskazali Państwo, że w proces ten nie angażowali Państwo własnych pracowników ani innych składników majątkowych.
Jak już wskazałem, otrzymana kwota odszkodowania nie stanowi wynagrodzenia za czynność podlegającą opodatkowaniu VAT. Zatem przejście z mocy prawa własności nieruchomości w drodze umowy „przedwywłaszczeniowej” nie stanowi czynności podlegającej opodatkowaniu podatkiem VAT.
W analizowanej sprawie wydatki poniesione na usługi kancelarii prawnej były bezpośrednio związane z dochodzeniem roszczenia odszkodowawczego za wywłaszczone nieruchomości. Tym samym ich celem było uzyskanie świadczenia o charakterze odszkodowawczym, które - jak wskazałem powyżej - nie podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.
Nie mogę zatem uznać, że pomiędzy nabytymi od kancelarii prawnej usługami prawnymi a wykonywanymi przez Państwa czynnościami opodatkowanymi podatkiem VAT istnieje związek, o którym mowa w art. 86 ust. 1 ustawy. Wydatki te nie są bowiem wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych, lecz pozostają w bezpośrednim związku z czynnością pozostającą poza zakresem opodatkowania tym podatkiem.
Zatem nie przysługuje Państwu prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego wynikającego z faktur otrzymanych od kancelarii prawnej dokumentujących nabycie usług prawnych związanych z dochodzeniem odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości.
Państwa stanowisko w zakresie pytania nr 3 jest nieprawidłowe.
Dodatkowe informacje
Informacja o zakresie rozstrzygnięcia
Interpretacja dotyczy stanu faktycznego, który Państwo przedstawili i stanu prawnego, który obowiązywał w dacie zaistnienia zdarzenia.
W odniesieniu do powołanych przez Państwa interpretacji indywidualnych wskazuję, że zostały one wydane w indywidualnych sprawach i nie są wiążące dla mnie, jako Organu wydającego przedmiotową interpretację. Powołane interpretacje nie stanowią źródła prawa, wiążą strony w konkretnych indywidualnych sprawach, więc zawartego w nich stanowiska organu podatkowego nie można wprost przenosić na grunt innej sprawy.
Ponadto, w odniesieniu do powołanych przez Państwa wyroków sądów administracyjnych wskazuję, że wyroki sądów administracyjnych są rozstrzygnięciami odnoszącymi się do indywidualnych spraw i co do zasady wiążą one strony postępowania w tych konkretnych, indywidualnych sprawach, nie rozciągając swojego oddziaływania na inne, choćby podobne lub zbieżne sprawy.
Zatem powołane przez Państwa orzecznictwo potraktowałem jako element argumentacji strony, nie miały one natomiast mocy wiążącej w analizowanej sprawie.
Pouczenie o funkcji ochronnej interpretacji
Przepisów art. 14k-14n Ordynacji podatkowej nie stosuje się, jeśli stan faktyczny lub zdarzenie przyszłe będące przedmiotem interpretacji indywidualnej jest elementem czynności, które są przedmiotem decyzji wydanej:
1) z zastosowaniem art. 119a;
2) w związku z wystąpieniem nadużycia prawa, o którym mowa w art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług;
3) z zastosowaniem środków ograniczających umowne korzyści.
Przepisów art. 14k-14n nie stosuje się, jeżeli korzyść podatkowa, stwierdzona w decyzjach wymienionych w § 1, jest skutkiem zastosowania się do utrwalonej praktyki interpretacyjnej, interpretacji ogólnej lub objaśnień podatkowych.
Pouczenie o prawie do wniesienia skargi na interpretację
Mają Państwo prawo do zaskarżenia tej interpretacji indywidualnej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w (…). Zasady zaskarżania interpretacji indywidualnych reguluje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz.U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.; dalej jako „PPSA”).
Skargę do Sądu wnosi się za pośrednictwem Dyrektora KIS (art. 54 § 1 PPSA). Skargę należy wnieść w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia interpretacji indywidualnej (art. 53 § 1 PPSA):
Skarga na interpretację indywidualną może opierać się wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 57a PPSA).
Podstawa prawna dla wydania interpretacji
Podstawą prawną dla wydania tej interpretacji jest art. 13 § 2a oraz art. 14b § 1 Ordynacji podatkowej.
QuickMap AI przeszukuje 2,87 mln dokumentów podatkowych i zwraca dopasowane orzeczenia z analizą linii orzeczniczej.
Wypróbuj za darmo