Cztery osoby fizyczne nabyły w 2011 roku niezabudowaną nieruchomość gruntową jako lokatę kapitału prywatnego, formalnie poprzez spółkę cywilną, ale nie wykorzystywały jej w działalności gospodarczej. W 2019 roku wycofały nieruchomość z ewidencji środków trwałych spółki, uznając ją za majątek prywatny. W 2023 roku część tej nieruchomości została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa w celu budowy drogi ekspresowej, a w 2025 roku ustalono odszkodowanie za wywłaszczone…
Interpretacja indywidualna - stanowisko prawidłowe
Szanowni Państwo,
stwierdzam, że Państwa stanowisko w sprawie oceny skutków podatkowych opisanego stanu faktycznego w podatku od towarów i usług jest prawidłowe.
Zakres wniosku wspólnego o wydanie interpretacji indywidualnej
15 października 2025 r. wpłynął Państwa wniosek wspólny z 14 października 2025 r. o wydanie interpretacji indywidualnej, który dotyczy skutków podatkowych czynności przymusowego przeniesienia własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa w trybie wywłaszczenia za odszkodowaniem. Uzupełnili go Państwo 19 listopada 2025 r.
Zainteresowani, którzy wystąpili z wnioskiem
1. Zainteresowany będący stroną postępowania:
2. Zainteresowani niebędący stroną postępowania:
Treść wniosku wspólnego jest następująca:
Opis stanu faktycznego
14 stycznia 2011 r. cztery osoby fizyczne: C.C., D.D., A.A. oraz B.B. (dalej: „Wnioskodawcy”), pozostające w dwóch związkach małżeńskich objętych wspólnością majątkową, nabyły na podstawie umowy sprzedaży w formie aktu notarialnego prawo własności niezabudowanej nieruchomości gruntowej, oznaczonej jako działka nr 1 o pow. 5,0700 ha, położonej w (…). Nabycie nastąpiło do majątku objętego wspólnością łączną wspólników spółki cywilnej pod firmą E. Spółka Cywilna, której Wnioskodawcy byli wówczas jedynymi wspólnikami.
Nieruchomość została nabyta od osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej, a transakcja nie podlegała opodatkowaniu VAT. Kupujący uiścili podatek od czynności cywilnoprawnych. Celem nabycia była lokata kapitału prywatnego, a zakup nie był związany z działalnością deweloperską czy zorganizowanym obrotem nieruchomościami.
Po zakupie nieruchomość została wprowadzona do ewidencji środków trwałych spółki E. Mimo tego, w całym okresie posiadania, nieruchomość nigdy nie była wykorzystywana do prowadzenia działalności gospodarczej:
31 grudnia 2012 r. na mocy aneksu do umowy spółki, ze spółki E. wystąpiły D.D. i B.B. Od tego momentu wspólnikami spółki pozostali wyłącznie C.C. i A.A.
1 grudnia 2019 r., z inicjatywy wszystkich czterech Wnioskodawców, podjęto uchwałę o wycofaniu nieruchomości z ewidencji środków trwałych spółki E. i przekazaniu jej do majątków prywatnych Wnioskodawców. Uzasadniono to faktem, że nieruchomość od początku miała charakter prywatnej lokaty kapitału i nigdy nie służyła celom gospodarczym, a jej formalny wpis do ewidencji nie odzwierciedla rzeczywistego stanu rzeczy. Od tego momentu nieruchomość stanowiła wyłącznie przedmiot współwłasności w częściach ułamkowych czterech osób fizycznych. W ewidencji środków trwałych na 31 grudnia 2019 r. działka nie jest wykazana.
Decyzją Wojewody (…) z 28 kwietnia 2023 r. o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej (ZRID), wydanej na wniosek Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad, część nieruchomości została przeznaczona pod budowę drogi ekspresowej (…). Na mocy tej decyzji, której nadano rygor natychmiastowej wykonalności, dotychczasowa działka nr 1 uległa podziałowi, a działki o numerach 2, 3, 4 i 5 z mocy prawa przeszły na własność Skarbu Państwa.
Decyzją Wojewody (…) nr (…) z 25 marca 2025 r. ustalono na rzecz Wnioskodawców odszkodowanie za wywłaszczone działki w łącznej kwocie (…) zł. Kwota ta obejmuje wartość rynkową gruntu ((…) zł), wartość upraw ((…) zł) oraz obligatoryjne powiększenie o 5% ((…) zł) na podstawie art. 18 ust. 1e specustawy drogowej.
Zgodnie z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego, wywłaszczone tereny przeznaczone były pod rozbudowę drogi krajowej oraz pod tereny obsługi ruchu turystycznego i rzemiosła.
Na dzień dzisiejszy:
Odszkodowanie nie zostało jeszcze wypłacone.
Ponadto należy zauważyć, że mimo iż kwota odszkodowania obejmuje „wartość upraw” Wnioskodawcy nie prowadzili żadnej działalności na tych działkach, nie prowadzili również żadnych upraw na własne potrzeby. Uprawy prawdopodobnie były prowadzone przez poprzedniego właściciela gruntów, mimo że Wnioskodawcy nie zawierali żadnych umów w tym zakresie. Wskazana decyzja Wojewody została wydana na podstawie m. in. art. 123 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Dodatkowe informacje (podatek dochodowy i VAT):
Nabycie nieruchomości do majątku objętego wspólnością łączną wspólników spółki cywilnej oraz wprowadzenie jej do ewidencji środków trwałych podyktowane było względami formalnymi, związanymi z uzyskaniem finansowania na jej zakup. Wnioskodawcy, działając jako odrębne gospodarstwa domowe, nie posiadali indywidualnie zdolności kredytowej wystarczającej do sfinansowania zakupu całej nieruchomości o powierzchni ponad 5 ha. Sprzedający natomiast warunkował transakcję sprzedażą całości gruntu. W tej sytuacji, po konsultacji z doradcą bankowym oraz księgowym, jedynym skutecznym rozwiązaniem było zaciągnięcie kredytu przez spółkę cywilną, która posiadała wieloletnią, pozytywną historię kredytową. Warunkiem postawionym przez bank w celu udzielenia kredytu było nabycie nieruchomości w ramach spółki i wprowadzenie jej do ewidencji środków trwałych.
Mimo tych formalnych wymogów, od samego początku intencją Wnioskodawców była wyłącznie prywatna lokata kapitału. Nieruchomość nigdy nie była wykorzystywana do celów gospodarczych, co potwierdza dalsza część opisu stanu faktycznego. Koszty kredytu również były ponoszone prywatnie przez Wnioskodawców.
Od momentu nabycia (2011 r.) aż do dnia wywłaszczenia (2023 r.), Wnioskodawcy nie poczynili żadnych działań mających na celu zwiększenie wartości czy atrakcyjności rynkowej działki. W szczególności nie dokonywano podziałów geodezyjnych, nie budowano dróg dojazdowych, nie uzbrajano terenu w media, nie wnioskowano o zmianę lub uchwalenie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, ani nie podejmowano żadnych innych działań o charakterze inwestycyjnym czy deweloperskim.
Przed datą wydania decyzji wywłaszczeniowej (ZRID) Wnioskodawcy nie podejmowali żadnych działań marketingowych ani nie zamieszczali ogłoszeń w celu zbycia nieruchomości. Jedyne ogłoszenie dotyczące sprzedaży nieruchomości zostało zamieszczone na portalu internetowym na początku 2024 roku, a więc już po wydaniu decyzji ZRID nr (…) i wszczęciu procedury odszkodowawczej. Celem tego ogłoszenia nie była faktyczna sprzedaż nieruchomości (która była już prawnie niemożliwa ze względu na decyzję wywłaszczeniową), lecz wyłącznie próbą oszacowania jej realnej wartości rynkowej. Było to działanie podjęte w ramach należytej staranności, aby zweryfikować, czy wysokość odszkodowania, która miała zostać ustalona w przyszłości, będzie odpowiadała cenom rynkowym. Ogłoszenie miało charakter prywatny i było jedyną formą podjętych w tym celu działań.
Żaden z Zainteresowanych (Pan A.A., Pani B.B., Pan C.C., Pani D.D.) nigdy wcześniej nie dokonywał sprzedaży jakichkolwiek innych nieruchomości.
Decyzja Wojewody (…) nr (…) z 28 kwietnia 2023 r. o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej (ZRID) została opatrzona rygorem natychmiastowej wykonalności. Decyzja ta stała się ostateczna po upływie 14 dni od dnia jej doręczenia stronom, w którym to terminie żadna ze stron nie wniosła odwołania.
Decyzja Wojewody (…) nr (…) z 25 marca 2025 r. ustalająca wysokość odszkodowania, stała się ostateczna po upływie 14 dni od dnia jej doręczenia stronom, ponieważ w tym terminie nie wniesiono odwołania.
Dodatkowe informacje (podatek dochodowy):
Postępowanie wywłaszczeniowe zostało wszczęte z mocy prawa na podstawie decyzji Wojewody (…) z 28 kwietnia 2023 r. o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej (ZRID).
Decyzja o wywłaszczeniu nieruchomości, tj. ww. decyzja ZRID, uprawomocniła się po upływie terminu na wniesienie odwołania.
W decyzji ustalającej wysokość odszkodowania Nr (…) jako podstawę prawną wskazano: art. 12 ust. 4a, 4f, 4g i ust. 5 oraz art. 18 i art. 23 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 311), art. 132 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1145) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572).
Cena nabycia nieruchomości w 2011 r. wyniosła (…) zł. W tej cenie nabyto działki o łącznej powierzchni: 5,0700 ha. Wywłaszczeniu podlegała część zakupionej nieruchomości o łącznej powierzchni 0,5714 ha. Łączna kwota odszkodowania wynosi: (…) z. W związku z tym cena nabycia udziału w nieruchomości była o co najmniej 50% niższa od wysokości przyznanego na Państwa rzecz odszkodowania.
Należy jednak wskazać, że zgodnie art. 21 ust. 1 pkt 29 ustawy o PIT wolne od podatku dochodowego są przychody „uzyskane z tytułu odszkodowania wypłacanego stosownie do przepisów o gospodarce nieruchomościami lub z tytułu odpłatnego zbycia nieruchomości na cele uzasadniające jej wywłaszczenie oraz z tytułu sprzedaży nieruchomości w związku z realizacją przez nabywcę prawa pierwokupu, stosownie do przepisów o gospodarce nieruchomościami; nie dotyczy to przypadków, gdy właściciel nieruchomości, o której mowa w zdaniu pierwszym, nabył jej własność w okresie 2 lat przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego bądź odpłatnym zbyciem nieruchomości za cenę niższą o co najmniej 50% od wysokości uzyskanego odszkodowania lub ceny zbycia nieruchomości na cele uzasadniające jej wywłaszczenie lub w związku z realizacją prawa pierwokupu”.
Powyższe oznacza, że zwolnienie nie dotyczy nieruchomości, które zostały nabyte w okresie 2 lat przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego za cenę niższą niż 50% odszkodowania. W niniejszej sprawie nieruchomość została nabyta w 2011 r. czyli 11 lat przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego, co oznacza że w tej sytuacji nie ma znaczenia czy cena nabycia była niższa więcej niż o 50% od wartości odszkodowania.
Pytanie
Czy czynność przymusowego przeniesienia własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa w trybie wywłaszczenia za odszkodowaniem stanowi dostawę towarów, o której mowa w art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (dalej: „ustawa o VAT”), a w konsekwencji, czy otrzymane odszkodowanie podlega opodatkowaniu podatkiem VAT?
Stanowisko Zainteresowanych w sprawie
Zdaniem Wnioskodawców, przymusowe przeniesienie własności nieruchomości w drodze wywłaszczenia za odszkodowaniem nie podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, ponieważ Wnioskodawcy w odniesieniu do tej konkretnej transakcji nie działali w charakterze podatników VAT. Alternatywnie, nawet w przypadku odmiennej oceny organu, dostawa ta korzystałaby ze zwolnienia przedmiotowego z VAT. Wnioskodawcy mają świadomość wyroku TSUE z 11 lipca 2024 r. w sprawie C-182/23 (Makowit), w którym Trybunał orzekł, że wywłaszczenie za odszkodowaniem może stanowić dostawę towarów podlegającą opodatkowaniu VAT. Kluczową przesłanką wskazaną przez TSUE jest jednak to, by zbywca działał w charakterze podatnika VAT. W ocenie Wnioskodawców, ta przesłanka nie została spełniona w niniejszej sprawie.
Brak działania w charakterze podatnika VAT
Zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy o VAT, podatnikami są podmioty wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą. Art. 15 ust. 2 precyzuje, że działalność gospodarcza obejmuje wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców, w tym również wykorzystywanie towarów w sposób ciągły dla celów zarobkowych.
Dla uznania danej czynności za podlegającą VAT nie wystarcza, że zbywca jest zarejestrowanym podatnikiem VAT (jak w przypadku Pana A.A.). Konieczne jest, aby działał on w takim charakterze w odniesieniu do konkretnej transakcji. Oznacza to, że zbywany towar musi być składnikiem majątku związanym z prowadzoną działalnością gospodarczą.
W przedstawionym stanie faktycznym, wywłaszczona nieruchomość stanowiła majątek prywatny Wnioskodawców. Przemawiają za tym następujące fakty:
Nieruchomość została nabyta jako lokata prywatnego kapitału, a nie w celu prowadzenia na niej działalności gospodarczej czy dalszej odsprzedaży w ramach zorganizowanego obrotu.
W całym okresie posiadania grunt nigdy nie był wykorzystywany w działalności gospodarczej żadnego z Wnioskodawców ani spółki E. Nie generował przychodów, nie był amortyzowany, nie był przedmiotem umów najmu czy dzierżawy.
Kluczowym działaniem, które ostatecznie potwierdziło prywatny charakter nieruchomości, było jej formalne wycofanie z ewidencji środków trwałych spółki 1 grudnia 2019 r., na długo przed wszczęciem procedury wywłaszczeniowej (decyzja ZRID została wydana w 2023 r.). To świadome działanie potwierdza, że Wnioskodawcy nie traktowali gruntu jako aktywa firmowego.
Wywłaszczenie dotyczyło zatem składnika majątku prywatnego, a nie towaru handlowego czy środka trwałego wykorzystywanego w działalności gospodarczej. W konsekwencji, Wnioskodawcy, dokonując tej „dostawy”, nie działali w charakterze podatników VAT, a sama czynność pozostaje poza zakresem opodatkowania tym podatkiem.
11 lipca 2024 r. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej: „TSUE” lub „Trybunał”) wydał wyrok w polskiej sprawie C-182/23, której nadano nazwę Makowit. Trybunał uznał w nim, że „transakcja przeniesienia własności działek gruntu rolnego w trybie wywłaszczenia, w zamian za zapłatę odszkodowania właścicielowi tego gruntu, powinna podlegać opodatkowaniu VAT, jeżeli właściciel ten jest rolnikiem będącym podatnikiem VAT i działał w takim charakterze, nawet jeśli nie prowadzi on żadnej działalności w zakresie obrotu nieruchomościami i nie podjął żadnych działań w celu takiego przeniesienia”. Jednocześnie w uzasadnieniu Trybunał wskazał: „W przypadku gdyby sąd odsyłający stwierdził, że transakcja będąca przedmiotem postępowania głównego została dokonana przez J.S. w ramach zarządzania częścią jego majątku, która nie jest przeznaczona do prowadzenia działalności rolniczej, należałoby uznać, że J.S. nie działał w charakterze podatnika i że transakcja ta nie podlega opodatkowaniu VAT”.
W niniejszym stanie faktycznym mamy właśnie do czynienia z taką sytuacją: działki, które zostały wywłaszczone w zamian za odszkodowanie nie były przeznaczone do prowadzenia działalności rolniczej ani gospodarczej. Tym samym transakcja ta nie podlega opodatkowaniu VAT.
2. (Argumentacja subsydiarna) Zwolnienie z VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 9 ustawy o VAT
Gdyby organ podatkowy uznał, wbrew powyższej argumentacji, że Wnioskodawcy działali jako podatnicy VAT, to dostawa wywłaszczonych gruntów i tak korzystałaby ze zwolnienia z tego podatku. Zgodnie z art. 43 ust. 1 pkt 9 ustawy o VAT, zwalnia się od podatku dostawę terenów niezabudowanych innych niż tereny budowlane. Zgodnie z art. 2 pkt 33 ustawy, przez tereny budowlane rozumie się grunty przeznaczone pod zabudowę zgodnie z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego (MPZP).
Zgodnie z MPZP oraz decyzją o odszkodowaniu:
Jednakże, w ocenie Wnioskodawców, kluczowy jest argument pierwszy - wywłaszczenie dotyczyło majątku prywatnego, co wyłącza całą transakcję z opodatkowania VAT, niezależnie od przeznaczenia poszczególnych działek w MPZP. Argumentacja dotycząca zwolnienia ma charakter pomocniczy.
Biorąc pod uwagę powyższe, Wnioskodawcy wnoszą o potwierdzenie prawidłowości Ich stanowiska, że transakcja w całości nie podlega opodatkowaniu podatkiem VAT.
Ocena stanowiska
Stanowisko, które przedstawili Państwo we wniosku jest prawidłowe.
Uzasadnienie interpretacji indywidualnej
Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 775 ze zm.), zwanej dalej „ustawą”:
Opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, zwanym dalej „podatkiem”, podlegają odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju.
Na mocy art. 2 pkt 22 ustawy:
Ilekroć w dalszych przepisach jest mowa o sprzedaży - rozumie się przez to odpłatną dostawę towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju, eksport towarów oraz wewnątrzwspólnotową dostawę towarów.
W myśl art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy:
Przez dostawę towarów, o której mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1, rozumie się przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel w tym również przeniesienie z nakazu organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w imieniu takiego organu lub przeniesienie z mocy prawa prawa własności towarów w zamian za odszkodowanie.
Stosownie do art. 2 pkt 6 ustawy:
Ilekroć w dalszych przepisach jest mowa o towarach - rozumie się przez to rzeczy oraz ich części, a także wszelkie postacie energii.
Na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy:
Przez świadczenie usług, o którym mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1, rozumie się każde świadczenie na rzecz osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, które nie stanowi dostawy towarów w rozumieniu art. 7 (…).
Na podstawie definicji zawartej w art. 2 pkt 6 ustawy, zbycie nieruchomości dokonywane przez podatnika, traktowane jest jako czynność odpłatnej dostawy towarów, o której stanowi art. 7 ust. 1 ustawy, podlegającej opodatkowaniu na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy.
Co do zasady dla uznania, że dostawa towarów oraz świadczenie usługi podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, bezwzględnym warunkiem jest „odpłatność” za daną czynność, co wynika wprost z powołanego wyżej przepisu art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy.
Odpłatność oznacza wykonanie czynności (dostawy towarów oraz świadczenia usług) za wynagrodzeniem. W znaczeniu potocznym wynagrodzenie to zapłata za pracę, należność, a także odszkodowanie. Natomiast odpłatny to taki, który wymaga zapłacenia, zwrotu kosztów, płatny.
Z przywołanego przepisu art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy wynika, że czynność polegająca na przeniesieniu z nakazu organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w imieniu takiego organu lub przeniesienie z mocy prawa prawa własności towarów (np. nieruchomości) w zamian za odszkodowanie stanowi dostawę towarów. W tej sytuacji bez znaczenia jest fakt, że dostawa nie jest de facto następstwem decyzji właściciela, lecz wynika z nakazu organu władzy publicznej lub z mocy samego prawa. Odszkodowanie w tym przypadku pełni funkcję wynagrodzenia za przeniesienie własności towarów, czyniąc tego rodzaju dostawę faktycznie odpłatną. W konsekwencji należy stwierdzić, że przeniesienie z nakazu organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w imieniu takiego organu lub przeniesienie z mocy prawa prawa własności towarów (w tym np. nieruchomości) w zamian za odszkodowanie - na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy - podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.
Co istotne, opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług nie podlega samo odszkodowanie, lecz stanowiące dostawę towarów przeniesienie własności nieruchomości w zamian za wynagrodzenie przyjmujące formę odszkodowania.
Opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług zgodnie z zasadą powszechności opodatkowania podlegają wszelkie transakcje, których przedmiotem jest dostawa towarów lub świadczenie usług, pod warunkiem, że są one realizowane przez „podatników” w rozumieniu ustawy i wykonywane w ramach działalności gospodarczej.
W myśl art. 15 ust. 1 ustawy:
Podatnikami są osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne, wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą, o której mowa w ust. 2, bez względu na cel lub rezultat takiej działalności.
Zgodnie z treścią art. 15 ust. 2 ustawy:
Działalność gospodarcza obejmuje wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców, w tym podmiotów pozyskujących zasoby naturalne oraz rolników, a także działalność osób wykonujących wolne zawody. Działalność gospodarcza obejmuje w szczególności czynności polegające na wykorzystywaniu towarów lub wartości niematerialnych i prawnych w sposób ciągły dla celów zarobkowych.
Określony w ustawie zakres opodatkowania podatkiem od towarów i usług wskazuje, że do tego, aby faktycznie zaistniało opodatkowanie danej czynności, konieczne jest, aby czynność podlegającą opodatkowaniu wykonał podmiot, który dla tej właśnie czynności będzie działał jako podatnik. Definicja działalności gospodarczej zawarta w ustawie, ma charakter uniwersalny, pozwalający na objęcie pojęciem „podatnik” tych wszystkich podmiotów, które prowadzą określoną działalność, występując w profesjonalnym obrocie gospodarczym. Ponadto, działalność gospodarczą stanowi wykorzystywanie towarów w sposób ciągły dla celów zarobkowych.
Przez ciągłe wykorzystywanie składników majątku należy rozumieć takie wykorzystywanie majątku, które charakteryzuje się powtarzalnością lub długim okresem trwania. Zatem, czerpanie dochodów ze składnika majątku wskazuje na prowadzenie działalności gospodarczej.
Analizując powyższe przepisy stwierdzić należy, że dostawa towarów podlegać będzie opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług wyłącznie wówczas, gdy dokonywana będzie przez podmiot mający status podatnika, a dodatkowo działającego w takim charakterze w odniesieniu do danej transakcji. Istotnym dla określenia, że w odniesieniu do konkretnej dostawy, mamy do czynienia z podatnikiem podatku od towarów i usług jest stwierdzenie, że prowadzi on działalność gospodarczą w rozumieniu przepisów ustawy.
Na mocy art. 9 ust. 1 Dyrektywy 2006/112/WE Rady z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz. Urz. UE L Nr 347 z 11 grudnia 2006 r. s. 1 ze zm.):
„Podatnikiem” jest każda osoba prowadząca samodzielnie w dowolnym miejscu jakąkolwiek działalność gospodarczą, bez względu na cel czy też rezultaty takiej działalności.
„Działalność gospodarcza” obejmuje wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców, włącznie z górnictwem, działalnością rolniczą i wykonywaniem wolnych zawodów lub uznanych za takie. Za działalność gospodarczą uznaje się w szczególności wykorzystywanie, w sposób ciągły, majątku rzeczowego lub wartości niematerialnych w celu uzyskania z tego tytułu dochodu.
Z przytoczonych regulacji prawa wspólnotowego wynika, że podatnikiem podatku od towarów i usług może być każda osoba, która okazjonalnie dokonuje czynności opodatkowanych, przy czym czynności te winny być związane z działalnością zdefiniowaną jako działalność gospodarcza, tj. wszelką działalnością producentów, handlowców i osób świadczących usługi, włącznie z górnictwem, działalnością rolniczą i wykonywaniem wolnych zawodów lub uznanych za takie.
Warunkiem opodatkowania danej czynności podatkiem od towarów i usług w świetle powyższych przepisów jest spełnienie dwóch przesłanek łącznie: po pierwsze dana czynność ujęta jest w katalogu czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, po drugie - czynność została wykonana przez podmiot, który w związku z jej wykonaniem jest podatnikiem podatku od towarów i usług.
Właściwym zatem jest wykluczenie osób fizycznych z grona podatników w przypadku, gdy dokonują sprzedaży, przekazania, bądź darowizny towarów stanowiących część majątku osobistego, tj. majątku, który nie został nabyty w celu jego odsprzedaży, bądź wykonywania innych czynności w ramach działalności gospodarczej ani też nie został wykorzystany w trakcie jego posiadania na cele działalności gospodarczej.
W kontekście powyższych rozważań nie jest podatnikiem podatku od towarów i usług ten, kto jako osoba fizyczna dokonuje jednorazowych lub okazjonalnych transakcji, za które nie jest przewidziana ściśle regularna zapłata oraz nie prowadzi zorganizowanej czy zarejestrowanej działalności gospodarczej, a tylko np. wyzbywa się majątku osobistego. Dokonywanie określonych czynności incydentalnie, poza sferą prowadzonej działalności gospodarczej, również nie pozwala na uznanie danego podmiotu za podatnika w zakresie tych czynności.
Przyjęcie, że dany podmiot sprzedając grunt działa w charakterze podatnika prowadzącego działalność gospodarczą wymaga ustalenia, czy jego działalność w tym zakresie przybiera formę zawodową (profesjonalną). Przejawem zaś takiej aktywności określonej osoby w zakresie obrotu nieruchomościami, która może wskazywać, że jej czynności przybierają formę zorganizowaną może być np.: nabycie terenu przeznaczonego pod zabudowę, jego uzbrojenie, wydzielenie dróg wewnętrznych, działania marketingowe podjęte w celu sprzedaży działek, wykraczające poza zwykłe formy ogłoszenia, uzyskanie decyzji o warunkach zabudowy terenu, czy wystąpienie o opracowanie planu zagospodarowania przestrzennego dla sprzedawanego obszaru, prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie usług deweloperskich lub innych tego rodzaju usług o zbliżonym charakterze. Przy czym, na tego rodzaju aktywność „gospodarczą” wskazywać musi ciąg powyżej przytoczonych okoliczności, a nie stwierdzenie jedynie faktu wystąpienia pojedynczych z nich.
Zatem, w kwestii podlegania opodatkowaniu sprzedaży działek, istotne jest, czy w celu dokonania sprzedaży działek, podjęli Państwo aktywne działania w zakresie obrotu nieruchomościami, angażując środki podobne do wykorzystywanych przez producenta, handlowca i usługodawcę w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy. Skutkowałoby to koniecznością uznania Państwa za podmioty prowadzące działalność gospodarczą w rozumieniu tego przepisu, a więc za podatników podatku od towarów i usług.
Dodatkowo należy wskazać, że działalność gospodarcza powinna cechować się stałością, powtarzalnością i niezależnością jej wykonywania, bowiem związana jest z profesjonalnym obrotem gospodarczym. Nie jest natomiast działalnością handlową, a zatem i gospodarczą, sprzedaż majątku osobistego, który nie został nabyty w celu jego odsprzedaży, czy też prowadzenia działalności, ani też w trakcie posiadania nie został wykorzystany do działalności gospodarczej.
Z orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 15 września 2011 r. w sprawach połączonych Jarosław Słaby przeciwko Ministrowi Finansów (C-180/10) oraz Emilian Kuć i Halina Jeziorska-Kuć przeciwko Dyrektorowi Izby Skarbowej w Warszawie (C-181/10) wynika, że czynności związane ze zwykłym wykonywaniem prawa własności nie mogą same z siebie być uznawane za prowadzenie działalności gospodarczej. Sama liczba i zakres transakcji sprzedaży nie mogą stanowić kryterium rozróżnienia między czynnościami dokonywanymi prywatnie, które znajdują się poza zakresem zastosowania Dyrektywy, a czynnościami stanowiącymi działalność gospodarczą. Podobnie - zdaniem Trybunału - okoliczność, że przed sprzedażą zainteresowany dokonał podziału gruntu na działki w celu osiągnięcia wyższej ceny łącznej. Całość powyższych elementów może bowiem odnosić się do zarządzania majątkiem prywatnym zainteresowanego.
Inaczej jest natomiast - wyjaśnił Trybunał - w wypadku, gdy zainteresowany podejmuje aktywne działania w zakresie obrotu nieruchomościami, angażując środki podobne do wykorzystywanych przez producentów, handlowców i usługodawców w rozumieniu art. 9 ust. 1 akapit drugi Dyrektywy. Zatem za podatnika należy uznać osobę, która w celu dokonania sprzedaży gruntów angażuje podobne środki wykazując aktywność w przedmiocie zbycia nieruchomości porównywalną do działań podmiotów zajmujących się profesjonalnie tego rodzaju obrotem, tj. działania wykraczające poza zakres zwykłego zarządu majątkiem prywatnym. Chodzi tu przykładowo o nabycie terenu przeznaczonego pod zabudowę, jego uzbrojenie, wydzielenie dróg wewnętrznych, działania marketingowe podjęte w celu sprzedaży działek, wykraczające poza zwykłe formy ogłoszenia, uzyskanie decyzji o warunkach zabudowy terenu, czy wystąpienie o opracowanie planu zagospodarowania przestrzennego dla sprzedawanego obszaru, prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie usług developerskich lub innych tego rodzaju usług o zbliżonym charakterze. Przy czym na tego rodzaju aktywność „handlową” wskazywać musi ciąg powyżej przykładowo przytoczonych okoliczności, a nie stwierdzenie jedynie faktu wystąpienia pojedynczych z nich.
W tym miejscu należy zaznaczyć, że pojęcie „majątku prywatnego” nie występuje na gruncie analizowanych przepisów ustawy, jednakże wynika z wykładni art. 15 ust. 2 ustawy, w której zasadnym jest odwołanie się do treści orzeczenia TSUE w sprawie C-291/92, które dotyczyło kwestii opodatkowania sprzedaży przez osobę będącą podatnikiem podatku od wartości dodanej, części majątku niewykorzystywanej do prowadzonej działalności gospodarczej, a służącej jej do celów prywatnych. „Majątek prywatny” to zatem taka część majątku danej osoby fizycznej, która nie jest przez nią przeznaczona ani wykorzystywana dla potrzeb prowadzonej działalności gospodarczej. Ze wskazanego orzeczenia wynika zatem, że podatnik musi w całym okresie posiadania danej nieruchomości wykazywać zamiar wykorzystywania części nieruchomości w ramach majątku osobistego. Przykładem takiego wykorzystania nieruchomości mogłoby być np. wybudowanie domu dla zaspokojenia własnych potrzeb mieszkaniowych. Potwierdzone to zostało również w wyroku TSUE z 21 kwietnia 2005 r. sygn. akt C-25/03 Finanzamt Bergisch Gladbach v. HE, który stwierdził, że majątek prywatny, to mienie wykorzystywane dla zaspokojenia potrzeb własnych.
Z opisu sprawy wynika, że 14 stycznia 2011 r. cztery osoby fizyczne: C.C., D.D., A.A. oraz B.B., pozostające w dwóch związkach małżeńskich objętych wspólnością majątkową, nabyły na podstawie umowy sprzedaży w formie aktu notarialnego prawo własności niezabudowanej nieruchomości gruntowej, oznaczonej jako działka nr 1 położonej w (…). Nabycie nastąpiło do majątku objętego wspólnością łączną wspólników spółki cywilnej, której byli Państwo wówczas jedynymi wspólnikami. Nieruchomość została nabyta od osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej, a transakcja nie podlegała opodatkowaniu VAT. Celem nabycia była lokata kapitału prywatnego, a zakup nie był związany z działalnością deweloperską czy zorganizowanym obrotem nieruchomościami.
Po zakupie nieruchomość została wprowadzona do ewidencji środków trwałych spółki E. Mimo tego, w całym okresie posiadania, nieruchomość nigdy nie była wykorzystywana do prowadzenia działalności gospodarczej, nie była amortyzowana, nie generowała żadnych przychodów, nie ponoszono na nią wydatków, od których odliczano by podatek VAT, nie była przedmiotem najmu, dzierżawy ani innych umów, nie prowadzono na niej też żadnych inwestycji, ulepszeń czy prac porządkowych.
1 grudnia 2019 r., z inicjatywy wszystkich Państwa, podjęto uchwałę o wycofaniu nieruchomości z ewidencji środków trwałych spółki E. i przekazaniu jej do Państwa majątków prywatnych. Uzasadniono to faktem, że nieruchomość od początku miała charakter prywatnej lokaty kapitału i nigdy nie służyła celom gospodarczym, a jej formalny wpis do ewidencji nie odzwierciedla rzeczywistego stanu rzeczy. Od tego momentu nieruchomość stanowiła wyłącznie przedmiot współwłasności w częściach ułamkowych czterech osób fizycznych. W ewidencji środków trwałych na 31 grudnia 2019 r. działka nie jest wykazana.
Decyzją Wojewody (…) z 28 kwietnia 2023 r. o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej (ZRID), wydanej na wniosek Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad, część nieruchomości została przeznaczona pod budowę drogi ekspresowej (…). Na mocy tej decyzji, której nadano rygor natychmiastowej wykonalności, dotychczasowa działka nr 1 uległa podziałowi, a działki o numerach 2, 3, 4 i 5 z mocy prawa przeszły na własność Skarbu Państwa.
Decyzją Wojewody (…) z 25 marca 2025 r. ustalono na Państwa rzecz odszkodowanie za wywłaszczone działki w łącznej kwocie (…) zł. Kwota ta obejmuje wartość rynkową gruntu ((…) zł), wartość upraw ((…) zł) oraz obligatoryjne powiększenie o 5% ((…) zł) na podstawie art. 18 ust. 1e specustawy drogowej.
Zgodnie z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego, wywłaszczone tereny przeznaczone były pod rozbudowę drogi krajowej oraz pod tereny obsługi ruchu turystycznego i rzemiosła.
Na dzień dzisiejszy:
Odszkodowanie nie zostało jeszcze wypłacone. Wskazali Państwo, że mimo iż kwota odszkodowania obejmuje „wartość upraw” nie prowadzili Państwo żadnej działalności na tych działkach, nie prowadzili również żadnych upraw na własne potrzeby. Uprawy prawdopodobnie były prowadzone przez poprzedniego właściciela gruntów, mimo że nie zawierali Państwo żadnych umów w tym zakresie.
Nabycie nieruchomości do majątku objętego wspólnością łączną wspólników spółki cywilnej oraz wprowadzenie jej do ewidencji środków trwałych podyktowane było względami formalnymi, związanymi z uzyskaniem finansowania na jej zakup. Warunkiem postawionym przez bank w celu udzielenia kredytu było nabycie nieruchomości w ramach spółki i wprowadzenie jej do ewidencji środków trwałych. Mimo tych formalnych wymogów, od samego początku Państwa intencją była wyłącznie prywatna lokata kapitału. Nieruchomość nigdy nie była wykorzystywana do celów gospodarczych, koszty kredytu również były ponoszone prywatnie przez Wnioskodawców.
Od momentu nabycia (2011 r.) aż do dnia wywłaszczenia (2023 r.), nie poczynili Państwo żadnych działań mających na celu zwiększenie wartości czy atrakcyjności rynkowej działki. W szczególności nie dokonywano podziałów geodezyjnych, nie budowano dróg dojazdowych, nie uzbrajano terenu w media, nie wnioskowano o zmianę lub uchwalenie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, ani nie podejmowano żadnych innych działań o charakterze inwestycyjnym czy deweloperskim.
Przed datą wydania decyzji wywłaszczeniowej (ZRID) nie podejmowali Państwo żadnych działań marketingowych ani nie zamieszczali ogłoszeń w celu zbycia nieruchomości. Jedyne ogłoszenie dotyczące sprzedaży nieruchomości zostało zamieszczone na portalu internetowym na początku 2024 roku (a więc już po wydaniu decyzji ZRID nr (…) i wszczęciu procedury odszkodowawczej). Celem tego ogłoszenia nie była faktyczna sprzedaż nieruchomości (która była już prawnie niemożliwa ze względu na decyzję wywłaszczeniową), lecz próba oszacowania jej realnej wartości rynkowej.
Żaden z Zainteresowanych (A.A., B.B., C.C., D.D.) nigdy wcześniej nie dokonywał sprzedaży jakichkolwiek innych nieruchomości.
Decyzja Wojewody (…) z 28 kwietnia 2023 r. o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej (ZRID) została opatrzona rygorem natychmiastowej wykonalności. Decyzja ta stała się ostateczna po upływie 14 dni od dnia jej doręczenia stronom, w którym to terminie żadna ze stron nie wniosła odwołania. Decyzja Wojewody (…) z 25 marca 2025 r. ustalająca wysokość odszkodowania, stała się ostateczna po upływie 14 dni od dnia jej doręczenia stronom, ponieważ w tym terminie nie wniesiono odwołania.
Państwa wątpliwości dotyczą tego, czy czynność przymusowego przeniesienia własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa w trybie wywłaszczenia za odszkodowaniem stanowi dostawę towarów, o której mowa w art. 7 ust. 1 ustawy o VAT, a w konsekwencji, czy otrzymane odszkodowanie podlega opodatkowaniu podatkiem VAT.
W przedmiotowej sprawie należy ustalić, czy w odniesieniu do czynności przymusowego przeniesienia własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa w trybie wywłaszczenia za odszkodowaniem, będą Państwo spełniać przesłanki do uznania każdego z Państwa z osobna za podatnika podatku od towarów i usług, w zakresie ww. czynności.
Uznanie, że dany podmiot w odniesieniu do konkretnej czynności działa jako podatnik podatku od towarów i usług, wymaga oceny każdorazowo odnoszącej się do okoliczności faktycznych danej sprawy.
Jak wyjaśniono wyżej - odwołując się zarówno do treści przepisów ustawy, jak i stanowiska judykatury - w przypadku osób fizycznych, które dokonują sprzedaży, przekazania, bądź darowizny towarów stanowiących część majątku osobistego, tj. majątku, który nie został nabyty w celu jego odsprzedaży, bądź wykonywania innych czynności w ramach działalności gospodarczej, należy szczególnie wnikliwie przeanalizować okoliczności, w jakich będzie realizowana transakcja. Co do zasady bowiem osoby fizyczne, które dokonują transakcji w ramach zarządu majątkiem prywatnym, wykluczone są z grona podatników VAT.
Działki będące przedmiotem zbycia w drodze wywłaszczenia zostały wydzielone z większej działki zakupionej przez Państwa w 2011 r. Na mocy decyzji Wojewody, której nadano rygor natychmiastowej wykonalności, część działki nr 1 przeznaczono pod budowę drogi ekspresowej i z mocy prawa działki nr 2, 3, 4 i 5 przeszły na własność Skarbu Państwa.
Mając na uwadze powołany stan prawny oraz okoliczności sprawy należy stwierdzić, że w opisanej sytuacji podejmowane przez każdego z Państwa działania nie wskazują na aktywność w zakresie obrotu nieruchomościami, a zbycie opisanych działek nie wypełnia przesłanki działalności gospodarczej.
C.C. i A.A. są wspólnikami dwuosobowej spółki cywilnej E., spółka ta jest czynnym podatnikiem VAT, jednakże ww. działki nie należą do Spółki. Pan A.A. dodatkowo prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą jako inżynier budownictwa i jest czynnym podatnikiem VAT, jednak nieruchomość nigdy nie była składnikiem majątku tej działalności. Pozostali Zainteresowani nie prowadzą działalności gospodarczej.
Od momentu nabycia do dnia wywłaszczenia, nie poczynili Państwo żadnych działań mających na celu zwiększenie wartości czy atrakcyjności rynkowej nieruchomości. Nie dokonywali Państwo podziałów geodezyjnych, nie budowali dróg dojazdowych, nie uzbrajali terenu w media, nie wnioskowali o zmianę lub uchwalenie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, ani nie podejmowali żadnych innych działań o charakterze inwestycyjnym czy deweloperskim. Nie podejmowali Państwo żadnych działań marketingowych ani nie zamieszczali ogłoszeń w celu zbycia nieruchomości przez wydaniem decyzji wywłaszczeniowej (poza jednym ogłoszeniem zamieszczonym w celu oszacowania realnej wartości rynkowej tej nieruchomości). Żaden z Zainteresowanych nigdy wcześniej nie dokonywał sprzedaży jakichkolwiek innych nieruchomości.
W związku z tak przedstawionymi okolicznościami, w tej konkretnej sytuacji stwierdzić należy, że zbycie opisanych działek w drodze wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa, nie podlegało u Państwa opodatkowaniu podatkiem VAT.
W sprawie nie zachodzi ciąg zdarzeń przesądzających o uznaniu dostawy opisanych działek za dokonywane w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. W niniejszej sprawie brak jest przesłanek pozwalających uznać Państwa, w zakresie tej transakcji, za podatników podatku od towarów i usług w rozumieniu w art. 15 ust. 1 ustawy, prowadzących działalność gospodarczą, o której mowa w art. 15 ust. 2 ustawy.
W opisanej sytuacji czynność przymusowego przeniesienia własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa w trybie wywłaszczenia za odszkodowaniem nie stanowiła dostawy towarów, o której mowa w art. 7 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług, a w konsekwencji, otrzymane odszkodowanie nie stanowi wynagrodzenia za czynności podlegające u Państwa opodatkowaniu podatkiem VAT.
Państwa stanowisko jest prawidłowe.
Dodatkowe informacje
Informacja o zakresie rozstrzygnięcia
Interpretacja dotyczy stanu faktycznego, który Państwo przedstawili i stanu prawnego, który obowiązywał w dacie zaistnienia zdarzenia.
Zaznacza się, że zgodnie z art. 14b § 3 ustawy Ordynacja podatkowa, składający wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej obowiązany jest do wyczerpującego przedstawienia zaistniałego stanu faktycznego albo zdarzenia przyszłego. Organ jest ściśle związany przedstawionym we wniosku stanem faktycznym (opisem zdarzenia przyszłego). Zainteresowany ponosi ryzyko związane z ewentualnym błędnym lub nieprecyzyjnym przedstawieniem we wniosku opisu stanu faktycznego (zdarzenia przyszłego).
Interpretacja indywidualna wywołuje skutki prawnopodatkowe tylko wtedy, gdy rzeczywisty stan faktyczny/zdarzenie przyszłe będące przedmiotem interpretacji pokrywa/będzie się pokrywało z opisem stanu faktycznego/zdarzenia przyszłego podanym przez Państwa w złożonym wniosku. W związku z powyższym, w przypadku zmiany któregokolwiek elementu przedstawionego we wniosku opisu sprawy, udzielona odpowiedź traci swą aktualność.
W zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych zostanie wydane odrębne rozstrzygnięcie.
Pouczenie o funkcji ochronnej interpretacji
Przepisów art. 14k-14n Ordynacji podatkowej nie stosuje się, jeśli stan faktyczny lub zdarzenie przyszłe będące przedmiotem interpretacji indywidualnej jest elementem czynności, które są przedmiotem decyzji wydanej:
1) z zastosowaniem art. 119a;
2) w związku z wystąpieniem nadużycia prawa, o którym mowa w art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług;
3) z zastosowaniem środków ograniczających umowne korzyści.
Przepisów art. 14k-14n nie stosuje się, jeżeli korzyść podatkowa, stwierdzona w decyzjach wymienionych w § 1, jest skutkiem zastosowania się do utrwalonej praktyki interpretacyjnej, interpretacji ogólnej lub objaśnień podatkowych.
Pouczenie o prawie do wniesienia skargi na interpretację przez Zainteresowanego, który jest stroną postępowania
A.A. (Zainteresowany będący stroną postępowania - art. 14r § 2 Ordynacji podatkowej) ma prawo do zaskarżenia tej interpretacji indywidualnej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w (…). Zasady zaskarżania interpretacji indywidualnych reguluje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej jako „PPSA”).
Skargę do Sądu wnosi się za pośrednictwem Dyrektora KIS (art. 54 § 1 PPSA). Skargę należy wnieść w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia interpretacji indywidualnej (art. 53 § 1 PPSA):
Skarga na interpretację indywidualną może opierać się wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 57a PPSA).
Podstawa prawna dla wydania interpretacji
Podstawą prawną dla wydania tej interpretacji jest art. 13 § 2a, art. 14b § 1 i art. 14r Ordynacji podatkowej.
QuickMap AI przeszukuje 2,87 mln dokumentów podatkowych i zwraca dopasowane orzeczenia z analizą linii orzeczniczej.
Wypróbuj za darmo