Interpretacja 0114-KDIP4-3.4012.698.2025.2.APR

Interpretacja indywidualna – stanowisko prawidłowe

Szanowni Państwo,

stwierdzam, że Państwa stanowisko w sprawie oceny skutków podatkowych opisanego stanu faktycznego i zdarzenia przyszłego w podatku od towarów i usług jest prawidłowe.

Zakres wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej

27 listopada 2025 r. wpłynął Państwa wniosek z 25 listopada 2025 r. o wydanie interpretacji indywidualnej, który dotyczy skutków podatkowych zwrotu kosztów związanych z usuwaniem szkód spowodowanych ruchem zakładu górniczego. Uzupełnili go Państwo pismem z 7 stycznia 2026 r. (wpływ 8 stycznia 2026 r.) – w odpowiedzi na wezwanie. Treść wniosku jest następująca:

Opis stanu faktycznego i zdarzenia przyszłego

Spółka ma siedzibę działalności gospodarczej na terytorium Polski. Spółka jest zarejestrowana jako podatnik VAT czynny. Sprzedaż Spółki nie jest zwolniona z podatku VAT na podstawie art. 113 ust. 1 i 9 ustawy o VAT. Spółka rozlicza podatek VAT w miesięcznych okresach rozliczeniowych. Spółka (…).

(…) S.A. z siedzibą przy (…) (dalej: „Przedsiębiorca Górniczy”) w wyniku prowadzonej działalności wydobywczej spowodował szkodę górniczą w majątku Spółki (dalej też „Poszkodowany”) w postaci uszkodzenia (…) linii (…).

W styczniu 2014 r. została ujawniona i stwierdzona w protokole z dnia 7 lutego 2014 r. szkoda w zakresie:

•      Wychylenia od pionu niektórych (…);

•      Wychylenia od pionu (…);

•      Deformacji (…).

Strony zawarły w dniu 29 lipca 2016 r. Ugodę nr (…), przedmiotem której była fizyczna likwidacja przez Przedsiębiorcę Górniczego szkody spowodowanej ruchem zakładu górniczego (…), polegająca na przywróceniu stanu faktycznego poprzedzającego wystąpienie szkody. Przedsiębiorca Górniczy uznał, że ww. szkody powstały wskutek ruchu zakładu górniczego.

Przedsiębiorca górniczy naprawił szkodę opisaną w ww. ugodzie częściowo, tj. w zakresie:

•      (…).

W ww. zakresie szkód górniczych, Spółka (Poszkodowany) nie brała udziału w likwidacji szkody, nie było więc przepływów finansowych pomiędzy Spółką (Poszkodowanym) a Przedsiębiorcą Górniczym (a tym samym Spółka nie wystawiała not ani faktur). Przedsiębiorca Górniczy własnym staraniem i na własny koszt opracował dokumentację projektową a następnie własnym staraniem i na własny koszt zlikwidował częściowo szkodę w ww. ograniczonym zakresie. Ugoda z 2016 r. wraz z aneksami wydłużającymi termin jej realizacji, nie została zatem przez Przedsiębiorcę Górniczego w pełni wykonana, tj. szkoda nie została w całości usunięta a termin na jej usunięcie upłynął 20 grudnia 2018 r. Pomimo kilkukrotnych prób realizacji Ugody z 2016 r. przez Przedsiębiorcę Górniczego, w tym prób wyłonienia własnego wykonawcy w drodze postępowania przetargowego, Przedsiębiorca Górniczy nie zdołał zlikwidować szkody górniczej własnym staraniem.

Nadto, w 2023 r. stwierdzono kolejne szkody górnicze w ww. infrastrukturze Spółki ((…)), co do których strony zgodziły się, aby również objąć je Ugodą z 2016 r. Na chwilę składania niniejszego wniosku Przedsiębiorca Górniczy nie dokonał likwidacji szkody w ww. infrastrukturze Spółki w zakresie:

•      (…).

Szacunkowy koszt likwidacji ww. szkód oscyluje wokół kwoty kilku milionów zł brutto.

Po analizie stanu sprawy i ryzyk związanych z nieusuniętą przez Przedsiębiorcę Górniczego szkodą w infrastrukturze przesyłowej, celem zapewnienia stabilnej pracy (…) oraz bezpieczeństwa osób przebywających w pobliżu uszkodzonego fragmentu (…), strony uznały za zasadne i zgodziły się na zmianę warunków Ugody z 2016 r., w tym zmianę warunków likwidacji ww. szkody w ten sposób, że to Spółka (Poszkodowany) będzie faktycznie likwidować szkodę na koszt Przedsiębiorcy Górniczego. Zmiana Ugody z 2016 r. ma zatem polegać na zaangażowaniu Poszkodowanego (a nie – jak dotychczas - Przedsiębiorcy Górniczego) w proces likwidacji szkody w zamian za zapłatę przez Przedsiębiorcę Górniczego na rzecz Poszkodowanego odpowiedniej kwoty odpowiadającej poniesionym przez Poszkodowanego kosztom likwidacji szkody. W tym więc wariancie likwidacji szkody, Spółka jako Poszkodowany na podstawie zawartej (w trybie zamówień publicznych) ze swoim wykonawcą (dalej: „Wykonawca”) umowy zleci temu Wykonawcy opracowanie dokumentacji projektowej likwidacji ww. szkody, a następnie zleci prace skutkujące likwidacją ww. szkody górniczej. Zgodnie z umową pomiędzy Spółką a Wykonawcą, Wykonawca wystawiłby następnie fakturę na Spółkę z tytułu realizacji ww. zleceń. Całkowity koszt likwidacji szkody górniczej w ww. wariancie ponosiłby finalnie Przedsiębiorca Górniczy. Po usunięciu szkody Spółka będzie nadal wykorzystywać linię do działalności opodatkowanej podatkiem VAT, tj. w szczególności linia nie będzie służyć sprzedaży zwolnionej z VAT.

Zgodnie z aneksem do ugody w pierwszej kolejności strony ustaliły zgodnie, że w celu naprawy uszkodzeń opracowana zostanie dokumentacja projektowo-kosztorysowa, dalej też „Dokumentacja”). Strony ustaliły, że w związku z faktem, że Poszkodowany dysponuje doświadczeniem, środkami technicznymi oraz zasobami ludzkimi wymaganymi do opracowania dokumentacji naprawienia szkody, całość spraw związanych z przygotowaniem dokumentacji będzie prowadził Poszkodowany na własny koszt, a Przedsiębiorca Górniczy wypłaci odszkodowanie. Strony ustaliły, że Przedsiębiorca Górniczy wypłaci Poszkodowanemu – tytułem odszkodowania – kwotę stanowiącą równowartość kosztu brutto (wynagrodzenie Wykonawcy wraz z podatkiem VAT) ponoszonego przez Poszkodowanego tytułem opracowania dokumentacji dotyczącej prac projektowych – tj. kwotę 313.967,09 zł brutto. W pytaniach, gdy wnioskodawca odnosi się do kwot lub not „brutto”, kwoty zawierają podatek VAT należny, a gdy odnosi się do kwot lub not „netto”, kwoty nie zawierają podatku VAT należnego.

Na etapie opracowywania ww. zmian do Ugody pojawiły się wątpliwości podatkowe, a ściślej czy Spółka jako Poszkodowany, powinien wystawić na Przedsiębiorcę Górniczego notę stanowiącą równowartość brutto wynagrodzenia Wykonawcy czy też może refakturować koszt wykonawcy jako równowartość netto wynagrodzenia swojego Wykonawcy powiększonego o VAT w całości na Przedsiębiorcę Górniczego. Zgodnie z aktualną oceną Spółki, w nocie powinna zostać uwzględniona kwota brutto (wynagrodzenie brutto Wykonawcy wynikające z wystawionej przez Wykonawcę faktury VAT), natomiast powstaje pytanie, czy możliwe jest refakturowanie kosztu Wykonawcy przez Spółkę na Przedsiębiorcę Górniczego. Ponadto konieczna jest odpowiedź na pytanie czy Spółka może odliczyć VAT naliczony z faktury (faktur) wystawionej (wystawionych) przez Wykonawcę. W szczególności strony przewidziały w ugodzie możność wystawienia noty obciążeniowej w kwocie netto, jeżeli wpływałoby to na prawo do odliczenia VAT. Wątpliwość dotyczy wyłącznie kwestii podatkowych, poza sporem pozostają zaś takie kwestie zasadnicze jak zakres szkody, odpowiedzialność zakładu górniczego, czy sposób likwidacji szkody staraniem Poszkodowanego na koszt Przedsiębiorcy Górniczego, co do których Strony są zgodne.

Pytania

1.  Czy działanie Wnioskodawcy polegające na wystawieniu przez Wnioskodawcę na Przedsiębiorcę Górniczego (re)faktury kosztów usunięcia szkody (w tym sporządzenia dokumentacji) z właściwą stawką VAT w przypadku opisanym we wniosku jest prawidłowe?

2.  W przypadku, gdyby odpowiedź na pytanie 1 była pozytywna (tj. w przypadku prawidłowości wystawienia przez Wnioskodawcę na Przedsiębiorcę Górniczego refaktury kosztów usunięcia szkody z właściwą stawką VAT), to czy prawidłowe jest uznanie, że Wnioskodawcy przysługuje prawo do odliczenia podatku naliczonego na podstawie faktur wystawionych na jego rzecz przez Wykonawcę, dokumentujących prace mające na celu usunięcie szkody wyrządzonej przez Przedsiębiorcę Górniczego (w tym opracowanie dokumentacji likwidacji szkody wyrządzonej przez Przedsiębiorcę Górniczego)?

3.  W przypadku, gdy odpowiedź na pytanie 1 jest negatywna (tj. w przypadku nieprawidłowości wystawienia przez Wnioskodawcę na Przedsiębiorcę Górniczego refaktury kosztów usunięcia szkody z właściwą stawką VAT), to czy prawidłowe jest uznanie, że Wnioskodawcy nie przysługuje prawo do odliczenia podatku naliczonego na podstawie faktur wystawionych na jego rzecz przez Wykonawcę, dokumentujących prace mające na celu usunięcie szkody wyrządzonej przez Przedsiębiorcę Górniczego (w tym opracowanie dokumentacji likwidacji szkody wyrządzonej przez Przedsiębiorcę Górniczego)?

4.  W przypadku, gdy odpowiedź na pytanie 3 jest negatywna (tj. Wnioskodawcy nie przysługuje prawo do odliczenia), to czy nota dokumentująca otrzymanie odszkodowania powinna być wystawiona w równowartości brutto kosztów usunięcia szkody (w tym sporządzenia dokumentacji)?

5.  W przypadku, gdyby odpowiedź na pytanie 3 byłaby pozytywna (tj. Wnioskodawcy przysługuje prawo do odliczenia), to czy nota dokumentująca otrzymanie odszkodowania powinna być wystawiona w równowartości netto kosztów usunięcia szkody (w tym sporządzenia dokumentacji)?

Państwa stanowisko w sprawie

1.  Nie. Działanie Wnioskodawcy polegające na wystawieniu przez Wnioskodawcę na Przedsiębiorcę Górniczego (re)faktury kosztów usunięcia szkody (w tym sporządzenia dokumentacji) z właściwą stawką VAT w przypadku opisanym we wniosku nie jest prawidłowe.

2.  Tak. W przypadku, gdyby odpowiedź na pytanie 1 była pozytywna (tj. w przypadku prawidłowości wystawienia przez Wnioskodawcę na Przedsiębiorcę Górniczego (re)faktury kosztów usunięcia szkody z właściwą stawką VAT), prawidłowe jest uznanie, że Wnioskodawcy przysługuje prawo do odliczenia podatku naliczonego na podstawie faktur wystawionych na jego rzecz przez Wykonawcę, dokumentujących prace mające na celu usunięcie szkody wyrządzonej przez Przedsiębiorcę Górniczego (w tym opracowanie dokumentacji likwidacji szkody wyrządzonej przez Przedsiębiorcę Górniczego).

3.  Nie. W przypadku, gdy odpowiedź na pytanie 1 jest negatywna (tj. w przypadku nieprawidłowości wystawienia przez Wnioskodawcę na Przedsiębiorcę Górniczego (re)faktury kosztów usunięcia szkody z właściwą stawką VAT), prawidłowe jest uznanie, że Wnioskodawcy nie przysługuje prawo do odliczenia podatku naliczonego na podstawie faktur wystawionych na jego rzecz przez Wykonawcę, dokumentujących prace mające na celu usunięcie szkody wyrządzonej przez Przedsiębiorcę Górniczego (w tym opracowanie dokumentacji likwidacji szkody wyrządzonej przez Przedsiębiorcę Górniczego).

4.  W przypadku, gdy odpowiedź na pytanie 3 jest negatywna (tj. Wnioskodawcy nie przysługuje prawo do odliczenia), to nota powinna być wystawiona w równowartości brutto kosztów usunięcia szkody (w tym sporządzenia dokumentacji).

5.  W przypadku, gdyby odpowiedź na pytanie 3 byłaby pozytywna (tj. Wnioskodawcy przysługuje prawo do odliczenia), to nota powinna być wystawiona w równowartości netto kosztów usunięcia szkody (w tym sporządzenia dokumentacji).

Uzasadnienie stanowiska Wnioskodawcy

Uzasadnienie ogólne

Podstawową kwestią jaka należy ustalić w celu odpowiedzi na zadane pytania jest określenie, czy zwrot kwoty z tytułu roszczenia odszkodowawczego za naprawę szkody w związku z kosztami, jakie Wnioskodawca poniósł w celu naprawienia szkody, będzie czynnością podlegającą opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług (VAT).

Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT „Opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług (…) podlegają odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju.”

Przepis art. 7 ust. 1 ustawy o VAT stanowi, że: „Przez dostawę towarów, o której mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1, rozumie się przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel (…).

Natomiast art. 8 ust. 1 ustawy o VAT stanowi że: „Przez świadczenie usług, o którym mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1, rozumie się każde świadczenie na rzecz osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, które nie stanowi dostawy towarów w rozumieniu art. 7, w tym również:

1)  przeniesienie praw do wartości niematerialnych i prawnych, bez względu na formę, w jakiej dokonano czynności prawnej;

2)  zobowiązanie do powstrzymania się od dokonania czynności lub do tolerowania czynności lub sytuacji;

3)  świadczenie usług zgodnie z nakazem organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w jego imieniu lub nakazem wynikającym z mocy prawa.

Definicja „świadczenia usług” ma charakter dopełniający definicję „dostawy towarów” i jest wyrazem realizacji zasady powszechności opodatkowania podatkiem od towarów i usług transakcji wykonywanych przez podatników w ramach ich działalności gospodarczej.

Przez świadczenie usług należy rozumieć każde zachowanie się na rzecz innej osoby. Na zachowanie to składać się może zarówno działanie (uczynienie, wykonanie czegoś na rzecz innej osoby), jak i zaniechanie (nieczynienie bądź też tolerowanie, znoszenie określonych stanów rzeczy). Spod pojęcia usługi będzie natomiast wyłączone takie świadczenie, którego treścią jest przeniesienie na inny podmiot prawa do rozporządzania towarami jak właściciel. Stanowi ono bowiem dostawę towarów. Przy ocenie charakteru świadczenia jako usługi należy mieć na względzie, że ustawa o VAT zalicza do usług każde świadczenie niebędące dostawą towarów. Jeśli tylko mamy do czynienia ze świadczeniem, to na gruncie ustawy o podatku od towarów i usług stanowi ono albo usługę, albo dostawę towarów.

Tym samym, każde świadczenie niebędące dostawą towarów polegające na działaniu, zaniechaniu lub tolerowaniu czyjegoś zachowania stanowi, co do zasady, usługę w rozumieniu ustawy o podatku od towarów i usług. Niemniej muszą być przy tym spełnione następujące warunki:

•      w następstwie zobowiązania, w wykonaniu którego usługa jest świadczona, druga strona (wierzyciel/nabywca) jest bezpośrednim beneficjentem świadczenia,

•      świadczonej usłudze odpowiada świadczenie wzajemne ze strony nabywcy (wynagrodzenie).

Należy podkreślić, że oba ww. warunki winny być spełnione łącznie, aby świadczenie podlegało – jako usługa – opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.

Aby dana czynność (usługa) podlegała opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług musi istnieć bezpośredni związek o charakterze przyczynowym, pomiędzy świadczoną usługą, a otrzymanym świadczeniem wzajemnym, w ten sposób, że zapłacone kwoty stanowią rzeczywiste wynagrodzenie za wyodrębnioną usługę świadczoną w ramach stosunku prawnego lub dochodzi do wymiany świadczeń wzajemnych. Otrzymana zapłata powinna być konsekwencją wykonania świadczenia. Wynagrodzenie musi być należne za wykonanie tego świadczenia.

Kwestią „odpłatności” zajmował się wielokrotnie w swoim orzecznictwie Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (np. w sprawach: C-16/93, C-213/99, C-404/99) podkreślając, że o dostawie towarów i usług za wynagrodzeniem można mówić jedynie w sytuacji, gdy istnieje ścisły związek pomiędzy wykonywanymi czynnościami i wysokością otrzymanego wynagrodzenia oparty na relacjach cywilnoprawnych pomiędzy podmiotami. Związek, o którym mowa musi mieć charakter bezpośredni i na tyle wyraźny, aby można było powiedzieć, że odpłatność następuje za to świadczenie.

W celu zrozumienia natury odszkodowań na gruncie orzecznictwa TSUE w zakresie VAT należy przedstawić kilka wyroków TSUE w tym zakresie.

Dana czynność podlega opodatkowaniu VAT jedynie wówczas, gdy wykonywana jest w ramach umowy zobowiązaniowej, a jedna ze stron transakcji może zostać uznana za bezpośredniego beneficjenta tej czynności. Przy czym związek pomiędzy otrzymywaną płatnością a świadczeniem na rzecz dokonującego płatności musi mieć charakter bezpośredni i na tyle wyraźny, aby można powiedzieć, że płatność następuje w zamian za to świadczenie.

Pierwszym istotnym historycznie wyrokiem Trybunału Sprawiedliwości (wówczas ETS) w sprawie odszkodowań był wyrok w sprawie Bausystem z 1 lipca 1982, (C-222/81). W wyroku chodziło o przedsiębiorcę budowlanego, który nie otrzymał wynagrodzenia za swoje usługi budowlane od kontrahentów. W wyniku złożonego pozwu wygrał sprawę w sądzie cywilnym i wyrokiem niemieckiego sądu przyznano mu wynagrodzenie wynoszące 584 249,63 marek niemieckich w skład którego wchodziły odsetki za zwłokę w kwocie 14 233,40 marek niemieckich. Te odsetki niemiecki urząd podatkowy uznał za część wynagrodzenia podlegającą opodatkowaniu VAT. Należy wziąć pod uwagę, że w ówcześnie obowiązującej VI Dyrektywie VAT odsetki za opóźnienie w spłacie nie były uwzględnione jako zwolnione z VAT (wbrew pierwotnej propozycji Komisji Europejskiej) i podlegały w Niemczech opodatkowaniu VAT.

Zatem w sprawie dotyczącej podatku VAT, Bausystem twierdził, że odsetki miały charakter odszkodowania za opóźnienie a niemieckie władze podatkowe, że stanowiły one część wynagrodzenia podlegającego VAT.

W stanowisku złożonym w tej sprawie przed Trybunałem Komisja Europejska wskazała, że: „Typowym przykładem (braku woli świadczenia) a tym samym braku świadczenia wzajemnego podlegającego podatkowi obrotowemu jest płatność z tytułu odszkodowań. Odszkodowania nie stanowią wynagrodzeń za świadczone usługi lub dostarczone towary, lecz za to, że osoba powodująca szkodę doprowadziła do bezprawnego uszczerbku i jest zobowiązana ten uszczerbek usunąć na podstawie przepisów prawa lub z kontraktu. W rezultacie płatności poczynione z powodu odszkodowania nie podlegają podatkowi obrotowemu. Sytuacja ta nie jest inna niż w przypadku, gdy odbiorca towarów lub usług nie dotrzymuje swych zobowiązań poprzez brak zapłaty o czasie i dlatego podlega obowiązkowi wynikającemu z prawa lub kontraktu wypłacania odszkodowania za uszczerbek przez drugą stronę kontraktu w postaci wypłacenia odsetek.” (tłumaczenie własne - Pkt 4 wyroku w spr. 221/81 B.A.Z. Bausystem Ag V. Finanzamt München Für Körperschaften). Trybunał uznał w tej sprawie, że podstawa opodatkowania VAT nie obejmuje odsetek przyznanych przedsiębiorcy w rozstrzygnięciu sądowym, jeżeli te odsetki zostały przyznane wyłącznie dlatego, że należność stanowiąca wynagrodzenie za wykonane usługi nie została zapłacona w terminie.

W wyroku Société thermale d'Eugénie-Les-Bains z 18 lipca 2007 r. (C-277/05) Trybunał uznał, że „kwoty zapłacone tytułem zadatku w ramach umów dotyczących świadczenia usług hotelarskich podlegających podatkowi VAT, w przypadku, gdy klient skorzysta z uprawnienia do odwołania rezerwacji, a kwoty te są zatrzymywane przez przedsiębiorstwo hotelarskie, należy uznać za odszkodowanie ryczałtowe płacone w celu naprawienia szkody poniesionej w następstwie niewykonania umowy przez klienta, bez bezpośredniego związku z jakąkolwiek odpłatnie świadczoną usługą, które jako takie nie podlega opodatkowaniu”. W tej sprawie Trybunał uznał, że nie doszło do świadczenia w postaci usługi hotelarskiej, a zatem nie ma korelacji między zadatkiem a wykonanym świadczeniem.

W wyroku Air France – KLM z 23 grudnia 2015 (C-250/14) przedmiotem rozstrzygnięcia były opłaty z tytułu biletów sprzedanych, lecz niewykorzystanych. Trybunał wskazał, że płatności między liniami lotniczymi z tytułu niewykorzystanych biletów podlegają VAT. Jest to jednak inna sytuacja niż typowe odszkodowanie, gdyż zryczałtowana kwota wypłacana przez Air France-KLM na rzecz Brit Air stanowiła zdaniem Trybunału wynagrodzenie otrzymane przez tę ostatnią spółkę za bilety wystawione przez Air France-KLM na jej rzecz, które jednak nie zostały wykorzystane przez nabywców. Zdaniem Trybunału: „kwota ta, ustalona między stronami w umowie, odpowiada wartości nadanej przez dwie zainteresowane spółki biletom wystawionym w celu świadczenia usługi przewozu i niewykorzystanym przez nabywców.” Istniał zatem bezpośredni związek pomiędzy świadczoną usługą (wystawionym biletem) a otrzymanym za nią wynagrodzeniem, a kwota za niewykorzystane bilety była w istocie wynagrodzeniem.

W kolejnej sprawie dotyczącej odszkodowania za wywłaszczenie Gmina Wrocław z 13 czerwca 2018 r. (C-665/16) Trybunał rozstrzygał sprawę o nieco innym charakterze – mianowicie dotyczącą nie świadczenia usług (jak w niniejszej sprawie), lecz dostawy towaru (nieruchomości). Zgodnie z art. 14 ust. 2 lit. a) obowiązującej obecnie dyrektywy VAT za dostawę towarów uznaje się przeniesienie prawa własności do towaru w zamian za odszkodowanie, z nakazu wydanego przez organ władzy publicznej lub w jego imieniu albo z mocy prawa (w polskiej ustawie o VAT jest to art. 7 ust. 1 pkt 1). Trybunał uznał, że stanowi transakcję podlegającą opodatkowaniu podatkiem od wartości dodanej przeniesienie własności nieruchomości należącej do podatnika podatku od wartości dodanej na rzecz Skarbu Państwa państwa członkowskiego, dokonane z mocy prawa i w zamian za zapłatę odszkodowania, w sytuacji takiej jak rozpatrywana w postępowaniu głównym, w której ta sama osoba reprezentuje zarazem organ wywłaszczający i wywłaszczaną gminę, i w której ta ostatnia nadal w praktyce zarządza daną nieruchomością, nawet jeżeli wypłata odszkodowania została dokonana tylko jako wewnętrzne przeksięgowanie w budżecie gminy. W tej sprawie wyraźnie wystąpiło ze strony gminy świadczenie w postaci przeniesienia własności nieruchomości z nakazu władzy publicznej stąd odszkodowanie przyznane za to świadczenie podlegało opodatkowaniu VAT.

W wyrokach dotyczących firm telekomunikacyjnych: Meo (MEO – Serviços de Comunicações e Multimédia SA) z 22 listopada 2018 r. (C-295/17), oraz Vodafone Portugal z 11 czerwca 2020 r. (C‑43/19), Trybunał uznał kary za przedterminowe wypowiedzenie usług za wynagrodzenie podlegające VAT. W obu tych sprawach Trybunał polegał na istnieniu związku pomiędzy wynagrodzeniem a usługą. Co istotne w obu tych sprawach wynagrodzenie za przedterminowe wypowiedzenie umowy było z góry określone w kontrakcie. Świadczenie usługi następuje odpłatnie tylko wtedy, jeżeli pomiędzy usługodawcą a usługobiorcą istnieje stosunek prawny, w ramach którego następuje wymiana świadczeń wzajemnych, a wynagrodzenie otrzymywane przez usługodawcę stanowi rzeczywiste odzwierciedlenie wartości wyodrębnionej usługi świadczonej usługobiorcy. Tak jest w przypadku, gdy istnieje bezpośredni związek pomiędzy świadczoną usługą a otrzymanym wynagrodzeniem. Trybunał rozstrzygnął w ten sposób, gdyż sporne kwoty były obliczane według określonego umownie wzoru z zachowaniem warunków przewidzianych w prawie krajowym. W istocie stanowiły element ceny za usługi, gdyż ich pobieranie było sposobem zapewnienia sobie przez firmy telekomunikacyjne pewnego minimalnego wynagrodzenia za te usługi. Przy tym były z góry określone.

W sprawie C-605/20 (Suzlon Wind Energy Portugal – Energia Eólica Unipessoal Lda) chodziło o VAT na usługach pomocniczych przy usuwaniu szkody. Spółka portugalska z grupy Suzlon zobowiązała się świadczyć usługi pomocnicze przy usunięciu awarii łopat do turbin wiatrowych zakupionych od indyjskiej spółki z grupy Suzlon. Spółka indyjska ponosiła odpowiedzialność odszkodowawczą w zakresie dostawy towarów (łopat do turbin) wolnych od wad (i dostarczyła nowe łopaty spółce portugalskiej) miała też zamontować nowe łopaty. Obie spółki zawarły umowę dotyczącą usunięcia szkody. Spółka portugalska zobowiązała się udostępnić spółce indyjskiej pomieszczenia naprawcze i świadczyć usługi związane ze składowaniem łopat i ich obsługą. Miała ona również nabyć na rachunek spółki indyjskiej wszystkie urządzenia i materiały niezbędne do naprawy wadliwych łopat i zorganizować transport wewnętrzny łopat przeznaczonych do zamontowania na wymianę za wadliwe. Za te czynności obie spółki określiły wynagrodzenie. Spółka portugalska wystawiła noty obciążeniowe (bez VAT). Portugalskie władze podatkowe uznały jednak, że spółka portugalska świadczyła usługi i że usługi te podlegają VAT. Spór rozstrzygnął TSUE potwierdzając, że transakcje, które wpisują się w ramy umowne identyfikujące dostawcę usług, nabywcę tych usług oraz charakter odnośnych usług, należycie zaksięgowane przez podatnika, które zostały opatrzone tytułem potwierdzającym ich charakter jako usług i które doprowadziły do otrzymania przez usługodawcę wynagrodzenia stanowiącego rzeczywiste odzwierciedlenie wartości owych usług w formie not obciążeniowych, stanowią odpłatne świadczenie usług w rozumieniu tego przepisu, niezależnie od ewentualnego braku zysku po stronie podatnika z jednej strony oraz istnienia gwarancji udzielonej na towary będące przedmiotem tych usług z drugiej strony. Należy zauważyć, że usługi świadczone w tej sprawie przez spółkę portugalską miały charakter pomocniczy dla spółki indyjskiej, które i tak musiałby nabyć w celu wymiany wadliwych łopat. Zatem świadczeniem spółki portugalskiej były usługi pomocnicze, a ich beneficjentem i nabywcą była spółka indyjska.

W sprawie C-182/23 dotyczącej rolnika, będącego podatnikiem VAT, którego grunty podlegały wywłaszczeniu z nakazu władzy publicznej, TSUE uznał, że wystąpiło świadczenie (przeniesienie własności). TSUE rozstrzygnął, że transakcja przeniesienia własności działek gruntu rolnego w trybie wywłaszczenia, w zamian za zapłatę odszkodowania właścicielowi tego gruntu, powinna podlegać opodatkowaniu podatkiem od wartości dodanej (VAT), jeżeli właściciel ten jest rolnikiem będącym podatnikiem VAT i działa w takim charakterze, nawet jeśli nie prowadzi on żadnej działalności w zakresie obrotu nieruchomościami i nie podjął żadnych działań w celu takiego przeniesienia (pkt 42 wyroku).

Z powyższych wyroków wynika, że istotą odszkodowania nie jest zatem płatność za świadczenie, lecz rekompensata za szkodę. W takim przypadku nie mamy do czynienia z transakcją ekwiwalentną – świadczenie w zamian za wynagrodzenie – co oznacza, że otrzymane odszkodowanie nie wiąże się z żadnym świadczeniem ze strony poszkodowanego.

Kwestie związane z odpowiedzialnością za szkody związane z działalnością górniczą uregulowane zostały w ustawie Prawo geologiczne i górnicze (dalej PrGiG) oraz w Kodeksie cywilnym (dalej KC).

Jak wynika z art. 144 PrGiG, właściciel (a także odpowiednio inny podmiot, którego prawa majątkowe są zagrożone ruchem zakładu górniczego) może żądać naprawienia szkody wyrządzonej ruchem zakładu górniczego, który jest prowadzony zgodnie z ustawą. Co do zasady odpowiedzialność za szkodę ponosi przedsiębiorca prowadzący ruch zakładu górniczego, wskutek którego wystąpiła szkoda. Sposób naprawienia szkody górniczej precyzuje art. 147 ust. 1 PrGiG, zgodnie z którym przywrócenie stanu poprzedniego może w szczególności nastąpić przez dostarczenie gruntów, obiektów budowlanych, urządzeń, lokali, wody lub innych dóbr tego samego rodzaju. Zgodnie z art. 147 ust. 3 PrGiG, „Obowiązek przywrócenia stanu poprzedniego ciąży na tym, kto jest odpowiedzialny za szkodę. Poszkodowany, za zgodą podmiotu odpowiedzialnego za szkodę, może wykonać obowiązek w zamian za zapłatę odpowiedniej kwoty pieniężnej.” Do naprawienia szkód górniczych, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, znajdują przy tym zastosowanie przepisy KC.

W opisanym stanie faktycznym Przedsiębiorca Górniczy najpierw zobowiązał się, że usunie szkodę i rzeczywiście podjął w tym celu działania i częściowo szkodę usunął (Jedynie na marginesie należy zauważyć, że likwidacja szkód górniczych jest wpisana w działalność gospodarczą spółki wydobywczej, a więc zakupy na ten cel pozostają w normalnym związku z tą działalnością górniczą, co daje spółce prawo do odliczenia podatku VAT od zakupów towarów i usług związanych z likwidacją szkody górniczej poniesionych w oparciu o porozumienia z poszkodowanymi. Zob. prawomocny wyrok WSA w Łodzi z dnia 23 lutego 2022 r., sygn. I SA/Łd 926/21 oraz powołane tam orzecznictwo NSA w podobnych sprawach.), jednakże z uwagi na niepełne usunięcie szkody strony zawarły ugodę, z której wynika, że rolę podmiotu usuwającego szkodę przejmie Poszkodowany, zaś Przedsiębiorca Górniczy zapłaci odszkodowanie. Oznacza to, że obecnie Poszkodowany działając we własnym imieniu i na swoją rzecz zakontraktuje konieczne roboty. W pierwszej kolejności będą to opisane w stanie faktycznym prace projektowe. Zatem Poszkodowany nie będzie wykonywał świadczenia na rzecz Przedsiębiorcy Górniczego, lecz nabywał usługi na swoją rzecz.

Mając zatem na uwadze stan faktyczny oraz przepisy regulujące kwestię odszkodowań stwierdzić należy, że w zakresie opodatkowania podatkiem VAT nie mieści się przeniesienie na Przedsiębiorcę Górniczego kosztów usunięcia szkody, które ponosi Poszkodowany w celu jej naprawienia. Zwrot kosztów związanych z zawartą umową z podmiotem zewnętrznym na likwidację szkody powstałej po wyrządzeniu szkody górniczej ma charakter odszkodowawczy i nie jest związany ze zobowiązaniem się Poszkodowanego do wykonania czynności opodatkowanych na rzecz Przedsiębiorcy Górniczego, powstrzymania się od dokonania czynności lub do tolerowania czynności lub sytuacji.

Należy także zwrócić uwagę na kolejny aspekt sprawy przedstawionej w opisie stanu faktycznego. W istocie dochodzi tu bowiem do wykonawstwa zastępczego. W pierwszym rzędzie Przedsiębiorca Górniczy zobowiązał się do usunięcia szkody. Gdyby to nastąpiło, to znaczy szkoda zostałaby prawidłowo i w całości usunięta Poszkodowany nie poniósłby żadnych kosztów (a tym samym nie miałby VAT naliczonego) a w rezultacie nastąpiłoby przywrócenie stanu poprzedniego (restytucja). Wobec niemożności usunięcia szkody prawidłowo i w całości przez Przedsiębiorcę Górniczego, Poszkodowany zleci usunięcie szkody innemu podmiotowi – w tym przypadku wykonawcy zastępczemu. Oznacza to, że faktury wystawione przez podmioty zaangażowane przez Poszkodowanego do usunięcia szkody będą fakturami za tzw. „wykonawstwo zastępcze”.

W wyroku NSA z 9 września 2016 r., sygn. akt: FSK 262/15 dotyczącym spółki działającej jako generalny wykonawca robót budowlanych spółka zastrzega sobie umowne prawo do obciążenia jej podwykonawców kosztami wykonania zastępczego tj. wykonania zleconego innemu podmiotowi, tzw. „podwykonawcy zastępczemu” lub wykonanego własnymi zasobami. NSA uznał, że koszty te nie są objęte podatkiem VAT z uwagi na brak świadczenia wykonanego przez tę spółkę. NSA stwierdził m.in.:

„Koszty wykonawstwa zastępczego realizowanego przez osobę trzecią nie są objęte podatkiem od towarów i usług. Sąd pierwszej instancji trafnie uznał, że taki sam charakter mają koszty wykonawstwa zastępczego dokonane przez generalnego wykonawcę własnymi zasobami.” (pkt 5.4. wyroku). „Należy podkreślić, że obie sytuacje faktyczne objęte wnioskiem o wydanie interpretacji indywidualnej wynikają z tego samego stosunku zobowiązaniowego. Wykonawca bowiem zastrzegł w umowie, że w przypadku nienależytego wykonania umowy przez wykonawcę, po uprzednim jego wezwaniu, nastąpi naprawa usterek lub wykonanie zaległych prac. Koszty tych prac ponosi podwykonawca. Zatem koszty wykonania zastępczego mają charakter odszkodowawczy. Ciężar ekonomiczny tych prac ponosi zawsze podwykonawca, który nie wywiązał się w sposób należyty z obowiązków wynikających z umowy. W tym kontekście nie można zaakceptować odmiennej kwalifikacji przez Ministra Finansów kosztów wykonania zastępczego w zależności od podmiotu, który je realizuje. Bez względu bowiem na to, czy to wykonawstwo zastępcze dokonuje osoba trzecia, czy też wykonawca, tożsamy jest cel i funkcja tych czynności. W obu przypadkach chodzi bowiem o to, aby została naprawiona szkoda wynikająca z nieprawidłowej realizacji umowy przez podwykonawcę. Zawsze ciężar ekonomiczny tego wykonania zastępczego ponosi podwykonawca, a więc podmiot, który nie wywiązał się w sposób należyty ze swych obowiązków wynikających z umowy.” (pkt. 5.5. wyroku z 9 września 2016 r., sygn. akt: FSK 262/15).

Konsekwentnie, skoro nie dochodzi do wykonania usługi na rzecz niesolidnego podwykonawcy ani przez wykonawcę generalnego, ani przez wykonawcę zastępczego to nie ma prawa do odliczenia VAT z faktur od wykonawcy/podwykonawcy zastępczego. Zatem w wyroku z 6 lipca 2017 r., sygn. akt I FSK 2173/15 NSA stwierdził:

„Podatek wynikający z faktury wystawionej przez wykonawcę zastępczego na rzecz generalnego wykonawcy, z tytułu usługi wykonanej za niesolidnego podwykonawcę, nie podlega odliczeniu na podstawie art. 86 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2011 r. Nr 177 poz. 1054 ze zm.), skoro podatek ten powinien zostać objęty kwotą odszkodowania należnego generalnemu wykonawcy od niesolidnego podwykonawcy.” (teza wyroku z 6 lipca 2017 r., sygn. akt I FSK 2173/15).

Tożsame stanowisko przedstawił NSA w wyrokach z 31 sierpnia 2021 r., sygn. akt I FSK 729/18 z 3 lutego 2023 r., sygn. akt I FSK 1146/19 oraz w wyroku z 23 stycznia 2025 r., sygn. akt I FSK 1211/21. To ostatnie orzeczenie zasługuje na szczególną uwagę gdyż NSA rozstrzygnął w podobnym stanie faktycznym podobne pytania do tych zadanych przez Wnioskodawcę w niniejszym wniosku.

W powołanym wyroku z 23 stycznia 2025 r., sygn. akt I FSK 1211/21, na kanwie wykonawstwa zastępczego NSA rozstrzygnął, że inwestor kupujący usługi budowlane w ramach wykonawstwa zastępczego z uwagi na niewywiązanie się z kontraktu przez generalnego wykonawcę:

(1) postąpił słusznie nie odliczając podatku naliczonego VAT z faktur od wykonawców zastępczych;

(2) pomiędzy inwestorem a generalnym wykonawcą (który nie wywiązał się ze swoich zobowiązań) nie dochodzi do świadczenia usług poprzez przenoszenie ciężaru   ekonomicznego nakładów z tytułu wykonawstwa zastępczego na tego generalnego wykonawcę;

(3) rozliczenie nakładów pomiędzy inwestorem a generalnym wykonawcą powinno zostać udokumentowane notą obciążeniową brutto (podstawą do kalkulacji kwot not obciążeniowych wystawionych przez inwestora na generalnego wykonawcę były kwoty wynikające z faktur od wykonawców zastępczych z uwzględnieniem kwot VAT naliczonego z tych faktur).

W szczególności NSA stwierdził, że: „gdy zamawiający na skutek niesolidności wykonawcy zleca wykonanie robót osobom trzecim, nie dochodzi do wykonania usługi na rzecz niesolidnego wykonawcy ani przez zamawiającego ani przez wykonawcę zastępczego. W takiej sytuacji drugi wykonawca robót budowlanych nie może być uznany za podwykonawcę pierwszego wykonawcy, który nie wykonał zmówionych robót budowlanych. Brak też jest podstaw do twierdzenia, że zamawiający świadczy usługę pierwszemu wykonawcy. Kwoty otrzymane mają pokryć koszt wykonania zastępczego oraz dodatkowe wydatki związane z niesolidnością kontrahenta. Za usługę nie może być uznany również sam zwrot kosztów dokonany przez wykonawcę, który nie wykonał swojego zobowiązania wobec inwestora. Brak jest bowiem elementu wzajemności. Zwrot ten jest sposobem rozliczenia się pomiędzy stronami umowy, jest czynnością o charakterze cywilnoprawnym dokonaną w celu realizacji roszczeń wynikających z rękojmi za wady a nie świadczeniem usługi. Koszty wykonawstwa zastępczego realizowanego przez osobę trzecią nie są objęte podatkiem od towarów i usług (dodatkowo wyrok z 29 czerwca 2011 r., I FSK 1013/10 oraz wyrok z 21 października 2014 r., I FSK 1571/13)” (pkt 3.2. wyroku z 23 stycznia 2025 r., sygn. akt I FSK 1211/21).

Uzasadnienie szczegółowe:

Ad 1.

Działanie Wnioskodawcy polegające na wystawieniu przez Wnioskodawcę na Przedsiębiorcę Górniczego (re)faktury kosztów usunięcia szkody (w tym sporządzenia dokumentacji) z właściwą stawką VAT w przypadku opisanym we wniosku nie jest prawidłowe.

W odniesieniu do tego pytania mają zastosowanie argumenty podniesione już wcześniej w części ogólnej uzasadnienia, w szczególności orzecznictwo NSA jednoznacznie stwierdzające, że w przypadku wykonawstwa zastępczego nie dochodzi do wykonania usługi przez Poszkodowanego tylko dlatego, że sprawca szkody – Przedsiębiorca Górniczy pokrywa koszty tego wykonawstwa zastępczego.

Wnioskodawca nie świadczy usług usunięcia szkody na rzecz Przedsiębiorcy Górniczego. Wnioskodawca zamówił usunięcie szkody na swój koszt i swoim staraniem ale otrzymuje od Przedsiębiorcy Górniczego zwrot tych kosztów, a nie uczestniczy w świadczeniu usług na rzecz Przedsiębiorcy Górniczego. Dlatego nie może udokumentować zwrotu kosztów z tytułu odszkodowania (re)fakturą. Nie są spełnione przesłanki wynikające z art. 8 ust. 2a ustawy o VAT. Wnioskodawca (Poszkodowany) nie działa w imieniu własnym na rzecz Przedsiębiorcy Górniczego, a Przedsiębiorca Górniczy nie jest odbiorcą usługi polegającej na przywróceniu sprawności sieci należącej do Wnioskodawcy.

Ad 2.

W przypadku, gdyby odpowiedź na pytanie 1 była pozytywna (tj. w przypadku prawidłowości wystawienia przez Wnioskodawcę na Przedsiębiorcę Górniczego refaktury kosztów usunięcia szkody z właściwą stawką VAT), prawidłowe jest uznanie, że Wnioskodawcy przysługuje prawo do odliczenia przysługuje prawo do odliczenia podatku naliczonego z faktur wystawionych na jego rzecz przez Wykonawcę, dokumentujących prace mające na celu usunięcie szkody wyrządzonej przez Przedsiębiorcę Górniczego (w tym opracowanie dokumentacji likwidacji szkody wyrządzonej przez Przedsiębiorcę Górniczego).

Uznanie, że Wnioskodawca spełnia przesłanki wynikające z art. 8 ust. 2a ustawy o VAT, tj. że Wnioskodawca (Poszkodowany) działa w imieniu własnym na rzecz Przedsiębiorcy Górniczego jako w pewnym sensie zleceniobiorca Przedsiębiorcy Górniczego musi prowadzić do wniosku, że Wnioskodawca bierze udział w świadczeniu usługi usunięcia szkody na zasadzie domniemania wynikającego z tego przepisu. Zgodnie bowiem z tym przepisem: „W przypadku gdy podatnik, działając we własnym imieniu, ale na rzecz osoby trzeciej, bierze udział w świadczeniu usług, przyjmuje się, że ten podatnik sam otrzymał i wyświadczył te usługi.” Zatem w przedstawionej we wniosku sytuacji Wnioskodawca sam otrzymał i wyświadczył te usługi. Tym samym powstaje bezpośredni związek pomiędzy zakupem przez Wnioskodawcę usługi usunięcia szkody i (re)fakturowaniem jej z właściwą stawką VAT na Przedsiębiorcę Górniczego. Istnienie związku pomiędzy zakupami a sprzedażą opodatkowaną oznacza, że zgodnie z art. 86 ust. 1 ustawy o VAT Wnioskodawca ma prawo do odliczenia VAT naliczonego. Zgodnie z tym przepisem: „W zakresie, w jakim towary i usługi są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych, podatnikowi, o którym mowa w art. 15, przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego, z zastrzeżeniem art. 114, art. 119 ust. 4, art. 120 ust. 17 i 19 oraz art. 124”.

Ad 3.

W przypadku, gdy odpowiedź na pytanie 1 jest negatywna (tj. w przypadku nieprawidłowości wystawienia przez Wnioskodawcę na Przedsiębiorcę Górniczego refaktury kosztów usunięcia szkody z właściwą stawką VAT), prawidłowe jest uznanie, że Wnioskodawcy nie przysługuje prawo do odliczenia podatku naliczonego na podstawie faktur wystawionych na jego rzecz przez Wykonawcę, dokumentujących prace mające na celu usunięcie szkody wyrządzonej przez Przedsiębiorcę Górniczego (w tym opracowanie dokumentacji likwidacji szkody wyrządzonej przez Przedsiębiorcę Górniczego).

W odniesieniu do tego pytania mają zastosowanie argumenty podniesione już wcześniej w części ogólnej uzasadnienia oraz w części dotyczącej pytania 1. Zdaniem Wnioskodawcy, skoro Wnioskodawca nie świadczy usługi ani nie bierze udziału w świadczeniu usługi na rzecz Przedsiębiorcy Górniczego, a Przedsiębiorca Górniczy nie jest beneficjentem usługi usunięcia szkody, zatem nie ma (re)faktury i Wnioskodawca nie ma prawa do odliczenia podatku naliczonego, to należy udokumentować przepływ pieniężny od Przedsiębiorcy Górniczego notą obciążeniową, a nie fakturą. W tym przypadku wystawienie (re)faktury z właściwą stawką VAT nie byłoby prawidłowe w świetle przepisów ustawy o VAT (zgodnie z uzasadnieniem do pyt. 1.).

Istotą odszkodowania takiego jak wypłacane przez Przedsiębiorcę Górniczego w opisanym stanie faktycznym nie jest płatność za świadczenie, lecz rekompensata za szkodę. W takim przypadku nie mamy do czynienia z transakcją ekwiwalentną polegającą na świadczeniu w zamian za wynagrodzenie. Otrzymane odszkodowanie nie wiąże się z żadnym świadczeniem ze strony Poszkodowanego. Zapłata ta nie jest też związana ze zobowiązaniem się otrzymującego daną kwotę do wykonania czynności, powstrzymania się od dokonania czynności lub tolerowania czynności lub sytuacji.

Można by argumentować, że prawo do odliczenia wynika ze związku między kosztami usunięcia szkody a innymi transakcjami opodatkowanymi Wnioskodawcy. Jednak aby powstało prawo do odliczenia naliczonego VAT, co do zasady konieczne jest istnienie bezpośredniego i ścisłego związku pomiędzy konkretną transakcją powodującą naliczenie podatku a jedną lub kilkoma transakcjami objętymi podatkiem należnym, które dają prawo do odliczenia. Prawo do odliczenia VAT naliczonego przy nabyciu towarów lub usług wymaga, by wydatki poczynione celem ich nabycia stanowiły element składowy ceny transakcji objętych podatkiem należnym, które dają prawo do jego odliczenia (powołany wyżej wyrok z 8 września 2022 r., Finanzamt R, C-98/21, pkt 45 i przytoczone tam orzecznictwo). W sprawie opisanej w stanie faktycznym wniosku o interpretację nie występuje powyższy element, gdyż Wnioskodawca przywraca stan poprzedni na koszt sprawcy szkody – Przedsiębiorcy Górniczego.

Prawo do odliczenia zostaje jednak również przyznane nawet w przypadku braku bezpośredniego i ścisłego związku pomiędzy konkretną transakcją powodującą naliczenie podatku na wcześniejszym etapie łańcucha dostaw a jedną transakcją objętą podatkiem należnym lub większą liczbą takich transakcji, które dają prawo do odliczenia, gdy koszty danych usług należą do kosztów ogólnych podatnika i jako takie stanowią elementy składowe ceny dostarczanych przez niego towarów lub świadczonych przez niego usług. Koszty takie zachowują bowiem bezpośredni i ścisły związek z całą działalnością gospodarczą podatnika (wyrok z 8 września 2022 r., Finanzamt R, C-98/21, pkt 46 i przytoczone tam orzecznictwo). W sprawie opisanej w stanie faktycznym wniosku o interpretację nie występuje powyższy element, gdyż Poszkodowany otrzymuje odszkodowanie pokrywające jego koszty z tytułu faktur od Wykonawcy, a zatem koszty tych usług nie będą stanowić elementów składowych ceny usług świadczonych przez Poszkodowanego.

W stanie faktycznym i zdarzeniu przyszłym przedstawionym we wniosku Wnioskodawca najpierw umówił się z Przedsiębiorcą Górniczym, że ten usunie szkodę. Jednakże usunięcie szkody było tylko częściowe. Dlatego Wnioskodawca obecnie podjął się sam wyznaczenia Wykonawcy, który usunie szkodę. Jednakże ten Wykonawca jest z punktu widzenia Wnioskodawcy tzw. „wykonawcą zastępczym”. VAT naliczony wynikający z faktur za „wykonawstwo zastępcze” nie podlega odliczeniu, co zostało wykazane we wcześniejszej argumentacji. Jednocześnie brak możliwości (re)fakturowania i konieczność udokumentowania przez Wnioskodawcę przepływu pieniężnego za pomocą noty obciążeniowej powoduje, że nie ma związku pomiędzy nabyciem usług od Wykonawcy działającego w charakterze wykonawcy zastępczego a świadczeniem usług przez Wnioskodawcę. Rozliczenie między Wnioskodawcą a Przedsiębiorcą Górniczym ma charakter cywilnoprawny i nie wiąże się ze świadczeniem usług przez Wnioskodawcę na rzecz Przedsiębiorcy Górniczego. W szczególności do Wnioskodawcy (Poszkodowanego) nie ma zastosowanie w tym przypadku art. 8 ust. 2a ustawy o VAT zatem skoro nie następuje wykonanie usługi, to przepływ pieniądza musi być udokumentowany notą obciążeniową.

Ad 4.

W przypadku, gdy odpowiedź na pytanie 3 jest negatywna (tj. Wnioskodawcy nie przysługuje prawo do odliczenia), to nota powinna być wystawiona w równowartości brutto kosztów usunięcia szkody (w tym sporządzenia dokumentacji).

Zdaniem Wnioskodawcy skoro ustalone zostało, że zgodnie z ustawą o VAT nie jest prawidłowe udokumentowanie płatności dokonanej na rzecz Wnioskodawcy przez Przedsiębiorcę Górniczego (re)fakturą z właściwą stawką VAT (pyt. 1) oraz Wnioskodawcy nie przysługuje prawo do odliczenia podatku VAT naliczonego wynikającego z faktury wystawionej przez Wykonawcę (pyt. 3), to powinien obciążyć Przedsiębiorcę Górniczego kosztami brutto usunięcia szkody. W odniesieniu do tego pytania mają zastosowanie argumenty podniesione już wcześniej w części ogólnej uzasadnienia. Wnioskodawca (Poszkodowany) ma prawo żądać odszkodowania w kwocie brutto w części, w której dotychczas szkoda nie została usunięta, a Wnioskodawca nie ma obiektywnie prawa do odliczenia VAT naliczonego z faktur Wykonawcy, który w tym przypadku jest wykonawcą zastępczym. Nie ma też związku pomiędzy poniesieniem wydatków na zapłatę faktur Wykonawcy, a sprzedażą opodatkowaną Wnioskodawcy, gdyż wpłata Przedsiębiorcy Górniczego jest w tym przypadku odszkodowaniem za szkodę (poniesienie szkody to czynność niepodlegająca VAT). Rozliczenie to ma charakter cywilnoprawny i nie wiąże się ze świadczeniem usług przez Poszkodowanego na rzecz Przedsiębiorcy Górniczego. W szczególności do Wnioskodawcy nie ma zastosowania w opisanym we wniosku przypadku art. 8 ust. 2a ustawy o VAT, zatem skoro nie następuje wykonanie usługi, to przepływ pieniądza musi być udokumentowany notą obciążeniową w kwocie brutto.

Ad 5.

W przypadku, gdyby odpowiedź na pytanie 3 byłaby pozytywna (tj. Wnioskodawcy przysługuje prawo do odliczenia), to nota powinna być wystawiona w równowartości netto kosztów usunięcia szkody (w tym sporządzenia dokumentacji).

Zdaniem Wnioskodawcy, jeżeli przyjąć, że zgodnie z ustawą o VAT nie jest prawidłowe udokumentowanie płatności dokonanej na rzecz Wnioskodawcy przez Przedsiębiorcę Górniczego (re)fakturą (pyt. 1), ale jednak mimo to Wnioskodawcy przysługuje prawo do odliczenia podatku VAT naliczonego wynikającego z faktur(y) wystawionej przez Wykonawcę (tj. odpowiedź na pyt. 3 byłaby pozytywna), to powinien obciążyć Przedsiębiorcę Górniczego kosztami netto usunięcia szkody.

Wystawienie noty obciążeniowej w kwocie netto byłoby konieczne w razie uznania, że Wnioskodawcy przysługuje prawo do odliczenia podatku VAT naliczonego wynikającego z faktur(y) wystawionej przez Wykonawcę. Należałoby uznać, że otrzymanie kwoty brutto byłoby w tym przypadku nienależną korzyścią po stronie Wnioskodawcy, skoro przysługuje mu prawo do odliczenia VAT z faktur(y) Wykonawcy.

Ocena stanowiska

Stanowisko, które przedstawili Państwo we wniosku jest prawidłowe.

Uzasadnienie interpretacji indywidualnej

Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 775 ze zm.), zwanej dalej „ustawą”:

Stosowanie do art. 2 pkt 22 ustawy:

Przepis art. 7 ust. 1 ustawy stanowi, że:

Natomiast w myśl art. 8 ust. 1 ustawy:

Definicja „świadczenia usług” ma charakter dopełniający definicję „dostawy towarów” i jest wyrazem realizacji zasady powszechności opodatkowania podatkiem od towarów i usług transakcji wykonywanych przez podatników w ramach ich działalności gospodarczej.

Przez świadczenie usług należy rozumieć każde zachowanie się na rzecz innej osoby. Na zachowanie to składać się może zarówno działanie (uczynienie, wykonanie czegoś na rzecz innej osoby), jak i zaniechanie (nieczynienie bądź też tolerowanie, znoszenie określonych stanów rzeczy). Spod pojęcia usługi będzie natomiast wyłączone takie świadczenie, którego treścią jest przeniesienie na inny podmiot prawa do rozporządzania towarami jak właściciel. Stanowi ono bowiem dostawę towarów. Przy ocenie charakteru świadczenia jako usługi należy mieć na względzie, że ustawa zalicza do usług każde świadczenie niebędące dostawą towarów. Jeśli tylko mamy do czynienia ze świadczeniem, to na gruncie ustawy o podatku od towarów i usług stanowi ono albo usługę, albo dostawę towarów.

Tym samym każde świadczenie niebędące dostawą towarów polegające na działaniu, zaniechaniu lub tolerowaniu czyjegoś zachowania stanowi, co do zasady, usługę w rozumieniu ustawy o podatku od towarów i usług. Niemniej muszą być przy tym spełnione następujące warunki:

•      w następstwie zobowiązania, w wykonaniu którego usługa jest świadczona, druga strona (wierzyciel/nabywca) jest bezpośrednim beneficjentem świadczenia,

•      świadczonej usłudze odpowiada świadczenie wzajemne ze strony nabywcy (wynagrodzenie).

Należy podkreślić, że oba ww. warunki winny być spełnione łącznie, aby świadczenie podlegało – jako usługa – opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.

Aby dana czynność (usługa) podlegała opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług musi istnieć bezpośredni związek o charakterze przyczynowym, pomiędzy świadczoną usługą, a otrzymanym świadczeniem wzajemnym, w ten sposób, że zapłacone kwoty stanowią rzeczywiste wynagrodzenie za wyodrębnioną usługę świadczoną w ramach stosunku prawnego lub dochodzi do wymiany świadczeń wzajemnych. Otrzymana zapłata powinna być konsekwencją wykonania świadczenia. Wynagrodzenie musi być należne za wykonanie tego świadczenia.

Kwestią „odpłatności” zajmował się wielokrotnie w swoim orzecznictwie Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (np. w sprawach: C-16/93, C-213/99, C-404/99) podkreślając, że o dostawie towarów i usług za wynagrodzeniem można mówić jedynie w sytuacji, gdy istnieje ścisły związek pomiędzy wykonywanymi czynnościami i wysokością otrzymanego wynagrodzenia oparty na relacjach cywilnoprawnych pomiędzy podmiotami. Związek, o którym mowa musi mieć charakter bezpośredni i na tyle wyraźny, aby można było powiedzieć, że odpłatność następuje za to świadczenie.

Zgodnie z art. 8 ust. 2a ustawy:

Powyższy przepis jest odpowiednikiem art. 28 Dyrektywy 2006/112/WE Rady z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz. Urz. UE L 347 s. 1 ze zm.), zwanej dalej Dyrektywą 2006/112/WE Rady, który stanowi, że:

Oznacza to, że podmiot świadczący (sprzedający) daną usługę nabytą we własnym imieniu, lecz na rzecz osoby trzeciej traktowany jest najpierw jako usługobiorca, a następnie jako usługodawca tej samej usługi. Przeniesienie ciężaru kosztów na inną osobę, nie może być zatem w żaden inny sposób potraktowane niż jako świadczenie usługi w tym samym zakresie.

Przepis ten reguluje zatem takie sytuacje, kiedy podatnik działając we własnym imieniu zawiera umowę, na podstawie której zobowiązuje się do zrealizowania pewnego świadczenia, jednak faktycznie świadczenie to realizowane jest przez podmiot trzeci. W takim przypadku, gdy podmiot nabywa usługę, a następnie odsprzedaje ją kontrahentowi w tzw. „stanie nieprzetworzonym”, uznawany jest za podatnika, który usługę taką świadczy. Świadczenie takich usług powinno zostać opodatkowane podatkiem od towarów i usług wg stawki właściwej dla danego rodzaju usług.

Z opisu sprawy wynika, że są Państwo zarejestrowani jako podatnik VAT czynny. Zarządzają Państwo (…).

Przedsiębiorca Górniczy w wyniku prowadzonej działalności wydobywczej spowodował szkodę górniczą w Państwa majątku (Poszkodowany) w postaci (…) linii (…).

W styczniu 2014 r. została ujawniona i stwierdzona w protokole z dnia 7 lutego 2014 r. szkoda w zakresie:

•      Wychylenia od pionu niektórych (…);

•      Wychylenia od pionu (…);

•      Deformacji (…).

Strony zawarły w dniu 29 lipca 2016 r. Ugodę, przedmiotem której była fizyczna likwidacja przez Przedsiębiorcę Górniczego szkody spowodowanej ruchem zakładu górniczego, polegająca na przywróceniu stanu faktycznego poprzedzającego wystąpienie szkody. Przedsiębiorca Górniczy uznał, że ww. szkody powstały wskutek ruchu zakładu górniczego.

Przedsiębiorca górniczy naprawił szkodę opisaną w ww. ugodzie częściowo, tj. w zakresie:

•      (…).

W ww. zakresie szkód górniczych, nie brali Państwo (Poszkodowany) udziału w likwidacji szkody, nie było więc przepływów finansowych pomiędzy Państwem (Poszkodowanym) a Przedsiębiorcą Górniczym. Przedsiębiorca Górniczy własnym staraniem i na własny koszt opracował dokumentację projektową a następnie własnym staraniem i na własny koszt zlikwidował częściowo szkodę w ww. ograniczonym zakresie. Ugoda z 2016 r. wraz z aneksami wydłużającymi termin jej realizacji, nie została zatem przez Przedsiębiorcę Górniczego w pełni wykonana, tj. szkoda nie została w całości usunięta a termin na jej usunięcie upłynął w dniu 20 grudnia 2018 r. Pomimo kilkukrotnych prób realizacji Ugody z 2016 r. przez Przedsiębiorcę Górniczego, w tym prób wyłonienia własnego wykonawcy w drodze postępowania przetargowego, Przedsiębiorca Górniczy nie zdołał zlikwidować szkody górniczej własnym staraniem.

Nadto, w 2023 r. stwierdzono kolejne szkody górnicze w Państwa ww. infrastrukturze ((…)), co do których strony zgodziły się, aby również objąć je Ugodą z 2016 r. Na chwilę składania niniejszego wniosku Przedsiębiorca Górniczy nie dokonał likwidacji szkody w Państwa ww. infrastrukturze w zakresie:

•      (…).

Po analizie stanu sprawy i ryzyk związanych z nieusuniętą przez Przedsiębiorcę Górniczego szkodą w infrastrukturze przesyłowej, celem zapewnienia stabilnej pracy (…) oraz bezpieczeństwa osób przebywających w pobliżu uszkodzonego fragmentu (…), strony uznały za zasadne i zgodziły się na zmianę warunków Ugody z 2016 r., w tym zmianę warunków likwidacji ww. szkody w ten sposób, że to Państwo (Poszkodowany) będą faktycznie likwidować szkodę na koszt Przedsiębiorcy Górniczego. Zmiana Ugody z 2016 r. ma zatem polegać na zaangażowaniu Poszkodowanego (a nie – jak dotychczas - Przedsiębiorcy Górniczego) w proces likwidacji szkody w zamian za zapłatę przez Przedsiębiorcę Górniczego na rzecz Poszkodowanego odpowiedniej kwoty odpowiadającej poniesionym przez Poszkodowanego kosztom likwidacji szkody. W tym więc wariancie likwidacji szkody, Państwo jako Poszkodowany na podstawie zawartej (w trybie zamówień publicznych) ze swoim Wykonawcą umowy zleci temu Wykonawcy opracowanie dokumentacji projektowej likwidacji ww. szkody, a następnie zleci prace skutkujące likwidacją ww. szkody górniczej. Zgodnie z umową pomiędzy Państwem a Wykonawcą, Wykonawca wystawiłby następnie fakturę na Państwa z tytułu realizacji ww. zleceń. Całkowity koszt likwidacji szkody górniczej w ww. wariancie ponosiłby finalnie Przedsiębiorca Górniczy. Po usunięciu szkody będą Państwo nadal wykorzystywać linię do działalności opodatkowanej podatkiem VAT, tj. w szczególności linia nie będzie służyć sprzedaży zwolnionej z VAT.

Zgodnie z aneksem do ugody w pierwszej kolejności strony ustaliły zgodnie, że w celu naprawy uszkodzeń opracowana zostanie dokumentacja projektowo-kosztorysowa (Dokumentacja). Strony ustaliły, że w związku z faktem, że Poszkodowany dysponuje doświadczeniem, środkami technicznymi oraz zasobami ludzkimi wymaganymi do opracowania dokumentacji naprawienia szkody, całość spraw związanych z przygotowaniem dokumentacji będzie prowadził Poszkodowany na własny koszt, a Przedsiębiorca Górniczy wypłaci odszkodowanie. Strony ustaliły, że Przedsiębiorca Górniczy wypłaci Poszkodowanemu – tytułem odszkodowania – kwotę stanowiącą równowartość kosztu brutto (wynagrodzenie Wykonawcy wraz z podatkiem VAT) ponoszonego przez Poszkodowanego tytułem opracowania dokumentacji dotyczącej prac projektowych – tj. kwotę 313.967,09 zł brutto.

Państwa wątpliwości w pierwszej kolejności dotyczą ustalenia, czy Państwa działanie polegające na wystawieniu przez Państwa na Przedsiębiorcę Górniczego (re)faktury kosztów usunięcia szkody (w tym sporządzenia dokumentacji) z właściwą stawką VAT w przypadku opisanym we wniosku jest prawidłowe.

Czynności wykonywane w ramach zapobiegania szkodom górniczym, usuwania i naprawiania szkód górniczych przez podmiot zobowiązany do tych czynności zostały uregulowane przepisami ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1290 ze zm., t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 69), jak również ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1071 ze zm.)

Na podstawie art. 144 Prawa geologicznego i górniczego:

Stosowanie do art. 145 Prawa geologicznego i górniczego:

W myśl art. 146 ust. 1 Prawa geologicznego i górniczego:

Zgodnie z art. 147 ust. 3 Prawa geologicznego i górniczego:

Jak stanowi art. 148 Prawa geologicznego i górniczego:

Kwestię odszkodowań regulują przepisy art. 361-363 ustawy Kodeks cywilny.

Na podstawie art. 361 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego:

Istotą odszkodowania nie jest zatem płatność za świadczenie, lecz rekompensata za szkodę. W takim przypadku nie mamy do czynienia z transakcją ekwiwalentną – świadczenie w zamian za wynagrodzenie – co oznacza, że otrzymane odszkodowanie nie wiąże się z żadnym świadczeniem ze strony podatnika.

Zgodnie z art. 362 ww. Kodeksu:

Natomiast zgodnie z art. 363 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego:

Ponadto, w myśl art. 471 ustawy Kodeks cywilny:

Z powołanych wyżej przepisów wynika, że istotą odszkodowań nie jest płatność za świadczenie lecz rekompensata za szkodę. W takim przypadku nie mamy do czynienia z transakcją ekwiwalentną – świadczenie w zamian za wynagrodzenie, co oznacza, że otrzymane odszkodowanie nie wiąże się z żadnym świadczeniem ze strony podatnika. Zapłata ta nie jest też związana z zobowiązaniem się otrzymującego daną kwotę do wykonania czynności, powstrzymania się od dokonania czynności lub tolerowania czynności lub sytuacji. Ustalanie statusu wypłacanego odszkodowania jako podlegającego bądź niepodlegającego opodatkowaniu VAT należy więc oceniać w kontekście związku z konkretnym świadczeniem. Płatność o charakterze odszkodowawczym nie będzie podlegała opodatkowaniu podatkiem VAT tylko wtedy, gdy nie będzie istniał związek pomiędzy tą płatnością a jakąkolwiek czynnością mającą charakter świadczenia ze strony podmiotu, na rzecz którego ta płatność jest dokonywana.

W analizowanej sprawie zwrot kosztów usunięcia szkody (w tym sporządzenia dokumentacji) nie jest/nie będzie płatnością za świadczenie usług, lecz rekompensatą za poniesione nakłady związane z naprawieniem szkody spowodowanej ruchem zakładu górniczego. W konsekwencji, wypłacona Państwu przez Przedsiębiorcę Górniczego – tytułem odszkodowania – kwota pieniężna, obejmująca zwrot kosztów usunięcia szkody (w tym sporządzenia dokumentacji) nie stanowi/nie będzie stanowiła wynagrodzenia za świadczenie podlegające opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, gdyż nie mieści się w katalogu czynności opodatkowanych wymienionych w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy.

W odniesieniu do kwestii dokumentowania wykonywanych czynności wskazać należy, że zgodnie z art. 106b ust. 1 ustawy:

Z powołanego art. 106b ust. 1 wynika, że do wystawienia faktury VAT zobowiązany jest podmiot, który wykonuje czynności podlegające opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, zaś czynności, która nie jest świadczeniem usługi i nie podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług nie dokumentuje się fakturą VAT.

Ponadto „refaktura” jest zwykłą fakturą VAT wystawioną przez podmiot pośredniczący pomiędzy właściwym usługodawcą a rzeczywistym nabywcą tej usługi. Dotyczy to sytuacji, w której podatnik kupuje usługę we własnym imieniu ale na rzecz kontrahenta, a następnie „w stanie nieprzetworzonym” odsprzedaje ją swojemu kontrahentowi.

Zatem, skoro wypłacona na podstawie Ugody kwota - tytułem odszkodowania - związana z naprawieniem szkody wyrządzonej ruchem zakładu górniczego nie stanowi/nie będzie stanowiła wynagrodzenia za czynności podlegające opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, to w konsekwencji nie mają/nie będą Państwo mieli obowiązku wystawienia refaktury kosztów usunięcia szkody (w tym sporządzenia dokumentacji).

Państwa stanowisko w zakresie pytania nr 1 jest prawidłowe.

Jednocześnie w związku z uznaniem Państwa stanowiska w odniesieniu do pytania nr 1 za prawidłowe, rozpoznanie wniosku w zakresie pytania nr 2 stało się bezzasadne, gdyż oczekiwali Państwo odpowiedzi na pytanie nr 2 w przypadku uznania Państwa stanowiska w zakresie pytania oznaczonego nr 1 za nieprawidłowe.

Państwa wątpliwości przedstawione w pytaniu nr 3 dotyczą prawa do odliczenia podatku naliczonego na podstawie faktur wystawionych na Państwa rzecz przez Wykonawcę, dokumentujących prace mające na celu usunięcie szkody wyrządzonej przez Przedsiębiorcę Górniczego (w tym opracowanie dokumentacji likwidacji szkody wyrządzonej przez Przedsiębiorcę Górniczego).

Zgodnie z art. 86 ust. 1 ustawy:

Stosownie do art. 86 ust. 2 pkt 1 ustawy:

Jak wynika z powołanych przepisów prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego przysługuje wówczas, gdy zostaną spełnione określone warunki, tzn. odliczenia tego dokonuje podatnik podatku od towarów i usług oraz gdy towary i usługi, z których nabyciem podatek został naliczony, są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych. Warunkiem umożliwiającym podatnikowi skorzystanie z prawa do odliczenia podatku naliczonego jest związek zakupów z wykonywanymi czynnościami opodatkowanymi.

O bezpośrednim związku dokonywanych zakupów z działalnością można mówić wówczas, gdy nabywane towary służą np. dalszej odsprzedaży – towary handlowe lub też nabywane towary i usługi są niezbędne do wytworzenia towarów będących przedmiotem dostawy, czy też niezbędne do świadczenia usług; bezpośrednio więc wiążą się z wykonywanymi czynnościami opodatkowanymi.

Natomiast o pośrednim związku nabywanych towarów i usług z działalnością można mówić wówczas, gdy ponoszone wydatki wiążą się z całokształtem funkcjonowania firmy. Mają pośredni związek z działalnością gospodarczą, a tym samym osiąganymi przychodami. Aby jednak można było wskazać, że określone zakupy mają chociażby pośredni związek z działalnością gospodarczą, istnieć musi związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy dokonanymi zakupami towarów i usług, a powstaniem obrotu.

Ustawodawca umożliwił podatnikom skorzystanie z prawa do odliczenia podatku naliczonego w określonych terminach, pod warunkiem spełnienia przez nich zarówno tzw. przesłanek pozytywnych, m.in. tego, że zakupy towarów i usług będą wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych oraz niezaistnienia przesłanek negatywnych, określonych w art. 88 ustawy. Przepis ten określa listę wyjątków, które pozbawiają podatnika prawa do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego.

Zgodnie z art. 88 ust. 3a pkt 2 ustawy:

Oznacza to, że podatnik nie może skorzystać z prawa do odliczenia w odniesieniu do podatku, który jest należny wyłącznie z tego względu, że został wykazany na fakturze w sytuacji, gdy transakcja nie podlega opodatkowaniu albo jest zwolniona od podatku.

W analizowanej sprawie nie są/nie będą spełnione przesłanki uprawniające do odliczenia podatku naliczonego, o których mowa w art. 86 ust. 1 ustawy. Obciążenie Przedsiębiorcy Górniczego kosztami usunięcia szkody (w tym sporządzenia dokumentacji) stanowi/będzie stanowiło należność o charakterze odszkodowawczym, tj. płatność za czynność, która nie podlega/nie będzie podlegała opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług. Wydatki dotyczące prac mających na celu usunięcie szkody wyrządzonej przez Przedsiębiorcę Górniczego (w tym opracowanie dokumentacji likwidacji szkody) pozostają/będą pozostawały w ścisłym związku z postępowaniem odszkodowawczym, nie są/nie będą związane z żadnymi czynnościami opodatkowanymi podatkiem VAT. Zatem nie przysługuje/nie będzie Państwu przysługiwało prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego wynikającego z faktur VAT otrzymanych od Wykonawcy dokumentujących prace mające na celu usunięcie szkody wyrządzonej przez Przedsiębiorcę Górniczego (w tym opracowanie dokumentacji likwidacji szkody).

Państwa stanowisko w zakresie pytania nr 3 jest prawidłowe.

Ponadto Państwa wątpliwości przedstawione w pytaniu nr 4 dotyczą ustalenia, czy nota dokumentująca otrzymanie odszkodowania, w przypadku gdy nie przysługuje Państwu prawo do odliczenia, powinna być wystawiona w równowartości brutto kosztów usunięcia szkody (w tym sporządzenia dokumentacji).

Należy zauważyć, że stosownie do art. 353¹ ustawy Kodeks cywilny:

W prawodawstwie polskim obowiązuje zatem zasada swobody umów, w ramach której strony mogą dowolnie kształtować treść umowy w granicach wyznaczonych przez prawo. To strony danej umowy mogą ustalić, co wchodzi w zakres umowy oraz jakie będą jej składowe elementy i w jakiej wysokości będą naliczane. Zatem analiza przedmiotu umów cywilnoprawnych, a zwłaszcza kwestii wartości odszkodowań oraz dokumentów z jakich one mają wynikać, nie mieści się w ramach postępowania określonego w art. 14b § 1 ustawy Ordynacja podatkowa.

Jak wynika z opisu sprawy, zmiana Ugody z 2016 r. ma polegać na zaangażowaniu Poszkodowanego (a nie – jak dotychczas - Przedsiębiorcy Górniczego) w proces likwidacji szkody w zamian za zapłatę przez Przedsiębiorcę Górniczego na rzecz Poszkodowanego odpowiedniej kwoty odpowiadającej poniesionym przez Poszkodowanego kosztom likwidacji szkody. Ponadto strony ustaliły, że Przedsiębiorca Górniczy wypłaci Poszkodowanemu – tytułem odszkodowania – kwotę stanowiącą równowartość kosztu brutto (wynagrodzenie Wykonawcy wraz z podatkiem VAT) ponoszonego przez Poszkodowanego tytułem opracowania dokumentacji dotyczącej prac projektowych – tj. kwotę 313.967,09 zł brutto.

Jeśli zatem strony w zawartej Ugodzie określą wysokość odszkodowania w wartości brutto, to w związku z tym, że kwota pieniężna, obejmująca zwrot kosztów usunięcia szkody (w tym sporządzenia dokumentacji) nie stanowi/nie będzie stanowiła wynagrodzenia za czynności podlegające opodatkowaniu podatkiem VAT i w konsekwencji, transakcja nie powinna być przez Państwa dokumentowana fakturą, lecz innym dowodem księgowym, np. notą obciążeniową, nota dokumentująca otrzymanie odszkodowania powinna być wystawiona w równowartości brutto kosztów usunięcia szkody (w tym sporządzenia dokumentacji).

Należy jednak zaznaczyć, że nota obciążeniowa nie jest dokumentem przewidzianym przez przepisy ustawy o podatku od towarów i usług i jako taka nie jest objęta regulacją tych przepisów, brak jest jednakże przeciwwskazań na gruncie przepisów dotyczących podatku od towarów i usług, dla takiego sposobu dokumentowania.

Państwa stanowisko w zakresie pytania nr 4 jest prawidłowe.

Ponadto w związku z uznaniem Państwa stanowiska w odniesieniu do pytania nr 3 za prawidłowe, rozpoznanie wniosku w zakresie pytania nr 5 stało się bezzasadne, gdyż oczekiwali Państwo odpowiedzi na pytanie nr 5 w przypadku uznania Państwa stanowiska w zakresie pytania oznaczonego nr 3 za nieprawidłowe.

Dodatkowe informacje

Informacja o zakresie rozstrzygnięcia

Interpretacja dotyczy:

•      stanu faktycznego, który Państwo przedstawili i stanu prawnego, który obowiązywał w dacie zaistnienia zdarzenia, oraz

•      zdarzenia przyszłego, które Państwo przedstawili i stanu prawnego, który obowiązuje w dniu wydania interpretacji.

Zaznacza się, że zgodnie z art. 14b § 3 ustawy Ordynacja podatkowa, składający wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej obowiązany jest do wyczerpującego przedstawienia zaistniałego stanu faktycznego albo zdarzenia przyszłego. Organ jest ściśle związany przedstawionym we wniosku stanem faktycznym (opisem zdarzenia przyszłego). Zainteresowany ponosi ryzyko związane z ewentualnym błędnym lub nieprecyzyjnym przedstawieniem we wniosku opisu stanu faktycznego (zdarzenia przyszłego).

Interpretacja indywidualna wywołuje skutki prawnopodatkowe tylko wtedy, gdy rzeczywisty stan faktyczny/zdarzenie przyszłe będące przedmiotem interpretacji pokrywa/będzie się pokrywało z opisem stanu faktycznego/zdarzenia przyszłego podanym przez Państwa w złożonym wniosku. W związku z powyższym, w przypadku zmiany któregokolwiek elementu przedstawionego we wniosku opisu sprawy, udzielona odpowiedź traci swą aktualność.

Pouczenie o funkcji ochronnej interpretacji

·      Funkcję ochronną interpretacji indywidualnych określają przepisy art. 14k-14nb ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t. j. Dz.U. z 2025 r. poz. 111 ze zm.). Interpretacja będzie mogła pełnić funkcję ochronną, jeśli Państwa sytuacja będzie zgodna (tożsama) z opisem stanu faktycznego lub zdarzenia przyszłego i zastosują się Państwo do interpretacji.

·      Zgodnie z art. 14na § 1 Ordynacji podatkowej:

·      Zgodnie z art. 14na § 2 Ordynacji podatkowej:

Pouczenie o prawie do wniesienia skargi na interpretację

Mają Państwo prawo do zaskarżenia tej interpretacji indywidualnej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w (…), ul. (…). Zasady zaskarżania interpretacji indywidualnych reguluje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej jako „PPSA”).

Skargę do Sądu wnosi się za pośrednictwem Dyrektora KIS (art. 54 § 1 PPSA). Skargę należy wnieść w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia interpretacji indywidualnej (art. 53 § 1 PPSA):

·      w formie papierowej, w dwóch egzemplarzach (oryginał i odpis) na adres: Krajowa Informacja Skarbowa, ul. Warszawska 5, 43-300 Bielsko-Biała (art. 47 § 1 PPSA), albo

·      w formie dokumentu elektronicznego, w jednym egzemplarzu (bez odpisu), na adres Krajowej Informacji Skarbowej na platformie ePUAP: /KIS/wnioski albo /KIS/SkrytkaESP (art. 47 § 3 i art. 54 § 1a PPSA).

Skarga na interpretację indywidualną może opierać się wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 57a PPSA).

Podstawa prawna dla wydania interpretacji

Podstawą prawną dla wydania tej interpretacji jest art. 13 § 2a oraz art. 14b § 1 Ordynacji podatkowej.