Bank nie powinien wystawiać faktury VAT, a tym samym odprowadzać podatku VAT w związku z otrzymanym odszkodowaniem w związku z wywłaszczeniem opisanych nieruchomości, ponieważ otrzymane przez Bank środki w ramach tego odszkodowania nie stanowią wynagrodzenia za jakąkolwiek dostawę towarów w rozumieniu art. 7 ust. 1 ustawy ani za jakąkolwiek usługę w rozumieniu art. 8 ust. 1 ustawy.
Bank udzielił kredytów zabezpieczonych hipoteką na nieruchomościach. W związku z budową dróg, części tych nieruchomości zostały wywłaszczone przez Starostwo Powiatowe i Wojewodę, które wypłaciły odszkodowania bezpośrednio na rzecz Banku jako wierzyciela hipotecznego. Bank wystawił faktury…
Interpretacja indywidualna – stanowisko prawidłowe
Szanowni Państwo,
stwierdzam, że Państwa stanowisko w sprawie oceny skutków podatkowych opisanego stanu faktycznego podatku od towarów i usług jest prawidłowe.
Zakres wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej
4 grudnia 2025 r. wpłynął Państwa wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej, który dotyczy braku obowiązku udokumentowania fakturą kwoty otrzymanej w ramach odszkodowania w związku z wywłaszczeniem nieruchomości objętej hipoteką. Treść wniosku jest następująca:
Opis stanu faktycznego
1. (...) Bank (...) udzielił kredytu mieszkaniowego osobie fizycznej.
Zabezpieczeniem kredytu jest ustanowiona hipoteka na nieruchomości (wpis w księdze wieczystej w IV Dziale). Kredyt jest w sytuacji normalnej, obsługiwany bez opóźnień.
Starostwo Powiatowe na podstawie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami oraz art. 104 Kodeksu postepowania administracyjnego wydało decyzję w sprawie odszkodowania za częściowe przejęcie nieruchomości będącej przedmiotem zabezpieczenia pod budowę drogi powiatowej. Kwota przypadająca dla Banku jako wierzyciela hipotecznego wyniosła 35 577,75 zł, podlegająca zaliczeniu na spłatę kredytu.
Bank jest płatnikiem podatku od towarów i usług. Wystawił fakturę VAT w kwocie brutto 35 577,75 zł, naliczył podatek VAT w kwocie 6 652,75 zł (zapłacił należny podatek VAT), a kwota netto w wysokości 28 925,00 zł została zaksięgowana na konto kredytowe, pomniejszając zadłużenie kredytobiorcy.
Gdyby doszło do zaspokojenia wierzytelności kredytowej Banku w postępowaniu egzekucyjnym, to cała kwota uzyskana w egzekucji (po odjęciu kosztów) pomniejszyłaby dług kredytobiorcy. Taka sama sytuacja powstaje w przypadku, gdy dochodzi do sprzedaży nieruchomości na rzecz Starostwa Powiatowego przy zapłacie ceny bezpośrednio na rzecz wierzyciela hipotecznego (Banku).
2. (...) Bank (...) udzielił kredytów, których zabezpieczeniem jest ustanowiona hipoteka na nieruchomości (wpis w księdze wieczystej w IV Dziale). Kredyty są w sytuacji normalnej, obsługiwane bez opóźnień.
Wojewoda (...) na podstawie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego wydał decyzję w sprawie odszkodowania za częściowe przejęcie nieruchomości będącej przedmiotem zabezpieczenia pod budowę drogi krajowej. Kwota przypadająca dla Banku jako wierzyciela hipotecznego wyniosła 56 538,00 zł, podlegająca zaliczeniu na spłatę kredytu. Zobowiązał GDDKiA do wypłaty odszkodowania Bank jest płatnikiem podatku od towarów i usług. Wystawił fakturę VAT w kwocie brutto 56 538,00 zł, naliczył podatek VAT w kwocie 10 572,15 zł (zapłacił należny podatek VAT),a kwota netto w wysokości 45 965,85 zł została zaksięgowana na konto kredytowe, pomniejszając zadłużenie kredytobiorcy.
Gdyby doszło do zaspokojenia wierzytelności kredytowej Banku w postępowaniu egzekucyjnym, to cała kwota uzyskana w egzekucji (po odjęciu kosztów) pomniejszyłaby dług kredytobiorcy. Taka sama sytuacja powstaje w przypadku, gdy dochodzi do sprzedaży nieruchomości na rzecz Starostwa Powiatowego przy zapłacie ceny bezpośrednio na rzecz wierzyciela hipotecznego (Banku).
Pytania
1. Czy prawidłowym podejściem jest wystawienie przez Bank jako wierzyciela hipotecznego faktury, zapłacenie podatku od towarów i usług, a tym samym zmniejszenie odszkodowania dla kredytobiorcy o kwotę podatku VAT?
2. Czy prawidłowym podejściem jest wystawienie przez Bank jako wierzyciela hipotecznego faktury, zapłacenie podatku od towarów i usług, a tym samym zmniejszenie odszkodowania dla kredytobiorcy o kwotę podatku VAT?
Państwa stanowisko w sprawie
1. Bank uważa, że nie powinien wystawiać faktury VAT, a tym samym odprowadzać podatku VAT, ponieważ to cała kwota brutto z odszkodowania pomniejszyłaby wówczas dług kredytobiorcy. Nie nastąpiło przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel w myśl art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT.
2. Bank uważa, że nie powinien wystawiać faktury VAT, a tym samym odprowadzać podatku VAT, ponieważ to cała kwota brutto z odszkodowania pomniejszyłaby wówczas dług kredytobiorcy. Nie nastąpiło przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel w myśl art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT.
Ocena stanowiska
Stanowisko, które przedstawili Państwo we wniosku jest prawidłowe.
Uzasadnienie interpretacji indywidualnej
Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 775 ze zm.), zwanej dalej „ustawą”:
Opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, zwanym dalej „podatkiem”, podlegają odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju.
Na mocy art. 2 pkt 22 ustawy:
Ilekroć w dalszych przepisach jest mowa o sprzedaży – rozumie się przez to odpłatną dostawę towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju, eksport towarów oraz wewnątrzwspólnotową dostawę towarów.
W myśl art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy:
Przez dostawę towarów, o której mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1, rozumie się przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel w tym również przeniesienie z nakazu organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w imieniu takiego organu lub przeniesienie z mocy prawa prawa własności towarów w zamian za odszkodowanie.
Stosownie do art. 2 pkt 6 ustawy:
Ilekroć w dalszych przepisach jest mowa o towarach – rozumie się przez to rzeczy oraz ich części, a także wszelkie postacie energii.
Na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy:
Przez świadczenie usług, o którym mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1, rozumie się każde świadczenie na rzecz osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, które nie stanowi dostawy towarów w rozumieniu art. 7 (…).
Na podstawie definicji zawartej w art. 2 pkt 6 ustawy, zbycie nieruchomości dokonywane przez podatnika, traktowane jest jako czynność odpłatnej dostawy towarów, o której stanowi art. 7 ust. 1 ustawy, podlegającej opodatkowaniu na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy.
Należy podkreślić, że co do zasady dla uznania, że dostawa towarów oraz świadczenie usługi podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, bezwzględnym warunkiem jest „odpłatność” za daną czynność, co wynika wprost z powołanego wyżej przepisu art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy.
Odpłatność oznacza wykonanie czynności (dostawy towarów oraz świadczenia usług) za wynagrodzeniem. W znaczeniu potocznym wynagrodzenie to zapłata za pracę, należność, a także odszkodowanie. Natomiast odpłatny to taki, który wymaga zapłacenia, zwrotu kosztów, płatny.
Z przywołanego powyżej przepisu art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy wynika, że przeniesienie z nakazu organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w imieniu takiego organu lub przeniesienie z mocy prawa prawa własności towarów (nieruchomości) w zamian za odszkodowanie jest objęte podatkiem od towarów i usług (a więc także wówczas, gdy nie jest ono następstwem decyzji właściciela, lecz wynika z nakazu organu władzy publicznej lub z mocy samego prawa).
W takiej sytuacji uznać należy, że ma miejsce dostawa towarów w zamian za odszkodowanie, natomiast odszkodowanie pełni funkcję wynagrodzenia za przeniesienie własności towarów, czyniąc tego rodzaju dostawę faktycznie odpłatną – objętą opodatkowaniem podatkiem od towarów i usług.
W konsekwencji należy stwierdzić, że przeniesienie z nakazu organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w imieniu takiego organu lub przeniesienie z mocy prawa prawa własności towarów (w tym nieruchomości) w zamian za odszkodowanie – na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy – podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.
Należy przy tym zaznaczyć, że opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług nie podlega samo odszkodowanie, lecz stanowiące dostawę towarów przeniesienie własności nieruchomości w zamian za wynagrodzenie przyjmujące formę odszkodowania. Wynagrodzenie musi mieć zatem konkretny wymiar, a więc być konkretną wielkością wyrażalną w pieniądzu. Dostawę można uznać za dokonaną odpłatnie, dopiero gdy istnieje bezpośrednia i jasno zindywidualizowana korzyść po stronie dostawcy towaru. Oznacza to, że przeniesienie z mocy prawa prawa własności towarów nabiera odpłatnego charakteru dopiero w momencie przyznania odszkodowania i ustalenia jego wysokości.
Zgodnie z art. 112 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1145 ze zm.):
Wywłaszczenie nieruchomości polega na pozbawieniu albo ograniczeniu, w drodze decyzji, prawa własności, prawa użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego na nieruchomości.
W myśl art. 128 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami:
Wywłaszczenie własności nieruchomości, użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej odpowiadającym wartości tych praw.
Zasadne jest również wskazanie, że na podstawie art. 11a ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 311):
Wojewoda w odniesieniu do dróg krajowych i wojewódzkich albo wykonujący zadania zlecone z zakresu administracji rządowej starosta w odniesieniu do dróg powiatowych i gminnych, wydają decyzję o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej na wniosek właściwego zarządcy drogi.
Przepis art. 11f ust. 1 pkt 6 ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych wskazuje, że:
Decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej zawiera w szczególności oznaczenie nieruchomości lub ich części, według katastru nieruchomości, które stają się własnością Skarbu Państwa lub właściwej jednostki samorządu terytorialnego.
Według art. 11i ust. 1 i 2 ww. ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych:
W sprawach dotyczących zezwolenia na realizację inwestycji drogowej nieuregulowanych w niniejszej ustawie stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane, z wyjątkiem art. 28 ust. 2.
W sprawach dotyczących zezwolenia na realizację inwestycji drogowej nie stosuje się przepisów o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz przepisów ustawy z dnia 9 października 2015 r. o rewitalizacji (Dz. U. z 2021 r. poz. 485 oraz z 2023 r. poz. 28 i 1688).
Fakt, że w przypadku wydawania decyzji zezwalającej na realizację inwestycji drogowej zostały w całości wyłączone przepisy określone w ustawie o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oznacza w szczególności, że ustalenie lokalizacji drogi w ramach zezwolenia na realizację inwestycji drogowej może nastąpić niezależnie od tego, czy dla terenu, przez który ma przebiegać ta inwestycja, obowiązuje miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego oraz niezależnie od treści postanowień takiego planu.
Stosownie do art. 12 ust. 1 ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych:
Decyzją o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej zatwierdza się podział nieruchomości.
Jak stanowi art. 12 ust. 3 ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych:
Decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stanowi podstawę do dokonania wpisów w księdze wieczystej i w katastrze nieruchomości.
Według regulacji art. 12 ust. 4 ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych:
Nieruchomości lub ich części, o których mowa w art. 11f ust. 1 pkt 6, stają się z mocy prawa:
1) własnością Skarbu Państwa w odniesieniu do dróg krajowych,
2) własnością odpowiednich jednostek samorządu terytorialnego w odniesieniu do dróg wojewódzkich, powiatowych i gminnych,
- z dniem, w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stała się ostateczna.
Analiza przywołanych regulacji prowadzi do wniosku, że w przypadku realizacji inwestycji drogowych w trybie przepisów ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych, decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej zastępuje decyzję o lokalizacji inwestycji celu publicznego, o której mowa w art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym.
W myśl art. 12 ust. 4a ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych:
Decyzję ustalającą wysokość odszkodowania za nieruchomości, o których mowa w ust. 4, wydaje organ, który wydał decyzję o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej.
Na mocy art. 12 ust. 4f ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych:
Odszkodowanie za nieruchomości, o których mowa w ust. 4, przysługuje dotychczasowym właścicielom nieruchomości, użytkownikom wieczystym nieruchomości oraz osobom, którym przysługuje do nieruchomości ograniczone prawo rzeczowe.
Zgodnie z art. 12 ust. 5 ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych:
Do ustalenia wysokości i wypłacenia odszkodowania, o którym mowa w ust. 4a, stosuje się odpowiednio przepisy o gospodarce nieruchomościami, z zastrzeżeniem art. 18.
Według art. 18 ust. 1 ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych:
Wysokość odszkodowania, o którym mowa w art. 12 ust. 4a, ustala się według stanu nieruchomości w dniu wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej przez organ I instancji oraz według jej wartości z dnia, w którym następuje ustalenie wysokości odszkodowania.
Na podstawie art. 18 ust. 1c ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych:
Jeżeli na nieruchomościach, o których mowa w art. 12 ust. 4, lub na prawie użytkowania wieczystego tych nieruchomości jest ustanowiona hipoteka, wysokość odszkodowania z tytułu wygaśnięcia hipoteki ustala się w wysokości świadczenia głównego wierzytelności zabezpieczonej hipoteką, wraz z odsetkami zabezpieczonymi tą hipoteką. Odszkodowanie to podlega zaliczeniu na spłatę świadczenia głównego wierzytelności zabezpieczonej hipoteką wraz z odsetkami.
W myśl art. 18 ust. 1d ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych:
Kwotę odszkodowania z tytułu ograniczonych praw rzeczowych ustaloną na dzień, o którym mowa w ust. 1, wypłaca się osobom, którym te prawa przysługiwały.
Z powołanych przepisów wynika, że istotą wywłaszczenia jest pozbawienie lub ograniczenie m.in. prawa do nieruchomości. Dokonuje się tego za odszkodowaniem wypłaconym na rzecz osoby (podmiotu) wywłaszczanego, co poprzedza wydanie aktu prawnego w randze decyzji. Nieruchomość objęta taką procedurą staje się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego. Decyzję ustalającą wysokość odszkodowania wydaje organ administracji publicznej, który np. wydał decyzję o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej.
Jeśli zatem wywłaszczenie lub przymusowa sprzedaż następuje za wynagrodzeniem, to wówczas stanowi odpłatną dostawę towarów, o której mowa w art. 5 ust. 1 w zw. z art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy. Odszkodowanie w tym przypadku pełni funkcję wynagrodzenia za przeniesienie własności towarów, czyniąc tego rodzaju dostawę faktycznie odpłatną. Ponadto jeżeli nieruchomość jest objęta hipoteką to odszkodowanie jest wypłacane na rzecz podmiotu/osoby której przysługuje prawo do wierzytelności zabezpieczonej hipoteką.
Z opisu sprawy wynika, że są Państwo płatnikiem podatku od towarów i usług.
Udzielili Państwo kredytu mieszkaniowego osobie fizycznej. Zabezpieczeniem kredytu jest ustanowiona hipoteka na nieruchomości (wpis w księdze wieczystej w IV Dziale). Kredyt jest w sytuacji normalnej, obsługiwany bez opóźnień. Starostwo Powiatowe na podstawie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami oraz art. 104 Kodeksu postepowania administracyjnego wydało decyzję w sprawie odszkodowania za częściowe przejęcie nieruchomości będącej przedmiotem zabezpieczenia pod budowę drogi powiatowej. Kwota przypadająca dla Państwa jako wierzyciela hipotecznego wyniosła 35 577,75 zł, podlegająca zaliczeniu na spłatę kredytu. Wystawili Państwo fakturę VAT w kwocie brutto 35 577,75 zł, naliczyli podatek VAT w kwocie 6 652,75 zł (zapłacili Państwo należny podatek VAT), a kwota netto w wysokości 28 925,00 zł została zaksięgowana na konto kredytowe, pomniejszając zadłużenie kredytobiorcy.
Ponadto, udzielili Państwo kredytów, których zabezpieczeniem jest ustanowiona hipoteka na nieruchomości. Kredyty są w sytuacji normalnej, obsługiwane bez opóźnień. Wojewoda (...) na podstawie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego wydał decyzję w sprawie odszkodowania za częściowe przejęcie nieruchomości będącej przedmiotem zabezpieczenia pod budowę drogi krajowej. Kwota przypadająca dla Banku jako wierzyciela hipotecznego wyniosła 56 538,00 zł, podlegająca zaliczeniu na spłatę kredytu. Zobowiązał GDDKiA do wypłaty odszkodowania Wystawili Państwo fakturę VAT w kwocie brutto 56 538,00 zł, naliczyli podatek VAT w kwocie 10 572,15 zł (zapłacili Państwo należny podatek VAT),a kwota netto w wysokości 45 965,85 zł została zaksięgowana na konto kredytowe, pomniejszając zadłużenie kredytobiorcy.
Państwa wątpliwości dotyczą ustalenia, czy jako wierzyciel hipoteczny powinni Państwo wystawić faktury dokumentujące otrzymane odszkodowania z wykazanym podatkiem VAT, w obu opisanych przypadkach, tj. w przypadku kredytów mieszkaniowych oraz kredytów, których zabezpieczeniem jest ustanowiona hipoteka, pomniejszając tym samym wysokość odszkodowania o podatek VAT.
Jak wyjaśniono powyżej, przeniesienie z nakazu organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w imieniu takiego organu lub przeniesienie z mocy prawa prawa własności towarów (w tym np. nieruchomości) w zamian za odszkodowanie stanowi dostawę towarów, o której mowa w art. 7 ust. 1 ustawy i – na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy – podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług oraz, co do zasady, powinno zostać udokumentowane fakturą.
Zasady dotyczące dokumentowania czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług zawarte są w Dziale XI rozdziale 1 ustawy o podatku od towarów i usług.
Jak stanowi art. 106a pkt 1 lit. a ustawy:
Przepisy niniejszego rozdziału stosuje się do sprzedaży, z wyjątkiem przypadków, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 i 5 oraz ust. 1a, w których usługodawca lub dokonujący dostawy towarów nie rozlicza podatku należnego i faktura dokumentująca te transakcje nie jest wystawiana przez usługobiorcę lub nabywcę towarów w imieniu i na rzecz usługodawcy lub dokonującego dostawy towarów.
Zgodnie z art. 106b ust. 1 pkt 1 ustawy:
Podatnik jest obowiązany wystawić fakturę dokumentującą sprzedaż, a także dostawę towarów i świadczenie usług, o których mowa w art. 106a pkt 2, dokonywane przez niego na rzecz innego podatnika podatku, podatku od wartości dodanej lub podatku o podobnym charakterze lub na rzecz osoby prawnej niebędącej podatnikiem.
Na podstawie art. 106b ust. 2 ustawy:
Podatnik nie jest obowiązany do wystawienia faktury w odniesieniu do sprzedaży zwolnionej od podatku na podstawie art. 43 ust. 1, art. 113 ust. 1 i 9, art. 113a ust. 1 lub przepisów wydanych na podstawie art. 82 ust. 3.
Stosownie do art. 106b ust. 3 ustawy:
Na żądanie nabywcy towaru lub usługi podatnik jest obowiązany wystawić fakturę dokumentującą:
1) czynności, o których mowa w ust. 1 pkt 1, jeżeli obowiązek wystawienia faktury nie wynika z ust. 1, z wyjątkiem:
a) czynności, o których mowa w art. 19a ust. 5 pkt 4,
b) czynności, o których mowa w art. 106a pkt 3 i 4,
1a) otrzymanie całości lub części zapłaty przed wykonaniem czynności, o których mowa w ust. 1 pkt 1, jeżeli obowiązek wystawienia faktury nie wynika z ust. 1, z wyjątkiem:
a) przypadku, gdy zapłata dotyczy czynności, o których mowa w art. 19a ust. 1b i ust. 5 pkt 4 oraz art. 106a pkt 3 i 4,
b) wewnątrzwspólnotowej dostawy towarów,
2) sprzedaż zwolnioną, o której mowa w ust. 2, z zastrzeżeniem art. 117 pkt 1 i art. 118
- jeżeli żądanie jej wystawienia zostało zgłoszone w terminie 3 miesięcy, licząc od końca miesiąca, w którym dostarczono towar lub wykonano usługę bądź otrzymano całość lub część zapłaty.
Jak wynika z przywołanych wyżej przepisów - co do zasady - podatnik VAT jest zobowiązany wystawić fakturę dokumentującą sprzedaż towarów i usług na rzecz innego podatnika. Generalnie ustawodawca nie nakłada na podatników obowiązku wystawiania faktur dokumentujących sprzedaż zwolnioną od podatku na podstawie przepisów ustawy lub rozporządzeń wykonawczych do niej oraz sprzedaż realizowaną na rzecz podmiotów nie będących podatnikami VAT.
Niemniej jednak, stosownie do art. 106b ust. 3 pkt 2 ustawy, na żądanie nabywcy towaru lub usługi podatnik jest obowiązany wystawić fakturę dokumentującą sprzedaż zwolnioną, jeżeli żądanie jej wystawienia zostało zgłoszone w przewidzianym przepisem terminie.
Fakturę wystawia dostawca towarów lub świadczący usługi będący podatnikiem podatku od towarów i usług, w celu udokumentowania dokonanej dostawy towarów lub świadczonych usług. Faktura jest więc dokumentem stwierdzającym wystąpienie u podatnika okoliczności powodujących powstanie obowiązku podatkowego.
Jak wyjaśniono powyżej, opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług nie podlega samo odszkodowanie, lecz stanowiące dostawę towarów przeniesienie własności nieruchomości gruntowej w zamian za wynagrodzenie przyjmujące formę odszkodowania.
W przedstawionych okolicznościach sprawy, nieruchomości objęte hipoteką na Państwa rzecz zostały w części wywłaszczone i przechodzą z mocy prawa na własność właściwej jednostki samorządu terytorialnego. W związku z tym, że wywłaszczane nieruchomości objęte są hipoteką ustanowioną na nieruchomości, wypłata ustalonego odszkodowania następuje na rzecz wierzyciela hipotecznego, tj. Państwa. Niemniej jednak dostawa nieruchomości, o których mowa we wniosku odbywa się pomiędzy właścicielem nieruchomości a przejmującym je podmiotem (odpowiednio Starostwem Powiatowym i Wojewodą (...)), zatem powinna być udokumentowana przez właścicieli tych nieruchomości, którzy dla danej czynności działają w charakterze podatnika podatku VAT, a nie przez wierzyciela hipotecznego, tj. Państwa. Nie ma tutaj znaczenia, że na przejmowanych nieruchomościach ustanowiona została hipoteka oraz to, że wypłaty ustalonego odszkodowania dokonuje się na rzecz wierzyciela hipotecznego, a nie na rzecz właścicieli nieruchomości. W takich przypadkach bowiem przeniesienie prawa do rozporządzenia towarem jak właściciel dokonuje się z właścicieli nieruchomości na Skarb Państwa/jednostkę samorządu terytorialnego, a jedynie fizyczna wypłata odszkodowania (co do zasady należnego właścicielowi) dokonywana jest na rzecz podmiotu, wobec którego właściciel posiada zobowiązanie (ujawnione w księdze wieczystej nieruchomości), w tym przypadku na rzecz Państwa.
Z uwagi na powyższe należy stwierdzić, że wypłacone odszkodowanie na Państwa rzecz nie podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, ponieważ wypłacona kwota nie stanowi wynagrodzenia za jakąkolwiek dokonaną przez Państwa dostawę towarów lub świadczenie usług. Nie wystąpił stosunek prawny, w ramach którego następuje wymiana świadczeń wzajemnych, nie doszło do bezpośredniego związku między przeniesieniem prawa własności nieruchomości a otrzymaniem odszkodowania, ponieważ nie mieli Państwo prawa do rozporządzania ww. nieruchomością jak właściciel. Przeniesienie prawa do rozporządzenia towarem jak właściciel dokonane zostało pomiędzy właścicielami poszczególnych nieruchomości a Starostwem Powiatowym i Wojewodą (...). Natomiast fizyczna wypłata odszkodowania (co do zasady należnego właścicielowi) dokonywana jest w tym przypadku na rzecz podmiotu, wobec którego właściciele posiadają zobowiązanie z tytułu ustanowienia hipoteki.
Zatem biorąc powyższe pod uwagę stwierdzić należy, że przeniesienie własności części nieruchomości za odszkodowaniem pod budowę drogi powiatowej na rzecz Starostwa Powiatowego oraz przeniesienie własności części nieruchomości za odszkodowaniem pod budowę drogi krajowej na rzecz Wojewody (...)ego stanowią opodatkowane dostawy towarów w rozumieniu art. 7 ust. 1 ustawy, które zobowiązani są udokumentować fakturami, zgodnie z art. 106b ust. 1 pkt 1 ustawy (o ile nie wystąpią przesłanki wskazane w art. 106b ust. 2 ustawy), właściciele wskazanych nieruchomości, a nie Państwo jako podmiot, na rzecz którego jest ustanowiona hipoteka na danej nieruchomości. Nie ma tu znaczenia to, że wypłaty ustalonego odszkodowania dokonano na rzecz wierzyciela hipotecznego, tj. Państwa.
Podsumowując, nie powinni Państwo wystawiać faktury VAT, a tym samym odprowadzać podatku VAT w związku z otrzymanym odszkodowaniem w związku z wywłaszczeniem opisanych nieruchomości, ponieważ otrzymane przez Państwa środki w ramach tego odszkodowania nie stanowią wynagrodzenia za jakąkolwiek dostawę towarów w rozumieniu art. 7 ust. 1 ustawy ani za jakąkolwiek usługę w rozumieniu art. 8 ust. 1 ustawy.
Państwa stanowisko jest prawidłowe.
Dodatkowe informacje
Informacja o zakresie rozstrzygnięcia
Interpretacja dotyczy stanu faktycznego, który Państwo przedstawili i stanu prawnego, który obowiązywał w dacie zaistnienia zdarzenia.
Ponadto informuję, że wszystkie informacje niezbędne z punktu widzenia przepisów, których interpretacji Państwo oczekują powinny wynikać z opisu stanu faktycznego, a nie z załączonych dokumentów. W ramach wydawania interpretacji prawa podatkowego nie prowadzę postępowania dowodowego i nie analizuję załączników.
Pouczenie o funkcji ochronnej interpretacji
Przepisów art. 14k-14n Ordynacji podatkowej nie stosuje się, jeśli stan faktyczny lub zdarzenie przyszłe będące przedmiotem interpretacji indywidualnej jest elementem czynności, które są przedmiotem decyzji wydanej:
1) z zastosowaniem art. 119a;
2) w związku z wystąpieniem nadużycia prawa, o którym mowa w art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług;
3) z zastosowaniem środków ograniczających umowne korzyści.
Przepisów art. 14k-14n nie stosuje się, jeżeli korzyść podatkowa, stwierdzona w decyzjach wymienionych w § 1, jest skutkiem zastosowania się do utrwalonej praktyki interpretacyjnej, interpretacji ogólnej lub objaśnień podatkowych.
Pouczenie o prawie do wniesienia skargi na interpretację
Mają Państwo prawo do zaskarżenia tej interpretacji indywidualnej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w (…). Zasady zaskarżania interpretacji indywidualnych reguluje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej jako „PPSA”).
Skargę do Sądu wnosi się za pośrednictwem Dyrektora KIS (art. 54 § 1 PPSA). Skargę należy wnieść w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia interpretacji indywidualnej (art. 53 § 1 PPSA):
Skarga na interpretację indywidualną może opierać się wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 57a PPSA).
Podstawa prawna dla wydania interpretacji
Podstawą prawną dla wydania tej interpretacji jest art. 13 § 2a oraz art. 14b § 1 Ordynacji podatkowej.
QuickMap AI przeszukuje 2,87 mln dokumentów podatkowych i zwraca dopasowane orzeczenia z analizą linii orzeczniczej.
Wypróbuj za darmo