X. S.A. i Y. S.A. utworzyły grupę VAT Y. Grupa VAT, zarejestrowaną jako podatnik VAT od 1 kwietnia 2025 r. X. S.A. prowadzi działalność leasingową, udostępniając przedmioty leasingu na podstawie umów leasingu opodatkowanych VAT. Umowy leasingu przewidują możliwość rozwiązania lub wygaśnięcia przed terminem w przypadkach niewywiązania się leasingobiorcy z obowiązków, takich jak nieterminowe płatności, niewłaściwe użytkowanie czy utrata przedmiotu leasingu.…
Interpretacja indywidualna
– stanowisko nieprawidłowe
Szanowni Państwo,
stwierdzam, że Państwa stanowisko w sprawie oceny skutków podatkowych opisanego stanu faktycznego i zdarzenia przyszłego w podatku od towarów i usług jest nieprawidłowe.
Zakres wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej
23 grudnia 2025 r. wpłynął Państwa wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej, który dotyczy kwestii, czy kwota odszkodowania należna w związku z rozwiązaniem lub wygaśnięciem umowy leasingu przed terminem, na jaki została ona zawarta stanowi wynagrodzenie za czynność podlegającą opodatkowaniu podatkiem VAT i czy po Państwa stronie powstaje obowiązek zapłaty podatku VAT w związku z otrzymaniem odszkodowania. Uzupełnili go Państwo pismem z 27 stycznia 2026 r. (wpływ 27 stycznia 2026 r.) – w odpowiedzi na wezwanie. Treść wniosku jest następująca:
Opis stanu faktycznego i zdarzenia przyszłego
X. S.A. oraz Y. S.A. utworzyły grupę VAT o nazwie Y. Grupa VAT („Wnioskodawca” lub „Y. GV”), która została zarejestrowana jako podatnik VAT czynny 1 kwietnia 2025 r. Przedstawicielem Y. GV jest Y. S.A.
Działalność Y. S.A. obejmuje zasadniczo wykonywanie czynności bankowych w rozumieniu art. 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe, w szczególności w zakresie prowadzenia rachunków bankowych, udzielania kredytów i pożyczek, itd.
Podstawową działalnością X. S.A. („X.” lub „Spółka”) jest z kolei działalność finansowa polegająca na udostępnianiu osobom prowadzącym działalność gospodarczą („leasingobiorcy”) do używania rzeczy, takich jak np. samochody osobowe, samochody ciężarowe, maszyny czy urządzenia („przedmioty leasingu”), na podstawie umów leasingu w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. Klienci nie są członkami Y. GV. Udostępnienie leasingobiorcy przedmiotu leasingu jest opodatkowane VAT wg stawki 23% - o ile miejscem świadczenia takiej usługi jest Polska.
Oprócz udostępniania klientom przedmiotów leasingu (na podstawie umów leasingu) X. wykonuje również inne czynności w ramach swojej działalności, w tym udziela pożyczek pieniężnych, przy czym czynności te nie są przedmiotem niniejszego wniosku.
Zgodnie z umową leasingu, a dokładniej – z ogólnymi warunkami umowy leasingu (OWUL) stanowiącymi część tej umowy, może ona zostać rozwiązana przez X. przed upływem okresu, na jaki została zawarta, jeżeli leasingobiorca nie wywiązuje się z obowiązków nałożonych na niego umową leasingu, w szczególności:
a) nie przestrzega zasad użytkowania przedmiotu leasingu wynikających z umowy leasingu, w tym:
i) używa go niezgodnie z przeznaczeniem lub wymaganiami producenta/dostawcy, lub w sposób powodujący ponadnormatywne obniżenie jego wartości,
ii) używa go do celów zabronionych umową, jak np. uczestnictwo w wyścigach lub do dokonania czynu zabronionego,
iii) udostępnia go osobom trzecim bez pozwolenia Spółki,
iv) dokonuje w nim wymiany podzespołów lub innej ingerencji bez uzgodnienia ze Spółką,
v) nie przeprowadza jego obowiązkowych przeglądów i badań,
vi) dokonuje jego napraw w nieautoryzowanych serwisach,
b) nie odbiera przedmiotu leasingu w wyznaczonym terminie,
c) nie ustanawia zabezpieczenia wykonania swoich zobowiązań,
d) nie dostarcza wymaganych dokumentów takich jak polisa ubezpieczenia przedmiotu leasingu, dokumenty dotyczące jego rejestracji oraz dokumenty dotyczące sytuacji finansowej oraz prawnej leasingobiorcy,
e) opóźnia się z zapłatą opłat wynikających z umowy leasingu, po wcześniejszym wezwaniu do zapłaty i bezskutecznym upływie dodatkowego terminu,
f) zostanie wpisany do rejestru dłużników niewypłacalnych, zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej lub znajdzie się w stanie likwidacji.
Umowa leasingu może wygasnąć lub X. może ją rozwiązać przed upływem okresu, na jaki została zawarta, również jeśli przedmiot leasingu uległ uszkodzeniu w stopniu, który sprawia, że nie nadaje się on do korzystania, w tym w przypadku stwierdzenia tzw. szkody całkowitej (jeśli leasingobiorca nie przywróci go w wyznaczonym terminie do stanu zgodnego z umową leasingu). Utrata przedmiotu leasingu również skutkuje wygaśnięciem umowy leasingu.
Umowa leasingu może zostać rozwiązana lub wygasnąć również w przypadkach innych, niż opisane powyżej, lecz nie są one przedmiotem niniejszego wniosku.
W przypadku rozwiązania lub wygaśnięcia umowy leasingu przed upływem terminu na jaki została ona zawarta, z przyczyn wskazanych wyżej, leasingobiorca jest zobowiązany do zapłaty X. kwoty zwanej dalej „odszkodowaniem”. Kwota odszkodowania jest różnicą pomiędzy:
a) sumą wszystkich przewidzianych w umowie leasingu zdyskontowanych opłat leasingowych, kwoty wykupu i innych należności, których termin płatności przypadałby po dniu rozwiązania lub wygaśnięcia umowy leasingu, a
b) wartością korzyści faktycznie uzyskanych przez X. w związku z rozwiązaniem lub wygaśnięciem umowy leasingu przed terminem, na jaki została ona zawarta, w tym kwot uzyskanych od towarzystwa ubezpieczeń w związku z utratą przedmiotu leasingu lub szkodą całkowitą i nierozliczonych wcześniej z leasingobiorcą a także – pod warunkiem, że leasingobiorca zwróci Spółce przedmiot leasingu:
Kwota odszkodowania nie może być niższa niż pozostały do spłaty kapitał. Kwota odszkodowania może być podwyższona o:
a) różnicę między wartością przedmiotu leasingu wynikającą z wyceny a kwotą uzyskaną z jego sprzedaży lub jego wartością netto przyjętą dla kolejnej umowy leasingu lub użytku własnego – o ile ta pierwsza kwota jest niższa od jednej z dwóch kolejnych,
b) koszty poniesione przez X. na skutek niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązań przez leasingobiorcę, w tym koszty utylizacji przedmiotu leasingu, który uległ tzw. szkodzie całkowitej,
c) koszty poniesione przez X. w związku z zawarciem umowy leasingu oraz umowy sprzedaży przedmiotu leasingu – w razie rozwiązania umowy leasingu z powodu braku odbioru przez leasingobiorcę przedmiotu leasingu w wyznaczonym terminie.
Niniejszy wniosek dotyczy wyłącznie odszkodowań pobieranych od czasu powstania Y. Grupa VAT.
Pytanie
Wnioskodawca chciałby wyjaśnić, czy kwota odszkodowania należna w związku z rozwiązaniem lub wygaśnięciem umowy leasingu przed terminem, na jaki została ona zawarta stanowi wynagrodzenie za czynność podlegającą opodatkowaniu podatkiem VAT i czy po stronie Wnioskodawcy powstaje obowiązek zapłaty podatku VAT w związku z otrzymaniem odszkodowania
Państwa stanowisko w sprawie
Wnioskodawca stoi na stanowisku, że kwota odszkodowania należna w związku z rozwiązaniem lub wygaśnięciem umowy leasingu przed terminem, na jaki została ona zawarta nie stanowi wynagrodzenia za czynność podlegającą opodatkowaniu podatkiem VAT, wobec czego po stronie Wnioskodawcy nie powstaje obowiązek zapłaty podatku VAT w związku z otrzymaniem odszkodowania.
Wstęp
Na wstępie Wnioskodawca wyjaśnia, że przedstawione w opisie stanu faktycznego (zdarzenia przyszłego) czynności, choć faktycznie wykonywane przez X., uznaje się za dokonywane dla celów podatku VAT przez Y. GV. X. jest bowiem członkiem Y. GV, podczas gdy w świetle art. 8c ust. 2 ustawy o VAT, czynności wykonywane przez członka grupy VAT na rzecz podmiotu spoza grupy VAT uznaje się za dokonane przez tą grupę. Wynika z tego, że z tytułu dokonywania tych czynności przez X. podatnikiem jest Y. GV. Zatem w dalszej części niniejszego wniosku czynności w rzeczywistości wykonywane przez X. będą opisywane jako wykonywane przez Y. GV.
Uzasadnienie
Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT, opodatkowaniu podatkiem VAT podlegają m.in. dostawa towarów i świadczenie usług dokonywane za wynagrodzeniem. Z orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości UE wynika, że wspomniane czynności uznaje się za dokonywane za wynagrodzeniem (wobec czego podlegają one opodatkowaniu podatkiem VAT) tylko wtedy, gdy pomiędzy stronami umowy istnieje stosunek prawny, w ramach którego następuje wymiana świadczeń wzajemnych, tj. towaru/usługi w zamian za wynagrodzenie (np. pkt 14 wyroku ws. Tolsma, C-16/93) a pomiędzy tymi świadczeniami istnieje bezpośredni związek (np. pkt 12 wyroku ws. Apple and Pear Development Council, C-102/86).
Z orzecznictwa Trybunału wynika również, że nie każda płatność otrzymywana przez podatnika pozostaje w związku z wykonywanymi przez niego czynnościami – a jeśli nie pozostaje w takim związku, to nie jest obciążona podatkiem VAT. Dotyczy to w szczególności opłat o charakterze sankcyjnym, mających na celu nakłonienie strony umowy do wywiązania się z niej lub zrekompensowanie drugiej stronie szkód poniesionych wskutek działania niezgodnego z umownymi ustaleniami. Przykładowo, nie stanowi wynagrodzenia za świadczenie usług:
Powyższa charakterystyka odpowiada naturze odszkodowania należnego Y. GV w związku z wygaśnięciem lub rozwiązaniem umowy leasingu przed terminem na jaki została ona zawarta. Odszkodowanie jest bowiem należne w sytuacjach, w których leasingobiorca nie wywiązuje się ze swoich obowiązków wynikających z umowy leasingu, czym doprowadza do ryzyka powstania szkód na majątku Y. GV lub też faktycznie do nich doprowadza (np. poprzez brak zapłaty w terminie opłaty leasingowej). Widmo zapłaty odszkodowania ma zatem nakłaniać leasingobiorcę do wykonania umowy leasingu (podobnie jak w wyroku ws. Société thermale) a faktycznie otrzymane przez Y. GV odszkodowanie jest związane z poniesioną przez nią szkodą (podobnie jak we wszystkich powołanych wyrokach) i ma pozwolić na zrekompensowanie tej szkody i zwrot poniesionych wydatków (podobnie jak w wyrokach ws. Bausystem i Société thermale). Dotyczy to również przypadków, w których dochodzi do tzw. szkody całkowitej czy utraty przedmiotu leasingu. Leasingobiorca jest bowiem zobowiązany dbać o przedmiot leasingu, a zatem jego utrata stanowi o niedochowaniu przez leasingobiorcę jego zobowiązań umownych.
Warto również zwrócić uwagę, że zapłata przez leasingobiorcę odszkodowania nie wiąże się z uzyskaniem przez niego świadczenia wzajemnego ze strony Y. GV. W szczególności, Y. GV nie jest zobowiązana do wykonania jakiejkolwiek czynności, która uprawniałaby ją do otrzymania odszkodowania od leasingobiorcy i która temu leasingobiorcy przyniosłaby wymierną korzyść. Oznacza to, że po stronie Y. GV nie dochodzi do wykonania usługi pozostającej w ścisłym związku z odszkodowaniem, a taki związek musi cechować czynność opodatkowaną (tj. dostawę towarów/świadczenie usług za wynagrodzeniem), zgodnie np. z pkt 27 wyroku ws. Lebara (C-520/10). Oznacza to, że odszkodowanie nie stanowi wynagrodzenia za jakąkolwiek czynność opodatkowaną, nie może więc tworzyć podstawy opodatkowania takiej czynności, a zatem jego otrzymanie nie może rodzić obowiązku zapłaty podatku VAT.
Powyższe stanowisko Spółki znajduje oparcie w interpretacjach wydawanych przez Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej. Przykładowo, w interpretacji z 15 lutego 2019 r. (nr 0115-KDIT1-1.4012.917.2018.2.KM), organ ten uznał, że:
(…) świadczenia pieniężne otrzymane przez Wnioskodawcę związane z przedwczesnym rozwiązaniem umowy leasingu wynikają z nienależytego wywiązania się z warunków umowy leasingu przez Korzystającego lub w przypadku wygaśnięcia umowy wskutek kradzieży, utraty, zniszczenia przedmiotu (szkody całkowitej) i, jako takie, stanowią odszkodowanie uzyskiwane przez Wnioskodawcę. Kwoty te mają na celu wyrównanie szkody wyrządzonej Wnioskodawcy w związku z faktem, iż Korzystający nie wywiązał się z umowy leasingu lub doszło do utraty przedmiotu leasingu i wystąpienia szkody całkowitej.
W konsekwencji należy stwierdzić, że świadczenia pieniężne uzyskiwane przez Wnioskodawcę od Korzystającego w związku z przedterminowym rozwiązaniem umów leasingu w wyniku zdarzeń, za które Wnioskodawca nie ponosi odpowiedzialności pozostają poza zakresem opodatkowania podatkiem od towarów i usług.
Podobne stanowisko zostało przedstawione w interpretacjach z 24 października 2014 r. (nr ITPP1/443-878/14/MN) oraz 10 stycznia 2022 r. (nr 0113-KDIPT1-3.4012.862.2021.1.KS).
W konsekwencji, zdaniem Wnioskodawcy, z uwagi na brak bezpośredniego związku pomiędzy kwotą odszkodowania z tytułu rozwiązania lub wygaśnięcia umowy leasingu przed terminem, na jaki została ona zawarta, a jakąkolwiek czynnością opodatkowaną wykonaną przez Wnioskodawcę, kwota odszkodowania nie stanowi wynagrodzenia za taką czynność, a w związku z otrzymaniem odszkodowania po stronie Wnioskodawcy nie powstanie obowiązek zapłaty podatku VAT.
Ocena stanowiska
Stanowisko, które przedstawili Państwo we wniosku jest nieprawidłowe.
Uzasadnienie interpretacji indywidualnej
Zasady opodatkowania podatkiem od towarów i usług definiuje ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 775 ze zm.), zwana dalej „ustawą”.
Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy:
Opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, podlegają odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju.
W myśl art. 7 ust. 1 ustawy:
Przez dostawę towarów, o której mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1, rozumie się przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel, w tym również:
1) przeniesienie z nakazu organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w imieniu takiego organu lub przeniesienie z mocy prawa prawa własności towarów w zamian za odszkodowanie;
2) wydanie towarów na podstawie umowy dzierżawy, najmu, leasingu lub innej umowy o podobnym charakterze zawartej na czas określony lub umowy sprzedaży na warunkach odroczonej płatności, jeżeli umowa przewiduje, że w następstwie normalnych zdarzeń przewidzianych tą umową lub z chwilą zapłaty ostatniej raty prawo własności zostanie przeniesione;
3) wydanie towarów na podstawie umowy komisu: między komitentem a komisantem, jak również wydanie towarów przez komisanta osobie trzeciej;
4) wydanie towarów komitentowi przez komisanta na podstawie umowy komisu, jeżeli komisant zobowiązany był do nabycia rzeczy na rachunek komitenta;
5) ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego, ustanowienie spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu oraz przekształcenie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego na spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, a także ustanowienie na rzecz członka spółdzielni mieszkaniowej odrębnej własności lokalu mieszkalnego lub lokalu o innym przeznaczeniu oraz przeniesienie na rzecz członka spółdzielni własności lokalu lub własności domu jednorodzinnego;
6) oddanie gruntów w użytkowanie wieczyste;
7) zbycie praw, o których mowa w pkt 5 i 6.
Stosownie do art. 8 ust. 1 ustawy:
Przez świadczenie usług, o którym mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1, rozumie się każde świadczenie na rzecz osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, które nie stanowi dostawy towarów w rozumieniu art. 7, w tym również:
1) przeniesienie praw do wartości niematerialnych i prawnych, bez względu na formę, w jakiej dokonano czynności prawnej;
2) zobowiązanie do powstrzymania się od dokonania czynności lub do tolerowania czynności lub sytuacji;
3) świadczenie usług zgodnie z nakazem organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w jego imieniu lub nakazem wynikającym z mocy prawa.
Przez świadczenie usług należy zatem rozumieć każde zachowanie niebędące dostawą towarów świadczone na rzecz innego podmiotu. Powołane przepisy wskazują, że pojęcie świadczenia usług ma bardzo szeroki zakres, gdyż nie obejmuje wyłącznie działań podatnika, lecz również zobowiązanie do powstrzymania się od dokonywania czynności lub do tolerowania czynności lub sytuacji. Pod pojęciem usługi (świadczenia) należy rozumieć każde zachowanie, na które składać się może zarówno działanie (uczynienie, wykonanie czegoś), jak i zaniechanie (nieczynienie bądź tolerowanie, znoszenie określonych stanów rzeczy). Przy ocenie charakteru świadczenia jako usługi należy zwrócić uwagę na to, że usługą jest tylko takie świadczenie, w przypadku którego istnieje bezpośredni konsument, odbiorca świadczenia odnoszący z niego korzyść.
W związku z powyższym czynność podlega opodatkowaniu jedynie wówczas, gdy wykonywana jest w ramach umowy zobowiązaniowej, a jedna ze stron transakcji może zostać uznana za bezpośredniego beneficjenta tej czynności. Przy czym związek pomiędzy otrzymywaną płatnością a świadczeniem na rzecz dokonującego płatności musi mieć charakter bezpośredni i na tyle wyraźny, aby można powiedzieć, że płatność następuje w zamian za to świadczenie.
Każde świadczenie niebędące dostawą towarów polegające na działaniu, zaniechaniu lub tolerowaniu czyjegoś zachowania stanowi zatem co do zasady usługę w rozumieniu ustawy, niemniej jednak muszą być przy tym spełnione następujące warunki:
1) w następstwie zobowiązania, w wykonaniu którego usługa jest świadczona, nabywca jest bezpośrednim beneficjentem świadczenia;
2) świadczonej usłudze odpowiada świadczenie wzajemne ze strony nabywcy (wynagrodzenie).
Trzeba podkreślić, że oba ww. warunki muszą być spełnione, aby świadczenie jako usługa podlegało opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług. Przy czym z treści art. 5 ust. 1 pkt 1 jednoznacznie wynika, że dostawa towarów i świadczenie usług co do zasady podlegają opodatkowaniu podatkiem VAT wówczas, gdy są wykonywane odpłatnie (z wyjątkiem przypadków ściśle określonych w art. 7 ust. 2 oraz w art. 8 ust. 2 ustawy).
Aby uznać dane świadczenie za odpłatne, musi istnieć stosunek prawny pomiędzy świadczącym usługę a odbiorcą, a w zamian za wykonanie usługi powinno zostać wypłacone wynagrodzenie. Przy czym przepisy ustawy nie określają postaci wynagrodzenia.
W dorobku orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (np. wyrok z 8 marca 1988 r. w sprawie C-102/86 Apple and Pear Development Council przeciwko Commissioners of Customs and Excise), przyjmuje się, że odpłatność ma miejsce wtedy, gdy istnieje bezpośredni związek pomiędzy dostawą towarów lub świadczeniem usług a otrzymanym wynagrodzeniem, przy czym wynagrodzenie jakkolwiek musi być wyrażone w pieniądzu, to jednak nie musi być w tej formie dokonane. Należy podkreślić, że na gruncie przepisów o podatku od towarów i usług bez znaczenia pozostaje to, czy kwota uzyskanego wynagrodzenia (cena) została skalkulowana tak, że stanowi tylko koszt wytworzenia towaru lub wykonania usługi, czy została powiększona także o zysk sprzedającego.
Powyższe stanowisko potwierdza także wyrok C-16/93 z 3 marca 1994 r. pomiędzy R. J. Tolsma v. Inspecteur der Omzetbelasting Leeuwarden, w którym Trybunał zauważył, że czynność „podlega opodatkowaniu wyłącznie wtedy, gdy istnieje związek prawny między usługodawcą i usługobiorcą, w ramach którego następuje świadczenie wzajemne, przy czym wynagrodzenie otrzymane przez usługodawcę stanowi wartość faktycznie przekazaną w zamian za usługi świadczone na rzecz usługobiorcy”.
Natomiast w wyroku C-90/20 ws. Apcoa Parking Danmark, TSUE wskazał, że aby świadczenie usług można było uznać za odpłatne, i wobec tego opodatkowane podatkiem VAT, to pomiędzy usługodawcą a usługobiorcą musi istnieć stosunek prawny, w ramach którego następuje wymiana świadczeń wzajemnych - usługi i wynagrodzenia, między którymi istnieje bezpośredni związek.
W opinii Rzecznika generalnego w sprawie C-295/17 w pkt 34 wskazano:
Nie ma jednak znaczenia, w jaki sposób prawo krajowe traktuje opłatę wyrównawczą. Jak podkreśliły również Komisja i Portugalia podczas rozprawy, z punktu widzenia przepisów o VAT nie ma znaczenia, czy jest to roszczenie o odszkodowanie z tytułu deliktu czy kara umowna, ani czy jest to określane jako odszkodowanie, rekompensata czy wynagrodzenie. Ocena, czy płatność jest dokonywana w zamian za dostawę lub usługę, jest kwestią zakresu prawa Unii, która musi być rozstrzygana odrębnie od oceny dokonywanej na mocy prawa krajowego.
Z kolei w pkt 56 tejże opinii Rzecznik wskazał:
Artykuł 2 ust. 1 lit. c) dyrektywy 2006/112/WE należy interpretować w ten sposób, że zapłata kwoty ustalonej z góry w przypadku przedterminowego rozwiązania umowy powoduje powstanie obowiązku podatkowego w zakresie podatku od wartości dodanej, jeżeli należy ją uznać za wynagrodzenie za już wykonane usługi i nie ogranicza się do naprawienia poniesionej szkody majątkowej.
Dla takiej interpretacji nie ma znaczenia, czy przy zawarciu umów z okresem lojalnościowym pośrednik otrzymuje wyższe wynagrodzenie niż w przypadku umów bez takiego okresu lojalnościowego. Nie ma również znaczenia, że kwota ta w świetle prawa krajowego jest traktowana jako kara umowna.
W konsekwencji, aby uznać dane świadczenie za świadczenie odpłatne musi istnieć stosunek prawny pomiędzy świadczącym usługę a beneficjentem i w zamian za wykonanie usługi powinno zostać wypłacone wynagrodzenie. Musi istnieć bezpośredni związek pomiędzy świadczoną usługą i przekazanym za nią wynagrodzeniem. Oznacza to, że z danego stosunku prawnego, na podstawie którego wykonywana jest usługa, musi wynikać wyraźna, bezpośrednia korzyść na rzecz świadczącego usługę.
Tym samym, opodatkowaniu podatkiem VAT będzie podlegało tylko to świadczenie (usługa), w przypadku którego istnieje konsument, tj. odbiorca świadczenia odnoszący z niego choćby potencjalną korzyść. Dopóki nie istnieje podmiot, który odnosiłby lub powinien odnosić konkretne korzyści o charakterze majątkowym związanym z danym świadczeniem - świadczenie to nie będzie usługą podlegającą opodatkowaniu podatkiem VAT.
Opodatkowaniu podlegają tylko takie transakcje, w ramach których występuje możliwy do zidentyfikowania konsument towarów lub usług. W związku z powyższym zaniechanie działania lub tolerowanie czynności lub sytuacji podlega opodatkowaniu jedynie wówczas, gdy wykonywane jest w ramach umowy zobowiązaniowej, a jedna ze stron transakcji może zostać uznana za bezpośredniego beneficjenta usługi.
Nie każda jednak czynność stanowiąca dostawę towarów lub świadczenie usługi w rozumieniu art. 7 ust. 1 oraz art. 8 ust. 1 ustawy podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług. Aby dana czynność podlegała opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, musi być wykonana przez podatnika.
Na mocy art. 15 ust. 1 ustawy:
Podatnikami są osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne, wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą, o której mowa w ust. 2, bez względu na cel lub rezultat takiej działalności.
Według art. 15 ust. 2 ustawy:
Działalność gospodarcza obejmuje wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców, w tym podmiotów pozyskujących zasoby naturalne oraz rolników, a także działalność osób wykonujących wolne zawody. Działalność gospodarcza obejmuje w szczególności czynności polegające na wykorzystywaniu towarów lub wartości niematerialnych i prawnych w sposób ciągły dla celów zarobkowych.
Zgodnie z art. 15a ust. 1 ustawy:
Podatnikiem, o którym mowa w art. 15, może być również grupa podmiotów powiązanych finansowo, ekonomicznie i organizacyjnie, które zawrą umowę o utworzeniu grupy VAT.
W tym miejscu należy wskazać, że jak stanowi art. 709¹ ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej Kodeks cywilny:
Przez umowę leasingu finansujący zobowiązuje się, w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa, nabyć rzecz od oznaczonego zbywcy na warunkach określonych w tej umowie i oddać tę rzecz korzystającemu do używania albo używania i pobierania pożytków przez czas oznaczony, a korzystający zobowiązuje się zapłacić finansującemu w uzgodnionych ratach wynagrodzenie pieniężne, równe co najmniej cenie lub wynagrodzeniu z tytułu nabycia rzeczy przez finansującego.
Jak wynika z opisu sprawy, X. S.A. oraz Y. S.A. utworzyły grupę VAT o nazwie Y. Grupa VAT, która została zarejestrowana jako podatnik VAT czynny 1 kwietnia 2025 r. Przedstawicielem Y. GV jest Y. S.A. Działalność Y. S.A. obejmuje zasadniczo wykonywanie czynności bankowych w rozumieniu ustawy Prawo bankowe, w szczególności w zakresie prowadzenia rachunków bankowych, udzielania kredytów i pożyczek, itd. Podstawową działalnością X. S.A. jest z kolei działalność finansowa polegająca na udostępnianiu osobom prowadzącym działalność gospodarczą (leasingobiorcy) do używania rzeczy, takich jak np. samochody osobowe, samochody ciężarowe, maszyny czy urządzenia (przedmioty leasingu), na podstawie umów leasingu w rozumieniu przepisów ustawy Kodeks cywilny. Klienci nie są członkami Y. GV. Udostępnienie leasingobiorcy przedmiotu leasingu jest opodatkowane VAT wg stawki 23% - o ile miejscem świadczenia takiej usługi jest Polska.
Zgodnie z umową leasingu, a dokładniej – z ogólnymi warunkami umowy leasingu (OWUL) stanowiącymi część tej umowy, może ona zostać rozwiązana przez X. przed upływem okresu, na jaki została zawarta, jeżeli leasingobiorca nie wywiązuje się z obowiązków nałożonych na niego umową leasingu, w szczególności:
a) nie przestrzega zasad użytkowania przedmiotu leasingu wynikających z umowy leasingu, w tym:
i) używa go niezgodnie z przeznaczeniem lub wymaganiami producenta/dostawcy, lub w sposób powodujący ponadnormatywne obniżenie jego wartości,
ii) używa go do celów zabronionych umową, jak np. uczestnictwo w wyścigach lub do dokonania czynu zabronionego,
iii) udostępnia go osobom trzecim bez pozwolenia Spółki,
iv) dokonuje w nim wymiany podzespołów lub innej ingerencji bez uzgodnienia ze Spółką,
v) nie przeprowadza jego obowiązkowych przeglądów i badań,
vi) dokonuje jego napraw w nieautoryzowanych serwisach,
b) nie odbiera przedmiotu leasingu w wyznaczonym terminie,
c) nie ustanawia zabezpieczenia wykonania swoich zobowiązań,
d) nie dostarcza wymaganych dokumentów takich jak polisa ubezpieczenia przedmiotu leasingu, dokumenty dotyczące jego rejestracji oraz dokumenty dotyczące sytuacji finansowej oraz prawnej leasingobiorcy,
e) opóźnia się z zapłatą opłat wynikających z umowy leasingu, po wcześniejszym wezwaniu do zapłaty i bezskutecznym upływie dodatkowego terminu,
f) zostanie wpisany do rejestru dłużników niewypłacalnych, zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej lub znajdzie się w stanie likwidacji.
Umowa leasingu może wygasnąć lub X. może ją rozwiązać przed upływem okresu, na jaki została zawarta, również jeśli przedmiot leasingu uległ uszkodzeniu w stopniu, który sprawia, że nie nadaje się on do korzystania, w tym w przypadku stwierdzenia tzw. szkody całkowitej (jeśli leasingobiorca nie przywróci go w wyznaczonym terminie do stanu zgodnego z umową leasingu). Utrata przedmiotu leasingu również skutkuje wygaśnięciem umowy leasingu.
W przypadku rozwiązania lub wygaśnięcia umowy leasingu przed upływem terminu na jaki została ona zawarta, z przyczyn wskazanych wyżej, leasingobiorca jest zobowiązany do zapłaty X. kwoty zwanej „odszkodowaniem”. Kwota ta jest różnicą pomiędzy:
a) sumą wszystkich przewidzianych w umowie leasingu zdyskontowanych opłat leasingowych, kwoty wykupu i innych należności, których termin płatności przypadałby po dniu rozwiązania lub wygaśnięcia umowy leasingu, a
b) wartością korzyści faktycznie uzyskanych przez X. w związku z rozwiązaniem lub wygaśnięciem umowy leasingu przed terminem, na jaki została ona zawarta, w tym kwot uzyskanych od towarzystwa ubezpieczeń w związku z utratą przedmiotu leasingu lub szkodą całkowitą i nierozliczonych wcześniej z leasingobiorcą a także – pod warunkiem, że leasingobiorca zwróci Spółce przedmiot leasingu:
Kwota odszkodowania nie może być niższa niż pozostały do spłaty kapitał. Kwota odszkodowania może być podwyższona o:
a) różnicę między wartością przedmiotu leasingu wynikającą z wyceny a kwotą uzyskaną z jego sprzedaży lub jego wartością netto przyjętą dla kolejnej umowy leasingu lub użytku własnego – o ile ta pierwsza kwota jest niższa od jednej z dwóch kolejnych,
b) koszty poniesione przez X. na skutek niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązań przez leasingobiorcę, w tym koszty utylizacji przedmiotu leasingu, który uległ tzw. szkodzie całkowitej,
c) koszty poniesione przez X. w związku z zawarciem umowy leasingu oraz umowy sprzedaży przedmiotu leasingu – w razie rozwiązania umowy leasingu z powodu braku odbioru przez leasingobiorcę przedmiotu leasingu w wyznaczonym terminie.
Państwa wątpliwości dotyczą kwestii, czy kwota odszkodowania należna w związku z rozwiązaniem lub wygaśnięciem umowy leasingu przed terminem, na jaki została ona zawarta stanowi wynagrodzenie za czynność podlegającą opodatkowaniu podatkiem VAT i czy po Państwa stronie powstaje obowiązek zapłaty podatku VAT w związku z otrzymaniem odszkodowania.
Należy zauważyć, że jeżeli zaniechanie pewnych czynności za „odszkodowaniem” przynosi wymierną korzyść konkretnemu podmiotowi – co do której istnieje zgoda stron – takie działanie na gruncie ustawy o VAT powinno być uznane za usługę. Dana czynność podlega opodatkowaniu jedynie wówczas, gdy wykonywana jest w ramach umowy zobowiązaniowej, a jedna ze stron transakcji może zostać uznana za bezpośredniego beneficjenta tej czynności. Przy czym związek pomiędzy otrzymywaną płatnością, a świadczeniem na rzecz dokonującego płatności musi mieć charakter bezpośredni i na tyle wyraźny, aby można stwierdzić, że płatność następuje w zamian za to świadczenie.
Przepisy prawa podatkowego nie zawierają definicji pojęcia „odszkodowanie”. Zatem w niezbędnym zakresie należy posiłkować się przepisami prawa cywilnego. Odszkodowanie za doznaną szkodę majątkową lub niemajątkową uzależnione jest od zaistnienia zdarzenia, z którym przepisy łączą obowiązek naprawienia szkody. Ponadto między zdarzeniem, a zaistniałą w jego wyniku szkodą musi istnieć związek przyczynowy.
Z postanowień art. 361 § 1 Kodeksu cywilnego wynika, że:
Zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła.
Zgodnie z art. 361 § 2 Kodeksu cywilnego:
W powyższych granicach, w braku odmiennego przepisu ustawy lub postanowienia umowy, naprawienie szkody obejmuje straty, które poszkodowany poniósł, oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono.
Na podstawie ww. przepisu odszkodowanie uzależnione jest od zaistnienia zdarzenia, z którym przepisy łączą obowiązek naprawienia szkody. Ponadto między zdarzeniem a zaistniałą w jego wyniku szkodą musi istnieć związek przyczynowy.
Zgodnie z treścią art. 471 Kodeksu cywilnego:
Dłużnik obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.
Na gruncie prawa cywilnego odszkodowanie za doznaną szkodę majątkową lub niemajątkową uzależnione jest od zaistnienia zdarzenia, z którym przepisy łączą obowiązek naprawienia szkody. Ponadto pomiędzy zdarzeniem a zaistniałą w jego wyniku szkodą musi istnieć związek przyczynowy. Szkoda polega na nienależytym wykonaniu bądź niewykonaniu zobowiązania przez dłużnika, istnienia adekwatnego związku przyczynowego pomiędzy działaniem lub zaniechaniem a szkodą. Brak tych przesłanek powoduje, że nie mamy do czynienia ze szkodą, za powstanie której dłużnik zobowiązany jest do wypłaty odszkodowania.
Istotą odszkodowań nie jest zatem płatność za świadczenie lecz rekompensata za szkodę. W takim przypadku nie mamy do czynienia z transakcją ekwiwalentną – świadczenie w zamian za wynagrodzenie, co oznacza, że otrzymane odszkodowanie nie wiąże się z żadnym świadczeniem ze strony podatnika. Zapłata ta nie jest też związana z zobowiązaniem się otrzymującego daną kwotę do wykonania czynności, powstrzymania się od dokonania czynności lub tolerowania czynności lub sytuacji.
Zagadnienie dotyczące kar umownych regulują natomiast art. 483 § 1 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym:
Można zastrzec w umowie, że naprawienie szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego nastąpi przez zapłatę określonej sumy (kara umowna).
Z powyższego przepisu wynika, że kara umowna jest dodatkowym zastrzeżeniem umownym, wprowadzanym do umowy w ramach swobody kontraktowania, mającym na celu wzmocnienie skuteczności więzi powstałej między stronami w wyniku zawartej przez nie umowy i służy realnemu wykonaniu zobowiązań. Przewidziany umową obowiązek zapłaty kary umownej ma w stosunku do zasadniczego obowiązku dłużnika wynikającego z tej umowy charakter uboczny (akcesoryjny).
Zastrzeżenie kary umownej można zatem traktować jako formę uproszczoną redakcji warunków umowy, która pozwala na przyjęcie przez strony, że wypadki niewykonania lub nienależytego wykonania umowy, stanowią jednocześnie podstawę do domagania się zapłaty kary umownej.
Kara umowna ma charakter czynności jednostronnej i nie wiąże się z otrzymaniem jakiegokolwiek świadczenia. Zapłata tej kary nie jest też związana z zobowiązaniem się otrzymującego daną kwotę do wykonania czynności, powstrzymania się od dokonania czynności lub do tolerowania czynności lub sytuacji.
Z uwagi na powyższe stwierdzić należy, że jeżeli płatności o charakterze odszkodowawczym nie będą miały bezpośredniego związku z żadną czynnością mającą charakter świadczenia ze strony podmiotu zobowiązanego, wówczas kwota otrzymanych odszkodowań i kar umownych nie będzie mieściła się w katalogu czynności wymienionych w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT i jako taka nie będzie podlegała opodatkowaniu podatkiem VAT.
Ustalanie statusu wypłacanej kary umownej/odszkodowania, jako podlegającej bądź nie opodatkowaniu podatkiem VAT należy oceniać w kontekście związku z konkretnym świadczeniem.
Jak wynika z opisu niniejszej sprawy, wskutek niewywiązania się z obowiązków nałożonych na leasingobiorcę wynikających z umowy leasingu, w określonych przypadkach (enumeratywnie wymienionych w OWUL) X. może ją rozwiązać lub może ona wygasnąć przed upływem okresu, na jaki została zawarta. W takich przypadkach, z uwagi na skrócenie ustalonego w Umowie okresu leasingu, leasingobiorca jest zobowiązany zapłacić X. kwoty zwanej odszkodowaniem, która stanowi różnicę pomiędzy:
a) sumą wszystkich przewidzianych w umowie leasingu zdyskontowanych opłat leasingowych, kwoty wykupu i innych należności, których termin płatności przypadałby po dniu rozwiązania lub wygaśnięcia umowy leasingu, a
b) wartością korzyści faktycznie uzyskanych przez X. w związku z rozwiązaniem lub wygaśnięciem umowy leasingu przed terminem, na jaki została ona zawarta, w tym kwot uzyskanych od towarzystwa ubezpieczeń w związku z utratą przedmiotu leasingu lub szkodą całkowitą i nierozliczonych wcześniej z leasingobiorcą a także – pod warunkiem, że leasingobiorca zwróci Spółce przedmiot leasingu:
Przy czym kwota odszkodowania nie może być niższa niż pozostały do spłaty kapitał. Kwota odszkodowania może być podwyższona o:
a) różnicę między wartością przedmiotu leasingu wynikającą z wyceny a kwotą uzyskaną z jego sprzedaży lub jego wartością netto przyjętą dla kolejnej umowy leasingu lub użytku własnego – o ile ta pierwsza kwota jest niższa od jednej z dwóch kolejnych,
b) koszty poniesione przez X. na skutek niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązań przez leasingobiorcę, w tym koszty utylizacji przedmiotu leasingu, który uległ tzw. szkodzie całkowitej,
c) koszty poniesione przez X. w związku z zawarciem umowy leasingu oraz umowy sprzedaży przedmiotu leasingu – w razie rozwiązania umowy leasingu z powodu braku odbioru przez leasingobiorcę przedmiotu leasingu w wyznaczonym terminie.
W wyroku z 22 listopada 2018 r. w sprawie C-295/17 MEO – Serviços de Comunicações e Multimédia SA TSUE stwierdził, że:
(...) kwota należna z tytułu niezachowania minimalnego okresu obowiązywania stanowi wynagrodzenie za usługi świadczone przez MEO, niezależnie od tego, czy klient realizuje prawo do korzystania z rzeczonych usług aż do końca minimalnego okresu obowiązywania (pkt 48).
W odniesieniu do wymogu, aby zapłacone kwoty stanowiły rzeczywiste wynagrodzenie za wyodrębnioną usługę, należy podkreślić, że usługa, która ma być świadczona, oraz kwota, na którą ma być wystawiony klientowi rachunek w przypadku przedterminowego rozwiązania umowy w trakcie minimalnego okresu obowiązywania, zostały określone już w momencie zawarcia umowy (pkt 49).
Kwotę należną z tytułu niezachowania minimalnego okresu obowiązywania należy zatem postrzegać jako część łącznej ceny za świadczenie usług, podzielonej na miesięczne części, która w przypadku naruszenia obowiązku zapłaty staje się natychmiast wymagalna (pkt 50).
Ponadto, w ww. wyroku Trybunał wskazał, że:
(…) zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału pojęcia zawarte w przepisie prawa Unii, który nie zawiera żadnego wyraźnego odesłania do prawa państw członkowskich, powinny zasadniczo być interpretowane w całej Unii Europejskiej w sposób autonomiczny i jednolity (zob. podobnie wyrok z dnia 16 listopada 2017 r., Kozuba Premium Selection, C#308/16, EU:C:2017:869, pkt 38 przytoczone tam orzecznictwo) (pkt 67).
W związku z tym, jak zauważyła rzecznik generalna w pkt 34 opinii, do celów wykładni przepisów dyrektywy VAT nie ma znaczenia, czy kwota ta w prawie krajowym stanowi roszczenie o odszkodowanie z tytułu deliktu czy karę umowną ani czy jest ona określana jako odszkodowanie, rekompensata czy wynagrodzenie (pkt 68).
Ocena, czy płatność dokonywana jest w zamian za dostawę lub świadczenie usług, jest kwestią z zakresu prawa Unii, którą należy rozstrzygać odrębnie od oceny dokonywanej na mocy prawa krajowego (pkt 69).
W świetle powyższych rozważań na pytanie drugie należy odpowiedzieć, że okoliczność, że kwota ryczałtowa ma na celu zniechęcenie klienta do niezachowania minimalnego okresu obowiązywania oraz naprawienie szkód poniesionych przez podmiot gospodarczy na skutek niezachowania tego okresu, okoliczność, że wynagrodzenie otrzymywane przez osobę pośredniczącą w przypadku zawarcia umowy określającej minimalny okres obowiązywania może być wyższe od wynagrodzenia uzgodnionego w umowie, w której nie przewidziano takiego okresu, oraz okoliczność, że kwota, na którą został wystawiony rachunek, została zakwalifikowana w prawie krajowym jako kara umowna, nie mają decydującego znaczenia dla kwalifikacji określonej z góry w umowie o świadczenie usług kwoty, którą klient jest zobowiązany zapłacić w przypadku wcześniejszego jej rozwiązania (pkt 70).
Z kolei w wyroku z 11 czerwca 2020 r. w sprawie C-43/19 Vodafone Portugal – Comunicaçoes Pessoais TSUE wskazał w pkt 33:
W tym względzie Trybunał uznał, że ustaloną z góry kwotę otrzymywaną przez podmiot gospodarczy w przypadku przedterminowego rozwiązania przez jego klienta lub z przyczyn leżących po jego stronie umowy o świadczenie usług przewidującej minimalny okres związania umową, która to kwota odpowiada kwocie, jaką podmiot gospodarczy otrzymałby w pozostałej części tego okresu w braku takiego rozwiązania, należy uznać za wynagrodzenie za odpłatne świadczenie usług, które podlega jako takie VAT, nawet jeśli rozwiązanie to pociąga za sobą dezaktywację produktów i usług przewidzianych przez tę umowę przed upływem minimalnego okresu związania umową (zob. podobnie wyroki: z dnia 22 listopada 2018 r., MEO - Serviços de Comunicaçőes e Multimédia, C-295/17, EU:C:2018:942, pkt 12, 45, 57; a także z dnia 3 lipca 2019 r., UniCredit Leasing, C-242/18, EU:C:2019:558, pkt 70).
Ponadto w ww. wyroku C-43/19 Trybunał stwierdził w pkt 37-40:
Po pierwsze, Vodafone zobowiązuje się świadczyć swoim klientom usługi uzgodnione w zawartych z nimi umowach i na warunkach określonych w tych umowach. Po drugie klienci ci zobowiązują się płacić miesięczne opłaty przewidziane we wspomnianych umowach, a także w stosownym wypadku, należne kwoty w przypadku, gdy umowy te zostaną rozwiązane przed końcem okresu lojalności z przyczyn leżących po stronie klientów.
W tym kontekście, jak wyjaśnia sąd odsyłający, kwoty te odpowiadają odzyskaniu części kosztów związanych ze świadczeniem usług, jakie operator świadczył na rzecz klientów, i do których zwrotu klienci zobowiązali się w przypadku takiego rozwiązania.
W związku z tym, wspomniane kwoty należy uznać za stanowiące część ceny za usługę, którą usługodawca zobowiązał się świadczyć klientom i która stanowi część miesięcznych opłat, w przypadku gdy klienci nie przestrzegają okresu lojalności. W tych okolicznościach cel tych kwot jest podobny do celu miesięcznych opłat, które co do zasady byłyby wymagalne, jeżeli klienci nie skorzystaliby z korzyści handlowych, uzależnionych od przestrzegania tego okresu lojalności”.
Dokonując analizy niniejszej sprawy nie można pominąć wyroku Trybunału z 28 listopada 2024 r. w sprawie C-622/23 rhtb, dotyczącego kwalifikacji kwot płaconych z powodu nieuzasadnionego rozwiązania umowy jako wynagrodzenia za świadczenie usług.
W stanie faktycznym sprawy C-622/23 Skarżąca zawarła umowę o świadczenie usług, na podstawie której zobowiązała się do wykonania na rzecz zlecającej szeregu prac budowlanych. Tytułem wynagrodzenia uzgodniono kwotę ok. 5 mln Euro, która zawierała 20% podatek VAT. Po tym, jak Skarżąca rozpoczęła prace, spółka zlecająca zrezygnowała z ich kontynuowania. Skarżąca przedłożyła fakturę końcową (roszczenie umowne z tytułu nieuzasadnionego odwołania zamówienia) i zażądała zapłaty ok. 1,5 mln Euro twierdząc, że odstąpienie od umowy o dzieło nastąpiło z przyczyn, za które nie ponosi odpowiedzialności. Dlatego zgodnie z § 1168 ABGB ma zasadniczo prawo do pełnego wynagrodzenia umownego. Kwota pozwu wynika z sumy kwoty brutto z tytułu nieuzasadnionego odstąpienia od umowy oraz wynagrodzenia pozostałego do zapłaty. Spółka zlecająca kwestionuje z kolei zawarcie umowy o dzieło. Uważa, że roboty budowlane zostały wykonane bez podstawy prawnej i wykonawca otrzymał już odpowiednie wynagrodzenie z tego tytułu. Finalnie sprawa trafiła do sądu krajowego, który zwrócił się do TSUE z pytaniem prejudycjalnym.
W wydanym wyroku w sprawie C-622/23 rhtb TSUE orzekł, że:
Artykuł 2 ust. 1 lit. c) dyrektywy Rady 2006/112/WE należy interpretować w ten sposób, że kwotę należną z tytułu umowy w związku z rozwiązaniem przez usługobiorcę ważnie zawartej umowy dotyczącej świadczenia tej usługi, podlegającej podatkowi od wartości dodanej, której świadczenie usługodawca rozpoczął i był gotowy zakończyć, należy uznać za wynagrodzenie za odpłatne świadczenie usług w rozumieniu dyrektywy 2006/112.
Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie, Trybunał na wstępie przypomniał, że:
(…) świadczenie usługi następuje „odpłatnie” tylko wtedy, jeżeli pomiędzy usługodawcą a usługobiorcą istnieje stosunek prawny, w ramach którego następuje wymiana świadczeń wzajemnych, a wynagrodzenie stanowi rzeczywiste odzwierciedlenie wartości usługi świadczonej usługobiorcy. Tak jest, w przypadku gdy istnieje bezpośredni związek pomiędzy świadczoną usługą a otrzymanym wynagrodzeniem (…). (pkt 16).
(…) świadczenie wzajemne w zamian za cenę płaconą przy podpisywaniu umowy o świadczenie usługi składa się z wynikającego z umowy prawa klienta do korzystania z wykonywania zobowiązań wynikających z tej umowy, niezależnie od tego, czy klient wykonuje to prawo. Tym samym usługodawca wykonuje tę usługę, jeżeli umożliwia ona klientowi korzystanie z niej, w związku z czym na istnienie wspomnianego bezpośredniego związku nie ma wpływu okoliczność, że klient nie korzysta ze wspomnianego prawa (…). (pkt 17).
Ponadto TSUE zwrócił uwagę, że:
(…) usługodawca nie tylko umożliwił usługobiorcy skorzystanie ze świadczenia usług (…), lecz ponieważ rozpoczął już uzgodnione roboty, rzeczywiście wykonał część tego świadczenia, przy czym był gotowy do wykonania go do końca. (pkt 21).
(…) z ekonomicznego punktu widzenia kwota należna na podstawie § 1168 ust. 1 ABGB odzwierciedla nie tylko uzgodnione w umowie wynagrodzenie za rozpatrywane usługi, (…), co oznacza, że istnieje bezpośredni związek pomiędzy kwotą będącą przedmiotem postępowania głównego a wyświadczoną usługą, lecz zapewnia ponadto usługodawcy minimalne wynagrodzenie umowne. (pkt 22).
(…) w niniejszej sprawie istnieje możliwe do wyodrębnienia świadczenie usług, a ponadto usługodawca rozpoczął uzgodnione roboty, które był gotów wykonać w całości, aby w ten sposób wykonać umowę w należyty sposób. Jeżeli nie miało to miejsca, to ze względu na to, że usługobiorca nie chciał już korzystać z usług tego usługodawcy z powodów, których nie można temu ostatniemu przypisać. Co więcej, kwota należna rzeczonemu usługodawcy odpowiada kwocie przewidzianej w umowie za pełne wykonanie usług, po odliczeniu zaoszczędzonych kwot z uwagi na niewykonanie dzieła. Kwoty tej nie można zatem uznać za odszkodowanie ryczałtowe mające na celu naprawienie poniesionej szkody. (pkt 25).
Podkreślić w tym miejscu należy, że tezy wyroku w sprawie C-622/23 rhtb wpisują się w ugruntowaną już linię orzeczniczą TSUE wskazującą, że pozostawanie przez podatnika w gotowości do świadczenia usługi (za którą to gotowość należne jest wynagrodzenie) podlega opodatkowaniu VAT.
Zgodnie z wyrokiem TSUE z 21 marca 2002 r. w sprawie C-174/00 Kenner Golf Country Club nie tylko skonkretyzowane świadczenie jest usługą w rozumieniu przepisów o VAT, ale jest nią również gotowość do realizacji tego świadczenia. Z kolei w wyroku w sprawie C-463/14 Asparuchowo Lejk Inwestmynt Kampani OOD, Trybunał Sprawiedliwości przeanalizował znaczenie „usługi gotowości do działania na rzecz odbiorcy”.
Natomiast w wyroku w sprawie C-295/17 TSUE w pkt 40 stwierdził:
Co się tyczy bezpośredniego związku między usługą świadczoną usługobiorcy a otrzymanym świadczeniem wzajemnym, Trybunał orzekł już w odniesieniu do sprzedaży biletów lotniczych, których pasażerowie nie wykorzystali i nie mogli otrzymać za nie zwrotu, że na świadczenie wzajemne wobec ceny zapłaconej przy podpisywaniu umowy o świadczenie usługi składa się prawo klienta do skorzystania z wykonania obowiązków wynikających z umowy, niezależnie od faktu, czy klient zrealizuje to prawo. W związku z tym usługodawca wykonuje tę usługę wówczas, gdy umożliwia pasażerowi skorzystanie ze swych usług tak, że istnienia wspomnianego powyżej bezpośredniego związku nie podważa okoliczność, że klient nie wykorzysta tego prawa (zob. podobnie wyrok z dnia 23 grudnia 2015 r., Air France-KLM i Hop !Brit-Air, C-250/14 i C-289/14, EU:C:2015:841, pkt 28).
W podobnym zakresie wypowiedział się TSUE wyroku C-43/19 Vodafone Portugal – Comunicaçoes Pessoais SA, stwierdzając iż:
(…) art. 2 ust. 1 lit. c) dyrektywy Rady 2006/112/WE należy interpretować w ten sposób, że kwoty otrzymane przez podmiot gospodarczy w przypadku przedterminowego rozwiązania z powodów leżących po stronie klienta umowy o świadczenie usług przewidującej przestrzeganie okresu lojalności [okresu związania umową] w zamian za przyznanie temu klientowi korzystnych warunków handlowych należy uznać za stanowiące wynagrodzenie za odpłatne świadczenie usług w rozumieniu tego przepisu (pkt 50).
Powołany wyrok w sprawie C-622/23 rhtb rozstrzygnął, iż w stanie faktycznym sprawy wystąpiła zapłata za usługę, a nie odszkodowanie (rekompensata) za niewykonanie umowy.
Z tym wyrokiem skorelowane jest orzecznictwo krajowe kładące nacisk na właściwe rozróżnienie zapłaty od odszkodowania.
W tej kwestii wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku I FSK 1401/18 z 15 listopada 2018 r., w którym stwierdził, że:
(…) odszkodowanie w potocznym rozumieniu tego słowa to wynagrodzenie, zapłata za wyrządzone szkody, za poniesione straty, doznane krzywdy (…). To, czy otrzymana kwota stanowi odszkodowanie wiąże się z oceną zdarzenia, którego skutkiem jest możliwość otrzymania odszkodowania. To więc, że strona nazwie świadczenie odszkodowaniem nie oznacza, że w istocie ma ono taki charakter. Decydujące znaczenie dla oceny skutków prawnych umów w stosunkach pomiędzy stronami ma bowiem ich treść, a nie nazwa.
Mając na uwadze w szczególności opis niniejszej sprawy oraz powołane powyżej orzecznictwo, stwierdzić należy, że kwota „odszkodowania” należna Państwu w związku z rozwiązaniem lub wygaśnięciem umowy leasingu przed terminem, na jaki została ona zawarta, stanowi/będzie stanowić wynagrodzenie za świadczenie usług w rozumieniu art. 8 ust. 1 ustawy o VAT podlegające opodatkowaniu podatkiem VAT na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy.
Pomiędzy X. a leasingobiorcą istnieje stosunek prawny, w ramach którego następuje/nastąpi wymiana świadczeń wzajemnych, a wynagrodzenie stanowi/będzie stanowić rzeczywiste odzwierciedlenie wartości wyodrębnionej usługi świadczonej leasingobiorcy. Jak wskazano w opisie sprawy, Umowa leasingu przewiduje, że w określonych przypadkach (wskazanych w umowie), z przyczyn leżących po stronie leasingobiorcy, X. ma prawo rozwiązać umowę/umowa może wygasnąć. W konsekwencji skrócenia ustalonego okresu leasingu, leasingobiorca zobowiązany jest zapłacić X. kwotę nazwaną przez Państwa „odszkodowaniem”, która ustalona jest jako różnica pomiędzy:
a) sumą wszystkich przewidzianych w umowie leasingu zdyskontowanych opłat leasingowych, kwoty wykupu i innych należności, których termin płatności przypadałby po dniu rozwiązania lub wygaśnięcia umowy leasingu, a
b) wartością korzyści faktycznie uzyskanych przez X. w związku z rozwiązaniem lub wygaśnięciem umowy leasingu przed terminem, na jaki została ona zawarta, w tym kwot uzyskanych od towarzystwa ubezpieczeń w związku z utratą przedmiotu leasingu lub szkodą całkowitą i nierozliczonych wcześniej z leasingobiorcą, a także – pod warunkiem, że leasingobiorca zwróci Spółce przedmiot leasingu:
Przy czym kwota odszkodowania nie może być niższa niż pozostały do spłaty kapitał. Kwota odszkodowania może być podwyższona o:
a) różnicę między wartością przedmiotu leasingu wynikającą z wyceny a kwotą uzyskaną z jego sprzedaży lub jego wartością netto przyjętą dla kolejnej umowy leasingu lub użytku własnego – o ile ta pierwsza kwota jest niższa od jednej z dwóch kolejnych,
b) koszty poniesione przez X. na skutek niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązań przez leasingobiorcę, w tym koszty utylizacji przedmiotu leasingu, który uległ tzw. szkodzie całkowitej,
c) koszty poniesione przez X. w związku z zawarciem umowy leasingu oraz umowy sprzedaży przedmiotu leasingu – w razie rozwiązania umowy leasingu z powodu braku odbioru przez leasingobiorcę przedmiotu leasingu w wyznaczonym terminie.
Zatem, wyliczoną w powyższy sposób kwotę którą X. otrzymuje/otrzyma w przypadku przedterminowego rozwiązania umowy/wygaśnięcia umowy z przyczyn leżących po stronie leasingobiorcy, należy uznać za wynagrodzenie za odpłatne świadczenie usług, które podlega opodatkowaniu podatkiem VAT.
W niniejszej sprawie na świadczenie wzajemne w zamian za cenę płaconą przez leasingobiorcę składa się jego prawo do korzystania z wykonywania przez X. jego obowiązków wynikających z umowy (udostępnienie klientowi – leasingobiorcy - przedmiotu leasingu), nawet jeżeli leasingobiorca nie może/nie będzie mógł zrealizować tego prawa z przyczyn leżących po jego stronie, tj. wystąpienia przypadku/przypadków wskazanych w umowie leasingu, uprawniających X. do wcześniejszego rozwiązania/wygaśnięcia umowy.
X. nie tylko umożliwia/będzie umożliwiał leasingobiorcy skorzystanie ze świadczenia usługi leasingu (por. wyrok w sprawie C-622/23, pkt 17 i przytoczone tam orzecznictwo), lecz ponieważ rozpoczął już/rozpocznie świadczenie leasingu, rzeczywiście wykonał/wykona część tego świadczenia, przy czym jest/będzie gotowy do wykonania go do końca.
Nie bez znaczenia pozostaje okoliczność, iż z ekonomicznego punktu widzenia kwota należna X. w sytuacji wcześniejszego rozwiązania/wygaśnięcia Umowy, zapewnia X. wynagrodzenie.
Podsumowując powyższe, w niniejszej sprawie istnieje możliwe do wyodrębnienia świadczenie usług (leasing), a ponadto X. rozpoczął/rozpocznie świadczenie uzgodnionej usługi, którą gotów jest/będzie świadczyć w całości, aby wykonać umowę w należyty sposób. Jeżeli nie ma/nie będzie miało to miejsca, to ze względu na to, że leasingobiorca nie może/nie będzie mógł już korzystać z usługi z powodów, których nie można/nie będzie można przypisać X.. Zatem kwoty należnej X., wbrew Państwa stanowisku, nie można uznać za świadczenie odszkodowawcze.
Kwota wypłacana w wymienionych we wniosku sytuacjach nie ma więc charakteru typowo odszkodowawczego i nie zmienia tego faktu okoliczność, że nazywają ją Państwo „odszkodowaniem”.
Jak już powyżej wskazano, tezy wyroku w sprawie C-622/23 rhtb wpisują się w ugruntowaną już linię orzeczniczą TSUE wskazującą, że pozostawanie przez podatnika w gotowości do świadczenia usługi (za którą to gotowość należne jest wynagrodzenie) podlega opodatkowaniu VAT – co ma miejsce w analizowanej sprawie.
Stwierdzić zatem należy, że kwota należna Państwu w związku z rozwiązaniem lub wygaśnięciem umowy leasingu przed terminem, na jaki została ona zawarta, w wymienionych we wniosku sytuacjach, stanowi/będzie stanowiła wynagrodzenie za świadczenie usług w rozumieniu art. 8 ust. 1 ustawy o VAT podlegające opodatkowaniu podatkiem VAT na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 tej ustawy.
Państwa stanowisko jest nieprawidłowe.
Dodatkowe informacje
Informacja o zakresie rozstrzygnięcia
Interpretacja dotyczy stanu faktycznego, który Państwo przedstawili i stanu prawnego, który obowiązywał w dacie zaistnienia zdarzenia oraz zdarzenia przyszłego, które Państwo przedstawili i stanu prawnego, który obowiązuje w dniu wydania interpretacji.
Zgodnie z art. 14b § 3 ustawy Ordynacja podatkowa, składający wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej obowiązany jest do wyczerpującego przedstawienia zaistniałego stanu faktycznego albo zdarzenia przyszłego. Jestem ściśle związany przedstawionym we wniosku stanem faktycznym (opisem zdarzenia przyszłego). Ponoszą Państwo ryzyko związane z ewentualnym błędnym lub nieprecyzyjnym przedstawieniem we wniosku opisu sprawy. Interpretacja indywidualna wywołuje skutki prawnopodatkowe tylko wtedy, o ile rzeczywisty opis sprawy będącej przedmiotem interpretacji pokrywał się będzie z opisem sprawy podanym przez Państwa w złożonym wniosku.
W związku z powyższym, w przypadku zmiany któregokolwiek elementu przedstawionego we wniosku opisu sprawy, wydana interpretacja traci swą aktualność.
W odniesieniu do powołanych przez Państwa interpretacji indywidualnych należy zauważyć, że interpretacje wydawane są w indywidualnych sprawach podatników w oparciu o aktualnie obowiązujące przepisy prawa i stan faktyczny/zdarzenie przyszłe przedstawiony/-e przez danego podatnika. Interpretacje nie stanowią źródła powszechnie obowiązującego prawa, więc zawartego w nich stanowiska organu podatkowego nie można wprost przenosić na grunt innej sprawy. Interpretacje wskazane przez Państwa są rozstrzygnięciami odnoszącymi się do indywidualnych spraw przedstawionych przez wnioskodawców i nie rozciągają swojego oddziaływania na inne, choćby podobne lub zbieżne sprawy.
Zatem z uwagi na różnorodność i odmienność okoliczności faktycznych występujących w każdej z indywidualnych spraw, powołane przez Państwa interpretacje indywidualne, choć stanowią element Państwa argumentacji, to nie mogą stanowić podstawy do rozstrzygnięcia w analizowanej sprawie.
Pouczenie o funkcji ochronnej interpretacji
· Funkcję ochronną interpretacji indywidualnych określają przepisy art. 14k-14nb ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t. j. Dz.U. z 2025 r. poz. 111 ze zm.). Interpretacja będzie mogła pełnić funkcję ochronną, jeśli Państwa sytuacja będzie zgodna (tożsama) z opisem stanu faktycznego lub zdarzenia przyszłego i zastosują się Państwo do interpretacji.
· Zgodnie z art. 14na § 1 Ordynacji podatkowej:
Przepisów art. 14k-14n Ordynacji podatkowej nie stosuje się, jeśli stan faktyczny lub zdarzenie przyszłe będące przedmiotem interpretacji indywidualnej jest elementem czynności, które są przedmiotem decyzji wydanej:
1) z zastosowaniem art. 119a;
2) w związku z wystąpieniem nadużycia prawa, o którym mowa w art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług;
3) z zastosowaniem środków ograniczających umowne korzyści.
· Zgodnie z art. 14na § 2 Ordynacji podatkowej:
Przepisów art. 14k-14n nie stosuje się, jeżeli korzyść podatkowa, stwierdzona w decyzjach wymienionych w § 1, jest skutkiem zastosowania się do utrwalonej praktyki interpretacyjnej, interpretacji ogólnej lub objaśnień podatkowych.
Pouczenie o prawie do wniesienia skargi na interpretację
Mają Państwo prawo do zaskarżenia tej interpretacji indywidualnej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w (…). Zasady zaskarżania interpretacji indywidualnych reguluje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz.U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.; dalej jako „PPSA”).
Skargę do Sądu wnosi się za pośrednictwem Dyrektora KIS (art. 54 § 1 PPSA). Skargę należy wnieść w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia interpretacji indywidualnej (art. 53 § 1 PPSA):
· w formie papierowej, w dwóch egzemplarzach (oryginał i odpis) na adres: Krajowa Informacja Skarbowa, ul. Warszawska 5, 43-300 Bielsko-Biała (art. 47 § 1 PPSA), albo
· w formie dokumentu elektronicznego, w jednym egzemplarzu (bez odpisu), na adres Krajowej Informacji Skarbowej na platformie ePUAP: /KIS/wnioski albo /KIS/SkrytkaESP (art. 47 § 3 i art. 54 § 1a PPSA).
Skarga na interpretację indywidualną może opierać się wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 57a PPSA).
Podstawa prawna dla wydania interpretacji
Podstawą prawną dla wydania tej interpretacji jest art. 13 § 2a oraz art. 14b § 1 Ordynacji podatkowej.
QuickMap AI przeszukuje 2,87 mln dokumentów podatkowych i zwraca dopasowane orzeczenia z analizą linii orzeczniczej.
Wypróbuj za darmo