Interpretacja 0115-KDIT3.4011.878.2025.2.KP

Interpretacja indywidualna

 – stanowisko prawidłowe

Szanowny Panie,

stwierdzam, że Pana stanowisko w sprawie oceny skutków podatkowych opisanego stanu faktycznego oraz zdarzenia przyszłego w podatku dochodowym od osób fizycznych jest prawidłowe.

Zakres wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej

14 listopada 2025 r. wpłynął Pana wniosek z 30 października 2025 r. o wydanie interpretacji indywidualnej. Uzupełnił go Pan pismem z 23 grudnia 2025 r. (wpływ 2 stycznia 2026 r.)  – w odpowiedzi na wezwanie. Treść wniosku jest następująca:

Opis stanu faktycznego oraz zdarzenia przyszłego

Jest Pan przedsiębiorcą prowadzącym jednoosobową działalność gospodarczą w zakresie (...). W dniu 5 marca 2014 r. zawarł Pan ze spółką A sp. z o.o. umowę franczyzową, na podstawie której otrzymał Pan prawo do wykorzystywania opracowanego przez A „B” (...).

Zobowiązał się Pan do prowadzenia sklepu A w ramach umowy franczyzowej na terenie miasta C. Umowa została zawarta na okres 5 lat i miała ulec rozwiązaniu po upływie tego terminu. Zobowiązał się Pan do przestrzegania zasad funkcjonowania sieci oraz m.in. niepodejmowania działalności konkurencyjnej wobec franczyzodawcy.

W myśl(...) umowy zobowiązał się Pan, że przez okres 1 roku od dnia rozwiązania umowy, nie będzie Pan prowadził na terenie miasta C, podobnej lub konkurencyjnej działalności, która by wykorzystywała lub powielała „B” lub jego część sieci sklepów A oraz, że nie będzie Pan uczestniczył w jakimkolwiek charakterze pośrednio lub bezpośrednio w innych podmiotach gospodarczych prowadzących działalność w ww. charakterze na terenie Polski.

W przypadku naruszenia ograniczeń przewidzianych w treści pkt (...) umowy franczyzowej zostanie nałożona na Pana kara w równowartości (...) euro.

Zakończenie trwania umowy nastąpiło z dniem 4 marca 2019 r. Były prowadzone negocjacje odnośnie dalszej współpracy jednak nie przyniosły efektu w postaci nowej umowy.

Kontynuował Pan działalność na ww. zasadach.

W dniu 15 marca 2019 r. został Pan wezwany do zaprzestania prowadzenia działalności konkurencyjnej. W dniu 25 kwietnia 2019 r. dostał Pan oświadczenie od sieci A o naliczeniu kary umownej w wysokości (...) zł i wzywając Pana do zapłacenia kary do dnia 25 kwietnia 2019 r. Po rozwiązaniu umowy podejmował Pan próby ponownego nawiązania współpracy, jednak bezskutecznie.

Spółka wniosła sprawę do sądu i w dniu 28 lutego 2023 r. nastąpił wyrok, w którym Sąd Apelacyjny (...) nałożył na Pana obowiązek uiszczenia kary za naruszenie zakazu konkurencji w myśl art. 484 § 2 k.c. w wysokości 53 689,75 zł. Sąd Apelacyjny obniżył karę od wyroku Sądu Okręgowego (...) z 107 379,50 na 53 689,75.

Do dnia dzisiejszego uiścił Pan opłaty w wysokości 21 005,25 zł (26 września 2025 r.-5000 zł, 10 września 2025 r.-5000 zł, 4 września 2025 r.-11.005,25).

W przyszłości zobowiązany jest Pan do pokrycia pozostałej kwoty w wysokości (...) zł. na mocy wyroku Sądu Apelacyjnego (...).

Uzupełnienie wniosku

Jest Pan osobą fizyczną prowadzącą jednoosobową działalność gospodarczą od 4 marca 2014 r., opodatkowaną podatkiem dochodowym od osób fizycznych, której przedmiotem jest sprzedaż (...).

Od 5 marca 2014 r. do 4 marca 2019 r. był Pan związany umową franczyzową z Firmą A, która zawierała postanowienia dotyczące zakazu konkurencji po zakończeniu współpracy. Zakaz ten ograniczał możliwość prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie sprzedaży (...) na rzecz podmiotów działających na tym samym rynku na terenie miasta C. W tym okresie zobowiązał się Pan również do nieuczestniczenia,  w jakimkolwiek charakterze, w podobnym przedsięwzięciu oraz do niebrania udziału w innych podmiotach gospodarczych prowadzących działalność w zakresie sprzedaży ww. asortymentu będącego w ofercie A na terenie Polski.

W dniu 4 maja 2016 r. zawarł Pan ze spółką A umowę cesji wszelkich praw i obowiązków wynikających z umowy zawartej między A a Panem w dniu 5 marca 2014 r. Umowa cesji zawarta była z Firmą D Sp. z.o.o.

Po wygaśnięciu umowy, tj. 4 marca 2019 r. postanowił Pan, że w związku ze zmianą warunków rynkowych oraz potrzebą dalszego rozwoju prowadzonej działalności gospodarczej, podjął Pan decyzję o nawiązaniu współpracy z nowymi kontrahentami, co w praktyce wymagało prowadzenia działalności bez ograniczeń wynikających z dotychczasowego zakazu konkurencji.

W celu umożliwienia legalnego i niezakłóconego prowadzenia działalności gospodarczej oraz wyeliminowania ryzyka kolejnych sporów prawnych, uiścił Pan połowę kwoty kary umownej  o zakazie konkurencji na rzecz D Sp. z.o.o. na mocy wyroku sądu z dnia 28 lutego 2023 r.

Połowę kary wpłacił Pan trzema przelewami 4 września 2025 r - 11005,25 zł, 10 września 2025 r. - 5000 zł, 26 września 2025 r - 5000 zł.). Jest to połowa zasądzonej kary umownej. Zapłata kary umownej była świadomą, racjonalną i ekonomicznie uzasadnioną decyzją gospodarczą, mającą na celu: zabezpieczenie źródła przychodów, zachowanie ciągłości prowadzonej działalności gospodarczej, umożliwienie osiągania przychodów w przyszłych okresach rozliczeniowych, eliminację ryzyka odpowiedzialności finansowej oraz kosztownych sporów sądowych.

Brak zapłaty kary umownej skutkowałby istotnym ograniczeniem możliwości prowadzenia działalności gospodarczej, w tym brakiem możliwości sprzedaży oferowanych artykułów (...) na rzecz części klientów oraz ryzykiem dochodzenia dalszych roszczeń przez D Sp. z.o.o., co mogłoby prowadzić do utraty lub ograniczenia źródła przychodów.

Zapłacona kara umowna nie dotyczyła wad towarów, wad wykonanych usług ani opóźnień  w realizacji świadczeń. Nie była również sankcją o charakterze represyjnym, lecz wynikała  z postanowień umownych regulujących zasady prowadzenia działalności po zakończeniu współpracy.

Wydatek na zapłatę kary umownej został w połowie opłacony i pozostaje w bezpośrednim oraz pośrednim związku z prowadzoną przez Pana działalnością gospodarczą, ponieważ jego poniesienie umożliwiło dalsze prowadzenie działalności w sposób zgodny z prawem oraz realiami rynkowymi, a tym samym zabezpieczyło Pana źródło przychodów.

W okresie kiedy prowadził Pan działalność tzn. kiedy kara została naliczona, tj. w 2019 roku, koszty, które ponosił Pan nie pozwalały Panu w żaden sposób na zamknięcie działalności. Zatrudnionych miał Pan 3 pracowników (...), miał Pan również kredyt w Banku (...) w wysokości 140 000 zł, oraz czynsz w wysokości ok. 4 100 zł z okresem wypowiedzenia 3 miesięcznego. Oczywiście ponosił Pan, również koszty związane z prowadzeniem działalności: księgowa, opłaty za terminal, internet, telefon. Nie mógł Pan sobie pozwolić na zamknięcie działalności, ponieważ było to Pana źródło dochodu, posiadał Pan długoterminowe zobowiązania związane z prowadzeniem działalności gospodarczej. W przyszłości poniesie Pan zapłatę drugiej połowy kary umownej i również chciałby ją Pan zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów.

Dodał Pan jeszcze, że negocjacje z firmą D trwały nawet po zakończeniu umowy, jednak na Pana miejsce weszła inna firma, która podpisała umowę z firmą D, przez co z dnia na dzień rozmowy zostały przerwane, a Pan miał tylko 7 dni na zamknięcie działalności lub jej przeniesienie, co w tego rodzaju działalności było niemożliwe i skutkowałoby ogromem problemów,  w szczególności finansowych.

Pytania

1.  Czy zapłacona kara umowna z tytułu naruszenia zakazu konkurencji, o której mowa w art. 484  § 1-2 Kodeksu cywilnego, może stanowić koszt uzyskania przychodów w prowadzonej przez Pana działalności gospodarczej, w rozumieniu art. 22 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych?

2.  Czy pozostała część kary, tj. (...) zł z tytułu naruszenia zakazu konkurencji, o której mowa  w art. 484 § 1-2 Kodeksu cywilnego, może stanowić koszt uzyskania przychodów w prowadzonej przez Pana działalności gospodarczej, w rozumieniu art. 22 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych?

Pana stanowisko w sprawie (doprecyzowane w uzupełnieniu wniosku)

Pana zdaniem zasądzona kara została poniesiona w ramach działalności gospodarczej i była konsekwencją decyzji biznesowej mającej na celu utrzymanie źródła dochodów. Kontynuowanie przez Pana działalności spowodowane było zapewnieniem płynności finansowej niezbędnej do życia. Sąd Apelacyjny obniżył kwotę kary umownej ze względu na znikomą szkodę. Sieć A nawiązała współpracę z innym franczyzobiorcą, który prowadzi sklep konkurencyjny w stosunku do Pana.

Kontynuowanie przez Pana działalności po upływie umowy franczyzowej miało charakter działań  o celach gospodarczych, a nie intencjonalnego naruszenia zakazu konkurencji. Podjęcie decyzji  o kontynuowaniu działalności miało charakter działania obronnego i koniecznego, mającego na celu przetrwanie przedsiębiorstwa, a nie zamiar obejścia postanowień umowy franczyzowej.

Prowadzenie przez Pana działalności gospodarczej, mimo nałożenia na Pana kary z tytułu naruszenia zakazu konkurencji miało na celu utrzymanie funkcjonowania przedsiębiorstwa i zabezpieczenie bieżących zobowiązań. Pana zdaniem zasądzona kara jest kosztem uzyskania przychodu, ponieważ została poniesiona w celu zabezpieczenia i zachowania źródła przychodu.

Pana zdaniem pozostała część kary z tytułu naruszenia zakazu konkurencji, którą Pan uiści, będzie stanowiła koszt uzyskania przychodu prowadzonej przez Pana działalności, tak jak w przypadku opłaconej już jej części.

Zapłata kary umownej była niezbędna do prowadzenia działalności gospodarczej, dostęp do nowych rynków zbytu, kontynuowanie działalności bez ryzyka dalszych sporów sądowych lub dalszych roszczeń finansowych. Pomiędzy poniesionym wydatkiem a prowadzoną działalnością gospodarczą zachodzi bezpośredni i pośredni związek przyczynowo-skutkowy, polegający na tym, że dzięki uiszczeniu połowy zapłaty kary usunął Pan istotną barierę w prowadzeniu działalności, umożliwiła Panu uzyskiwanie przychodów w przyszłych okresach, zabezpieczyła źródło przychodów poprzez eliminację ryzyk prawnych i finansowych.

Na mocy wyroku sądu uiścił Pan połowę kary. Brak zapłaty kary skutkowałby ograniczeniem lub uniemożliwieniem osiągania przychodów z Pana działalności gospodarczej. Mając na uwadze powyższe, uważa Pan, że zapłacona kara umowna z tytułu zakazu konkurencji: spełnia przesłanki określone w art. 22 ust. 1 ustawy o PIT, nie jest objęta wyłączeniem z art. 23 ust. 1 pkt 19 ustawy  o PIT, została poniesiona w celu zabezpieczenia i zachowania źródła przychodów, a tym samym może zostać zaliczona do kosztów uzyskania przychodów prowadzonej działalności gospodarczej.

Ocena stanowiska

Stanowisko, które przedstawił Pan we wniosku jest prawidłowe.

Uzasadnienie interpretacji indywidualnej

Zgodnie z przepisem art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 163 ze zm.):

Kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 23.

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych nie zawiera wykazu wydatków, który przesądzałby o ich zaliczeniu do kosztów uzyskania przychodów, zatem przyjmuje się, że kosztami uzyskania przychodów są wszelkie racjonalnie uzasadnione wydatki związane z prowadzoną działalnością, których celem jest osiągnięcie przychodów lub zabezpieczenie albo zachowanie źródła przychodów tak, aby to źródło przynosiło przychody także w przyszłości. W takim ujęciu kosztami tymi będą zarówno wydatki pozostające w bezpośrednim związku z uzyskanymi przychodami, jak i pozostające w związku pośrednim, jeżeli zostanie wykazane, że zostały w sposób racjonalny poniesione w celu uzyskania przychodów (w tym dla zagwarantowania funkcjonowania źródła przychodów), nawet wówczas gdyby z obiektywnych powodów przychód nie został osiągnięty.

Wyrażenie „w celu osiągnięcia przychodów” zawarte we wskazanym art. 22 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oznacza, że nie wszystkie wydatki ponoszone przez podatnika w związku z osiąganiem przychodów podlegają odliczeniu od podstawy opodatkowania. Zauważam, że przez sformułowanie „w celu” należy rozumieć dążenie do osiągnięcia jakiegoś stanu rzeczy (przychodu), a dążenie podatnika ma przymiot „celowości”, jeżeli na podstawie dostępnej wiedzy o związkach przyczynowo-skutkowych można zasadnie uznać, że poniesiony koszt może przynieść oczekiwane następstwo (przychód).

W związku z powyższym, kosztem uzyskania przychodu są wszelkie wydatki, których poniesienie pozostaje w związku przyczynowo-skutkowym z uzyskaniem przychodu z danego źródła bądź też zachowaniem albo zabezpieczeniem źródła przychodu i nie są wymienione w art. 23 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Zatem, aby wydatek poniesiony przez podatnika stanowił dla niego koszt uzyskania przychodu, muszą być spełnione następujące warunki:

·   zostać poniesiony przez podatnika, tj. w ostatecznym rozrachunku musi on zostać pokryty z zasobów majątkowych podatnika (nie stanowią kosztu uzyskania przychodu podatnika wydatki, które zostały poniesione na działalność podatnika przez osoby inne niż podatnik),

·   być definitywny (rzeczywisty), tj. wartość poniesionego wydatku nie została podatnikowi w jakikolwiek sposób zwrócona,

·   pozostawać w związku z prowadzoną przez podatnika działalnością gospodarczą,

·   być poniesiony w celu uzyskania przychodu, zachowania lub zabezpieczenia źródła przychodów lub mieć wpływ na wielkość osiągniętych przychodów,

·   zostać właściwie udokumentowany,

·   nie może znajdować się w grupie wydatków, których zgodnie z art. 23 ust. 1 ww. ustawy nie uważa się za koszty uzyskania przychodów.

O tym co jest celowe i potrzebne w prowadzonej działalności, decyduje podmiot prowadzący tę działalność, a nie organ podatkowy. Na podatniku spoczywa zatem obowiązek wykazania związku poniesionych kosztów z prowadzoną działalnością, w tym okoliczności, że ich poniesienie ma wpływ na wysokość osiągniętych przychodów.

Przy tym związek przyczynowy między poniesieniem wydatku a osiągnięciem przychodu bądź zachowaniem lub zabezpieczeniem jego źródła należy oceniać indywidualnie w stosunku do każdego wydatku. Z oceny tego związku powinno wynikać, że poniesiony wydatek obiektywnie może przyczynić się do osiągnięcia przychodu bądź służyć zachowaniu lub zabezpieczeniu źródła przychodów.

Koszty uzyskania przychodów nie są kosztami uzyskania jakichkolwiek przychodów, lecz zawsze związane są z uzyskaniem przychodu z konkretnego źródła. Koszty uzyskania przychodu z danego źródła pomniejszają przychody z tego właśnie źródła. Koszty te są zatem ściśle i funkcjonalnie przyporządkowane do danego źródła przychodów.

Co warte podkreślenia w kontekście tej sprawy, jednym z warunków zaliczenia danego wydatku do kosztów uzyskania przychodu jest poniesienie go w celu uzyskania przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodu w związku z wykonywaną działalnością gospodarczą.

We wniosku oraz jego uzupełnieniu wskazał Pan, że:

·    Jest Pan przedsiębiorcą prowadzącym jednoosobową działalność gospodarczą w zakresie (...).

·    5 marca 2014 r. zawarł Pan ze spółką A sp. z o.o. umowę franczyzową, na podstawie której otrzymał Pan prawo do wykorzystywania opracowanego przez A „B” ((...).

·   Zobowiązał się Pan do prowadzenia sklepu A w ramach umowy franczyzowej na terenie miasta C. Umowa została zawarta na okres 5 lat i miała ulec rozwiązaniu po upływie tego terminu.

·   W myśl pkt (...) umowy zobowiązał się Pan, że przez okres 1 roku od dnia rozwiązania umowy, nie będzie Pan prowadził na terenie miasta C, podobnej lub konkurencyjnej działalności, która by wykorzystywała lub powielała „B” lub jego część sieci sklepów A oraz, że nie będzie Pan uczestniczył w jakimkolwiek charakterze pośrednio lub bezpośrednio w innych podmiotach gospodarczych prowadzących działalność w ww. charakterze na terenie Polski.

·   W przypadku naruszenia ograniczeń przewidzianych w treści pkt (...) umowy franczyzowej zostanie nałożona na Pana kara w równowartości (...) euro.

·   Zakończenie trwania umowy nastąpiło z dniem 4 marca 2019 r.

·   Były prowadzone negocjacje odnośnie dalszej współpracy jednak nie przyniosły efektu w postaci nowej umowy.

·   Kontynuował Pan działalność na ww. zasadach.

·   15 marca 2019 r. został Pan wezwany do zaprzestania prowadzenia działalności konkurencyjnej.

·   25 kwietnia 2019 r. dostał Pan oświadczenie od sieci A o naliczeniu kary umownej  w wysokości (...) zł i wzywając Pana do zapłacenia kary do dnia 25 kwietnia 2019 r.

·   Spółka wniosła sprawę do sądu i w dniu 28 lutego 2023 r. nastąpił wyrok, w którym Sąd Apelacyjny (...) nałożył na Pana obowiązek uiszczenia kary za naruszenie zakazu konkurencji w myśl art. 484 § 2 k.c. w wysokości 53 689,75 zł.

·   Do dnia dzisiejszego uiścił Pan opłaty w wysokości 21 005,25 zł (26 września 2025 r. - 5000 zł, 10 września 2025 r. - 5000 zł, 04 września 2025 r. - 11.005,25).

·   W przyszłości zobowiązany jest Pan do pokrycia pozostałej kwoty w wysokości (...) zł. na mocy wyroku Sądu Apelacyjnego (...).

Odnosząc się do powyższego wskazać należy, że wprowadzenie zakazu konkurencji w umowach nie jest obowiązkowe, jest ono jednak dopuszczalne na podstawie zasady swobody umów, która wynika z art. 353¹ ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1071 ze zm.), zgodnie, z którym:

Strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego.

Zatem, co do zasady, wprowadzenie do kontraktu umownego zakazu konkurencji jest możliwe, o ile nie przekracza granic swobody umów wskazanych w tym przepisie.

Ponadto wskazać należy, że kara umowna, jako sposób zabezpieczenia prawidłowej realizacji umowy, który przede wszystkim, ma na celu ułatwienie w dochodzeniu naprawienia ewentualnej szkody, została uregulowana w art. 483-485 Kodeksu cywilnego.

Zgodnie z art. 483 Kodeksu cywilnego:

§ 1. Można zastrzec w umowie, że naprawienie szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego nastąpi przez zapłatę określonej sumy (kara umowna).

§ 2. Dłużnik nie może bez zgody wierzyciela zwolnić się z zobowiązania przez zapłatę kary umownej.

Stosownie do art. 484 Kodeksu cywilnego:

§ 1. W razie niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania kara umowna należy się wierzycielowi w zastrzeżonej na ten wypadek wysokości bez względu na wysokość poniesionej szkody. Żądanie odszkodowania przenoszącego wysokość zastrzeżonej kary nie jest dopuszczalne, chyba że strony inaczej postanowiły.

§ 2. Jeżeli zobowiązanie zostało w znacznej części wykonane, dłużnik może żądać zmniejszenia kary umownej; to samo dotyczy wypadku, gdy kara umowna jest rażąco wygórowana.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyrażony został pogląd, zgodnie z którym – co do zasady – zakres odpowiedzialności z tytułu kary umownej pokrywa się w pełni z zakresem ogólnej odpowiedzialności dłużnika za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania. W wyroku z dnia 16 stycznia 2013 r., sygn. akt II CSK 331/12, Sąd Najwyższy podkreślił, że: kara umowna co do zasady wpisana jest w reżim odpowiedzialności odszkodowawczej, zatem stanowiąc ryczałtowe odszkodowanie za niewykonanie (niewłaściwe wykonanie) zobowiązania, nie powinna być oderwana od przesłanek odpowiedzialności kontraktowej. Dłużnik może się zwolnić od obowiązku jej zapłaty wykazując, że niewykonanie zobowiązania było następstwem okoliczności, za które nie ponosi odpowiedzialności. (…) Jeżeli ustawa nie stanowi inaczej i nic innego nie wynika z umowy stron, dłużnik, który zachował należytą staranność, nie ponosi odpowiedzialności na niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania. Z przytoczonego fragmentu uzasadnienia wyroku wynika, że w przypadku zastrzeżenia kary umownej na wypadek opóźnienia, czyli niedotrzymania terminu wykonania zobowiązania  z przyczyn niezawinionych przez dłużnika, dłużnik może uwolnić się od odpowiedzialności, jeżeli wykaże, że do opóźnienia doszło pomimo dochowania przez niego należytej staranności. Takie ukształtowanie zasad odpowiedzialności za opóźnienie de facto zrównuje odpowiedzialność z tego tytułu z odpowiedzialnością za zwłokę, o której mowa w art. 476 Kodeksu cywilnego. Z uzasadnienia wyroku wynika jednak również, że ustawa bądź umowa stron może przewidywać odpowiedzialność dłużnika za opóźnienie, nawet jeżeli do opóźnienia doszło z przyczyn niezależnych od dłużnika. Możliwość rozszerzenia odpowiedzialności dłużnika w przypadku zastrzeżenia w kontrakcie kar umownych na wypadek niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania (stosownie do art. 473 Kodeksu cywilnego) nie budzi również wątpliwości w doktrynie. Jeżeli jednak kara umowna ma się należeć za samo opóźnienie, powinno to wynikać z zastrzeżenia o charakterze wyjątku od reguły (W. Czachórski, A. Brzozowski, M. Safjan, E. Skowrońska-Bocian, „Zobowiązania. Zarys wykładu”, wyd. 11, Warszawa 2009, str. 350).

Reasumując, istota instytucji uregulowanej w art. 483 § 1 Kodeksu cywilnego wyraża się w tym, że zarówno samo zastrzeżenie kary umownej, jak i szczegółowe jej uregulowanie zależą od umownego uznania i ułożenia przez strony. Ma zatem do niej w pełni zastosowanie zasada swobody umów ustanowiona w art. 353¹ Kodeksu cywilnego. Wobec tego, również w odniesieniu do instytucji kar umownych w prawie cywilnym dopuszczalne jest modyfikowanie kodeksowych zasad odpowiedzialności za określone naruszenia postanowień wiążących strony stosunków obligacyjnych, a zatem także rozszerzanie zakresu tej odpowiedzialności na okoliczności niezależne od zawinienia, bądź przyczynienia się dłużnika.

Rozpatrując, w opisywanej sytuacji, możliwość zaliczenia powyższej kwoty do kosztów uzyskania przychodów należy mieć również na uwadze negatywny katalog kosztów zawarty w art. 23 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

I tak, zgodnie z art. 23 ust. 1 pkt 19 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:

Nie uważa się za koszty uzyskania przychodów kar umownych i odszkodowań z tytułu wad dostarczonych towarów, wykonanych robót i usług oraz zwłoki w dostarczeniu towaru wolnego od wad lub zwłoki  w usunięciu wad towarów albo wykonanych robót i usług.

Wymienione w treści ww. przepisu kary umowne i odszkodowania stanowią katalog zamknięty  i wiążą się z nienależytym wykonaniem zobowiązań. Celem tego przepisu jest zatem uniemożliwienie pomniejszenia podstawy opodatkowania o koszty poniesione w związku z nienależytym wykonaniem zobowiązania.

Z zacytowanego przepisu wynika, że za koszty uzyskania przychodów nie są uznawane kary umowne  i odszkodowania z tytułu:

·      wad dostarczonych towarów;

·      wad wykonanych robót;

·      wad wykonanych usług;

·      zwłoki w dostarczeniu towaru wolnego od wad;

·      zwłoki w usunięciu wad towarów;

·      zwłoki w usunięciu wad wykonanych robót;

·      zwłoki w usunięciu wad wykonanych usług.

Powyższy przepis nakazuje wyłączyć z kosztów uzyskania przychodów wszelkie kary umowne  i odszkodowania wypłacone z tytułu wad dostarczonych towarów, wykonanych robót i usług oraz zwłoki w dostarczeniu towaru wolnego od wad albo zwłoki w usunięciu wad towarów albo wykonanych robót i usług, niezależnie od tego, czy odpowiedzialność dłużnika, której wyrazem jest zapłata kary umownej/odszkodowania, została oparta na zasadzie winy, czy na zasadzie ryzyka.

Z kolei pojęcie wad dostarczonych towarów, wykonanych robót i usług w rozumieniu art. 23 ust. 1 pkt 19 ww. ustawy odnosi się do każdego przypadku nienależytego wykonania obowiązków podatnika wynikających ze stosunku obligacyjnego, za które ponosi on odpowiedzialność, niezależnie od charakteru i zakresu tej odpowiedzialności. Oznacza to, że niewykonanie zobowiązania (opóźnienie w wykonaniu zobowiązania), za które dłużnik ponosi odpowiedzialność, może stanowić wadę wykonanych robót lub usług w rozumieniu art. 23 ust. 1 pkt 19 ww. ustawy.

Oceniając sytuację opisaną we wniosku pod kątem zaliczenia wskazanych wydatków do katalogu wyłączeń zawartych w art. 23 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych stwierdzić należy, że wydatki na karę umowną, które Pan już poniósł i poniesie w przyszłości nie podlegają ograniczeniom wymienionym w tym katalogu. Jak już wskazano, zgodnie z treścią przepisu art. 23 ust. 1 pkt 19 ww. ustawy, nie uważa się za koszty uzyskania przychodów – kar umownych  i odszkodowań z tytułu wad dostarczonych towarów, wykonanych robót i usług oraz zwłoki  w dostarczeniu towaru wolnego od wad albo zwłoki w usunięciu wad towarów albo wykonanych robót i usług. Katalog wymienionych w tym przepisie wydatków, obejmuje co prawda kary umowne, ale nie są to kary, o których mowa we wniosku. Inne wyłączenia zawarte w art. 23 ust. 1 ww. ustawy również nie odnoszą się do Pana sytuacji.

Niemniej wskazać należy, że samo negatywne wyliczenie kosztów, które zostało uregulowane  w art. 23 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, nie przesądza jeszcze o tym, że wydatek niewskazany w tym przepisie staje się automatycznie kosztem uzyskania przychodów. Zatem do uznania przedmiotowego wydatku za koszt uzyskania przychodów niezbędne jest wykazanie, że został on poniesiony w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, a więc winien być spełniony ogólny warunek określony w art. 22 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Jednocześnie należy pamiętać, że ciężar prawidłowego udokumentowania wydatku i wykazania związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy poniesionym wydatkiem a uzyskaniem (zachowaniem lub zabezpieczeniem źródła) przychodów spoczywa na podatniku. To właśnie podatnik musi wykazać, że poniósł koszt celowy i zasadny z punktu widzenia prowadzonej przez siebie działalności. Decydując się na poniesienie określonych wydatków musi sam dokonać oceny, czy wydatki, które poniósł, mają na celu uzyskanie przychodu albo zachowanie lub zabezpieczenie źródła przychodów, a następnie podjąć decyzję o ich ewentualnym zakwalifikowaniu do kosztów podatkowych.

W związku z powyższym konieczne jest dokonanie oceny, czy zapłacona przez Pana kara umowna związana ze złamaniem zakazu konkurencji poniesiona została sposób celowy.

Jak wskazał Pan w opisie sprawy, w okresie kiedy prowadził Pan działalność tzn. kiedy kara została naliczona, tj. w 2019 roku, koszty, które ponosił Pan nie pozwalały Panu w żaden sposób na zamknięcie działalności. Zatrudnionych miał Pan 3 pracowników (...), miał Pan również kredyt w Banku (...) w wysokości 140 000 zł, oraz czynsz w wysokości ok. 4 100 zł z okresem wypowiedzenia 3 miesięcznego. Ponosił Pan, również koszty związane z prowadzeniem działalności: księgowa, opłaty za terminal, Internet, telefon. Nie mógł Pan sobie pozwolić na zamknięcie działalności, ponieważ było to Pana źródło dochodu, posiadał Pan długoterminowe zobowiązania związane z prowadzeniem działalności gospodarczej. Wydatek na zapłatę kary umownej został w połowie opłacony i pozostaje w bezpośrednim oraz pośrednim związku z prowadzoną przez Pana działalnością gospodarczą, ponieważ jego poniesienie umożliwiło dalsze prowadzenie działalności w sposób zgodny z prawem oraz realiami rynkowymi,  a tym samym zabezpieczyło Pana źródło przychodów. Brak zapłaty kary umownej skutkowałby istotnym ograniczeniem możliwości prowadzenia działalności gospodarczej, w tym brakiem możliwości sprzedaży oferowanych artykułów (...) na rzecz części klientów oraz ryzykiem dochodzenia dalszych roszczeń przez D Sp. z.o.o., co mogłoby prowadzić do utraty lub ograniczenia źródła przychodów.

Ponadto jak wskazał Pan we własnym stanowisku, kontynuowanie przez Pana działalności po upływie umowy franczyzowej miało charakter działań o celach gospodarczych, a nie intencjonalnego naruszenia zakazu konkurencji. Podjęcie decyzji o kontynuowaniu działalności miało charakter działania obronnego i koniecznego, mającego na celu przetrwanie przedsiębiorstwa, a nie zamiar obejścia postanowień umowy franczyzowej. Prowadzenie przez Pana działalności gospodarczej, mimo nałożenia na Pana kary z tytułu naruszenia zakazu konkurencji miało na w celu utrzymanie funkcjonowania przedsiębiorstwa i zabezpieczenie bieżących zobowiązań.

Z sytuacji przedstawionej przez Pana jednoznacznie wynika zatem, że dopuścił się Pan naruszenia zakazu konkurencji, narażając się przy tym wprawdzie na odpowiedzialność finansową względem kontrahenta, jednakże jednocześnie kontynuowanie działalności miało na celu utrzymanie funkcjonowania przedsiębiorstwa oraz zabezpieczenie źródła Pana przychodów.

Zatem, spełnione są w tym zakresie przesłanki do uznania tego wydatku za koszt uzyskania przychodu, o którym mowa w art. 22 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Należy zatem uznać, że zapłata kary umownej wynikającej z faktu złamania zakazu podejmowania działalności konkurencyjnej nie mieści się w negatywnym katalogu określonym w art. 23 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, a w szczególności w art. 23 ust. 1 pkt 19 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Jeżeli zatem Pana działanie, a w konsekwencji poniesienie tego wydatku jest rzeczywiście ekonomicznie, gospodarczo i racjonalnie uzasadnione  i zapobiega utracie źródła przychodów, to zapłata kary umownej za złamanie zakazu konkurencji, może zostać zaliczona do kosztów uzyskania przychodów, a tym samym kwota ta (w części już opłaconej i tej, którą Pan dopiero opłaci) obniży Pana dochód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych.

Zatem stanowisko Wnioskodawcy należało uznać za prawidłowe.

Dodatkowe informacje

Informacja o zakresie rozstrzygnięcia

Interpretacja dotyczy:

·      stanu faktycznego, który Pan przedstawił i stanu prawnego, który obowiązywał w dacie zaistnienia zdarzenia oraz

·      zdarzenia przyszłego, które Pan przedstawił i stanu prawnego obowiązującego w dniu wydania interpretacji.

Interpretacja indywidualna wywołuje skutki prawnopodatkowe wyłącznie wobec Pana i tylko wtedy, gdy rzeczywisty stan faktyczny (zdarzenie przyszłe) sprawy będącej przedmiotem interpretacji pokrywał się będzie ze stanem faktycznym (zdarzeniem przyszłym) podanym przez wnioskodawcę  w złożonym wniosku. W związku z powyższym, w przypadku zmiany któregokolwiek elementu przedstawionego we wniosku opisu stanu faktycznego lub zdarzenia przyszłego, udzielona odpowiedź traci swą aktualność.

Pouczenie o funkcji ochronnej interpretacji

·   Funkcję ochronną interpretacji indywidualnych określają przepisy art. 14k-14nb ustawy  z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 111 ze zm.). Interpretacja będzie mogła pełnić funkcję ochronną, jeśli Pana sytuacja będzie zgodna (tożsama) z opisem stanu faktycznego lub zdarzenia przyszłego i zastosuje się Pan do interpretacji.

·   Zgodnie z art. 14na § 1 Ordynacji podatkowej:

Przepisów art. 14k-14n Ordynacji podatkowej nie stosuje się, jeśli stan faktyczny lub zdarzenie przyszłe będące przedmiotem interpretacji indywidualnej jest elementem czynności, które są przedmiotem decyzji wydanej:

1)  z zastosowaniem art. 119a;

2)  w związku z wystąpieniem nadużycia prawa, o którym mowa w art. 5 ust. 5 ustawy  z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług;

3)  z zastosowaniem środków ograniczających umowne korzyści.

·   Zgodnie z art. 14na § 2 Ordynacji podatkowej:

Przepisów art. 14k-14n nie stosuje się, jeżeli korzyść podatkowa, stwierdzona w decyzjach wymienionych w § 1, jest skutkiem zastosowania się do utrwalonej praktyki interpretacyjnej, interpretacji ogólnej lub objaśnień podatkowych.

Pouczenie o prawie do wniesienia skargi na interpretację

Ma Pan prawo do zaskarżenia tej interpretacji indywidualnej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.

Zasady zaskarżania interpretacji indywidualnych reguluje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo  o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej jako „PPSA”).

Skargę do Sądu wnosi się za pośrednictwem Dyrektora KIS (art. 54 § 1 PPSA). Skargę należy wnieść w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia interpretacji indywidualnej (art. 53 § 1 PPSA):

·   w formie papierowej, w dwóch egzemplarzach (oryginał i odpis) na adres: Krajowa Informacja Skarbowa, ul. Warszawska 5, 43-300 Bielsko-Biała (art. 47 § 1 PPSA), albo

·   w formie dokumentu elektronicznego, w jednym egzemplarzu (bez odpisu), na adres Krajowej Informacji Skarbowej na platformie ePUAP: /KIS/wnioski albo /KIS/SkrytkaESP (art. 47 § 3 i art. 54 § 1a PPSA).

Skarga na interpretację indywidualną może opierać się wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 57a PPSA).

Podstawa prawna dla wydania interpretacji

Podstawą prawną dla wydania tej interpretacji jest art. 13 § 2a oraz art. 14b § 1 Ordynacji podatkowej.