Wyrok NSA z dnia 18 listopada 2025, sygn. I FNP 16/25

Zgodnie z art. 285h § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny odrzuca na posiedzeniu niejawnym skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, jeżeli ulegała ona odrzuceniu przez sąd niższej instancji, skargę wniesioną po upływie terminu, skargę niespełniającą wymagań określonych w art. 285e § 1 (zgodnie zaś z art. 285e § 1 pkt 5 P.p.s.a., skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia powinna zawierać wykazanie, że wzruszenie zaskarżonego orzeczenia w drodze innych środków prawnych nie było i nie jest możliwe), jak również skargę z innych przyczyn niedopuszczalną. Zaś w myśl § 2 tego przepisu skarga podlega także odrzuceniu, jeżeli zmiana zaskarżonego orzeczenia w drodze innych środków prawnych była lub jest możliwa albo jeżeli nie zachodzi wyjątek, o którym mowa w art. 285a § 2.

Jedną z przesłanek dopuszczalności skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia - również w przypadku skargi od wyroku NSA wnoszonej na podstawie art. 285a § 3 P.p.s.a. - jest niemożność uchylenia lub zmiany orzeczenia w drodze innych środków prawnych, w tym również w wyniku skargi o wznowienie postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2023 r., sygn. akt I FNP 6/19, dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Takie ograniczenie dopuszczalności skargi wynika z jej nadzwyczajnego i subsydiarnego wobec innych środków zaskarżenia charakteru – skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia została przez ustawodawcę uregulowana jako szczególny środek prawny, dopuszczalny dopiero wtedy, gdy nie było i nie jest możliwe wzruszenie orzeczenia w żadnym trybie, a stronie pozostaje jedynie dochodzenie odszkodowania.

3.3. W tym miejscu należy wskazać, że w niniejszej sprawie została już wniesiona (na podstawie art. 270 w zw. z art. 272 § 2a P.p.s.a.) przez P. skarga o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 kwietnia 2023 r., sygn. akt I FSK 942/22, a to z uwagi na wydanie przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w dniu 25 maja 2023 r. wyroku w sprawie C-114/22, ogłoszonego w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej w dniu 17 lipca 2023 r., który miał - według spółki - wpływ na treść wydanej decyzji. Skarga ta została odrzucona przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 30 stycznia 2024 r., sygn. akt I FSK 1969/23 (CBOSA). Zdaniem NSA skarga o wznowienie podlegała odrzuceniu, albowiem nie została oparta na ustawowej podstawie wznowienia.

Zauważyć zatem trzeba, że w sprawie wznowieniowej nie zakwestionowano obecności w składzie orzekającym w sprawie I FSK 942/22 sędziego M. Goleckiego, mimo że zgodnie z art. 271 pkt 1 P.p.s.a. "można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności, jeżeli w składzie sądu uczestniczyła osoba nieuprawniona albo jeżeli orzekał sędzia wyłączony z mocy ustawy, a strona przed uprawomocnieniem się orzeczenia nie mogła domagać się wyłączenia".

Nie opiera się zatem na prawdzie stwierdzenie zawarte w skardze o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, że wzruszenie zaskarżonego orzeczenia w drodze innych środków prawnych nie było i nie jest możliwe. Co więcej, strona z tej możliwości skorzystała – choć nieskutecznie i z powołaniem na inną podstawę.

3.4. W dalszej kolejności warto przypomnieć skarżącemu, że z dniem 15 lipca 2022 r., na podstawie przepisów ustawy z 9 czerwca 2022 r. o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2022 r., poz. 1259), wszedł w życie przepis art. 5a ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267; dalej: P.u.s.a.). Przewiduje on możliwość zbadania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego lub sędziego delegowanego do pełnienia obowiązków sędziego w sądzie administracyjnym wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu. Zatem mając świadomość składu Sądu - od dnia doręczenia pełnomocnikowi strony zawiadomienia o wyznaczeniu terminu i składu posiedzenia niejawnego (doręczenie zawiadomienia o pierwszym terminie posiedzenia nastąpiło 18 sierpnia 2022 r. – karta 387, tom II akt sądowych, zaś o drugim terminie 20 lutego 2023 r. – karta 398, tom II), skarżący nie skorzystał również z tej możliwości. W tym samym czasie pełnomocnik aktywnie korespondował z Sądem, m. in. składał wniosek o jak najszybsze wyznaczenie kolejnego terminu posiedzenia (k. 392) i dołączał odpis wyroku karnego zapadłego w sprawie wspólników spółki (k. 399). W żadnym momencie jednak nie kwestionował prawidłowości wyznaczonego składu.

3.5. Końcowo trzeba zauważyć, że powołany w skardze o stwierdzenie niezgodności z prawem przepis art. 183 § 2 pkt 4 P.p.s.a. odnosi się do – ograniczającej zasadę związania NSA granicami skargi kasacyjnej – rażącej wadliwości postępowania przed sądem pierwszej instancji, nie przed NSA.

3.6. Wreszcie - w niniejszej skardze o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia strona skarżąca wskazała jako naruszony art. 47 Karty Praw Podstawowych i (w uzasadnieniu) art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.

Określone w art. 47 Karty Praw Podstawowych prawo do skutecznego środka prawnego i do sprawiedliwego procesu sądowego nie jest absolutne i bezwzględne, a jego praktyczna realizacja następuje w ramach ustanowionej przez przepisy wewnętrzne danego Kraju Członkowskiego stosownej procedury, która przewidywać może konieczność wypełnienia przez stronę określonych wymogów. Istotne jest, aby sama procedura, jak i wynikające z niej wymogi, nie upośledzały istoty dostępu do sądu. Prawo do sądu uregulowane i gwarantowane w przepisach unijnych oznacza konieczność zapewnienia ochrony sądowej roszczeń unijnych polegającej na możliwości wniesienia sprawy do sądu w ramach dowolnego, regulowanego prawem krajowym postępowania sądowego, które spełni warunek skuteczności i równoważności (por. N. Półtorak, Ochrona uprawnień wynikających z prawa Unii Europejskiej w postępowaniach krajowych, Warszawa 2010, s. 165).

Jeżeli zaś chodzi o art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 z późn. zm.) - w kwestii powoływania jako naruszonych przepisów tej Konwencji jako podstawy prawnej skarg o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnych orzeczeń sądów administracyjnych wypowiadał się już Naczelny Sąd Administracyjny (zob. m.in. wyrok NSA z dnia 22 marca 2023 r., sygn. akt II FNP 1/22, wyrok NSA z dnia 28 stycznia 2020 r., sygn. akt II FNP 9/19, postanowienia NSA z dnia: 30 maja 2014 r. sygn. akt I ONP 1/14, 25 sierpnia 2017 r. sygn. akt II ONP 3/17). Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela poglądy wyrażone w tym zakresie w ww. orzeczeniach tut. Sądu. Należy zatem wskazać, że jakkolwiek prawo Unii Europejskiej zawiera odesłanie wprost do Konwencji w art. 6 ust. 2 Traktatu o Unii Europejskiej, zgodnie z którym Unia Europejska została zobowiązana do przystąpienia do Konwencji, to do czasu zawarcia i wejścia w życie umowy o przystąpieniu Unii Europejskiej do Konwencji, nie jest ona częścią porządku prawnego Unii Europejskiej i aktem prawa Unii.

3.7. Biorąc pod uwagę powyższe, skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem wyroku NSA należało odrzucić na podstawie art. 285h § 2 P.p.s.a. (czy art. 285h § 1 – jako skargę niespełniającą wymagań określonych w art. 285e § 1 – a dokładnie wymagania z art. 285e § 1 pkt 5, czyli wykazania, że wzruszenie zaskarżonego orzeczenia w drodze innych środków prawnych nie było i nie jest możliwe) w zw. z art. 285j P.p.s.a.

O zwrocie wpisu od skargi orzeczono na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 i § 2 P.p.s.a.

s. NSA D. Oleś s. NSA S. Wojciechowski s. NSA A. Mudrecki