5. Skarga kasacyjna rozpoznana według zasad określonych art. 183 § 1 P.p.s.a. nie ma uzasadnionych podstaw. Zarzuty kasacyjne oparte zostały na obu podstawach wymienionych w art. 174 P.p.s.a.
6. Rozpoczynając ocenę zarzutów kasacyjnych od zarzutu naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 141 § 4 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny stoi na stanowisku, że nie jest on zasadny. Przepis ten określa wymogi formalne, jakim powinno odpowiadać uzasadnienie wyroku przez wskazanie obligatoryjnych jego elementów. W uchwale z 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09 Naczelny Sąd Administracyjny (wszystkie powołane w uzasadnieniu wyroki dostępne są w internetowej bazie orzeczeń CBOSA) przyjął, że art. 141 § 4 P.p.s.a. może stanowić nawet samodzielną podstawę kasacyjną (art. 174 pkt 2 tej ustawy), jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. W orzecznictwie podkreśla się także, że może on stanowić samodzielną podstawę kasacyjną wówczas, gdy sposób sformułowania uzasadnienia wyroku nie pozwala na kontrolę instancyjną orzeczenia. Uzasadnienie jest na tyle lakoniczne lub wewnętrznie niespójne czy nielogiczne, że nie pozwala na odtworzenie toku rozumowania sądu, prowadzącego do wydania orzeczenia konkretnej treści (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 lutego 2019 r., sygn. akt II OSK 891/17, z 14 listopada 2018 r., sygn. akt I GSK 2048/18, z 26 czerwca 2018 r., sygn. akt II FSK 1727/16). Nie można natomiast za jego pomocą kwestionować merytorycznej poprawności uzasadnienia. Tego rodzaju naruszenia powinny być podnoszone w ramach zarzutu zastosowania wadliwego środka kontroli w powiązaniu z przepisami postępowania administracyjnego, których naruszenia sąd nie zauważył bądź wadliwie uznał, że do naruszeń takich doszło albo zarzutu naruszenia prawa materialnego (por. wyrok z 5 września 2018 r., sygn. akt II OSK 2108/16, z 12 września 2018 r., sygn. akt I GSK 971/18, z 10 kwietnia 2018 r., sygn. akt II GSK 1995/16).
7. Odnosząc powyższe uwagi ogólne do uzasadnienia zaskarżonego wyroku ocenić należy, że zawiera ono wszystkie elementy, które są wskazane w art. 141 § 4 P.p.s.a. Wskazuje, na podstawę faktyczną wydania wyroku oraz zawiera ocenę prawną sprawy. Z treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika w sposób jasny jakie okoliczności, zdaniem sądu pierwszej instancji uzasadniały podjęcie rozstrzygnięcia zawartego w sentencji zaskarżonego wyroku. Argumentacja WSA jest zrozumiała. Autor skargi kasacyjnej uzasadniał zarzut w tym zakresie odwołując się do polemiki z merytoryczną poprawnością stanowiska Sądu pierwszej instancji na co wskazują stwierdzenia, że WSA nie dostrzegł kumulacji i długotrwałości problemów zdrowotnych Prezesa Zarządu Spółki, wpływu na zaistniałą sytuację pandemii COVID-19, konieczności uzupełnienia postępowania dowodowego o opinię o stanie zdrowia psychicznego Prezesa Zarządu i brak wszechstronnej oceny materiału dowodowego. Tymczasem WSA stanął na stanowisku, że postępowanie dowodowe, w zakresie niezbędnym dla podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie, było wystarczające kładąc akcent na inne, niż stan zdrowia Prezesa Zarządu, okoliczności.
8. Zdaniem Skarżącej w zaskarżonym wyroku WSA zaprezentował błędną wykładnię i nieprawidłowe zastosowanie art. 240 § 1 pkt 4 O.p. Powołany przepis pozwala na wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną jeżeli strona nie brała udziału w postępowaniu nie z własnej winy. Skarżąca zarzuciła, że WSA nadmiernie rygorystycznie interpretuje tę przesłankę wznowienia, szczególnie oceniając przesłankę braku zawinienia strony przy nieuczestniczeniu w postępowaniu, co wynikało z błędnej oceny możliwości podjęcia działań przez Prezesa Zarządu Spółki w obliczu kumulacji szeregu niekorzystnych okoliczności.
9. Dokonując wykładni przepisów o wznowieniu postępowania należy mieć na uwadze, że ingerują one w zasadę trwałości decyzji ostatecznej, zgodnie z którą decyzje, od których nie służy odwołanie w postępowaniu podatkowym, stają się ostateczne (art. 128 O.p.). Zasada ta służy zapewnieniu pewności obrotu prawnego, stąd tylko konkretnie określone przyczyny, dotyczące enumeratywnie wymienionych wadliwości decyzji lub poprzedzającego jej wydanie postępowania, mogą prowadzić do wzruszenia decyzji ostatecznej. W tym kontekście ustawodawca przewidział możliwość zaistnienia przypadków o wyjątkowym charakterze, które pozwalają na wyeliminowanie rozstrzygnięć wadliwych.
10. W zakresie przesłanki określonej w art. 240 § 1 pkt 4 O.p. muszą wystąpić kumulatywnie dwie przesłanki: brak udziału strony w postępowaniu oraz brak zawinienia strony (przyczynienia się) w niewzięciu udziału w tymże postępowaniu, co oznacza wskazanie okoliczności lub zdarzeń, które sprawiły, że mimo dołożenia należytej staranności w prowadzeniu własnych spraw, strona nie miała możliwości udziału w postępowaniu. W wyroku z 17 lipca 2024 r. sygn. akt II FSK 1294/21 NSA stwierdził, że "dla uchylenia decyzji ostatecznej na podstawie art. 240 § 1 pkt 4 O.p. niewystarczające jest samo stwierdzenie, że strona nie brała udziału w postępowaniu, ale konieczne jest wskazanie, że do braku udziału w postępowaniu doszło w sposób niezawiniony. Strona powinna powołać się na takie okoliczności i zdarzenia, które wskazywałyby, że mimo dołożenia należytej staranności w prowadzeniu własnych spraw uniemożliwiły one udział strony w postępowaniu podatkowym. Przyjmuje się bowiem, że od strony postępowania należy oczekiwać i wymagać szczególnej staranności w zakresie prowadzenia swych spraw, a jakiekolwiek niedbalstwo strony stanowi o jej zawinieniu".
11. Skarżąca powołała się na stan zdrowia jedynego członka zarządu. Istotne w tym zakresie pozostawało ustalenie, czy i w jakim zakresie Spółka z tego powodu nie mogła uczestniczyć w postępowaniu. Niesporne były ustalenia, że w okresie od 22 lutego do 27 lipca 2018 r. przeprowadzono w Spółce kontrolę, w której stwierdzono nieprawidłowości w zakresie podatku należnego i naliczonego; postanowieniem z 30 kwietnia 2020 r., doręczonym w trybie art. 150 § 4 O.p., wszczęto postępowanie podatkowe zakończone wydaniem decyzji 29 listopada 2021 r., która również doręczona została przez awizo. Pismem z 1 grudnia 2022 r. Spółka reprezentowana przez pełnomocnika złożyła odwołanie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu. Postanowieniami z 22 grudnia 2022 r. Organ stwierdził uchybienie terminowi do wniesienia odwołania i odmówił przywrócenia terminu, co nie zostało zaskarżone do sądu administracyjnego.
12. Wniosek o wznowienie postępowania Spółka uzasadniała tym, że 22 grudnia 2020 r. Prezes Zarządu Spółki uległ wypadkowi, w wyniku którego doznał złamania kręgosłupa i spędził długi okres w placówkach medycznych. W szpitalu przebywał od 3 do 15 stycznia 2021 r. a następnie od 24 listopada do 29 grudnia 2021 r. O wydaniu decyzji dowiedział się 24 listopada 2022 r. Ustalono jednocześnie, że Spółka w 2021 roku prowadziła działalność gospodarczą, czego Skarżąca nie podważyła Skarżąca a co wynikało z deklaracji VAT za ten okres.
13. Zdaniem Spółki WSA powierzchownie ocenił stan zdrowia i możliwość funkcjonowania Prezesa Zarządu ograniczając się jedynie do analizy dokumentów potwierdzających jego pobyty w szpitalu. Nie uwzględniono jednak wpływu pandemii COVID-19 na ogólną sytuację w kraju oraz pominięto opinię biegłych psychologa i psychiatry o stanie zdrowia Prezesa przygotowaną na potrzeby postępowania karnego, co uzasadniało stanowisko Spółki o fragmentarycznej ocenie dowodów.
14. Odnosząc się do związanych z tymi zarzutami naruszeń przepisów postępowania - art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 O.p. w związku z art. 133 § 1 i art. 134 § 1 P.p.s.a. - należy, za Sądem pierwszej instancji, podkreślić, że stroną postępowania w sprawie jest Spółka a nie Prezes Zarządu, który jest tylko jej organem. Jak zasadnie wskazano w zaskarżonym wyroku a co nie zostało podważone przez Skarżącą, Spółka w analizowanym okresie prowadziła działalność gospodarczą, deklarując obrót; miała także drugiego wspólnika oprócz pełniącego funkcję Prezesa Zarządu. Zasadnie zdarzenie z grudnia zostało zaliczone do wydarzeń nagłych i niespodziewanych, ale nie oznacza to zwolnienia z obowiązku zorganizowania działalności Spółki, szczególnie wobec perspektywy dalszego leczenia. Skoro Skarżąca mogła kontynuować działalność, należało również zadbać o jej reprezentację (ustanowić pełnomocnika, zmienić zarząd, powołać prokurenta). Jest cały szereg środków prawnych, które można było zastosować w zaistniałej sytuacji.
15. Skarżąca upatruje ziszczenia się przesłanki wznowienia w postaci niezawinionego braku po jej stronie udziału w postępowaniu w niemożności odebrania decyzji doręczonej Spółce przez awizo z dniem 21 grudnia 2021 r. Jednak należy mieć na uwadze, że kontrola podatkowa trwała od 2018 roku, postanowienie o wszczęciu postępowania podatkowego z powodu uchybień stwierdzonych w kontroli wydane zostało 30 kwietnia 2020 r. (przed wypadkiem). Spółka miała więc świadomość toczącego się postępowania. Niesporna pozostawała także podniesiona przez Organ okoliczność, że także po wypadku w grudniu 2020 roku oraz pobycie w szpitalu na początku 2021 roku korespondencja była odbierana (20 stycznia 2021 r., 25 marca 2021 r. przez potwierdzenie jej odbioru).
16. W tym kontekście kolejna hospitalizacja, która miała miejsce pod koniec 2021 roku, będąc konsekwencją stanu zdrowia Prezesa Zarządu, była poprzedzona okresem, w którym należało podjąć działania na rzecz zorganizowania sposobu funkcjonowania Spółki w zaistniałej sytuacji. Spółka jest podmiotem niezależnym od osób ją tworzących, co sprawia, że działania osoby prawnej muszą być postrzegane w innych kategoriach niż funkcjonowanie poszczególnych osób, w nich pracujących bądź je reprezentujących. W konsekwencji brak pogłębionej analizy stanu zdrowia jedynego członka zarządu, nie miał uzasadnienia albowiem stan niemożności jego działania w tak długim okresie zobowiązywał wspólników do podjęcia aktywności na rzecz zabezpieczenia funkcjonowania Spółki, szczególnie, iż wskazane przeszkody nie miały charakteru nagłego lecz długotrwały.
17. Mając na uwadze przedstawioną wyżej argumentację, Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzuty naruszenia przepisów postępowania opisanych w pkt II ppkt 2 petitum skargi kasacyjnej za nieuzasadnione. W efekcie nie budzi wątpliwości zastosowanie w sprawie art. 240 § 1 pkt 4 O.p.
18. W uznaniu niezasadności zarzutów skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania kasacyjnego orzekł na podstawie art. 209, art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) i ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 ze zm).