Wyrok NSA z dnia 27 stycznia 2026, sygn. I FSK 1119/25

2) art. 81 § 8 i 9 u.p.e.a. w zw. z art. 119zzc § 1 pkt 4 lit. a) O.p. na skutek ich błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania w sprawie i pominięcie, że zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego nie podlegało realizacji w okresie blokady rachunku do 21 maja 2024 r., a zatem w tym okresie DIAS w Łodzi był dysponentem środków na zablokowanym rachunku bankowym i mógł zezwolić spółce na zwolnienie środków na zapłatę zaległych podatków i składek ZUS,

3) art. 81 § 8 i 9 u.p.e.a. w zw. z art. 11 § 1 ustawy Prawo przedsiębiorców w zw. z art. 120 O.p. poprzez dokonanie niekorzystnej dla przedsiębiorcy interpretacji przepisu art. 81 § 8 i 9 u.p.e.a., która nie wynika z literalnego ich brzmienia poprzez przyjęcie, że przepisy te dotyczą wyłącznie innych okresów u tego samego wierzyciela lub innych wierzycieli aniżeli wierzytelność, której dotyczy blokada rachunku bankowego STIR,

4) art. 155 § 1 O.p., art. 121 § 1 O.p., art. 120 O.p., art. 13 ust. 1 i ust. 2 ustawy Prawo przedsiębiorców na skutek bezpodstawnego wezwania spółki do przedłożenia dokumentów wymienionych w wezwaniu z dnia 15 kwietnia 2024 r. w pkt I. 1-4 które to dokumenty dotyczyły wypłaty wynagrodzenia za pracę, a wniosek spółki nie dotyczył wypłaty wynagrodzenia, a ponadto żądanie złożenia listy płac z podpisami pracowników i kierownika jednostki nie miało oparcia w przepisach prawa, czego skutkiem było prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania do organów podatkowych i nierozpoznanie wniosku spółki przed datą wydania zarządzeń zabezpieczenia w dniu 30 kwietnia 2024 r.,

5) art. 155 § 1 O.p., art. 121 § 1 O.p., art. 120 O.p., art. 13 ust. 1 i ust. 2 ustawy Prawo przedsiębiorców na skutek bezpodstawnego wezwania spółki do złożenia wyjaśnień wskazanych w wezwaniu z 15 kwietnia 2024 r., które to informacje nie były niezbędne do rozpoznania wniosku, czego skutkiem było prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania do organów podatkowych i nierozpoznanie wniosku spółki przed datą wydania zarządzeń zabezpieczenia w dniu 30 kwietnia 2024 r.,

6) art. 155 § 1 O.p., art. 121 § 1 O.p., art. 120 O.p., art. 125 § 1 i § 2 O.p., art. 13 ust. 1 i ust. 2 ustawy Prawo przedsiębiorców na skutek bezpodstawnego wezwania spółki do złożenia dokumentów i wyjaśnień wskazanych w wezwaniu z 15 kwietnia 2024 r., które to dokumenty i informacje nie były niezbędne do rozpoznania wniosku, a miały posłużyć organowi jedynie do przedłużenia postępowania, by w konsekwencji umorzyć postępowanie z wniosku spółki z 3 kwietnia 2024 r. po wydaniu decyzji o zabezpieczeniu i zarządzeń zabezpieczenia w dniu 30 kwietnia 2024 r., co jest jaskrawym przykładem prowadzenia postępowania w sposób niebudzący zaufania do organów podatkowych,

7) art. 119zza § 1 pkt 1 O.p. poprzez jego niezastosowanie w sprawie w sytuacji, gdy organ mógł z urzędu, bez wniosku spółki, zastosować ten przepis i zwolnić środki na zapłatę zaległego podatku VAT i CIT, gdyż te zaległe podatki wynikały ze złożonych przez spółkę deklaracji podatkowych.

W związku z tymi naruszeniami, spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

2.2. W odpowiedzi na skargę kasacyjną, organ podatkowy wniósł o jej oddalenie jako pozbawionej uzasadnionych podstaw oraz zwrotu kosztów zastępstwa procesowego radcy prawnego według norm przepisanych.

3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

3.1. Na kanwie niniejszej sprawy, kontroli sądowoadministracyjnej poddane zostało postanowienie DIAS w Łodzi z 23 maja 2024 r., którym utrzymane zostało postanowienie tego organu z 2 maja 2024 r. wydane w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wyrażenia zgody na wypłatę środków pieniężnych z zablokowanych rachunków bankowych skarżącej spółki.

Dokonując tejże kontroli Sąd pierwszej instancji uznał, że DIAS w Łodzi prawidłowo ocenił, że w sprawie zachodzi bezprzedmiotowość postępowania, co stanowiło podstawę do umorzenia postępowania, a Naczelny Sąd Administracyjny w pełni tę ocenę podziela.

3.2. Istotnym w sprawie jest, że Naczelnik [...] Urzędu Celno-Skarbowego w Ł. postanowieniem z dnia 21 lutego 2024 r., przedłużył na podstawie art. 119zw § 1 O.p., termin blokady ww. rachunków na czas oznaczony nie dłuższy niż trzy miesiące, tj. do 21 maja 2024 r.

Wnioskiem z dnia 3 kwietnia 2024 r. spółka wystąpiła na podstawie art. 119zy § 1 pkt 1 i art. 119zz § 1 pkt 1 i 2 O.p. do DIAS w Łodzi o zwolnienie z zablokowanych rachunków bankowych środków pieniężnych w celu dokonania przez podmiot kwalifikowany zapłaty podatków oraz składki ZUS za pracowników.

W toku kontroli Naczelnik [...] Urzędu Celno-Skarbowego w Ł. decyzją z 12 kwietnia 2024 r. określił spółce:

– przybliżoną kwotę zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za: styczeń, luty, marzec, kwiecień, wrzesień, listopad, grudzień 2023 r. i styczeń 2024 r.,

– wysokość odsetek za zwłokę należnych na dzień wydania decyzji od wyżej wymienionych zobowiązań podatkowych za powyższe okresy

oraz orzekł o zabezpieczeniu wykonania zobowiązań podatkowych w podatku od towarów i usług za styczeń, luty, marzec, kwiecień, wrzesień, listopad i grudzień 2023 r. oraz styczeń 2024 r. wraz z należnymi odsetkami za zwłokę liczonymi na dzień wydania decyzji, na majątku spółki przed wydaniem decyzji określającej wysokość zobowiązań podatkowych w podatku od towarów i usług za ww. okresy rozliczeniowe.

Na podstawie ww. decyzji Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł., wydał zarządzenia o zabezpieczeniu z dnia 29 kwietnia 2024 r. i dokonał w dniu następnym, tj. w dniu 30 kwietnia 2024 r. zajęć zabezpieczających wierzytelności z rachunków bankowych prowadzonych na rzecz podmiotu przez I. S.A., które wcześniej zostały objęte blokadą ustanowioną przez Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w Ł.

3.3. Zgodnie z art. 119zzc § 1 pkt 4 lit. a) O.p., blokada rachunku podmiotu kwalifikowanego upada: z chwilą dokonania zajęcia na podstawie: zarządzenia zabezpieczenia wystawionego w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w związku z zawiadomieniem, o którym mowa w art. 119zv § 3 pkt 2, na zabezpieczenie zobowiązania podatkowego lub należności celnej wraz z odsetkami za zwłokę, w części odpowiadającej wysokości określonej odpowiednio w zarządzeniu zabezpieczenia lub postanowieniu o zabezpieczeniu majątkowym.

Biorąc pod uwagę cytowany przepis uznać należało, iż w dniu 30 kwietnia 2024 r. doszło do upadku ustanowionej wcześniej blokady ww. rachunków bankowych spółki.

Wobec uznania, że środki znajdujące się na rachunkach bankowych skarżącej od 30 kwietnia 2024 r. nie były już objęte blokadą ustanowioną na podstawie art. 119zv § 1 w zw. z art. 119zw § 1 O.p., DIAS w Łodzi od tej daty nie mógł już wyrazić zgody na wypłatę środków pieniężnych z zablokowanych rachunków bankowych, a zatem zaistniały podstawy do umorzenia na podstawie art. 208 § 1 O.p. postępowania z wniosku spółki o wyrażenie zgody na wypłatę środków pieniężnych z zablokowanych rachunków bankowych.

3.4. Zgodnie z art. 208 § 1 O.p., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, w szczególności w razie przedawnienia zobowiązania podatkowego, organ podatkowy wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Określona w cytowanym przepisie bezprzedmiotowość postępowania może wynikać z przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych, lecz w każdym z przypadków oznacza brak przedmiotu postępowania, którym jest konkretna sprawa. Bezprzedmiotowość ta powoduje, iż organ podatkowy nie ma możliwości merytorycznego rozpatrzenia sprawy i zobligowany jest do wydania rozstrzygnięcia proceduralnego.

W realiach rozpoznawanej sprawy należało uznać, iż w sytuacji gdy upadła ustanowiona wcześniej blokada ww. rachunków bankowych spółki, organ podatkowy nie mógł merytorycznie rozpoznać wniosku spółki poprzez wyrażenie zgody na wypłatę środków pieniężnych z zablokowanych rachunków bankowych, o co wnosiła strona.

Z tego względu zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art.119zzc § 1 pkt 4 lit. a) O.p. w zw. z art. 119zv § 3 pkt 2 O.p. w zw. z art. 208 § 1 O.p. w zw. z art. 219 O.p.

3.5. Podstawy do uchylenia zaskarżonego wyroku nie może stanowić zarzut naruszenia art. 81 § 8 i 9 u.p.e.a. w zakresie błędnej interpretacji.

Niezależnie od tego, że w stanie faktycznym sprawy blokada upadła, przyjęcie, że niemożliwe jest zajęcie zabezpieczające wierzytelności z rachunku bankowego na podstawie zarządzeń zabezpieczenia, wystawianych w związku z zawiadomieniem, o którym mowa w art. 119zv § 3 pkt 2 O.p. niweczyłoby cel regulacji blokady rachunku podmiotu kwalifikowanego.

Jednocześnie nie ulega wątpliwości, że regulacja art. 81 § 8 i 9 u.p.e.a. ma na celu wyłączenie spod zajęcia środków objętych blokadą, w czasie jej trwania, w zakresie innych zobowiązań aniżeli objętych zabezpieczeniem przyszłych zobowiązań, w związku z którymi została zastosowana blokada.

3.6. W sprawie nie sposób również zaakceptować zarzutu naruszenia art. 155 § 1 O.p., art. 121 § 1 O.p., art. 120 O.p., art. 13 ust. 1 i 2 ustawy Prawo przedsiębiorców, które miałoby polegać na celowo przedłużaniu wydania postanowienia w sprawie i nieuzasadnionym, pozbawionym podstaw prawnych wezwaniu do uzupełnienia braków formalnych wniosku.

Organ podatkowy zobowiązany był podjąć czynności w celu ustalenia, czy w sprawie wystąpiły przesłanki zwolnienia środków pieniężnych z zablokowanych rachunków podmiotu kwalifikowanego określone w przepisach art. 119zy § 1 pkt 1 i art. 119zz § 1 pkt 1 i 2 O.p., które zostały wskazane przez spółkę jako podstawa prawna jej wniosku.

Chronologia zdarzeń w niniejszej sprawie przedstawia się następująco:

1. żądaniem z dnia 19 lutego 2024 r. Naczelnik [...] Urzędu Celno-Skarbowego w Ł. dokonał blokady na okres 72 godzin wskazanych rachunków bankowych, prowadzonych na rzecz podmiotu kwalifikowanego – skarżącej,

2. postanowieniem z 21 lutego 2024 r. Naczelnik [...] Urzędu Celno-Skarbowego w Ł. przedłużył termin blokady ww. rachunków na czas oznaczony nie dłuższy niż trzy miesiące, tj. do 21 maja 2024 r.,

3. wnioskiem z 3 kwietnia 2024 r. spółka wystąpiła do DIAS w Łodzi o zwolnienie z zablokowanych rachunków bankowych środków pieniężnych w celu dokonania przez podmiot kwalifikowany zapłaty podatków oraz składki ZUS za pracowników na podstawie art. 119zy § 1 pkt 1 i art. 119zz § 1 pkt 1 i 2 O.p.,

4. w dniu 12 kwietnia 2024 r. wydana została decyzja o zabezpieczeniu,

5. w dniu 15 kwietnia 2025 r. organ skierował do skarżącej wezwanie celem uzupełnienia braków formalnych wniosku,

6. postanowieniem z 18 kwietnia 2024 r. organ poinformował skarżącą, że przewidywany nowy termin rozpatrzenia sprawy wydłuża się do 4 czerwca 2024 r.,

7. w dniu 24 kwietnia 2024 r. wpłynęło pismo skarżącej ponaglające organ do rozpoznania wniosku z 3 kwietnia 2024 r.,

8. w dniu 26 kwietnia 2024 r. doręczenie decyzji o zabezpieczeniu,

9. w dniu 30 kwietnia 2024 r. wpłynęło pismo skarżącej stanowiące odpowiedź na wezwanie z 15 kwietnia 2025 r.,

10. w dniu 30 kwietnia 2024 r. - wydanie przez NUS Ł. zawiadomienia o zabezpieczeniu wierzytelności z rachunku bankowego,

11. w dniu 2 maja 2024 r. - wydanie przez DIAS w Łodzi postanowienia o umorzeniu postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku spółki z 3 kwietnia 2024 r.,

12. w dniu 21 maja 2024 r. - doręczenie skarżącej zarządzeń zabezpieczających wydanych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.

Chronologia powyższych czynności prowadzi do wniosku, że po pierwsze przez znaczną część terminu do załatwienia sprawy organ oczekiwał na odpowiedź pełnomocnika skarżącej do uzupełnienia braków wniosku, a po drugie trudno uznać, że celowo przedłużał postępowanie wywołane wnioskiem skarżącej.

3.7. Wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej, w sprawie nie ma wątpliwości co do treści normy prawnej, które uzasadniałyby zastosowanie przyjaznej dla przedsiębiorcy interpretacji przepisów. Nie doszło zatem do naruszenia dyspozycji art. 11 ust. 1 ustawy Prawo przedsiębiorców. To, że skarżąca subiektywnie nie zgadza się z oceną organów przedstawioną w skarżonym postanowieniu nie oznacza, że organ naruszył automatycznie wskazany wyżej przepis.

3.8. Nie zasługuje na uwzględnienie również zarzut naruszenia art. 119zza § 1 pkt 1 O.p., poprzez jego niezastosowanie w sprawie w sytuacji, gdy organ mógł z urzędu, bez wniosku spółki, zastosować ten przepis i zwolnić środki na zapłatę zaległego podatku VAT i CIT, gdyż te zaległe podatki wynikały ze złożonych przez spółkę deklaracji podatkowych. Przepis ten nie miał zastosowania w niniejszej sprawie, które zostało wywołane wnioskiem skarżącej na podstawie art. 119zy § 1 pkt 1 i art. 119zz § 1 pkt 1 i 2 O.p. Nieuzasadnione było podejmowanie równolegle działań z urzędu przez organ w tym samym zakresie.

3.9. Wobec uznania, iż zarzuty skargi kasacyjnej są całkowicie bezzasadne, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a.

Janusz Zubrzycki Artur Mudrecki Włodzimierz Gurba

Sędzia NSA Sędzia NSA Sędzia WSA (del.)