w związku z dokonaniem dostawy towarów lub wykonaniem usług z załącznika nr 15 do ustawy o VAT nie wystarczy do powstania obowiązku zapłaty w płatności podzielonej. Konieczne jest jeszcze, aby płatność ta następowała pomiędzy dostawcą i nabywcą (usługobiorcą). Sąd podkreślił, że akceptacja przez skarżącą (zamawiającego) umowy zawartej między podwykonawcą i wykonawcą stanowi jedynie warunek powstania roszczenia podwykonawcy bezpośrednio do zamawiającego - nie powoduje jednak, że zamawiający staje się bezpośrednim usługobiorcą usług świadczonych przez podwykonawcę.
W ocenie WSA w Warszawie interpretacja indywidualna narusza przepisy prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię art. 108a ust. 1a ustawy o VAT w zw. z art. art. 464 ust. 1, art. 465 ust. 1 ustawy – Prawo zamówień publicznych w zw. z art. 6471§ 1 K.c.
Skargę kasacyjną do powyższego wyroku wniósł organ podatkowy, który zaskarżając go w całości, zarzucił naruszenie:
1. przepisów prawa materialnego, tj. art. 108a ust. 1a ustawy o VAT w zw.
z art. 464 ust. 1 oraz art. 465 ust. 1 ustawy Prawo zamówień publicznych w zw. z art. 6471 § 1 K.c. poprzez błędną wykładnię i przyjęcie przez Sąd, że w przedstawionym we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej stanie fatycznym/zdarzeniu przyszłym mechanizm płatności nie znajdzie zastosowania do płatności dokonywanych pomiędzy skarżącą a podwykonawcami, z uwagi na brak nabycia usług przez od podwykonawcy oraz odrębną podstawę faktyczną i prawną płatności, gdyż skarżąca nie jest stroną umowy z podwykonawcami, ani usługobiorcą usług podwykonawcy, podczas gdy prawidłowa wykładnia zaskarżonych przepisów winna prowadzić do uznania, że w przypadku dokonywania płatności bezpośrednio na rzecz podwykonawców, którzy wystawili faktury na wykonawcę, skarżąca obowiązana jest dokonać tych płatności z zastosowaniem mechanizmu podzielonej płatności albowiem skarżąca akceptuje umowy o podwykonawstwo i odpowiada solidarnie z wykonawcą za zapłatę wynagrodzenia podwykonawcom;
2. przepisów prawa procesowego, których naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 146 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") w związku z art. 14c § 1 i 2 Ordynacji podatkowej, poprzez uchylenie zaskarżonej interpretacji, albowiem w ocenie Sądu Dyrektor w żaden sposób nie uzasadnił swojego stanowiska w kwestii, w której błędnie przyjął, że skarżąca, jako zamawiający, reguluje zobowiązania w imieniu wykonawcy i dokonuje spłaty ze zobowiązań na nim ciążących wobec podwykonawcy, płacąc za cudzy dług, podczas gdy wbrew twierdzeniu Sądu uchylona interpretacja indywidualna zawierała wszelkie prawem wymagane elementy, jak też stosowne uzasadnienie zagadnienia będącego przedmiotem sporu.
Wskazując na powyższe podstawy wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie istoty sprawy poprzez oddalenie skargi. Wniesiono także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
Spółka nie złożyła odpowiedzi na skargę kasacyjną. Obecny na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym pełnomocnik skarżącej wniósł
o oddalenie skargi kasacyjnej organu podatkowego oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna wniesiona w imieniu organu podatkowego zasługuje na uwzględnienie.
Istota sporu zaistniałego w niniejszej sprawie dotyczy ustalenia czy w przypadku dokonywania przez skarżącą (zgodnie z ustawą Prawo zamówień publicznych) płatności bezpośrednio do podwykonawcy, za roboty budowlane lub towary wymienione w załączniku nr 15 do ustawy o VAT, udokumentowane fakturą VAT wystawioną dla wykonawcy, w której wartość brutto przekracza 15.000 zł, zachodzi obowiązek stosowania przez nią mechanizmu podzielonej płatności.
Organ podatkowy rozstrzygając tę kwestię wskazał, że na mocy art. 108a ust. 1a ustawy o VAT spółka ma obowiązek stosowania mechanizmu podzielonej płatności w przypadku dokonywania płatności bezpośrednio do podwykonawcy, za roboty budowlane lub towary wymienione w załączniku nr 15 do ustawy o VAT, udokumentowane fakturą wystawiona dla wykonawcy, w której wartość brutto przekracza 15.000 zł. Naczelny Sąd Administracyjny odmiennie niż Sąd pierwszej instancji pogląd organu podatkowego akceptuje, co uzasadnia uchylenie skarżonego wyroku.
Stosownie do treści art. 108a ust. 1 ustawy o VAT podatnicy, którzy otrzymali fakturę z wykazaną kwotą podatku przy dokonywaniu płatności kwoty należności wynikającej z tej faktury mogą zastosować mechanizm podzielonej płatności. Przy dokonywaniu płatności za nabyte towary lub usługi wymienione w załączniku nr 15 do ustawy, udokumentowane fakturą, w której kwota należności ogółem przekracza 15.000 zł lub jej równowartość wyrażoną w walucie obcej, podatnicy są obowiązani zastosować mechanizm podzielonej płatności. Natomiast art. 108a ust. 1b ustawy o VAT przewiduje, że podatnik obowiązany do wystawienia faktury, o której mowa w art. 106e ust. 1 pkt 18a, jest obowiązany do przyjęcia płatności kwoty należności wynikającej z tej faktury z zastosowaniem mechanizmu podzielonej płatności.
Odnosząc się do okoliczności przedmiotowej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że zgodnie z art. 464 ust. 1 ustawy Prawo zamówień publicznych wykonawca, podwykonawca lub dalszy podwykonawca zamówienia na roboty budowlane, zamierzający zawrzeć umowę o podwykonawstwo, której przedmiotem są roboty budowlane, jest obowiązany, w trakcie realizacji zamówienia, do przedłożenia zamawiającemu projektu tej umowy, przy czym podwykonawca lub dalszy podwykonawca jest obowiązany dołączyć zgodę wykonawcy na zawarcie umowy o podwykonawstwo. W przypadku umów, których przedmiotem są roboty budowlane, zamawiający dokonuje bezpośredniej zapłaty wymagalnego wynagrodzenia przysługującego podwykonawcy lub dalszemu podwykonawcy, który zawarł zaakceptowaną przez zamawiającego umowę o podwykonawstwo.
W przypadku dokonania bezpośredniej zapłaty podwykonawcy lub dalszemu podwykonawcy, zamawiający potrąca kwotę wypłaconego wynagrodzenia
z wynagrodzenia należnego wykonawcy. Do zasad odpowiedzialności zamawiającego, wykonawcy, podwykonawcy lub dalszego podwykonawcy z tytułu wykonanych robót budowlanych stosuje się Kodeksu cywilnego. Do dokonywania płatności przez spółkę w imieniu wykonawcy nie jest konieczne przedstawicielstwo, gdyż umocowanie wynika z zawartej umowy oraz ustawy Prawo zamówień publicznych, regulujące odpowiedzialność zamawiającego za cudzy dług.
Rację ma Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej, wskazując, że w przypadku podzielenia stanowiska spółki i Sądu pierwszej instancji dochodziłoby do sytuacji,
w której można by obchodzić obowiązek stosowania systemu podzielonej płatności. Gdyby uznać – jak chce tego spółka – że dokonując płatności za faktury wystawione przez podwykonawcę na rzecz wykonawcy w imieniu wykonawcy nie musi stosować mechanizmu podzielonej płatności, to godziłby się na obejście stosowania tego obowiązku w relacji wykonawca - podwykonawca. Zatem w przypadku takiej interpretacji przepisów dotyczących mechanizmu podzielonej płatności podmioty zawierające umowy, w których dostawy/usługi byłyby realizowane przez podwykonawców, mogłyby celowo tak organizować swoje rozliczenia, aby kwoty wypłacane podwykonawcom nigdy nie byty wpłacane w mechanizmie podzielonej płatności. Na podstawie przepisów ustawy Prawo zamówień publicznych inwestor jest zobowiązany do zapłaty za wykonawcę na rzecz podwykonawcy za faktury wystawione na wykonawcę w sytuacji, gdy wykonawca nie ureguluje należności na rzecz podwykonawcy.
Na podkreślenie zasługuje również okoliczność, że taki obowiązek wynika z zawartej umowy a spółka ma wiedzę za jakie faktury dokonuje płatności na rzecz podwykonawcy, gdyż podwykonawca przedstawia skarżącej faktury wymagające uregulowania. Faktury te dokumentują nabycie usług wynikających z kontraktu zawartego pomiędzy skarżącą a wykonawcą. Zatem skoro spółka dokonuje płatności w imieniu wykonawcy na rzecz podwykonawcy za usługi wynikające z realizacji kontraktu, które powinny być uregulowane z zastosowaniem mechanizmu podzielonej płatności - powinna uregulować je w mechanizmie podzielonej płatności aby nie doszło do obejścia art. 108a i nast. ustawy o VAT.
Na mocy zawartych umów o podwykonawstwo, zaakceptowanych przez skarżącą, zobowiązała się ona dokonywać spłaty zobowiązań wykonawcy wobec podwykonawcy za wykonane usługi i wraz z wykonawcą odpowiada solidarnie za zapłatę wynagrodzenia podwykonawcy. Płatność regulowana przez skarżącą bezpośrednio na rachunek podwykonawcy stanowi bowiem zapłatę za usługi, gdyż skarżąca (jako zamawiający) reguluje zobowiązania w imieniu wykonawcy i spłaca zobowiązania na nim ciążące wobec podwykonawcy.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w zaskarżonym wyroku Sąd pierwszej instancji nadmiernie skupił się na uregulowaniach zawartych w ustawie Prawo zamówień publicznych oraz K.c. zamiast na istocie i celu analizowanych przepisów ustawy o VAT.
Wskazać należy, iż od 1 listopada 2019 r. w wybranych branżach szczególnie wrażliwych na oszustwa i nadużycia (w tym m.in. w budownictwie) obligatoryjne stało się stosowanie mechanizmu podzielonej płatności (split payment). Istota tego rozwiązania polega na tym, że płatność za nabyty towar lub usługę jest dokonywana w taki sposób, że zapłata odpowiadająca wartości sprzedaży netto jest płacona przez nabywcę na rachunek rozliczeniowy dostawcy lub jest rozliczana w inny sposób, natomiast pozostała zapłata odpowiadająca kwocie podatku od towarów i usług jest płacona na specjalny rachunek bankowych dostawcy – rachunek VAT.
Regulacje wprowadzone w art. 108a ustawy o VAT stanowią jedno z rozwiązań mających na celu przeciwdziałanie nadużyciom i oszustwom podatkowym, eliminując ryzyko znikania podatników wraz z zapłaconym im przez kontrahentów, a nieodprowadzonym podatkiem VAT. Z samego założenia zatem mechanizm ten ma utrudniać czy wręcz uniemożliwiać powstawanie nadużyć już na etapie samej transakcji i zapewniać lepszą transparentność rozliczeń w podatku od towarów i usług.
Gdyby przyjąć za prawidłowy sposób rozumowania przedstawiony przez skarżącą we wniosku o udzielenie indywidualnej interpretacji, to mechanizm podzielonej płatności nie miałby w ogóle zastosowania, a tym samym kwota podatku VAT wykazanego na fakturze wystawionej przez podwykonawcę, oznaczonej mechanizmem podzielonej płatności, nie trafiłaby na specjalny rachunek VAT. Tymczasem istotą efektywnego działania mechanizmu podzielonej płatności jest to, aby nie został przerwany łańcuch płatności realizowany w ramach tego mechanizmu. Podatnik wystawiający fakturę jest zobowiązany do przyjęcia płatności kwoty należności wynikającej z tej faktury z zastosowaniem mechanizmu podzielonej płatności. Ustawodawca przewidział wyłączenie obowiązku stosowania mechanizmu podzielonej płatności tylko w wymienionych w przepisach przypadkach, natomiast
w pozostałych sytuacjach płatność powinna być zrealizowana w procedurze mechanizmu podzielonej płatności.
W wydanej interpretacji Dyrektor Krajowej Interpretacji Skarbowej wskazał, że w przedstawionych okolicznościach spółka dokonując płatności w imieniu wykonawcy bezpośrednio na rzecz podwykonawcy kwot należności wynikającej z faktury na kwotę powyżej 15.000 zł, dokumentującą nabycie usług lub towarów wskazanych
w załączniku nr 15 do ustawy, na podstawie zawartej między skarżącą a wykonawcą umowy, realizuje jego zobowiązanie wobec podwykonawców. Tym samym należy przyjąć, że na spółce ciąży obowiązek uregulowania tej należności z zastosowaniem mechanizmu podzielonej płatności. To stanowisko organu podatkowego zasługuje w pełni na akceptację.
Prawidłowe odczytanie regulacji zawartych w art. 108a ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. z 2024 r. poz. 361 ze zm.) w zgodzie z ich celem - którym jest przeciwdziałanie nadużyciom i oszustwom podatkowym – prowadzi do wniosku, iż mechanizm podzielonej płatności znajdzie zastosowanie zarówno w sytuacji, gdy inwestor płaci za fakturę wykonawcy, jak również w sytuacji, gdy inwestor dokonuje płatności na rzecz podwykonawcy, gdyż nie uczynił tego wykonawca.
W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny nie zgadza się z Sądem pierwszej instancji, że w wydanej interpretacji organ podatkowy dokonał wadliwej wykładni analizowanego przepisu.
Naczelny Sąd Administracyjny uznaje również, że wbrew zapatrywaniu Sądu pierwszej instancji organ podatkowy w uzasadnieniu zaskarżonej interpretacji w dostateczny sposób wyjaśnił na jakiej podstawie uznał, że spółka dokonując płatności na rzecz podwykonawcy ma obowiązek stosowania mechanizmu podzielonej płatności.
Wobec powyższego uznając, że istota rozpoznawanej sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok w całości oraz na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę spółki. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2, art. 205 § w związku z art. 209 p.p.s.a.
|Sędzia NSA | Sędzia NSA |Sędzia NSA |
|Marek Kołaczek |Arkadiusz Cudak |Danuta Oleś (spr.) |