Dalej sąd wskazał, że dowody zgromadzone w sprawie nie potwierdzają, że więź skarżącej z pojazdem istniała przed jego przewozem na teren kraju, bowiem nie jest wiadome w ogóle, czy osoba, która miała pośredniczyć w zakupie i przemieszczeniu pojazdu z Niemiec na teren kraju, faktycznie w imieniu skarżącej kupiła przedmiotowy samochód i dokonała jego przetransportowania na koszt skarżącej na terytorium kraju, co świadczyłoby o tym, że nabycie wewnątrzwspólnotowe samochodu dokonano w imieniu nabywcy (skarżącej).
Podsumowując sąd stwierdził, że ustalenia faktyczne poczynione przez organ w zestawieniu z zebranym i dołączonym do akt materiałem dowodowym nie dają podstaw do tego, aby na chwilę obecną skarżącą uznać za podatnika podatku akcyzowego.
Formułując zalecenia co do dalszego postępowania w sprawie, sąd wskazał, że organ winien uzupełnić materiał dowodowy o własne ustalenia dotyczące okoliczności sprowadzenia przedmiotowego samochodu, bądź rozważyć możliwość zawieszenia postępowania do czasu zakończenia postępowania przed Prokuraturą Rejonową Poznań-Stare Miasto w Poznaniu. Organ winien przy tym wziąć pod uwagę przepis art. 70 o.p. i jeśli ustali, że nie było zdarzeń mających wpływ na bieg przedawnienia, postępowanie umorzyć.
Z powyższych względów sąd, podzielając zarzuty skargi, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. — Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm.), dalej "p.p.s.a.", orzekł ja w pkt I sentencji (tj. uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję naczelnika urzędu skarbowego z 15 października 2019 r.).
4. Skarga kasacyjna
Powyższy wyrok został zaskarżony w całości przez organ, a w skardze kasacyjnej na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zarzucono naruszenie:
1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz lit. a), art. 141 § 4, art. 133 § 1, art. 135 oraz art. 151 p.p.s.a. przez uwzględnienie skargi, chociaż postępowanie prowadzone przed organami administracji nie było dotknięte żadną z wad wskazanych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w zaskarżonym wyroku — co znalazło wyraz w wadliwym uzasadnieniu zaskarżonego wyroku i w efekcie w braku oddalenia skargi;
2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. przez wskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że wyłączną przyczyną uchylenia decyzji było naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, przy jednoczesnym braku wskazania (w uzasadnieniu wyroku), które z przepisów postępowania podatkowego naruszył organ, w jaki sposób oraz jaki miało to wpływ na wynik postępowania, co utrudnia skonstruowanie podstaw skargi kasacyjnej i jest poważną wadą zaskarżonego wyroku;
3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz lit. a), art. 141 § 4 oraz art. 133 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 o.p., przez uznanie, że organ naruszył przepisy procedury podatkowej, nieprawidłowo przeprowadzając postępowanie dowodowe, w efekcie czego wadliwie uznał, że skarżącej w świetle zgromadzonego materiału dowodowego można przypisać nabycie prawa rozporządzania samochodem jak właściciel, podczas gdy organ prawidłowo przeprowadził postępowanie dowodowe i właściwie ocenił zebrane dowody w zakresie: rejestracji pojazdu, jego przeglądu, dokumentacji kredytowej oraz zeznań świadków oraz że dawały one uzasadnione podstawy, aby wyprowadzić wniosek, że skarżąca nabyła prawo rozporządzania samochodem jak właściciel i winna być podatnikiem podatku akcyzowego z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego;
4) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 141 § 4 oraz art. 133 § 1 p.p.s.a. przez wadliwe uznanie przez sąd pierwszej instancji za słuszny zarzutu skargi dotyczącego naruszenia przez organy art. 121, art. 122, art. 124, art. 201 ust. 2 i 3, art. 210 o.p. w związku z wadliwym procedowaniem oraz nieprawidłową oceną materiału dowodowego zebranego w sprawie — jest błędne, bowiem organ zebrał dostateczny materiał dowodowy, aby dokonać właściwej kwalifikacji prawnej zdarzenia pod kątem skutków podatkowych, zatem w ramach niniejszej sprawy organ procedował poprawnie;
5) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz a), art. 141 § 4 oraz art. 133 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 121, art. 122, art. 124 o.p. oraz art. 12 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. — Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2021 r. poz. 162) przez uznanie, że organy naruszyły te przepisy prawa procesowego oraz poddaną ochronie zasadę zaufania do organów podatkowych, podczas gdy wszystkie gwarancje procesowe oraz zasady ogólne wynikające z postępowania podatkowego w sprawie zostały zachowane, a rozstrzygnięcia dokonano w konkretnej sprawie indywidualnej w oparciu o prawidłowo ustalony stan faktyczny;
6) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 141 § 4 oraz art. 133 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 191 o.p. przez uznanie, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie mógł stanowić podstawy do stwierdzenia, że strona dokonała nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodu osobowego niezarejestrowanego wcześniej na terytorium kraju zgodnie z przepisami o ruchu drogowym, która to czynność na podstawie przepisu art. 100 ust. 1 pkt 2 u.p.a. podlega opodatkowaniu podatkiem akcyzowym, albowiem nie wykazano, że strona nabyła prawo rozporządzania samochodem osobowym jak właściciel przed przemieszczeniem samochodu na terytorium kraju zgodnie z art. 101 ust. 2 pkt 1 u.p.a.;
7) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 141 § 4 oraz art. 133 § 1 p.p.s.a. przez niezastosowanie art. 100 ust. 1 pkt 2, art. 101 ust. 2 pkt 1 u.p.a. wynikające z przyjęcia, że w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, które uniemożliwiają zastosowanie przepisów materialnych, podczas, gdy do tego rodzaju uchybień nie doszło;
8) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz lit. c), art. 141 § 4 oraz art. 133 § 1 p.p.s.a. przez błędne przyjęcie przez sąd pierwszej instancji stanu faktycznego sprawy, odmiennie od prawidłowo ustalonego przez organy podatkowe, polegającego na przyjęciu przez sąd, że skarżącej nie można przypisać nabycia prawa rozporządzania samochodem jak właściciel (względnie, że są w tym zakresie wątpliwości), a tym samym, że nie zachodzą podstawy do opodatkowania podatkiem akcyzowym wewnątrzwspólnotowego nabycia pojazdu, podczas gdy organy prawidłowo przyjęły, że skarżąca nabyła prawo do rozporządzania samochodem jak właściciel;
9) art. 141 § 4 oraz art. 133 § 1 p.p.s.a przez wydanie orzeczenia, które nie spełnia wymogów tych przepisów, gdyż uzasadnienie orzeczenia zawiera błędne wskazania sądu pierwszej instancji co do dalszego sposobu prowadzenia sprawy, bowiem w sprawie wydano prawidłowe pod względem merytorycznym orzeczenie w zakresie zobowiązania podatkowego, które się nie przedawniło;
10) art. 100 ust. 1 pkt 2, art. 101 ust. 2 pkt 1 u.p.a. przez odmowę zastosowania, będącą następstwem niewłaściwej wykładni — w efekcie uznania, że skarżącej nie można przypisać nabycia prawa rozporządzania samochodem osobowym jak właściciel — wynikającej z przyjęcia, że w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, które uniemożliwiają zastosowanie przepisów materialnych, podczas, gdy do tego rodzaju uchybień nie doszło.
W kontekście tak sformułowanych podstaw kasacyjnych organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu, względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, wg norm przepisanych oraz uiszczonego wpisu.
5. Odpowiedź na skargę kasacyjną
W odpowiedzi na skargę kasacyjną strona wniosła o oddalenie tej skargi w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, wg norm przepisanych.
6. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
6.1. Skarga kasacyjna jest zasadna i odnosi zamierzony skutek w postaci uchylenia zaskarżonego wyroku oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, albowiem zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. jest trafny.
6.2. Zdaniem kasatora przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. został naruszony przez wskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że wyłączną przyczyną uchylenia decyzji było naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, przy jednoczesnym braku wskazania (w uzasadnieniu wyroku), które z przepisów postępowania podatkowego naruszył organ, w jaki sposób oraz jaki miało to wpływ na wynik postępowania, co utrudnia skonstruowanie podstaw skargi kasacyjnej i jest poważną wadą zaskarżonego wyroku;
6.3. Zgodnie z art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Warto przypomnieć, że w uzasadnieniu uchwały składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lutego 2010 r., II FPS 8/09, ONSAiWSA 2010, nr 3, poz. 39 podkreślono, że podstawa prawna rozstrzygnięcia (wyroku) obejmuje wskazanie zastosowanych przepisów prawnych oraz wyjaśnienie przyjętego przez sąd sposobu ich wykładni i zastosowania. Znaczenie procesowe tego elementu uzasadnienia uwidacznia się w tym, że ma on dać rękojmię, iż sąd dołożył należytej staranności przy podejmowaniu rozstrzygnięcia; ma umożliwić sądowi wyższej instancji ocenę, czy przesłanki, na których oparł się sąd niższej instancji, są trafne; ma w razie wątpliwości umożliwić ustalenie granic powagi rzeczy osądzonej i innych skutków prawnych wyroku.
Jakkolwiek czynność procesowa sporządzenia pisemnego uzasadnienia, dokonywana już po rozstrzygnięciu sprawy i mająca sprawozdawczy charakter, sama przez się nie może wpływać na to rozstrzygnięcie jako na wynik sprawy, niemniej tylko uzasadnienie spełniające określone ustawą warunki stwarza podstawę do przyjęcia, że będąca powinnością sądu administracyjnego kontrola działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem rzeczywiście miała miejsce i że prowadzone przez ten sąd postępowanie odpowiadało przepisom prawa (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 maja 2010 r., I FSK 911/09, CBOSA). Zatem niezbędnym jest wskazanie w uzasadnieniu wyroku przepisów prawa, które stanowiły podstawę rozstrzygnięcia. Niezbędnym jest także podanie wykładni tych norm prawnych.
6.4. Odnosząc powyższe uwagi do niniejszej sprawy, po lekturze przedmiotowego uzasadnienia, należy się zgodzić z zarzutem skargi kasacyjnej, że pisemne motywy zaskarżonego wyroku nie zawierają wskazania żadnego przepisu postępowania. Jedyną normą prawną wymienioną przez sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu był przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Na samym końcu uzasadnienia wskazano, że na podstawie tego przepisu orzeczono jak w sentencji wyroku. Wskazana norma prawna stanowi, że Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przytoczenie tego przepisu nie jest wystarczające dla uznania rozpatrywanego zarzutu za niezasadny. Samo przytoczenie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. bez wskazania w uzasadnieniu, który przepis prawa procesowego został naruszony, nie można uznać za prawidłowe wskazanie podstawy prawnej rozstrzygnięcia.
6.5. Uwzględniając powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie wskazując w uzasadnieniu swojego wyroku podstawy prawnej rozstrzygnięcia, naruszył przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. Brak wskazania przez sąd pierwszej instancji, który przepis prawa materialnego, czy też procesowego został naruszony w zaskarżonej decyzji powoduje, że wada uzasadnienia sądu pierwszej instancji jest na tyle istotna, że koniecznym jest uchylenie zaskarżonego wyroku. Ten sposób sformułowania uzasadnienia pozbawia bowiem stronę możliwości prawidłowego sformułowania zarzutów skargi kasacyjnej, które się przecież opierają, zgodnie z art. 174 p.p.s.a. na wskazaniu konkretnej normy prawnej. Skarga kasacyjna, która nie wskazywałaby żadnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, dotknięta byłaby brakami formalnymi. W tym kontekście nie sposób zaakceptować uzasadnienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, który w części dotyczącej rozważań prawnych, nie wskazuje żadnej normy prawnej. W ten sposób strona jest pozbawiona możliwości jakiejkolwiek polemiki merytorycznej z stanowiskiem sądu pierwszej instancji. Nie może bowiem w sposób prawidłowy sformułować zarzutów skargi kasacyjnej i w ten sposób zwalczać oraz podważać wyrok.
Wreszcie należy podkreślić, że tak sformułowane uzasadnienie wyroku pozbawia Naczelny Sąd Administracyjny możliwości dokonania kontroli instancyjnej. Skoro argumentacja sądu pierwszej instancji nie zawiera przytoczenia przepisów, które zastosowano, czy też wykładni których dokonywano, nie ma możliwości stwierdzenia prawidłowości, czy też wadliwości zaskarżonego wyroku.
6.6. Z tych też względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.
6.7. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a. Wynagrodzenie pełnomocnika Dyrektora Izby Administracji Skarbowej określono w oparciu o § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a), § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a/ i § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 1935).
Izabela Najda-Ossowka Arkadiusz Cudak Marek Kołaczek