W niniejszej sprawie co do zasady czynnością podlegającą opodatkowaniu jest sprzedaż wyrobów węglowych finalnemu nabywcy węglowemu. Na mocy art. 31a ustawy czynność ta może podlegać zwolnieniu, o ile zostaną spełnione warunki do jego zastosowania. Jeśli warunków zwolnienia nie dochowa finalny nabywca węglowy, wówczas to on staje się podatnikiem na mocy art. 9a ust. 1 pkt 5 lit. a ustawy. Jeżeli natomiast warunków do zwolnienia nie dochowa pośredniczący podmiot węglowy to wówczas on staje się podatnikiem z tytułu czynności określonej w art. 8 ust. 2 pkt 2 ustawy.
Sąd nie zgodził się także z zarzutem 1.d. skargi. Wbrew stanowisku Spółki brak jest podstaw do przyjęcia ogólnej zasady wyboru przez wnioskodawcę faktury w oparciu o którą sporządzony będzie e-DD, nawet w sytuacji, gdy korekcie mają ulec dane ujęte w fakturze pierwotnej inne niż ilość wyrobów węglowych. Ponownie wskazać należy, że sporządzenie e-DD powinno następować na podstawie faktury przedstawiającej stan rzeczywisty, a zatem wynikający z ostatniej faktury, która (w ustawowym terminie do wygenerowania e-DD) dokumentuje sprzedaż wyrobów węglowych z zastosowaniem zwolnienia. Wystawienie zatem faktury korygującej powoduje, że to ta faktura jako najbardziej aktualna powinna stanowić podstawę sporządzenia e-DD.
Sąd podzielił stanowisko organu, że jako wyjątkowe ocenić należy sytuacje, w którym dane inne niż ilość wyrobów węglowych ujęte na fakturze pierwotnej muszą ulec korekcie. Oznacza to, że nie mogą one stanowić ogólnej zasady sporządzania e-DD na podstawie dowolnej faktury, w szczególności, gdy pośredniczący podmiot węglowy przed upływem terminu na sporządzenie e-DD posiada wiedzę, że faktura ta może zostać skorygowana.
Jednocześnie w ocenie Sądu Spółka błędnie wywodzi, że zgodnie ze stanowiskiem zawartym w zaskarżonej interpretacji (str. 27) organ stwierdził, że zmiana (w odniesieniu do tych które wskazano w e-DD) danych innych niż ilość dostarczonych wyrobów węglowych ma wpływ na zasady zastosowania zwolnienia od akcyzy z art. 31a ust. 3 pkt 1 lit. b tiret pierwsze ustawy. W cytowanym przez Spółkę fragmencie interpretacji organ wszak jednoznacznie wskazuje, że właśnie w tym przypadku (tj. gdy e-DD sporządzony został na podstawie faktury pierwotnej, a wystawiono fakturę korygującą, która nie zmienia ilości dostarczonych wyrobów węglowych) owa zmiana nie będzie miała wpływu na możliwość zastosowania zwolnienia od akcyzy względem tej (niezmienionej) ilości wyrobów węglowych.
Organ nie uznaje bowiem prawidłowości Spółki w zakresie zapytania nr 5 akcentując brak możliwości generowania e-DD w sposób dowolny na podstawie faktury pierwotnej lub korygującej.
2. Powyższy wyrok został zaskarżony przez spółkę. Zarzuciła ona:
I. naruszenie przepisów prawa materialnego - w szczególności:
1. art. 31 a ust. 1 w zw. z art. 31 a ust. 3 pkt 1 lit. b tiret pierwsze i art. 46na ust. 3 u.p.a. poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że w przypadku gdy po wygenerowaniu i przesłaniu do systemu EMCS PL 2 projektu e-DD Spółka wystawia fakturę korygującą zwiększającą ilość wyrobów węglowych sprzedanych na rzecz FNW, zwolnieniem od akcyzy nie mogą zostać objęte wyroby węglowe w ilości większej niż wynikająca z faktury pierwotnej stanowiącej podstawę do wygenerowania wspomnianego projektu e-DD - nawet w przypadku gdy nie minął jeszcze termin do wygenerowania projektu e-DD przewidziany w art. 46na ust. 3 ww. ustawy; podczas gdy prawidłowa wykładania tego przepisu prowadziłaby do uznania, że w przypadku gdy po wygenerowaniu i przesłaniu do systemu EMCS PL 2 projektu e-DD Spółka wystawia fakturę korygującą zwiększającą ilość wyrobów węglowych sprzedanych na rzecz FNW, całość sprzedanych przez Spółkę wyrobów węglowych może zostać objęta zwolnieniem od akcyzy - zwłaszcza w przypadku gdy nie upłynął jeszcze termin do wygenerowania projektu e-DD przewidziany w art. 46na ust. 3 u.p.a.;
2. art. 31a ust. 1 w zw. z art. 31a ust. 3 pkt 1 lit. b tiret pierwsze i art. 46na ust. 3 u.p.a. poprzez ich błędną wykładnię, sprzeczną z art. 14 Dyrektywy Rady 2003/96/WE z dnia 27 października 2003 r. w sprawie restrukturyzacji wspólnotowych przepisów ramowych dotyczących opodatkowania produktów energetycznych i energii elektrycznej (dalej: "Dyrektywa energetyczna"), orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego, polegającą na przyjęciu, że w przypadku wystawienia faktury korygującej zwiększającej ilość dostarczonych wyrobów, po wygenerowaniu komunikatu e-DD "nadwyżka" wyrobów węglowych nie może zostać objęta zwolnieniem od akcyzy; podczas gdy prawidłowa wykładania tego przepisu prowadziłaby do uznania, że w przypadku gdy po wygenerowaniu i przesłaniu do systemu EMCS PL 2 projektu e-DD Spółka wystawia fakturę korygującą zwiększającą ilość wyrobów węglowych sprzedanych na rzecz FNW, całość sprzedanych przez Spółkę wyrobów węglowych może zostać objęta zwolnieniem od akcyzy;
3. art. 31 a ust. 3 pkt 1 lit. b tiret pierwsze w zw. z art. 46na ust. 3 u.p.a. poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że w przypadku gdy po wygenerowaniu i przesłaniu do systemu EMCS PL 2 projektu e-DD wystawia fakturę korygującą zwiększającą ilość wyrobów węglowych sprzedanych na rzecz FNW Spółka nie ma możliwości wygenerowania i przesłania do systemu EMCS PL 2 nowego projektu e-DD, który uwzględniałby ilości wyrobów węglowych wynikające z wystawionej faktury korygującej; podczas gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu powinna prowadzić do przyjęcia, że w takim przypadku Spółka może wygenerować i przesłać do systemu EMCS PL 2 nowy projekt e-DD- zwłaszcza gdy nie doszło do upływu terminu przewidzianego w art. 46na ust. 3 u.p.a.;
4. art. 31 a ust. 3 ust. 1 lit. b tiret pierwsze u.p.a. poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż w przypadku gdy przed wygenerowaniem i przesłaniem do systemu EMCS projektu e-DD Spółka wystawiła fakturę korygującą niemającą wpływu na ilość dostarczonych wyrobów węglowych, dla objęcia całości dostarczonych wyrobów węglowych zwolnieniem od akcyzy Spółka jest zobligowana do wygenerowania e-DD w oparciu o fakturę korygującą; podczas gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu powinna prowadzić do przyjęcia, iż w przypadku gdy faktura korygująca nie zmienia ilości dostarczonych wyrobów węglowych Spółka dla objęcia dostarczonych wyrobów węglowych zwolnieniem od akcyzy Spółka może generować projekty e-DD również w oparciu o fakturę pierwotną, ponieważ modyfikacje wynikające z faktury korygującej nie mają wpływu na istotną treść projektu e-DD.
II. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy:
- art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 329, ze zm. – dalej: p.p.s.a.) poprzez ujęcie w uzasadnieniu zaskarżanego wyroku twierdzeń sprzecznych z sentencją wyroku oraz wskazanie, iż skarga Spółki podlegała oddaleniu z uwagi na stanowisko Organu, które faktycznie nie zostało zawarte w zaskarżonej Interpretacji; przy czym naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż jeśli Sąd I instancji prawidłowo odczytałby i przytoczył stanowisko Organu nie wydałby wyroku oddalającego skargę Spółki (gdyby bowiem sentencja miała odpowiadać uzasadnieniu wyroku, wydany wyrok Sądu I instancji nie oddalałby skargi Spółki).
Kasator wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku WSA w Gliwicach w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania bądź rozpoznanie skargi na podstawie art. 188 PPSA oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
W odpowiedzi organ wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie kosztów na jego rzecz.
3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
3.1. Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.
3.2. Zasadne są sformułowane zarzuty naruszenia art. 31a ust. 1 w zw. z art. 31a ust. 3 pkt 1 lit. b tiret pierwsze i art. 46na ust. 3 u.p.a., ponieważ za błędną należy uznać wykładnię dokonaną przez organ i zaakceptowaną przez sąd I instancji, że w przypadku gdy po przesłaniu do systemu EMCS PL 2 projektu e-DD, spółka wystawia fakturę korygującą zwiększającą ilość wyrobów węglowych sprzedanych na rzecz FNW, zwolnieniem od akcyzy nie mogą zostać objęte wyroby węglowe w ilości większej niż wynikająca z faktury pierwotnej stanowiącej podstawę do wygenerowania wspomnianego projektu e-DD.
Zgodzić się należy z oceną, że skoro określone przepisy zobowiązują sprzedawcę do wystawienia faktury korygującej, dokumentującej zwiększenie ilości wyrobów węglowych sprzedanych na rzecz FNW, to należało również jednoznacznie unormować w przepisach sposób przesłania do systemu EMCS PL 2 projektu e-DD z uwzględnieniem danych z takiej faktury, aby sprzedawca również wobec tej ilości (zwiększonej) mógł skorzystać ze zwolnienia od akcyzy.
Ilość ta, aby korzystać ze zwolnienia, nie może pozostać poza systemem, jak uważała strona, skoro art. 2 pkt 18b) lit. b) stanowi, że e-DD to elektroniczny dokument, na podstawie którego monitoruje się na terytorium kraju sprzedaż wyrobów węglowych objętych zwolnieniem od akcyzy ze względu na ich przeznaczenie finalnemu nabywcy węglowemu przez pośredniczący podmiot węglowy, który w poprzednim roku kalendarzowym sprzedał powyżej 30 mln kg wyrobów węglowych a art. 31 ust. 3 pkt 1 lit. b tiret u.p.a. uzależnia zwolnienie od sporządzenia, po dostarczeniu finalnemu nabywcy węglowemu wyrobów węglowych, projektu e-DD na podstawie faktury dokumentującej tę sprzedaż, przesłanie tego projektu e-DD do Systemu.
W konsekwencji dla możliwości skorzystania przez sprzedawcę ze zwolnienia, o którym mowa w art. 31 ust. 3 pkt 1 lit. b tiret u.p.a., sprzedawca winien tę fakturę ująć w sporządzonym, po dostarczeniu tej ilości (zwiększonej) finalnemu nabywcy węglowemu wyrobów węglowych, projektu e-DD na podstawie faktury dokumentującej tę sprzedaż i przesłaniu tego projektu e-DD do Systemu. Oczywiście w ramach sporządzonego w takim przypadku projektu e-DD sprzedawca winien w nim ująć tylko dostarczoną ilość węgla, stanowiącą nadwyżkę ilości wykazanej w fakturze pierwotnej, w stosunku do której wystawiono fakturę korygującą.
Takiej wykładni art. 31a ust. 1 w zw. z art. 31a ust. 3 pkt 1 lit. b tiret pierwsze i art. 46na ust. 3 u.p.a., dokonanej z uwzględnieniem zasad demokratycznego państwa prawa i zasady proporcjonalności, nie można postawić zarzutu contra legem, gdyż żaden przepis prawa nie sprzeciwia się ujęciu w projekcie e-DD faktury korygującej i ujęciu w projekcie e-DD na jej podstawie tej ilości węgla, która została FNW dostarczona, a nie wykazana w pierwotnej fakturze.
3.3. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego warunki formalnoprawne (brak przepisów przewidujących możliwość korekty sporządzonego e-DD oraz sporządzenia dodatkowych projektów e-DD, które uwzględniają korekty ilościowe mające miejsce już po sporządzeniu e-DD) nie mogą ograniczać czy wyłączać uprawnień materialnoprawnych (zwolnienia z podatku akcyzowego wyrobów węglowych). Ponadto za taką konstatacją przemawia rozumowanie a fortiori w wersji pozytywnej (a maiori ad minus), ponieważ skoro przewidziana jest możliwość wystawienia faktury korygującej, to tym bardziej możliwa jest korekta/wystawienie nowego e-DD, nawet jeżeli ustawodawca nie przewidział wprost takiej możliwości, ale przecież również jej nie zakazał. Za uwzględnieniem stanowiska skarżącej spółki przemawiają również argumenty wykładni funkcjonalnej i systemowej (w szczególności zasada zwolnienia z akcyzy wyrobów węglowych przeznaczonych do celów uprawniających do zwolnienia, podobnie NSA w wyroku z 23 marca 2023 r., sygn. akt I FSK 66/23).
Mówiąc inaczej, gdy na podstawie faktury korygującej dochodzi do zwiększenia ilości sprzedanego węgla w stosunku do ilości zafakturowanej wcześniej, to faktura korygująca stanowi wskazaną w powołanym przepisie fakturę dokumentująca sprzedaż węgla w ilości, która wcześniej nie była ujęta. Dlatego faktura ta stanowi fakturę dokumentującą sprzedaż, o której to fakturze jest mowa w ww. przepisie i w art. 31a ust. 3 pkt 1 lit. b u.p.a. i która stanowi podstawę do sporządzenia dodatkowego e-DD na dodatkową sprzedaż. Należy bowiem pamiętać, że dokument e-DD w obrocie węglem stosownie do art. 2 pkt 18b lit. b) u.p.a. służyć ma monitorowaniu sprzedaży węgla na terytorium kraju. Monitorowanie to ma na celu kontrolę ilościową sprzedaży węgla w kraju. Tymczasem stosownie do § 5 ust. 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 27 stycznia 2022 r. w sprawie danych umieszczanych w Systemie oraz trybu postępowania w przypadku przemieszczania wyrobów akcyzowych przy użyciu Systemu (Dz.U. z 2022 r. poz. 221): w przypadku monitorowania sprzedaży wyrobów węglowych na podstawie e-DD poza procedurą zawieszenia poboru akcyzy z użyciem Systemu w e-DD powinny być zawarte:
1) data i czas sprzedaży;
2) typ, numer identyfikacyjny, nazwa oraz adres podmiotu odbierającego, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 32 lit. c ustawy, oraz podmiotu wysyłającego, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 31 lit. d ustawy;
3) kod CN, numer pozycji towarowej oraz masa brutto wyrobu akcyzowego.
Zauważyć należy, że dane te nie obejmują numerów faktur, na podstawie których dokonywane są dostawy objęte e-DD.
3.4. Z przedstawionych wyżej powodów Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga kasacyjna miała usprawiedliwione podstawy, gdyż podniesiony w niej zarzut naruszenia prawa materialnego okazał się w pełni uzasadniony.
Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i rozpoznał skargę na podstawie art. 188 ustawy – Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W wyniku rozpoznania skargi Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną interpretacją indywidualną na podstawie art. 146 § 1 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a powołanej wyżej ustawy.
Rozpoznając sprawę ponownie, organ interpretacyjny będzie miał obowiązek uwzględnić przyjętą w niniejszym wyroku wykładnię art. 31a ust. 1 w zw. z art. 31a ust. 3 pkt 1 lit. b tiret pierwsze i art. 46na ust. 3 u.p.a.
O kosztach postępowania, w tym postępowania kasacyjnego, orzeczono na podstawie art. 200 oraz art. 203 pkt 1 ustawy – Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Maja Chodacka Bartosz Wojciechowski Sylwester Golec
sędzia WSA (del.) sędzia NSA (spr.) sędzia NSA