Skarżąca spółka występuje/będzie zatem w ocenie organu interpretacyjnego występować w charakterze podatnika w rozumieniu art. 15 ust. 1 ustawy o VAT, w przypadku zawierania transakcji typu forward walutowy ze spółką matką i zrealizowania dodatniego wyniku na opisanych we wniosku transakcjach.
2.10. Sąd pierwszej uchylając zaskarżoną interpretację w wyniku skargi wniesionej przez skarżącą spółkę, odwołał się do wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 21 października 2014 r., sygn. akt I FSK 1609/13, 27 lutego 2018 r., sygn. akt I FSK 564/16, z 22 grudnia 2016 r., sygn. akt I FSK 421/15 i stwierdził, że błędne było stanowisko organu interpretacyjnego, w którym przyjęto, że skarżąca spółka świadczy odpłatne usługi na rzecz spółki matki, co stanowi podstawę do uznania dokonywanych transakcji za świadczenie usług w rozumieniu art. 8 ust. 1 ustawy o VAT.
2.11. Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę na to, że z przedstawionego stanu faktycznego/zdarzenia przyszłego nie wynikało, aby zawarta umowa zabezpieczała ryzyko spółki matki, a jedynie wówczas uzasadniona byłaby teza, że skarżąca spółka świadczy na rzecz spółki matki określone świadczenie, że spółka matka jest jego beneficjentem i w zamian za to świadczenie wypłaca wynagrodzenie na rzecz skarżącej spółki. Podkreślił, że skarżąca spółka we wniosku o wydanie interpretacji stwierdziła jedynie, że to spółka matka otrzymuje wynagrodzenie (marżę), natomiast nic nie wspominała o wynagrodzeniu, które miało jej przysługiwać.
2.12. Jako błędne uznać należało, w ocenie Sądu pierwszej instancji, utożsamianie wynagrodzenia za świadczenie usług z ewentualnymi korzyściami, które skarżąca spółka mogła uzyskać na podstawie zawartej ze spółką matką umowy. Dokonywane przez skarżącą spółkę rozliczenia miały jedynie charakter techniczny, pozwalający na prawidłową realizację zawartej umowy, natomiast osiągnięcie z tego tytułu zysku nie było wynikiem procesu decyzyjnego, lecz wynikiem sytuacji na rynku walut i jego bezpośrednią konsekwencją. Również z celu zawarcia umowy, wynikało, że miał on zabezpieczać interesy skarżącej spółki, a nie spółki matki.
Sąd pierwszej instancji przyjął, że bez znaczenia był wynik na realizacji transakcji (dodatni bądź ujemny), gdyż kierunek strumienia pieniężnego przepływającego w wyniku realizacji transakcji nie mógł być podstawą do stwierdzenia, która ze stron jest usługobiorcą, a która usługodawcą, nie odzwierciedlałoby to ekonomicznego, a co za tym idzie, faktycznego charakteru stron transakcji.
Organ interpretacyjny – jak podkreślił Sąd pierwszej instancji – wydając zaskarżoną interpretację naruszył treść art. 8 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 1 ustawy o VAT i w konsekwencji art. 15 ust. 1 i 2 tej ustawy.
3. Skarga kasacyjna.
3.1. Od powyższego wyroku organ interpretacyjny złożył skargę kasacyjną, wnosząc o jego uchylenie w całości i rozpoznanie skargi przez jej oddalenie, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych.
3.2. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm., dalej ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 146 § 1 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 8 ust. 1 i art. 5 ust. 1 pkt 1 oraz w związku z art. 15 ust. 1 i ust. 2 ustawy o VAT, przez uwzględnienie skargi, uchylenie zaskarżonej interpretacji, a w konsekwencji bezpodstawne uznanie przez Sąd pierwszej instancji, że organ interpretacyjny naruszył powyższe przepisy ustawy o podatku od towarów i usług przez dokonanie ich błędnej interpretacji w wyniku uznania, że skarżąca spółka występuje/będzie występowała w charakterze podatnika w przypadku zawierania transakcji typu forward walutowy ze spółką matką i zrealizowania dodatniego wyniku na opisanych we wniosku transakcjach oraz, że skarżąca spółka świadczy na rzecz spółki matki opodatkowane usługi,
3.3. Ponadto zaskarżonemu wyrokowi zarzucono na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi naruszenie prawa materialnego, tj. art. 8 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 1 pkt 1 oraz art. 15 ust. 1 i ust. 2 ustawy o VAT, przez błędną wykładnię i niewłaściwą ocenę zastosowania polegającą na błędnym przyjęciu, że w przedmiotowej sprawie nie można uznać, aby skarżąca spółka świadczyła odpłatne usługi na rzecz spółki matki, a w konsekwencji błędne przyjęcie, że skarżąca spółka nie może zostać uznana za podatnika podatku od towarów i usług w zakresie czynności opisanych we wniosku o wydanie interpretacji.
3.4. Skarżąca spółka nie złożyła odpowiedzi na skargę kasacyjną.
4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
4.1. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż wbrew podniesionym zarzutom Sąd pierwszej instancji nie naruszył wskazanych w tych zarzutach przepisów postępowania oraz prawa materialnego.
4.2. W równolegle rozpoznanej sprawie o sygn. akt I FSK 1218/23 Naczelny Sąd Administracyjny, oddalając wyrokiem z 24 marca 2026 r. skargę kasacyjną organu interpretacyjnego wniesioną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 28 lutego 2023 r., sygn. akt I SA/Kr 943/22, którym w wyniku skargi wniesionej przez C.1 S.A. z siedzibą w K. (spółkę matkę) uchylono interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 24 czerwca 2022 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług, stwierdził, że to spółka matka będzie usługodawcą usług zabezpieczających, a spółki zależne ich usługobiorcą (beneficjentem). Podkreślił, że to spółki zależne mają interes w nabywaniu usługi zabezpieczającej ich ryzyko gospodarcze wynikające z wahań cen aluminium. Natomiast zapłata przez spółkę matkę na rzecz spółki zależnej (tu skarżącej spółki) kwoty rozliczenia wynikającego z realizacji instrumentu pochodnego nie stanowi wynagrodzenia dla spółki zależnej za (rzekome) wyświadczenie przez tę spółkę zależną usługi na rzecz spółki matki.
4.3. Naczelny Sąd Administracyjny, odwołując się w obecnie rozpoznawanej sprawie do argumentacji przedstawionej w uzasadnieniu wyroku z 24 marca 2026 r., sygn. akt I FSK 1218/23, podkreśla, że elementem, który zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT decyduje o opodatkowaniu czynności (tj. dostawy towarów, świadczenia usług) jest odpłatność, którą należy rozumieć jako wynagrodzenie należne z danego świadczenia.
Naczelny Sąd Administracyjny, przywołując wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (zob. wyroki z: 3 marca 1994 r. w sprawie C-16/93; z 1 kwietnia 1982 r. w sprawie C-89/81, z 5 lutego 1980 r. w sprawie C-154/80 czy w sprawie C-276/97, C-358/97 oraz wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 12 czerwca 2013 r., sygn. akt I FSK 1128/12; 18 kwietnia 2013 r., sygn. akt I FSK 942/12; 31 stycznia 2013 r., sygn. akt I FSK 289/12 i 19 grudnia 2012 r., sygn. akt I FSK 273/12; dostępne w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej CBOSA), podkreślił, że o usługach za wynagrodzeniem w rozumieniu ustawy o VAT można mówić jedynie w sytuacji, kiedy wykonywane są w ramach umowy zobowiązaniowej, a jedna ze stron transakcji może być uznana za bezpośredniego beneficjenta usługi. Musi więc istnieć bezpośredni związek o charakterze przyczynowym pomiędzy świadczoną usługą a przekazanym za nią wynagrodzeniem. Przy czym związek pomiędzy otrzymywaną płatnością a świadczeniem na rzecz dokonującego płatności musi mieć charakter bezpośredni i na tyle wyraźny, aby można powiedzieć, że płatność następuje w zamian za to świadczenie (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 września 2013 r., sygn. akt I FSK 1316/12, CBOSA).
Innymi słowy wynagrodzenie musi być należne za wykonanie tego świadczenia, co oznacza, że z danego stosunku prawnego, na podstawie którego wykonywana jest usługa, musi wynikać wyraźna, bezpośrednia korzyść dla świadczącego usługę. Takie rozumienie pojęcia usługi znajduje swoje odzwierciedlenie w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości, gdzie podkreśla się, że koncepcja świadczenia usług zakłada istnienie bezpośredniego związku pomiędzy świadczoną usługą i uzyskiwanym wynagrodzeniem, faktycznie przekazanym w zamian za usługi świadczone na rzecz usługobiorcy, oraz wyodrębnienie podmiotu będącego odbiorcą świadczenia.
4.4. Odnosząc przywołane w uzasadnieniu wyroku z 24 marca 2026 r., sygn. akt I FSK 1218/23 rozumienie "odpłatnego świadczenia usług" do przedstawionych we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej transakcji na instrumentach pochodnych, podkreślić należy, że przedmiotem świadczenia jest zabezpieczenie danego podmiotu przed ryzykiem gospodarczym i występujące w ramach tego świadczenia transakcje mogą stanowić usługę na gruncie ustawy o VAT pod warunkiem, że dojdzie do realizacji świadczenia oraz świadczenie to będzie co do zasady odpłatne.
W tego typu transakcjach pomocnym przy identyfikacji usługobiorcy i usługodawcy w danej transakcji jest kryterium zaspokojenia potrzeb. Opierając się na tym kryterium można uznać, że w transakcjach na instrumentach pochodnych usługobiorcą jest podmiot, który chce zaspokoić potrzebę zabezpieczenia się przed ryzykiem gospodarczym, natomiast usługodawcą jest podmiot, który tę potrzebę może zaspokoić (zob. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: z 27 maja 2013 r. sygn. akt III SA/Wa 196/13 oraz z 7 lipca 2017 r., sygn. III SA/Wa 1528/16; CBOSA).
4.5. Stabilną podstawą do stwierdzenia, która ze stron jest usługobiorcą, a która usługodawcą nie może być kierunek strumienia pieniężnego przepływającego w wyniku realizacji transakcji opartych na instrumentach pochodnych. Nie odzwierciedlałoby to bowiem ekonomicznego, a co za tym idzie, faktycznego charakteru funkcji stron transakcji. W transakcjach tych bowiem, podmiot organizujący obrót z reguły nie otrzymuje od drugiej strony bezpośredniego wynagrodzenia, a wysokość i kierunek rozliczenia transakcji jest wynikiem zmian rynkowych (tak m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 lutego 2018 r., sygn. I FSK 564/16; CBOSA).
Podkreślenia wymaga, że wynik zastosowania instrumentu finansowego jest dynamiczny i zmienny, w zależności od przyjętych kryteriów i cenowych punktów odniesienia, np. w relacji do kursów i cen giełdowych. Zawodnym jest więc ustalanie statusu podatnika VAT w zależności od tego, jak bieżąco ukierunkowuje się zmienny (czasem nawet w ciągu jednego dnia) strumień pieniędzy wynikających z rozliczenia instrumentu bazowego w zależności od zmian kursów i cen towaru lub waluty.
4.6. Przenosząc powyższe na realia opisane we wniosku o wydanie interpretacji wskazać należy, że celem usługi jest zabezpieczanie ryzyka towarowego skarżącej spółki, jako spółki zależnej przez spółkę matkę. Przez zawarcie transakcji zabezpieczającej ze spółką matką, skarżąca spółka zabezpiecza się przed wzrostem ceny metalu (aluminium).
Aby zrealizować usługę spółka matka zawiera transakcje zabezpieczające z bankiem, a następnie transakcje ze spółkami zależnymi. Jeżeli spółka matka wypłaca kwoty spółce zależnej, to oznacza to, że aluminium kupione przez spółkę zależną zostało nabyte po cenie wyższej niż cena stała wskazana w transakcji zabezpieczającej.
Zabezpieczenie ryzyka spółki zależnej polega więc na tym, że jeżeli cena aluminium na rynku będzie wyższa, to spółka zależna – dzięki zawartej transakcji – zrekompensuje sobie poniesiony wyższy koszt aluminium. Spółka matka wypłaca jej bowiem różnicę pomiędzy stałą ceną aluminium, do której spółka zależna jest zabezpieczona w kontrakcie, a ceną zmienną będącą ceną rynkową.
Uwzględniając specyfikę analizowanej transakcji, istotą świadczenia jest minimalizowanie ryzyka handlowego spółki zależnej (tu skarżącej spółki). To spółka zależna jest zainteresowana w nabyciu usługi, która to ryzyko u niej zmniejsza i taką usługę wyświadcza spółka matka. Wyznaczone wyżej kryterium potrzeb wskazuje więc, że to spółka zależna a nie spółka matka, jest beneficjentem systemu zarządzania ryzykiem wahań cen aluminium.
4.7. Powyższe oznacza, że to skarżąca spółka – jako spółka zależna – jest odbiorcą usługi świadczonej przez spółkę matkę. Usługodawcą jest bowiem ten, kto nabywa symetryczne instrumenty pochodne od instytucji finansowych. Bez tego nie sposób wyświadczyć usługi w ramach grupy zajmującej się produkcją opakowań z aluminium, a nie operacjami finansowymi. To spółka matka nabywa symetryczne instrumenty pochodne od instytucji finansowych. Następnie w oparciu o instrumenty pochodne nabyte symetrycznie od instytucji finansowych, wyświadcza usługę na rzecz spółek zależnych i za wyświadczenie tej usługi nalicza marżę.
Natomiast opisana we wniosku działalność skarżącej spółki, jako spółki zależnej, nie obejmuje oferowania tego rodzaju instrumentów zabezpieczających, czy innych instrumentów finansowych. Skarżąca spółka nie nabywa bowiem tych instrumentów od instytucji finansowych, aby wyświadczać usługę na rzecz spółki matki. Jest odwrotnie; to spółka matka nabywa takie instrumenty, aby wyświadczać usługi na rzecz spółek zależnych. Skarżąca spółka, jako spółka zależna nie wykonuje na rzecz spółki matki żadnych czynności, a jedynie nabywa od nie usługę o określonych warunkach i parametrach.
Spółka matki z jednej strony jest usługobiorcą usługi wyświadczanej na jej rzecz przez instytucje finansowe, a z drugiej strony - staje się jednocześnie usługodawcą tej usługi wobec spółek zależnych, z grupy (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 sierpnia 2020 r., sygn. akt I FSK 1724/17).
4.8. Nie ma natomiast prawnie doniosłego znaczenia fakt, że w związku z taką transakcją może zdarzyć się, że to spółka matka wypłaci spółce zależnej kwotę wynikającą z rozliczenia. Taka sytuacja wynika bowiem z zastosowania instrumentu finansowego. Dokonywane przez spółkę zależną rozliczenia mają jedynie charakter techniczny, pozwalający na prawidłową realizację transakcji i wynikających z niej zabezpieczeń.
Zaistnienie płatności (lub zobowiązania do zapłaty w wyniku danej transakcji) od spółki matki na rzecz spółki zależnej nie oznacza automatycznego uznania tejże płatności za "wynagrodzenie" dla spółki zależnej, a co za tym idzie dopatrywania się jakiejś usługi, którą na rzecz spółki matki miałaby wyświadczać skarżąca spółka, jako spółka zależna oraz wynagrodzenia za tak wyświadczoną "usługę".
Nie ma w związku z tym znaczenia wynik na realizacji transakcji (ujemny bądź dodatni). Dokonywane przez spółkę zależną rozliczenia mają jedynie charakter techniczny, pozwalający na prawidłową realizację transakcji i wynikających z niej zabezpieczeń. Osiągnięcie przez taką spółkę zysku jest wynikiem bieżącej sytuacji na rynku (cen giełdowych aluminium) i jego bezpośrednią konsekwencją.
4.9. W podsumowaniu Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w przypadku zawierania transakcji zabezpieczających na instrumentach pochodnych mających na celu ograniczenia ryzyka zmian cen, bez względu na ich wynik, skarżąc spółka, jako spółka zależna, występować będzie w takiej transakcji w charakterze beneficjenta tej transakcji. Zapłata przez spółkę matkę na jej rzecz kwoty rozliczenia wynikającego z realizacji instrumentu pochodnego nie stanowi wynagrodzenia za (rzekome) wyświadczenie usługi przez skarżącą spółkę na rzecz spółki matki.
4.10. Ponieważ zarzuty skargi kasacyjnej okazały się nieusprawiedliwione, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku, oddalając skargę kasacyjną.
4.11. O kosztach postępowania kasacyjnego w wysokości obejmującej wynagrodzenie pełnomocnika skarżącej spółki za udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym orzeczono na podstawie art. 200 oraz art. 209, art. 204 pkt 2 w związku z art. 205 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz w związku z § 2 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 sierpnia 2018 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1687) w wysokości 75% stawki podstawowej, co odpowiada kwocie 360 zł.
Janusz Zubrzycki Ryszard Pęk Włodzimierz Gurba
sędzia NSA sędzia NSA sędzia WSA (del.)
-----------------------
11