5) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 122, 180 i 191 O.p. - poprzez utrzymanie decyzji organów podatkowych, w których dokonały one szczegółowej analizy wyłącznie tej części materiału dowodowego, z której wynikają okoliczności dla Spółki niekorzystne. Zdaniem Skarżącego pominięto natomiast tę jego część, która jednoznacznie potwierdza fakt, że dokonując transakcji sprzedaży urn, świec i Slovinylu, Spółka nie miała podstaw sądzić, iż bierze udział w czynnościach prowadzących do naruszenia przepisów prawa podatkowego, a także, iż dochowała staranności adekwatnej do okoliczności, w jakich doszło do nawiązania współpracy i dokonania poszczególnych dostaw;
6) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 122, 180 i 191 O.p. - poprzez powoływanie się na ustalenia, poczynione w stosunku do innych podmiotów niż bezpośredni kontrahenci Spółki. Tymczasem dla oceny świadomości Strony lub dochowania przez nią należytej staranności, ustalenia poczynione przez organy podatkowe względem kolejnych podmiotów w łańcuchu nie mają znaczenia;
7) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. - przez akceptację naruszenia przez organy podatkowe art. 180 § 1 i art. 188 O.p. W przekonaniu Strony polegało ono na oddaleniu wniosków dowodowych, zgłoszonych przez nią na etapie postępowania kontrolnego. Stało się tak pomimo że ich przeprowadzenie było konieczne do ustalenia okoliczności faktycznych istotnych dla sprawy. Jak podkreślono, wspomniane okoliczności były niezbędne do ustalenia, czy Spółka dokonując spornych transakcji miała świadomość uczestnictwa w nielegalnym procederze wyłudzania podatku od towarów i usług lub też miała uzasadnione podstawy podejrzewać, że uczestniczy w czynnościach skutkujących naruszeniem przepisów prawa podatkowego i mogących prowadzić do uszczuplenia należności publicznoprawnej;
8) art. 141 § 4 P.p.s.a. - poprzez lakoniczne uzasadnienie wyroku, będące w rzeczywistości powtórzeniem argumentacji organów podatkowych oraz brak ustosunkowania się do stanowiska Spółki, przedstawionego w skardze. W przekonaniu Skarżącego doprowadziło to Sąd do błędnego przekonania, że Spółka pełniła intratną, kluczową pozycję w łańcuchu karuzeli. Tymczasem zasady współpracy, uzyskiwana marża, wyjaśnienia świadków oraz zgromadzona dokumentacja świadczą o tym, że Strona działała starannie i nie miała nawet podstaw ku temu, aby podejrzewać, że mogła zostać nieświadomie wciągnięta do łańcucha karuzeli podatkowej;
2. naruszenie przepisów prawa materialnego, tzn. art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a) ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz. U. z 2011 r., nr 177, poz. 1054 – dalej określanej jako u.p.t.u.) w zw. z art. 167 i art. 168 Dyrektywy 2006/112/WE Rady z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (zwanej dalej dyrektywą 112) oraz art. 5 ust. 4 Traktatu o Unii Europejskiej. Zdaniem Strony nastąpiło to poprzez:
1) ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na bezpodstawnym pozbawieniu Skarżącego prawa do odliczenia podatku naliczonego, mimo że ustalony stan faktyczny i zgromadzony w sprawie materiał dowodowy dotyczący nabyć towarów handlowych od kontrahentów, w myśl zasad neutralności i proporcjonalności, nie dawał do tego podstaw. Jak podkreślono, w świetle zgromadzonego materiału dowodowego i treści zaskarżonej decyzji nie był w jakikolwiek sposób podważony sam fakt odpłatnego nabycia towarów przez Podatnika, w drodze czynności opodatkowanej. Jednocześnie Spółce nie został udowodniony świadomy udział w nielegalnym procederze;
2) ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na bezpodstawnym uznaniu, że o świadomości uczestniczenia Skarżącego w oszustwie podatkowym, skutkującym utratą prawa do odliczenia podatku naliczonego z faktur w ramach tych dostaw otrzymanych decydują:
a) okoliczności całkowicie niezależne od Podatnika, polegające na celowym wprowadzaniu go w błąd przez nieuczciwego kontrahenta;
b) działania, których ewentualne podjęcie przez Spółkę i tak nie przyczyniłoby się do wykrycia oszukańczego procederu, realizowanego przez nieuczciwego kontrahenta.
W reakcji na przedstawione zarzuty i argumentację Organ podatkowy sformułował wniosek o:
1) oddalenie skargi kasacyjnej,
2) zasądzenie na rzecz NUC-S kosztów postępowania kasacyjnego z uwzględnieniem kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Kolejnym zdarzeniem zaistniałym w sprawie, poprzedzającym rozpoznanie skargi kasacyjnej było skierowanie przez Stronę do Naczelnego Sądu Administracyjnego pisma procesowego datowanego na 5 listopada 2025 r. Podkreślono w nim uchybienia, w przekonaniu Skarżącego popełnione przez WSA:
1) Sąd nie wezwał Spółki do wskazania, czy wnosi o przeprowadzanie rozprawy zdalnej przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających jej przeprowadzenie na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, a jeśli tak to o wskazanie adresu elektronicznego na platformie ePUAP;
2) Podatnikowi nie zostało doręczone zarządzenie o rozpoznaniu sprawy na posiedzeniu niejawnym. Spółka nie miała też informacji o składzie orzekającym, dacie i godzinie posiedzenia oraz o sygnaturze sprawy;
3) stronom postępowania sądowoadministracyjnego nie wyznaczono terminu do zajęcia stanowiska w sprawie, nie poinformowano też wskazanych podmiotów o możliwości skierowania sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, a także nie zapytano ich o możliwość udziału w tzw. rozprawie zdalnej.
Zdaniem Skarżącego, sposób zorganizowania postępowania sądowoadministracyjnego uniemożliwił mu korzystanie z przysługujących praw procesowych. To zaś stanowi przesłankę nieważności postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postpowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935 – dalej określanej jako P.p.s.a.).
Z kolei NUC-S skierował do Naczelnego Sądu Administracyjnego pismo procesowe z 24 listopada 2025 r. Zaakcentowano w nim niemożność uznania, że wyrok WSA jest dotknięty wadą nieważności postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy. Z tego względu zaskarżony wyrok został uchylony w całości, a sprawę przekazano do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Jak już wcześniej wskazano, w skardze kasacyjnej dają się zauważyć trzy grupy zarzutów kasacyjnych Strony. Dotyczą one rozpoznania sprawy przez Sąd I instancji na posiedzeniu niejawnym, pomimo wniosku o jej rozpatrzenia na zdalnej rozprawie. Ponadto Skarżący podnosi kwestie swojej dobrej wiary, a także eksponuje uchybienia dowodowe, jakich w jego przekonaniu dopuszczono się w trakcie postępowania podatkowego, niedostrzeżone przez WSA. Z oczywistych względów, w tym katalogu zastrzeżeń co do treści rozstrzygnięcia Sądu I instancji, a także legalności postępowania, które do niego doprowadziło zasadnicze znaczenie ma materia braku rozprawy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym, wydania wyroku na posiedzeniu niejawnym, połączonego z brakiem zawiadomienia Strony o tym trybie postępowania, a także problem uniemożliwienia Spółce chociażby pisemnego wypowiedzenia się przed wydaniem nieprawomocnego wyroku na posiedzeniu niejawnym. Argumentacja dotycząca tych kwestii, połączona ze sformułowaniem zarzutów kasacyjnych została rozwinięta w piśmie procesowym Skarżącego z 5 listopada 2025 r.
Odnosząc się do tej materii godzi się zauważyć, że samo rozpatrzenie sprawy na posiedzeniu niejawnym nie narusza prawa do wysłuchania, gwarantowanego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. To bowiem może być realizowane poprzez przedstawienie swojego stanowiska w sprawie zarówno w formie pisemnej, jak i ustnej. Dlatego miejscem jego urzeczywistnienia są posiedzenia sądowe jawne, w tym wyznaczone na rozprawę. Prawo do wysłuchania jest jednak realizowane także w pismach procesowych. Z tego względu nie jest tak, że stronę pozbawia się możliwości wysłuchania tylko z tego powodu, że sąd orzeka na posiedzeniu niejawnym. W tym kontekście należy natomiast badać, czy przed posiedzeniem niejawnym strona miała możliwość przedstawienia stanowiska w formie pisemnej (por. P. Grzegorczyk, K. Weitz (w:) M. Safjan, L. Bosek [red.] Konstytucja RP. Komentarz, tom I, Warszawa 2016, s. 1135 oraz powołane tam poglądy doktryny prawa i orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego).
Z kolei w wyroku z 13 marca 2018 r., sygn. 32303/13 (Lex nr 2456380) Europejski Trybunał Praw Człowieka doszedł do przekonania, że transparentność wymiaru sprawiedliwości sprawia, że ustna, publiczna rozprawa przyczynia się do osiągnięcia celu art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z dnia 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 r., nr 61, poz. 284). Jest nim rzetelny proces, którego gwarancja jest jedną z podstawowych zasad każdego demokratycznego społeczeństwa w rozumieniu wskazanej umowy międzynarodowej. Jednocześnie Trybunał wskazał jednak na możliwość występowania wyjątkowych okoliczności, które mogą uzasadniać odstąpienie od przeprowadzenia ustnej rozprawy. Ich istnienie jest przesłanką uznania za rzetelne postępowania, w którym publiczna rozprawa nie miała miejsca.
Mając na względzie przedstawione zapatrywania, prezentowane w doktrynie prawa konstytucyjnego, a także w jednym z orzeczeń ETPCz godzi się zauważyć, że w czasie wyrokowania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w polskim porządku prawnym istniała regulacja normatywna, w oparciu o którą był on władny rozpatrzyć sprawę na posiedzeniu niejawnym. Stanowił ją art. 15zzs4 ust. 3 u.COVID-19, dający przewodniczącemu możliwość wydania zarządzenia w tym względzie. Przesłanką ku temu było uznanie przez niego rozpoznania sprawy za konieczne, czemu towarzyszyła niemożność przeprowadzenia rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku (por. art. 15zzs4 ust. 2 u.COVID-19). Tym samym w realiach przedmiotowej sprawy zachodziła wyjątkowa okoliczność, przez wzgląd na którą zasadne było odstąpienie od publicznej rozprawy. Stanowiła ją konieczność zapobiegania zakażeniu wirusem SARS-CoV-2, uznana za podstawę do rezygnacji z ustnej rozprawy przez samego prawodawcę, który uchwalił u.COVID-19. Dlatego samo analizowanie legalności decyzji ostatecznej i wyrokowanie przez Sąd I instancji na posiedzeniu niejawnym nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Odmiennie przedstawia się natomiast problem możliwości wypowiedzenia się przez Podatnika. Jak wynika z akt sądowoadministracyjnych (k. 34), 19 lipca 2021 r. Przewodniczący Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wydał zarządzenie, mocą którego polecił doręczyć obydwu stronom postępowania sądowoadministracyjnego pismo zawierające informację o tym, że wojewódzkie sądy administracyjne przeprowadzają rozprawę wyłącznie przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających prowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku (rozprawa zdalna), przy czym osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu. W tym samym zarządzeniu wskazano, iż Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeśli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Z kolei na karcie 104 akt sądowoadministracyjnych znajduje się skierowane do Sekretariatu zarządzenie z 2 listopada 2021 r. Sformułowano w nim prośbę o wysłanie aktualnych informacji o formie posiedzenia do pełnomocnika Skarżącego i Organu, a po zajęciu stanowiska, o skierowanie sprawy na stosowne posiedzenie w celu jej rozpoznania. Brak jest tam natomiast pisma adresowanego do stron postępowania sądowoadministracyjnego, zawierającego informację o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne, z pouczeniem o możliwości pisemnego wypowiedzenia się przez nie w wyznaczonym terminie co do zagadnień będących przedmiotem sporu.
W tej sytuacji, biorąc pod uwagę rozumienie prawa do wysłuchania, gwarantowanego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP należy zgodzić się z zarzutami kasacyjnymi Skarżącego, artykułującego, że został pozbawiony możliwości rzeczywistego skorzystania z przysługujących mu praw procesowych. W jego przekonaniu przejawiło się to uniemożliwieniem mu przedstawienia - chociażby pisemnie - dodatkowej argumentacji do skargi, którą Spółka, przedstawiłaby na rozprawie (por. zarzut 1,1), 1.2) i 1.3) oraz ich uzasadnienie oraz dodatkowe uzasadnienie racji Skarżącego, zawarte w jego piśmie z 5 listopada 2025 r.). To właśnie legło u podstaw rozstrzygnięcia Naczelnego Sądu Administracyjnego determinując jego treść, a jednocześnie uwolniło Sąd od powinności badania pozostałych zarzutów kasacyjnych sformułowanych przez Stronę. Ponownie orzekając w sprawie, Wojewódzki Sąd Administracyjny powinien umożliwić Podatnikowi obronę jego praw, gwarantując mu jego wysłuchanie.
W tym stanie rzeczy uchylono zaskarżony wyrok w całości i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Stało się to na podstawie art. 185 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935). O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono natomiast w oparciu o art. 203 pkt 1 i art. 205 § 2 i § 4 P.p.s.a. Złożył się na nie wpis od skargi kasacyjnej (23 825 zł), opłata kancelaryjna za doręczenie wyroku Sądu I instancji wraz z uzasadnieniem (100 zł) oraz wynagrodzenie pełnomocniczki procesowej Strony (doradczyni podatkowej) za reprezentowanie tego podmiotu w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym (11 250 zł). O jego wysokości orzeczono na podstawie § 2 ust. 2 pkt 1 w zw. z § 2 ust. 1 pkt 1 lit. h) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 sierpnia 2018 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1687).
Adam Nita Sylwester Golec Mariusz Golecki