Uzasadnienie
W zaskarżonym wyroku z 16 lutego 2023 r., sygn. akt I SA/Wr 1041/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu (zwany dalej Sądem I instancji lub WSA) orzekał w następstwie skargi W.P. (określanego dalej jako Strona lub Skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu (zwanego dalej Organem odwoławczym lub DIAS) z 20 sierpnia 2021 r., w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące grudzień 2015 r., styczeń 2016 r., luty 2016 r. oraz od listopada 2016 r. do czerwca 2018 r. Czyniąc to, Sąd I instancji uchylił zaskarżoną decyzję w całości oraz zasądził zwrot kosztów postępowania sądowego od Organu odwoławczego na rzecz Strony.
Problemem, jaki zaistniał w sprawie była kwestia:
1) podatku od towarów i usług od dostawy lokalu użytkowego – rozliczył ją i odprowadził podatek Skarżący, tymczasem dostawa (sprzedaż) była dziełem wspomnianego podmiotu i jego Małżonki (małżonkowie pozostają we wspólności majątkowej i jako tacy byli stroną umowy sprzedaży);
2) podatku od towarów i usług od świadczenia usługi najmu lokalu użytkowego - umowy najmu zostały zawarte przez obydwoje małżonków, ponieważ nieruchomość należy do majątku wspólnego, natomiast faktury dokumentujące usługę wystawiała Małżonka Strony. Tymczasem zdaniem DIAS także Skarżący jest podatnikiem z tego tytułu.
Pogląd DIAS na problem dostawy lokalu użytkowego przedstawia się następująco:
1) pomimo że Strona w całości rozliczyła należny podatek od towarów i usług z tytułu transakcji sprzedaży lokalu użytkowego (wywiązała się z zobowiązania podatkowego z tego tytułu), to z materiału dowodowego sprawy wynika, że przychód ze zbycia przedmiotowego lokalu osiągnięty został przez obydwoje małżonków w ramach prowadzenia działalności gospodarczej. Wskazano, iż nabycie działek gruntu oraz zbycie wyodrębnionego lokalu użytkowego nastąpiło w ramach ustawowej wspólności małżeńskiej, zaś czynności związane z procesem budowlanym wykonywane były przez Stronę, działającą w imieniu obojga małżonków.
2) nie wskazano, iż zbywana nieruchomość była wyłącznym składnikiem majątkowym działalności gospodarczej Strony. W akcie notarialnym małżonkowie oświadczyli zaś, że od sprzedaży zapłacą podatek od towarów i usług. Wspólnie działali oni również przy sprzedaży lokalu użytkowego, między innymi podpisując umowę z pośrednikiem. Dodatkowo w zeznaniach PIT-36L małżonkowie rozliczyli przychody z pozarolniczej działalności gospodarczej, do których zaliczyli po połowie przychody ze sprzedaży lokalu użytkowego w maju 2018 r.
Z kolei, jeżeli chodzi o materię wynajmu lokalu użytkowego na cele działalności gospodarczej, Organ odwoławczy wyartykułował następujące okoliczności:
1) zawarto dwie kolejne umowy najmu. Podpisali je obydwoje małżonkowie, ale faktury wystawiała wyłącznie małżonka Strony;
2) na fakturach co prawda widnieją wyłącznie dane Małżonki skarżącego, jednakże w ocenie DIAS zostały one wystawione niepoprawnie (nie wskazywały właściwego wynajmującego);
3) oświadczenie o całości opodatkowania osiąganych przychodów z najmu ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych zostało złożone przez Małżonkę strony, jednakże nie odnosi się to do opodatkowania podatkiem od towarów i usług.
4) brak jest podstaw prawnych aby status podatnika podatku dochodowego utożsamiać ze statusem podatnika podatku od towarów i usług;
5) podatnikiem podatku od towarów i usług z tytułu zawartych umów najmu jest odrębnie każdy z małżonków, po połowie.
Jak wiadomo, WSA uchylił zaskarżoną decyzję w całości oraz zasądził zwrot kosztów postępowania sądowego od Organu odwoławczego na rzecz Strony. Uzasadniając swoje racje, Sąd I instancji zgodził się z DIAS co do tego, że Skarżący, w ramach dostawy lokalu użytkowego dokonanej w maju 2018 r. działał w charakterze podatnika podatku od towarów i usług. Jednocześnie WSA wyraził pogląd, że samo podpisanie umów najmu automatycznie nie wskazuje na status podatnika podatku od towarów i usług. W przekonaniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, w trakcie postępowania podatkowego ani organ pierwszej instancji, ani DIAS nie zgromadzili żadnych innych dowodów wskazujących na status Strony jako podatnika. To zaś wymaga dodatkowego zbadania przez administrację podatkową. Przypisanie Skarżącemu statusu podatnika podatku od towarów i usług (w odniesieniu do wynajmu lokalu) możliwe będzie tylko w razie wykazania, że jego zaangażowanie w umowy najmu przekraczało zakres czynności współwłaściciela lokalu niezbędnych dla zawarcia skutecznego, ważnego kontraktu cywilnego, czyli że przejawiał on aktywność w kwestii prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie wynajmu lokalu użytkowego.
Zdaniem Sądu I instancji, w związku z wyartykułowanymi niedostatkami postępowania dowodowego, Organ odwoławczy winien przede wszystkim odnieść się do okoliczności wskazywanych przez Stronę, stanowiących znamiona prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie wynajmu lokalu użytkowego przez Małżonkę skarżącego, w które Strona (wg swojego twierdzenia) nie była zaangażowana. W tym aspekcie wyartykułowano w szczególności kwestię tego, że najemcy nie kwestionowali wystawiania faktur jedynie przez Małżonkę strony, a na dokumentach KW najemca (M. D.Ż.) jako odbiorcę wpłaty wskazuje Żonę skarżącego. Dodatkowo zwrócono uwagę, na brak ustalenia przez organy podatkowe, który z małżonków odbierał czynsz najmu wypłacany gotówką, a także brak udowodnienia, na czyj rachunek bankowy kwoty z tego tytułu przekazywano przelewami. Tymczasem istotne jest wyjaśnienie, kto z wynajmujących faktycznie realizował zawartą umowę. W związku z tym Sąd I instancji zalecił, aby w ponownym postępowaniu podatkowym zbadać te kwestie. Wskazano przy tym, aby honorując dyspozycję art. 199 Ordynacji podatkowej, przesłuchać Skarżącego oraz jego Małżonkę. Znaczenie ma bowiem w szczególności to, jakie czynności były podejmowane przez małżonków w związku z wynajętym lokalem, który z małżonków dbał o stan techniczny lokalu, czy były w nim przeprowadzane remonty w związku z zawarciem kolejnej umowy ewentualnie w razie wystąpienia awarii, który z małżonków faktycznie utrzymywał kontakty z najemcami, czy podpisane umowy były konsekwencją ogłoszeń, a jeżeli tak to który z małżonków zamieszczał takie anonse. Właśnie wskazane niedomagania w zakresie ustalenia stanu faktycznego, dotyczącego podatkowych konsekwencji zawarcia umów najmu lokalu użytkowego doprowadziły do uchylenia przez Sąd I instancji ostatecznej decyzji podatkowej DIAS.