d) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a w związku z art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 153 p.p.s.a poprzez wydanie orzeczenia, które w uzasadnieniu wyroku zawiera m.in. wskazania, co do dalszego postępowania w zakresie przedstawienia harmonogramu czynności procesowych prowadzonych w ramach postępowania karnego skarbowego, gdy w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ podatkowy, w sytuacji gdy organ podatkowy wskazał w uzasadnieniu decyzji m.in. daty przeprowadzonych i planowanych czynności procesowych w postępowaniu karnoskarbowym.
2.2. Powołując się natomiast na art. 174 pkt 1 p.p.s.a. Dyrektor Izby sformułował także zarzut naruszenia prawa materialnego, a mianowicie art. 70 § 6 pkt 1 w zw. z art. 70c Ordynacji podatkowej poprzez ich błędne niezastosowanie z uwagi na dostrzeżoną przez Sąd pierwszej instancji nierozstrzygniętą wątpliwość, czy wszczęcie w przedmiotowej sprawie postępowania karnoskarbowego nie miało pozorowanego charakteru i nie służyło jedynie wstrzymaniu biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego, w sytuacji, gdy przywołane w uzasadnieniu uchylonej decyzji okoliczności bez wątpienia wskazują, że przedmiotowe postępowanie karnoskarbowe, nie miało pozorowanego charakteru i nie służyło jedynie wstrzymaniu biegu terminu przedawnienia, co uzasadniało stwierdzenie zawieszenia biegu terminu przedawnienia na podstawie art. 70 § 6 pkt 1 Ordynacji podatkowej.
2.3. Odpowiedź Podatnika na skargę kasacyjną organu nie została wniesiona mimo jej skutecznego doręczenia pełnomocnikowi Podatnika (k. 93). Jednak pismem z 9 czerwca 2023 r. Podatnik wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie.
2.4. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym przed Naczelnym Sądem Administracyjnym dnia 10 września 2025 r.
3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając skargę kasacyjną w granicach wyznaczonych jej zarzutami i wnioskami (art. 183 § 1 w związku z art. 174 pkt 1 i 2 oraz art. 176 p.p.s.a.) stwierdził, iż zasługuje ona na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, iż złożony w piśmie procesowym Podatnika z 9 czerwca 2023 r. wniosek o rozpoznanie sprawy na rozprawie, uznać należało za nieskuteczny. Imperatywny charakter dyspozycji art. 182 § 2 p.p.s.a. nie daje bowiem podstawy dla rozpoznania sprawy na rozprawie w sytuacji sformułowania wniosku rozstrzygnięcia sprawy na posiedzeniu niejawnym przy jednoczesnym nie przedstawieniu przez drugą stronę wniosku przeciwnego we właściwym terminie. Przepis ten stanowi bowiem, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Podatnik, mimo skutecznego doręczenia jego pełnomocnikowi skargi kasacyjnej organu, nie sformułował w przewidzianym prawem terminie wniosku o rozpoznanie sprawy na rozprawie, czym Naczelny Sąd Administracyjny był mocą powyższego przepisu, związany. Z tego względu sprawę należało rozpoznać na posiedzeniu niejawnym.
Mając na względzie motywy uzasadnienia zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji oraz zarzuty wywiedzionej przez organ skargi kasacyjnej, przypomnienia domaga się okoliczność, zgodnie z którą ocena przesłanek zastosowania art. 70 § 6 pkt 1 w zw. z art. 70c o.p. przez organy podatkowe przy wydawaniu decyzji podatkowej, mieszcząc się w granicach sprawy sądowej kontroli legalności tej decyzji (uchwała składu siedmiu sędziów NSA z 24 maja 2021 r., sygn. I FPS 1/21), nie normuje domniemania o instrumentalnym wszczęciu postępowania w sprawie karnej skarbowej, a więc ukierunkowanego wyłącznie na ziszczenie się materialnoprawnego skutku zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego, z uwagi na zasady legalizmu i prowadzenia postępowania podatkowego w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych, odczytywane z art. 120 i art. 121 o.p., a determinowane treścią normatywną art. 2 i art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (wyrok składu siedmiu sędziów NSA z 14 kwietnia 2025 r., sygn. I FSK 1078/24).
Jak podkreśla się w tym względzie w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, zasadą jest bowiem obowiązek ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków określonych w ustawie (art. 84 w związku z art. 217 Konstytucji), nie zaś unikanie ich zapłaty w oczekiwaniu na przedawnienie (zob. wyroki TK z: 17 lipca 2012 r., sygn. P 30/11, OTK ZU nr 7/A/2012, poz. 81; 18 lipca 2013 r., sygn. SK 18/09, OTK ZU nr 6/A/2013, poz. 80; 8 października 2013 r., sygn. SK 40/12, OTK ZU nr 7/A/2013, poz. 97). Aksjologiczną podstawę takiego założenia stanowi zasada nemo ex suo delicto meliorem suam condicionem facere potest (zob. wyroki TK: z 21 czerwca 2011 r., sygn. P 26/10, OTK ZU nr 5/A/2011, poz. 43; z 12 grudnia 2023 r., sygn. P 12/22, OTK ZU nr A/2023, poz. 101), albowiem nikt nie powinien polepszać swojej sytuacji w wyniku niewykonywania spoczywających na nim obowiązków przewidzianych przepisami prawa, zyskując tym samym nieuprawnioną przewagę ekonomiczną względem tych, którzy obowiązki te wykonują sumiennie (art. 32 ust. 1 w związku z art. 83 i art. 84 Konstytucji).
Mając powyższe na względzie wskazać należało, że na podstawie ustaleń poczynionych w toku kontroli podatkowej, jak wynika z pisma Naczelnika US z 14 października 2021 r., w sprawie ujawniły się podstawy faktyczne do wszczęcia postępowania karnego skarbowego w sprawie podania przez Podatnika nieprawdy w deklaracjach VAT-7 za wymienione tam okresy rozliczeniowe roku 2015 i 2016, tj. o przestępstwo skarbowe z art. 56 § 2 k.k.s. Jak wynika z treści zaskarżonej do sądu administracyjnego decyzji ostatecznej, dnia 24 lipca 2020 r. wszczęto zatem dochodzenie w sprawie o przestępstwo skarbowe polegające na podaniu przez Podatnika nieprawdy w deklaracjach VAT-7, złożonych przez niego w dniach od 25 maja 2015 r. do 26 września 2016 r., w postaci zadeklarowania danych niezgodnych z rzeczywistością w związku z ujęciem w nich nierzetelnych faktur VAT zakupu, niedokumentujących rzeczywistych wydatków, a wystawionych na rzecz Podatnika przez V. Sp. z o.o., M. Sp. z o.o. oraz E. Sp. z o.o., co doprowadziło do zawyżenia podatku naliczonego w łącznej kwocie 326 350 zł, przez co doszło do uszczuplenia należności publicznoprawnej w kwocie 268 306 zł, czym naruszono przepisy ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2011 r. Nr 177, poz. 1054, ze zm.; Dz. U. z 2016 r., poz. 710, ze zm.; dalej: ustawa o VAT), tj. o przestępstwo skarbowe z art. 56 § 2 w zw. z art. 6 § 2 k.k.s.
W konsekwencji powyższego, Naczelnik US pismem z 29 lipca 2020 r., zawiadomił pełnomocnika Podatnika, że z dniem 24 lipca 2020 r. uległ zawieszeniu bieg terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług m.in. za okresy rozliczeniowe od marca do czerwca 2015 r. oraz za listopad 2015 r. w związku z wystąpieniem przesłanki określonej w art. 70 § 6 pkt 1 o.p. Przedmiotowe zawiadomienie zostało doręczone pełnomocnikowi Podatnika dnia 5 sierpnia 2020 r.
W postępowaniu przygotowawczym wykonywano czynności dowodowe m.in. w dniach 27 października 2020 r., 23 października 2020 r., 29 lipca 2021 r. oraz 6 września 2021 r., w tym zwłaszcza przesłuchano świadków, uzyskano dokumenty w postaci zakwestionowanych faktur oraz załączono do akt sprawy protokoły przesłuchań świadków sporządzone w toku kontroli podatkowej tj. R.C., D.K., M.S., T.P., A.K., A.L. i P.W. W piśmie powyższym wskazano także zamiar przesłuchania kolejnych świadków, zaplanowanego na dzień 14 października 2021 r., 15 października 2021 r., 18 października 2021 r. oraz 21 października 2021 r.
Powyższe informacje Sąd pierwszej instancji uznał za "niezwykle lakoniczne" i niewystarczające dla wykazania nieinstrumentalności wszczęcia postępowania karnego skarbowego, skutkującego zawieszeniem biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego objętego przedmiotem niniejszego postępowania. W ocenie Sądu pierwszej instancji organ powinien przedstawić harmonogram czynności podjętych w postępowaniu karnym, aby Sąd ten ocenić mógł, czy proceduralna czynność wszczęcia postępowania karnego skarbowego w sprawie o przestępstwo skarbowe nie została wykorzystana tylko w celu nierozpoczęcia lub zawieszenia biegu terminu przedawnienia, albowiem aktywność organów postępowania przygotowawczego po wszczęciu takiego postępowania musi mieć charakter realny.
Wywiedzione przez organ zarzuty skargi kasacyjnej podważyły zasadność tak ukształtowanej przez Sąd pierwszej instancji oceny przedmiotowych okoliczności.
Postępowanie w sprawie karnej skarbowej wszczęte zostało na blisko pół roku przed upływem terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego związanego z przedmiotem postępowania karnego skarbowego. Podejrzenie popełnienia czynu zagrożonego odpowiedzialnością karną skarbową ujawnione zostało w toku kontroli podatkowej, wszczętej wobec Podatnika na podstawie upoważnienia do wszczęcia kontroli z dnia 29 września 2016 r. Tymczasem postępowanie w sprawie karnej skarbowej wszczęto dnia 24 lipca 2020 r., a więc blisko 4 lata po wszczęciu kontroli podatkowej. Zgromadziwszy obszerny materiał dowodowy (niezależnie od oceny w zakresie zasadności prowadzenia kontroli przez taki okres czasu, albowiem nie ona jest objęta przedmiotem niniejszego postępowania), organ podatkowy zyskał uzasadnione podejrzenie popełnienia czynu zagrożonego odpowiedzialnością karną skarbową, skutkujące – zgodnie z dyspozycją art. 70 § 6 pkt 1 o.p. – zawieszeniem biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego, z którym podejrzenie popełnienia czynu jest związane, pod warunkiem wszakże poinformowania Podatnika o tej okoliczności przed upływem terminu przedawnienia tego zobowiązania (art. 70 § 6 pkt 1 w związku z art. 70c o.p.). Warunku tego organ jednak terminowo dochował.
W toku postępowania karnego skarbowego przeprowadzono szereg czynności, takich jak przesłuchania świadków i gromadzenie dokumentów. Sąd pierwszej instancji nie wykazał tymczasem żadnych relewantnych argumentów wskazujących na zasadność przedstawiania szczegółowego harmonogramu czynności wykonywanych w toku postępowania karnego skarbowego, w tym ilości zgromadzonych dokumentów czy liczby przesłuchanych świadków. Truizmem bowiem byłoby oczywiste w tym względzie przypomnienie, że nie ilość, lecz jakość rozumiana jako moc dowodowa zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, poddanego ocenie w całokształcie wszystkich przedmiotowo istotnych okoliczności, stanowi podstawę dla rozstrzygnięcia zawisłej przed organem lub sądem sprawy. Sąd pierwszej instancji nie wskazał jednak, z jakich to znaczących w tym względzie okoliczności, dla oceny skuteczności zawieszenia biegu terminu przedawnienia w trybie art. 70 § 6 pkt 1 o.p., niezbędne stało się na gruncie sprawy niniejszej, żądanie od organu przedstawienia szczegółowego harmonogramu czynności przedsiębranych w toku postępowania karnego skarbowego, którego wszczęcie skutkować miało ziszczeniem się rzeczonego zawieszenia. Wbrew ocenie Sądu pierwszej instancji, wylegitymowanie się przez organ szczegółowym harmonogramem czynności nie jest na gruncie niniejszej sprawy niezbędne dla dokonania sądowej kontroli legalności, zaskarżonej do sądu administracyjnego decyzji w zakresie zastosowania w sprawie przesłanek z art. 70 § 6 pkt 1 w zw. z art. 70c o.p. W jej uzasadnieniu organ wskazał bowiem na szereg czynności dokonywanych w toku postępowania karnego skarbowego. Ich całokształt oceniany w kontekście dat wszczęcia kontroli podatkowej z jednej strony oraz postępowania karnego skarbowego z drugiej, a także podstaw, dla których podejrzenie popełnienia czynu karnego skarbowego stało się uzasadnione, winien Sąd pierwszej instancji doprowadzić do konstatacji, iż wszczęcie postępowania karnego skarbowego skutecznie doprowadziło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia przedmiotowego zobowiązania podatkowego i nie nosiło znamion nadużycia prawa.
W konsekwencji powyższych uwarunkowań, zasadnym stało się uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i zobowiązanie Sądu pierwszej instancji do rozpoznania meritum sprawy przyjąwszy skuteczność zawieszenia biegu terminu zobowiązania podatkowego objętego przedmiotem niniejszego postępowania, dokonanego w drodze art. 70 § 6 pkt 1 w związku z art. 70c o.p.
4. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok Sądu pierwszej instancji i przekazał temu sądowi sprawę do ponownego rozpatrzenia, o kosztach postępowania orzekając na podstawie art. 203 pkt 2 w związku z art. 205 p.p.s.a.
|Elżbieta Olechniewicz |Ryszard Pęk |Roman Wiatrowski |