Uzasadnienie
1. Przedmiot skargi kasacyjnej.
1.1. Skargą kasacyjną z dnia 5 czerwca 2023 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: Dyrektor IAS) zaskarżył w całości wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 20 kwietnia 2023 r., sygn. akt I SA/Gl 806/22.
1.2. Wyrokiem tym Sąd, wskazując na art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259, z późn. zm.; dalej: P.p.s.a.) jako podstawę prawną jego wydania, uwzględnił skargę B. sp. z o.o. z siedzibą w L. (dalej: Spółka lub Skarżąca) i uchylił decyzję Dyrektora IAS z dnia 29 kwietnia 2022 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług (dalej: podatek VAT) za poszczególne miesiące od października 2015 r. do marca 2016 r.
Według Sądu skargę Spółki należało uwzględnić, gdyż skuteczne okazały się zarzuty zbudowane wokół problematyki biegu terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych na tle przepisów art. 70 § 6 pkt 1 w związku z § 1 i art. 70c ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2022 r. poz. 2651, z późn. zm.; dalej: O.p.) oraz przepisów o dowodach i zasadach ogólnych postępowania podatkowego ujętych w art. 122, art. 124, art. 187 § 1 i art. 191 O.p. W ślad za tym Sąd uznał za przedwczesne odnoszenie się do pozostałych zarzutów skargi dotyczących stricte wymiaru podatku VAT.
2. Stan sprawy.
2.1. W ramach relacji ze stanu sprawy Sąd pierwszej instancji podał w szczególności, że zdaniem Dyrektora IAS bieg terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych za grudzień 2015 r. oraz za styczeń, luty i marzec 2016 r. nie rozpoczął się, a dla zobowiązań podatkowych za październik i listopad 2015 r. uległ zawieszeniu z dniem 1 sierpnia 2016 r. wskutek ziszczenia się przesłanki, o której mowa w art. 70 § 6 pkt 1 O.p., tj. wszczęcia śledztwa prowadzonego przez Prokuraturę Regionalną w P. pod sygn. [...].
2.2. Stanowisko organu podatkowego oparto na następujących ustaleniach:
1) Prokurator Prokuratury Okręgowej w P. del. do Prokuratury Regionalnej w P. pismem z dnia 7 października 2020 r. poinformował Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. (dalej: Naczelnik US) o nadzorowanym przez Prokuraturę Regionalną w P. śledztwie prowadzonym pod sygn. [...] w sprawie narażenia na uszczuplenie lub spowodowania uszczuplenia należności publicznoprawnej wielkiej wartości przez kilkadziesiąt współistniejących podmiotów gospodarczych w latach 2013-2016 w . oraz innych miejscowościach na terytorium Polski, którym to postępowaniem objęta została działalność B. sp. z o.o. z siedzibą w L., tj. o przestępstwo skarbowe z art. 56 § 1 w zbiegu z art. 62 § 2 w związku z art. 38 § 2 pkt 1 w związku z art. 7 § 1 w związku z art. 6 § 2 Kodeks karny skarbowy (dalej: K.k.s.) i z uwagi na ten stan w kontekście przepisów art. 70 § 6 pkt 1 i art. 70c O.p. wniósł o zawiadomienie Spółki o zawieszeniu biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego w podatku VAT za okres od października 2015 r. do marca 2016 r. wobec wszczęcia w dniu 1 sierpnia 2016 r. postępowania przygotowawczego;
2) Naczelnik US zawiadomieniem z dnia 15 października 2020 r. w ramach przepisów art. 70 § 6 pkt 1 w związku z § 1 i art. 70c O.p. poinformował Spółkę, że nastąpiło zawieszenie biegu terminu przedawnienia [jej] zobowiązań podatkowych w podatku VAT za okres od października 2015 r. do marca 2016 r., tj. z dniem wszczęcia śledztwa prowadzonego przez Prokuraturę Regionalną w P. pod sygn. [...] [w piśmie tym omyłkowo podano skrót "PR" zamiast "RP" - przyp. NSA]; zawiadomienie doręczono Spółce w dniu 19 października 2020 r. i przesłano pełnomocnikowi w dniu 15 października 2020 r. [według UPD przesyłkę uznano za doręczoną przez e-PUAP w dniu 30 października 2020 r. - przyp. NSA]);
3) dodatkowo Naczelnik Urzędu Celno-Skarbowego w G. (dalej: Naczelnik UCS), również powołując się na przepisy art. 70 § 6 pkt 1 w związku z § 1 i art. 70c O.p., pismem z dnia 6 listopada 2020 r. zawiadomił Spółkę, że w związku z wszczętym w dniu 1 sierpnia 2016 r. postępowaniem przygotowawczym prowadzonym w toku nadzorowanego przez Prokuraturę Regionalną w P. śledztwa [...], którym to postępowaniem objęta została działalność B. sp. z o.o. z siedzibą w L. , tj. o przestępstwo skarbowe z art. 56 § 1 w zbiegu z art. 62 § 2 w związku z art. 38 § 2 pkt 1 w związku z art. 7 § 1 w związku z art. 6 § 2 K.k.s., nastąpiło zawieszenie biegu terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych w podatku VAT za okresy od października 2015 r. do marca 2016 r. (zawiadomienie wysłano na adres elektroniczny pełnomocnika Spółki w dniu 6 listopada 2020 r. [według UPD przesyłkę uznano za doręczoną przez e-PUAP w dniu 21 listopada 2020 r. - przyp. NSA]);
4) pismem z dnia 26 lipca 2021 r. Pomorski Urząd Celno-Skarbowy w G. poinformował Dyrektora IAS, że prowadzone przez Prokuraturę Regionalną w P. w toku śledztwa o sygn. [...] wobec Spółki postępowanie karne skarbowe o przestępstwo skarbowe z art. 56 § 1 w zbiegu z art. 62 § 2 w związku z art. 38 § 2 pkt 1 w związku z art. 7 § 1 w związku z art. 6 § 2 K.k.s. pozostaje nadal w toku, a pismem z dnia 23 lipca 2021 r. zwrócono się do tej Prokuratury z zapytaniem na jakim etapie znajduje się prowadzone postępowanie karne skarbowe;
5) przy piśmie z dnia 10 marca 2022 r. Naczelnik UCS przesłał Dyrektorowi IAS między innymi: a) skan pisma Prokuratury Regionalnej w P. z dnia 25 lutego 2022 r., sygn. [...], w którym informowano, że postępowanie wszczęte przez Prokuraturę Okręgową w G. dotyczące B. sp. z o.o. zostało połączone do śledztwa o sygn. [...] Prokuratury Regionalnej w P. i obecnie toczy się pod sygn. nr [...]; w toku tego postępowania zarzuty popełnienia przestępstw z art. 271 § 1 i § 3 Kodeksu karnego (dalej: K.k.) i inne oraz art. 56 § 1 K.k.s. i inne przedstawione zostały B. G. [prezesowi zarządu Skarżącej - przyp. NSA], za okres od 2 lutego 2016 r. do 26 lutego 2016 r., w zakresie posłużenia się fakturami wystawionymi przez P. sp. z o.o. i N. sp. z o.o., przy czym postępowanie o sygn. [...] nie zostało zakończone; b) uwierzytelnioną kserokopię postanowienia Prokuratury Regionalnej w P. z dnia 1 sierpnia 2016 r. o wszczęciu śledztwa o sygn. [...]; c) skan postanowienia Prokuratury Okręgowej w G. z dnia 29 marca 2016 r., sygn. [...] o wszczęciu śledztwa [w którym wymieniono B. sp. z o.o. w L., a dotyczącego narażenia na uszczuplenia należności publicznoprawnej w zakresie podatku VAT w okresie od 1 października 2015 r. do 29 marca 2016 r. w L. i innych miejscowościach przez zatajenie prawdy i wystawianie w sposób nierzetelny faktur VAT - przyp. NSA]; d) skan zarządzenia Prokuratury Okręgowej w G. z dnia 29 marca 2016 r. o powierzeniu Centralnemu Biuru Śledczemu Policji śledztwa wszczętego postanowieniem Prokuratury Okręgowej w G. z dnia 29 marca 2016 r., sygn. [...] oraz skan pisma Prokuratury Okręgowej w G. z dnia 30 marca 2016 r. zawiadamiającego CBŚP o wszczęciu śledztwa pod sygn. [...].
2.3. Zdaniem Dyrektora IAS wszczęcie przywołanego w niniejszej sprawie postępowania karnego skarbowego z całą pewnością nie służyło instrumentalnemu wykorzystaniu instytucji zawieszenia biegu terminu przedawnienia, ani nie zostało dokonane wbrew zasadzie zaufania do organów podatkowych. Postępowanie wszczęte wobec Spółki przez Prokuraturę Okręgową w G. prowadzone było od dnia 29 marca 2016 r., a następnie zostało połączone do śledztwa Prokuratury Regionalnej w P. o sygn. [...] (wszczętego w dniu 1 sierpnia 2016 r.) i obecnie toczy się pod tą sygnaturą.
3. Stanowisko Sądu pierwszej instancji.
3.1. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd stwierdził, że zgodnie z ogólną zasadą wynikająca z art. 70 § 1 O.p. zobowiązanie w podatku VAT Spółki za październik i listopad 2015 r. ulegało (co do zasady) przedawnieniu z dniem 31 grudnia 2020 r. Natomiast zobowiązanie Spółki za okres od grudnia 2015 r. do marca 2016 r. ulegało przedawnieniu z dniem 31 grudnia 2021 r.
Bieg terminu przedawnienia może jednak podlegać pewnym modyfikacjom na skutek zaistnienia zdarzeń określonych w art. 70 § 2-6 O.p.
3.2. W związku z powołaniem się przez Dyrektora IAS na art. 70 § 6 pkt 1 O.p. Sąd pierwszej instancji w sferze wykładni tego przepisu podał, że aby z mocy prawa nastąpił skutek w postaci zawieszenia biegu terminu przedawnienia muszą łącznie wystąpić trzy przesłanki, mianowicie:
1) wszczęcie postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe postanowieniem właściwego organu prowadzącego postępowanie karne skarbowe;
2) istnieć związek podejrzenia popełnienia przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego, objętego takim postanowieniem, z niewykonaniem zobowiązania, którego dotyczy przedawnienie;
3) zawiadomienie podatnika w sposób przewidziany w art. 70c O.p. o tych okolicznościach przed upływem terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego objętego postępowaniem podatkowym.
Równocześnie na tym tle Sąd wyraził pogląd prawny, że "dla zaistnienia skutków materialnoprawnych wskazanych w art. 70 § 6 pkt 1 o.p. konieczne jest dokonanie zawiadomienia w sposób przewidziany w art. 70c o.p. po dacie rozszerzenia zakresu śledztwa.".
3.3. Z kolei w sferze ustaleń faktycznych, zważywszy na wskazany sposób rozumienia przepisów art. 70 § 6 pkt 1 w związku z art. 70c O.p., Sąd pierwszej instancji stwierdził, że jego zdaniem w aktach sprawy brak jest dokumentów, które potwierdzałyby stanowisko organu o skutecznym zawieszeniu biegu terminu przedawnienia zobowiązań Spółki za okresy objęte decyzją.
Formułując taką ocenę Sąd jednocześnie podał i przyjął, że: - treść zawiadomień stanowiących realizację wymogu z art. 70c O.p., (a były to wcześniej przywołane w zaskarżonym wyroku zawiadomienie Naczelnika US z dnia 15 października 2020 r. oraz zawiadomienie Naczelnika UCS z dnia 6 listopada 2016 r. - przyp. NSA) nie budzi zastrzeżeń; - w zawiadomieniach tych skutek zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych w podatku VAT za okres od października 2015 r. do marca 2016 r. powiązano z wszczęciem śledztwa na podstawie postanowienia Prokuratury Regionalnej w P. z dnia 1 sierpnia 2016 r., sygn. [...] [co w ramach właściwych dla postępowania kasacyjnego nie było kwestionowane przez żadną ze stron - przyp. NSA]; - treść tego postanowienia Prokuratury Regionalnej w P. nasuwa wątpliwości czy przestępstwo karne skarbowe w stosunku do którego wszczęto śledztwo wiąże się z niewykonaniem zobowiązania podatkowego objętego zaskarżoną decyzją, ponieważ nie odnosi się do Skarżącej, lecz innego podmiotu (C. sp. k. w P.), która w kontrolowanej sprawie podatkowej w ogóle nie występuje; - w tej sytuacji nie było podstaw do przyjęcia, że powyższe postanowienie z dnia 1 sierpnia 2016 r. o wszczęciu śledztwa dotyczy zobowiązania podatkowego objętego kontrolowanym postępowaniem podatkowym; - zakres przedmiotowy i podmiotowy śledztwa w sprawie sygn. [...] ulegał modyfikacji, ale w aktach sprawy brak jest dokumentu świadczącego o połączeniu postępowania wszczętego przez Prokuraturę Okręgową w G., które dotyczyło Spółki, ze śledztwem Prokuratury Regionalnej w P. o sygn. [...]; - dokumenty źródłowe w powyższym zakresie są niezbędne do ustalenia daty połączenia i ostatecznego kształtu przedmiotowo-podmiotowego śledztwa toczącego się od daty połączenia pod sygn. [...]; - organ podatkowy zaniechał zatem ustalenia czy zakres śledztwa o sygn. [...] uległ rozszerzeniu jeszcze przed wystosowaniem do Spółki zawiadomienia w trybie art. 70c O.p.; - w opisanym przypadku organ ten powinien przeanalizować rozszerzenie zakresu śledztwa od jego wszczęcia oraz ustalić, czy po dacie rozszerzenia śledztwa wystosowano do Spółki zawiadomienie w trybie art. 70c O.p.