Sąd podkreślił, że Spółka miała zachowane prawo do czynnego uczestnictwa w prowadzonym postępowaniu podatkowym, jak również możliwość wypowiedzenia się i zgłoszenia ewentualnych uwag do całości materiału, który znajdował się w aktach sprawy. Organy podatkowe przeprowadziły wobec Spółki, inaczej niż w sprawie poddanej ocenie TSUE w powołanym wyroku z 16 października 2019r., odrębne i samodzielne postępowanie dowodowe.
Sąd zgodził się ze stanowiskiem wyrażonym przez organ, że tego rodzaju postępowanie, jakie miało miejsce w sprawie zakończonej poddaną weryfikacji decyzją, odpowiadało standardom określonym w wyroku TSUE w sprawie C-189/18.
4. Skarga kasacyjna
4.1. Syndyk, zaskarżając powyższy wyrok w całości, wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania.
4.2. Sądowi pierwszej instancji zarzucił naruszenie przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i b w zw. z § 2 P.p.s.a. - przez nieuchylenie zaskarżonej decyzji, w sytuacji naruszenia:
1) art. 133 § 1 zd. pierwsze oraz art. 134 § 1 P.p.s.a., polegającym na nieprawidłowym rozstrzygnięciu w sprawie podnoszonych przez Skarżącą w skardze na ostateczną decyzję zarzutów poprzez wprowadzenie do sprawy kryterium "precedensowego znaczenia orzecznictwa TSUE w zakresie prawa do obrony oraz poprzez nietrafne dla rozpatrzenia skargi przyjęcie założenia, iż "korzystanie z dowodów pośrednich" nie stanowiło jedynego materiału dowodowego, "na którym organ w postępowaniu wymiarowym oparł swoje rozstrzygnięcie". Przy tym naruszenie w decyzji ostatecznej przepisów: art. 233 § 1 pkt 1 w zw. z art. 245 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej - zaakceptowane przez WSA w skarżonym wyroku - nastąpiło poprzez uznanie za zasadne ich zastosowanie przez Organ odwoławczy.
Sąd w skarżonym wyroku nie rozważył tego, że należało decyzję skarżoną uchylić, skoro zakres postępowania dowodowego w niniejszej sprawi winien być szerszy, aniżeli ograniczenie się tylko do akceptacji postępowania dowodowego przeprowadzonego wadliwie w toku kontroli skarbowej, czego Organy obu instancji w postępowaniu wznowieniowym nie oceniły.
2) art. 133 § 1 zd. pierwsze i drugie P.p.s.a. oraz w zw. z art. 210 § 4 w zw. z art. 120 i art. 191 Ordynacji podatkowej, poprzez uznanie za prawidłowe działanie organu odwoławczego w okolicznościach przedstawionych w skarżonej decyzji, pomimo naruszenia tu przepisów o postępowaniu dowodowym, zasady dwuinstancyjności oraz przepisów wytyczających elementy decyzji w postępowaniu odwoławczym co - jak uznać należy - wynikło z powielania przez Organ odwoławczy wadliwych założeń, tez i twierdzeń Organu I instancji w niniejszej sprawie.
W związku z powyższym Sąd nieprawidłowo ocenił działanie organu odwoławczego, który poprzestał w istocie na ponownym przytaczaniu (spornych i zakwestionowanych w odwołaniu, jak też w toku postępowania wnioskami Skarżącej Spółki) ustaleń Organu pierwszej instancji, bez rzeczowego rozpatrzenia istotnych okoliczności objętych podstawą rozstrzygnięcia sprawy w wyniku wznowienia postępowania;
3) art. 141 § 4 zdanie pierwsze P.p.s.a. - polegające na zamieszczeniu w wyroku błędnej, zdawkowej i powierzchownej oceny okoliczności i ustaleń faktycznych w sprawie, przedstawionych w skarżonej decyzji z naruszeniem art. 210 § 4 O.p., co odzwierciedla niezgodność argumentacji Sądu ze zgromadzonym materiałem dowodowym. Sąd bowiem: - zamieścił wewnętrznie sprzeczne twierdzenia i ich niespójne oceny [por. s. 14 wyroku]; - skarżony wyrok jest wadliwy w związku z nieprawidłową i niekonsekwentną oceną dowodów analizowanych w toku podatkowego postępowania kontrolnego i odwoławczego; - wydanie skarżonego wyroku nastąpiło w związku z naruszeniem art. 119 § 2 P.p.s.a.; - sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, mimo że Spółka już w skardze wyraźnie wnosiła o rozpoznanie sprawy na rozprawie. Brak rozprawy wykluczył realizację prawa Spółki do obrony jej praw poprzez pozbawienie jej możliwości bezpośredniego przedstawienia wyjaśnienia i uzasadnienia podstaw skargi w niniejszej sprawie. Nie można zatem zaakceptować wywodu Sądu ze str. 15 skarżonego wyroku, iż "Skarżąca zaś w przewidzianym prawem terminie nie zażądała przeprowadzenia rozprawy " - skoro takie żądanie złożyła już w skardze. Taką wypowiedzią WSA w jaskrawy sposób pozbawia Spółkę istotnego elementu prawa do obrony, co miało ewidentny wpływ na rozpatrzenie niniejszej sprawy.
5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
5.1. W myśl art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Tego rodzaju przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani do umorzenia postępowania przed Sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 P.p.s.a. (zob. uchwała NSA z dnia 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II GPS 5/09, ONSAiWSA 2010, nr 3, poz. 40).
5.2. Skarga kasacyjna została zatem zbadana według reguły związania zarzutami w niej zawartymi (art. 183 § 1 ab initio P.p.s.a.). W takim ujęciu okazała się niezasadna i dlatego podlegała oddaleniu.
5.3. W skardze kasacyjnej Strona dążyła do wykazania błędnego stanowiska Sądu pierwszej instancji o tym, że w sprawie wyrok TSUE o sygn. akt C-189/18 nie miał wpływu na treść wydanej decyzji
5.4. Odnosząc się do zasadności zarzutów Strony należy przypomnieć, że wznowienie postępowania to tryb nadzwyczajny stwarzający możliwość ponownego przeprowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy zakończonej decyzją ostateczną. Natomiast wznowienie postępowania nie oznacza, że zaistniały przesłanki z art. 240 § 1 O.p. Dopiero bowiem po przeprowadzeniu postępowania po wszczęciu postępowania "wznowieniowego", w decyzji wydanej na podstawie art. 245 § 1 pkt 1 lub pkt 2 O.p., następuje stwierdzenie, czy przesłanki wznowieniowe rzeczywiście wystąpiły w sprawie i jaki mają wpływ na jej rozstrzygnięcie.
Przy czym co należało jeszcze wyjaśnić, wobec argumentacji skargi kasacyjnej, że TSUE w wyroku C-189/18 poddał kontroli przepisy węgierskiej Ordynacji podatkowej, a ściślej czynności węgierskiego organu podatkowego, który zapoznał podatnika w sposób pośredni tylko z częścią dowodów zgromadzonych w sprawie jego kontrahenta oraz przedstawił je podatnikowi w formie streszczenia. Taką praktykę organów podatkowych TSUE ocenił jako naruszającą m.in. zasadę poszanowania prawa do obrony i art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej. Podkreślić jednak należy, że polskie regulacje prawne, co zasadniczo różnicuje stan obu spraw, nie przewidują związania organów prowadzących postępowanie względem podatnika decyzją wydaną w stosunku do jego kontrahenta; w polskim postępowaniu podatkowym decyzje wydane wobec kontrahentów, jak i ewentualne dowody zgromadzone w toku postępowania prowadzonego w stosunku do kontrahenta nie są wiążące dla organu prowadzącego postępowanie, mają moc dowodową równą innym środkom dowodowym oraz podlegają regułom swobodnej oceny. Dowody zaczerpnięte z innych postępowań mogą, w świetle art. 180 § 1 oraz art. 181 O.p., zostać wykorzystane w postępowaniu prowadzonym przez organy podatkowe, bowiem w postępowaniu podatkowym (kontrolnym) obowiązuje zasada otwartego katalogu środków dowodowych, dopuszczająca jako dowód wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem.
Wbrew wątpliwościom wyrażanym w skardze kasacyjnej, Sąd pierwszej instancji oceniając wpływ tez z orzeczenia C-189/18 zasadnie zatem dostrzegł, że zapadły one w realiach prawa węgierskiego. Transpozycja tych tez, w sprawie wznowieniowej, dla oceny ich wpływu na wynik sprawy (uchylenia bądź nie decyzji ostatecznej) uwzględniać więc powinna aspekt prawa krajowego. Tym bardziej, że przepisy prawa węgierskiego zawierały ograniczenia w dostępie do akt stronie postępowania, które nie mają w polskim systemie prawnym swojego odpowiednika.
W powoływanym wyroku TSUE wskazywał, że "wśród praw gwarantowanych przez prawo Unii znajduje się poszanowanie prawa do obrony, które zgodnie z utrwalonym orzecznictwem stanowi podstawową zasadę prawa Unii, która powinna być stosowana wówczas, gdy organ administracyjny ma podjąć w stosunku do danej osoby decyzję wiążącą się z niekorzystnymi dla niej skutkami."(pkt 39). Na poparcie tej tezy przywołał wyroki: z dnia 18 grudnia 2008 r., Sopropé, C-349/07, EU:C:2008:746, pkt 36-38; z dnia 22 października 2013 r., Sabou, C-276/12, EU:C:2013:678, pkt 38, z dnia 5 listopada 2014 r., Mukarubega, C-166/13, EU:C:2014:2336, pkt 48 i przytoczone tam orzecznictwo. Wyrok C-189/18 jest kontynuacją linii orzeczniczej ze sfery opodatkowania podatkiem VAT; nie stanowi jednak nowego podejścia do kwestii poszanowania prawa do obrony, która jest zagwarantowana regulacjami odnoszącymi się do zasad prowadzenia postępowania podatkowego. Na ten aspekt sprawy wznowieniowej wywołanej wspomnianym wyrokiem TSUE prawidłowo zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji.
5.5. Na wskazanym tle, wyznaczonym tezami z wyroku C-189/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. dokonał kontroli stanowiska organu w zakresie przesłanki z art. 240 § 1 pkt 11 O.p., zestawiając to z przebiegiem postępowania podatkowego w sprawie zakończonej decyzją z 16 sierpnia 2017 r. Analiza ta doprowadziła do słusznego wniosku, że wyrok TSUE z 16 października 2019 r. w sprawie poddanej kontroli nie daje podstaw do uwzględnienia przesłanki wznowienia postępowania z art. 240 § 1 pkt 11 O.p. Sąd pierwszej instancji zauważył bowiem, że organy podatkowe przeprowadziły wobec Skarżącej, inaczej niż w sprawie poddanej ocenie TSUE (C-189/18), odrębne i samodzielne postępowanie dowodowe. Dokumenty włączone z innych postępowań, nie były jedynymi dowodami branymi pod uwagę przy rozstrzygnięciu sprawy i zostały ocenione łącznie z innymi dowodami w ramach swobodnej oceny dowodów (str. 20 zaskarżonego wyroku). Co ważkie, dokumenty pochodzące z innych postępowań nie stanowiły jedynego materiału dowodowego, na którym organ w postępowaniu wymiarowym oparł swoje rozstrzygnięcie. Informacje i rozstrzygnięcia uzyskane od innych organów dotyczące kontrahentów Spółki zostały włączone do akt postępowania, a następnie ocenione przez organ podatkowy łącznie z dowodami przeprowadzonymi w sposób bezpośredni w toku postępowania wymiarowego (str. 21). Spółka miała możliwość zapoznania się z aktami sprawy obejmującymi wszystkie zgromadzone dowody, zarówno pozyskane w sposób bezpośredni w toku postępowania, jak i włączone do akt z innych postępowań (str. 22).
5.6. Standard sprawy Glencore (C-189/18) nie mógł zatem wywrzeć wpływu na decyzję ostateczną, gdyż gwarancje procesowe Strony, jakie zasadniczo wynikały z tego orzeczenia były w sprawie zachowane. Co potwierdza analiza akt sprawy, a w tym lektura decyzji wymiarowej wydanej wobec Spółki. Z analizy tej wynika przede wszystkim, że Spółka w postępowaniu wymiarowym zapewnione miała prawo do obrony. Choć[pic]z przysługującego uprawnienia do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego nie skorzystała, ani nie wnioskowała o udostępnienie wyłączonych dokumentów ani też nie złożyła odwołania od decyzji z dnia 16 sierpnia 2017 r.
5.7. Przeciwne argumenty Skarżącego nie mogły odnieść zamierzonego skutku.
5.7.1. Strona wskazuje, że organ w postępowaniu wymiarowym wyłączył z materiału dowodowego część dokumentów.
Istotnie, w toku prowadzonego postępowania organ postanowieniem z dnia 3 lutego 2016 r. wyłączył dokumenty księgowe, w tym: wydruki z kont rozrachunkowych, faktury VAT, deklaracje dla podatku od towarów i usług oraz ewidencje VAT [pic]sprzedaży dotyczące kontrahentów Spółki, co wskazano w zaskarżonej decyzji - jednak uzasadnione to było interesem publicznym wiążącym się z ochroną tajemnicy skarbowej. Z kolei organ o wyłączeniu poszczególnych dokumentów każdorazowo informował Stronę doręczając jej stosowne postanowienie zawierające spis materiałów wyłączonych z uwzględnieniem ich rodzaju i nazwy podmiotu, którego dotyczyły. W przeważającej mierze były to dokumenty księgowe dotyczące kontrahentów Spółki, z którymi transakcji nie kwestionowano i stanowiące wycinek zgromadzonego w sprawie materiału sprawy. Natomiast samo wyłączenie dokumentów z postępowania nie narusza wskazań z wyroku Glencore; Zasada poszanowania prawa do obrony "nie nakłada (...) na organ podatkowy ogólnego obowiązku zapewnienia pełnego dostępu do akt będących w jego dyspozycji, lecz wymaga, aby podatnik miał możliwość uzyskania, na swój wniosek, informacji i dokumentów zawartych w aktach administracyjnych i uwzględnionych przez ten organ w celu wydania jego decyzji, chyba że cele leżące w interesie ogólnym uzasadniają ograniczenie dostępu do wspomnianych informacji i dokumentów" (pkt 56 wyroku TSUE).
5.7.2. Strona wskazuje, że została pozbawiona prawa do skutecznego zakwestionowania w trakcie toczącego się przeciwko niej postępowania ustaleń faktycznych i prawnych w związku z przyjęciem w postępowaniu wymiarowym ustaleń z nieprawomocnych protokołów kontroli Urzędu Marszałkowskiego (co następczo, według Strony, potwierdził wyrok WSA z 9 października 2019 r., sygn. akt I SA/Op 459/19 stwierdzający, że postępowanie wymiarowe powinno zostać zawieszone do czasu rozpatrzenia zarzutów na protokoły). Jednak, rzeczone protokoły nie stanowiły w postępowaniu wymiarowym jedynego dowodu, co wyjaśniał już organ i czego w skardze kasacyjnej skutecznie nie zakwestionowano. Organ bowiem przeprowadził kompleksowe postępowanie dowodowe: w ramach własnych ustaleń m.in. na podstawie przeprowadzanych oględzin, przesłuchań strony i świadków, dokumentacji projektowej, obszernie składanych wyjaśnień, przedkładanej przez Stronę dokumentacji, ustalił stan faktyczny i w tym zakresie podzielił ustalenia i stanowisko z protokołów kontroli prowadzonej przez Warmińsko-Mazurski Urząd Marszałkowski w O.. Strona zaś, niezależnie od wyrażonej w postępowaniu wymiarowym aprobaty dla ustaleń z dokumentów Urzędu Marszałkowskiego, miała zapewnione prawo do obrony w tym postępowaniu, czego przeciwnie, zdaniem tut. Sądu, nie wykazała. Wbrew przy tym twierdzeniu Syndyka, Sąd pierwszej instancji nie pominął okoliczności wydania ww. wyroku WSA z 9 października 2019 r., sygn. akt I SA/Op 459/19. Na stronie 22 uzasadnienia zaskarżonego wyroku podał w tym obszarze swoje stanowisko.
5.7.3. Skarżący podaje jeszcze, że: "w decyzji zostały błędnie ocenione faktury"; "w decyzji wymiarowej wykorzystano opinię biegłego, którego kwalifikacje nie zostały wykazane ani udowodnione"; "w takich samych stanach faktycznych winny zapaść zbieżne rozstrzygnięcia". Jednak twierdzenia te zmierzają w istocie do ponownego rozpatrzenia sprawy w jej całokształcie, nie zaś w ramach wskazywanej podstawy wznowienia postępowania. Tu Sąd pierwszej instancji wyjaśnił trafnie, że tryb wznowienia postępowania nie stanowi narzędzia całościowej weryfikacji prowadzonego przez organ postępowania wyjaśniającego we wszystkich jego aspektach. Podkreślenia wymaga bowiem raz jeszcze, że tryb wznowienia postępowania nie może zastępować kontroli instancyjnej decyzji.
5.8. Bezpodstawny był również zarzut naruszenia art. 119 pkt 2 P.p.s.a. motywowany rozpoznaniem sprawy w trybie uproszczonym, mimo, że Spółka w skardze wnosiła o rozpoznanie sprawy na rozprawie.
Przepis art. 119 pkt 2 P.p.s.a. stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.
W realiach sprawy Dyrektor IAS (jedna ze stron postępowania sądowego) w piśmie z 13 stycznia 2021 r. stanowiącym odpowiedź na skargę wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Rzeczone pismo doręczono Skarżącemu przy piśmie sądowym z dnia 5 lutego 2021 r. wraz z informacją o zawartym w odpowiedzi na skargę kasacyjną wnioskiem o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym oraz możliwością rozpoznania sprawy w takim trybie, jeżeli strona skarżąca w terminie 14 dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Skarżący nie ustosunkował się do wniosku Dyrektora IAS o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, zatem zaistniała, po myśli art. 119 pkt 2 P.p.s.a., podstawa do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym.
5.9. Wobec powyższego skonstatować należało, że Naczelny Sąd Administracyjny nie uwzględnił żadnego z zarzutów skargi kasacyjnej, w tym dotyczącego naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. Zaskarżony wyrok poddawał się kontroli instancyjnej, nie zawierał, zdaniem tut. Sądu, sprzecznych i niespójnych ocen.
5.10. Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli nie ma ona usprawiedliwionych podstaw, o czym stanowi art. 184 ab initio P.p.s.a. W myśl tego przepisu orzeczono jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku. Orzeczenie o kosztach uzasadnia treść art. 204 pkt 1 P.p.s.a.
s. del. WSA E. Olechniewicz s. NSA A. Mudrecki s. NSA. M. Niezgódka-Medek