W skardze kasacyjnej wniesiono o:
1) uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji;
2) rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie;
3) zasądzenie od DIAS na rzecz Skarżącego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych, w tym zasądzenie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (wynagrodzenia doradcy podatkowego).
Jednocześnie Strona zarzuciła wyrokowi Sądu I instancji naruszenia przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest obrazę:
1) art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 329 – określanej dalej jako P.p.s.a.) w zw. z art. 233 § 1 pkt 1 w zw. z art. 239 O.p. Zdaniem Strony doszło do tego poprzez niewłaściwe zastosowanie wskazanych przepisów. Przejawiło się ono bezzasadnym oddaleniem skargi przez Sąd i instancji w sytuacji gdy Skarżący wykazał, że DIAS bezzasadnie utrzymał w mocy postanowienie NUS, gdyż zaistniały przesłanki do wydania orzeczenia kasacyjnego;
2) art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 169 § 1 i § 4 w zw. z art. 168 § 2 i art. 67a pkt 1 O.p. W przekonaniu Podatnika doszło do tego poprzez niewłaściwe zastosowanie wskazanych przepisów, polegające na bezzasadnym oddaleniu skargi przez Sąd I instancji. Skarżący wykazał bowiem, iż organy podatkowe przedwcześnie i bezzasadnie pozostawiły bez rozpatrzenia jego wniosek o odroczenie terminu płatności;
3) art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 217 § 1 i § 2 w zw. z art. 210 § 4 w zw. z art. 219 O.p. Zdaniem Strony doszło do tego poprzez niewłaściwe zastosowanie wskazanej regulacji prawnej. Wyraziło się to bezzasadnym oddaleniem skargi, w sytuacji gdy Spółka wykazała, że postanowienia organów podatkowych wydane w niniejszej sprawie zawierają błędne rozstrzygnięcia i są wadliwie uzasadnione;
4) art. 141 § 4 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 169 § 1 i § 4 O.p. Według Strony doszło do tego poprzez niewłaściwe zastosowanie wskazanych przepisów. Polegało ono na sporządzeniu przez Sąd I instancji nieprawidłowego uzasadnienia wyroku, w którym bezzasadnie zaakceptowano stanowisko organów podatkowych, iż w niniejszej sprawie zaistniały przesłanki do pozostawienia bez rozpatrzenia wniosku w przedmiocie odroczenia terminu płatności zaległości podatkowej.
Uzasadniając swoje racje, Skarżący podniósł w szczególności, że jego wniosek o odroczenie terminu płatności spełniał wymagania wynikające z art. 168 § 2 O.p. W związku z tym, bezprzedmiotowe było wezwanie NUS z 18 lutego 2022 r. Pismo Strony z – jak to ujęto - 11 lutego 2022 r. zostało natomiast złożone jedynie z ostrożności. Jednocześnie wyrażono przekonanie, że skoro wniosek o odroczenie terminu płatności nie zawierał braków formalnych, powinien zostać rozpatrzony merytorycznie. Jednocześnie Podatnik stwierdził, że postanowienie o pozostawieniu tego pisma bez rozpatrzenia zostało wydane przedwcześnie, to jest 21 marca 2022 r. Miało to bowiem miejsce jeszcze przed zajęciem przez NUS stanowiska w kwestii jego wniosków o przedłużenie terminu i zawieszenie postępowania w przedmiocie udzielenie ulgi uznaniowej.
W reakcji na przedstawione zarzuty i argumentację, Organ odwoławczy sformułował wniosek o:
1) oddalenie skargi kasacyjnej,
2) zasądzenie od Skarżącego na rzecz DIAS zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Ponadto wspomniany podmiot zrzekł się przeprowadzenia rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i jako taka podlega oddaleniu. Zagadnieniem o fundamentalnym znaczeniu w przedmiotowej sprawie jest pytanie o to, czy Podatnik złożył kompletny wniosek o zastosowanie uznaniowej ulgi podatkowej, a co za tym idzie, czy była podstawa do wzywania go do usunięcia braków formalnych tego pisma procesowego. Na to nakłada się zaś kwestia dopuszczalności orzekania przez NUS w przedmiocie pozostawienia wniosku bez rozpatrzenia zanim wypowiedział się on co do przedłużenia terminu do usunięcia braków formalnych podania oraz co do zawieszenia postępowania podatkowego, dotyczącego zastosowania uznaniowej ulgi podatkowej.
Odnosząc się do tych kwestii, w pierwszej kolejności należy zauważyć, że wnioskiem z 11 lutego 2022 r. Skarżący wystąpił do NUS o zastosowanie uznaniowej ulgi podatkowej, polegającej na modyfikacji terminu płatności zaległości podatkowej w podatku od towarów i usług oraz dodatkowego zobowiązania podatkowego z tytułu tej daniny publicznej wraz z odsetkami za zwłokę. Okoliczność ta jest o tyle istotna, że z woli ustawodawcy wyrażonej w art. 5 O.p. termin płatności podatku jest jednym z czynników, w oparciu o który obowiązek podatkowy doznaje konkretyzacji, przeobrażając się w zobowiązanie podatkowe. Odroczenie terminu płatności podatku lub zaległości podatkowej (por. art. 67a § 1 pkt 1 i 2 O.p.), następujące na skutek wydania uznaniowej ulgi podatkowej jest więc swoistą władczą ingerencją organu podatkowego w treść ustawy podatkowej. W przypadku takiej modyfikacji terminu płatności podatku, dokonywanej w akcie administracyjnym odstępuje się bowiem od woli ustawodawcy, kształtującego termin płatności podatku na zasadach określonych w art. 47 § 1 - § 3 O.p. W konsekwencji w razie zastosowania tej uznaniowej ulgi podatkowej, wbrew terminowi płatności podatku wynikającemu z przepisów prawa podatkowego o randze ustawowej, podatnik jest władny wywiązać się ze swojej skonkretyzowanej powinności podatkowej w późniejszym czasie niż to wynika z regulacji ustawowej. Jednocześnie organ podatkowy modyfikując w ten sposób termin płatności podatku obowiązany jest wskazać nową datę, do której podatnik powinien wywiązać się ze swojej powinności publicznoprawnej. Wyznaczając ją nie może on zaś działać arbitralnie, określając punkt czasu co do którego nie wypowiedział się podmiot obowiązany z tytułu podatku.
Jest tak przez wzgląd na konsekwencje modyfikacji terminu płatności podatku na podstawie art. 67a § 1 pkt 1 i 2 O.p. Otóż w decyzji o odroczeniu terminu płatności podatku lub zaległości podatkowej organ podatkowy wyznacza nową datę, w której powinno nastąpić spełnienie powinności publicznoprawnej (por. art. 49 § 1 O.p.). Jeżeli zaś podatnik nie wywiąże się z ciążącego na nim podatku lub zaległości podatkowej w tym zmodyfikowanym terminie, datą zapłaty podatku na powrót staje się "pierwotny" termin, wynikający z art. 47 § 1 - 3 O.p. z wszelkimi tego konsekwencjami (por. art. 49 § 2 O.p.). Należy do nich w szczególności konieczność zapłaty odsetek za zwłokę za cały czas odroczenia, które nie miało swojej konsekwencji w postaci zapłaty podatku w dacie wyznaczonej w uznaniowym akcie administracyjnym organu podatkowego. Już z tego powodu nie sposób zmodyfikować terminu płatności podatku abstrahując od woli podatnika. Jeżeli bowiem nowa, arbitralnie wyznaczona data nie będzie uwzględniała jego zdolności do zapłaty podatku, wspomniany podmiot poniesie dodatkową konsekwencję podatkową w postaci konieczności uiszczenia odsetek za zwłokę, należnych za okres "nieefektywnego odroczenia".
Innym uzasadnieniem dla potrzeby wskazania przez podmiot obowiązany z tytułu podatku daty, do której miałoby nastąpić odroczenie jest wzgląd opłaty prolongacyjnej. Jak wynika z art. 57 § 1 O.p. w przypadku uznaniowej modyfikacji terminu płatności podatku stanowiącego dochód państwa (a podatek od towarów i usług jest daniną o tej właściwości), ta akcesoryjna należność podatkowa jest ustalana w decyzji o odroczeniu. Tym samym, wysokość opłaty prolongacyjnej jest kształtowana "z góry" z uwzględnieniem kwoty podatku lub zaległości podatkowej, liczby dni odroczenia, a także stawki opłaty prolongacyjnej obowiązującej w dniu odroczenia (por. art. 57 § 3 O.p.). Ma to o tyle istotne znaczenie, że skoro kwota opłaty prolongacyjnej ciążącej na podatniku jest ustalana "z góry" już w decyzji o odroczeniu terminu płatności podatku lub zaległości podatkowej, a płatność tej akcesoryjnej należności podatkowej przypada na dzień do którego odroczono płatność podatku (por. art. 57 § 4 O.p.), zapłata odroczonego podatku wcześniej niż w dacie wyznaczonej w uznaniowej decyzji podatkowej w tym przedmiocie nie oznacza, że kwota opłaty prolongacyjnej ulegnie obniżeniu.
Także z tego powodu istotne jest, aby podatnik występując do organu podatkowego o uznaniową modyfikację terminu płatności podatku wskazał datę, do której to spełnienie należności publicznoprawnej miałoby nastąpić. Dzięki temu, w przypadku gdyby organ podatkowy odroczył termin płatności podatku lub zaległości podatkowej nie dojdzie do wyznaczenia go w zbyt odległym czasie, skutkującym nie tylko koniecznością uiszczenia wyższej opłaty prolongacyjnej (bo obejmującej więcej dni odroczenia niż jest to konieczne), ale i mającej konsekwencję niekorzystną dla podatnika, zobowiązanego do wywiązania się z tego zobowiązania w pełnej wysokości nawet wtedy, gdy wcześniej niż w arbitralnie wyznaczonej dacie zapłaty był gotów do spełnienia ciążącej na nim powinności publicznoprawnej.
Już z tych powodów istotne jest wskazanie przez podmiot dążący do uzyskania uznaniowej modyfikacji terminu płatności podatku proponowanej przez siebie daty, do której organ podatkowy mógłby dokonać odroczenia. Skoro zaś w realiach przedmiotowej sprawy nie miało to miejsca, a wezwanie Strony przez NUS nie doprowadziło do usunięcia braku podania (por. art. 169 § 1 O.p.), zasadnie pozostawiono bez rozpatrzenia wniosek Podatnika.
To samo dotyczy pozostałych, artykułowanych przez NUS oraz DIAS przyczyn wezwania Strony do usunięcia braków podania. Nie ulega wątpliwości, że dla osoby wykonującej działalność gospodarczą modyfikacja terminu płatności podatku może się wiązać z przyznaniem pomocy de minimis lub pomocy publicznej. Organ podatkowy jest zaś zobowiązany do honorowania prawnych ograniczeń w tym względzie (por. art. 67b § 1 pkt 2 i 3 O.p.). Zasadne było więc wezwanie Skarżącego do wypowiedzenia się w tej kwestii, po to aby ewentualnie decydując o odroczeniu nie doszło do przekroczenia granic dopuszczalnego wsparcia państwa dla przedsiębiorcy, naruszającego warunki uczciwej konkurencji na wspólnym rynku unijnym.
Analogicznie jest jeśli chodzi o złożenie oświadczenia o nienaruszeniu lub naruszeniu ograniczeń, nakazów i zakazów, w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej na obszarze, na którym ogłoszono stan zagrożenia epidemicznego lub stan epidemii. Ograniczenia wprowadzone w szczególności na mocy § 9 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 maja 2021 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz.U. z 2021 r., poz. 861) niewątpliwie wpłynęły bowiem na zdolność płatniczą podatników prowadzących działalność gospodarczą. We wszystkich tych przypadkach brak wypowiedzi Podatnika w jego podaniu uniemożliwia rozpoznanie tego pisma, a zatem uzasadnia wezwanie Strony do usunięcia uchybienia. Brak reakcji w 7 dniowym terminie jest zaś racją dla pozostawienia podania bez rozpatrzenia.
Rozwijając przedstawione spostrzeżenie należy podkreślić, że wobec nieokreślenia przez Spółkę daty, do której miał być przedłużony termin zapłaty podatku nie sposób przyjąć, iż jej wniosek zawierał prawidłowo sformułowane żądanie, o którym mowa w art. 168 § 2 O.p. To samo dotyczy kwestii pomocy de minimis lub pomocy publicznej dla Strony jako osoby wykonującej działalność gospodarczą – braku załączenia do wniosku formularzy i oświadczeń związanych z określonym trybem pomocy. Ponadto, w świetle wskazanego przepisu prawa procesowego, podanie powinno także czynić zadość innym wymogom ustalonym w przepisach szczególnych. Niedomagania wniosku Strony uniemożliwiały więc jego rozpoznanie. Dlatego właśnie, wobec niezastosowania się przez ten podmiot do wezwania NUS, w terminie wynikającym z art. 169 § 1 O.p. zasadnie pozostawiono podanie bez rozpatrzenia, działając na podstawie art. 169 § 4 O.p.
Na zmianę tego zapatrywania nie może wpłynąć okoliczność, że zanim upłynął siedmiodniowy termin do usunięcia braków podania, Skarżący wniósł o jego przedłużenie, a ponadto zwrócił się o zawieszenie postępowania podatkowego zainicjowanego swoim wnioskiem o odroczenie terminu płatności zaległości podatkowej, dodatkowego zobowiązania podatkowego oraz odsetek za zwłokę od zaległości podatkowej. W świetle niebudzącego wątpliwości art. 169 § 1 O.p., wystąpienie o przedłużenie terminu wskazanego w tym przepisie, a także złożenie wniosku o zawieszenie postępowania nie wstrzymuje bowiem zastosowania dyspozycji art. 169 § 4 O.p. Organy podatkowe, a także Sąd I instancji trafnie przyjęli, że wskazane wnioski kreują nową sprawę podatkową, będącą przedmiotem oddzielnego rozstrzygnięcia. Nie oddziałują one natomiast na pozostawienie podania bez rozpatrzenia.
Już tylko na marginesie warto dodać (ponieważ ta materia nie należy do przedmiotowej sprawy), że nie jest prawnie możliwe przedłużenie terminu wprost określonego w przepisie prawa podatkowego (także w regulacji o charakterze procesowym). Ustawodawca nie stworzył bowiem instrumentu prawnego, który dawałby podstawy do takiego działania administracji podatkowej (istnieje jedynie instytucja przywrócenia uchybionego terminu procesowego - por. art. 162 O.p.). Inaczej jest natomiast w przypadkach, gdy to organ podatkowy wyznacza datę, do którego ma być zrealizowania określona czynność (niekiedy będąc związanym jedynie minimalnym terminem ustawowym). W takiej sytuacji wspomniany podmiot ma swoisty "luz decyzyjny", umożliwiający mu modyfikację przedziału czasu, określnego przez siebie na dokonanie konkretnej czynności.
Z kolei zawieszenie postępowania na podstawie art. 204 O.p. jest efektem uznaniowego rozstrzygnięcia organu podatkowego, podejmowanego wyłączne na wniosek strony. Podobnie jak kwestia przedłużenia terminu procesowego, także ta materia nie należy do tej sprawy. W związku z tym jedynie na marginesie warto zauważyć, że w stanie faktycznym zaistniałym w relacjach pomiędzy Podatnikiem, a NUS rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku o zawieszenie postępowania (oraz o zawieszenie terminu do uzupełnienia braków podania), tj. odmowa wszczęcia postępowania w tym zakresie zapadło 22 marca 2022 r. Miało to więc miejsce dzień po tym, jak Organ I instancji pozostawił bez rozpatrzenia wniosek Spółki z 11 lutego 2022 r. o zastosowanie uznaniowej ulgi podatkowej (21 marca 2022 r.). Tym samym, w momencie pozostawiania wniosku Strony bez rozpatrzenia ponad wszelką wątpliwość NUS mógł orzekać w tym przedmiocie.
Z wszystkich przedstawionych względów, skarga kasacyjna została oddalona jako niemająca usprawiedliwionych podstaw. Stało się to na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935 – określanej dalej jako P.p.s.a.). O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono natomiast w oparciu o art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1935).
Adam Nita Ryszard Pęk Bartosz Wojciechowski