9. Przewodniczący Wydziału, zarządzeniem z 30 października 2025 r., wyznaczył termin rozprawy na dzień 10 grudnia 2025 r. Pełnomocnik skarżącej spółki potwierdził w dniu 9 grudnia 2025 r., że odebrał zawiadomienie o terminie rozprawy.
10. W dniu 9 grudnia 2025 r. skarżąca spółka złożyła kolejny wniosek datowany na 8 grudnia 2025 r., w którym na podstawie art. 19 ustawy — Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wystąpiła o wyłączenie sędziego NSA H. S. od orzekania w sprawie z uwagi na istnienie okoliczności mogącej wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności tego sędziego w niniejszej sprawie.
W uzasadnieniu wniosku podano, że skarżąca spółka skierowała 4 października 2025 r. do Sądu Okręgowego w Warszawie pozew przeciwko Skarbowi Państwa – Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu oraz poszczególnym sędziom Naczelnego Sądu Administracyjnego, w tym sędziemu NSA H. S. Powództwo to ma charakter deliktowy i dotyczy odpowiedzialności cywilnej za naruszenie dóbr osobistych w związku ze sprawą kasacyjną I FSK 16/21.
11. Sędzia NSA H. S. w wyjaśnieniach z dnia 9 grudnia 2025 r. złożonych w trybie art. 22 § 2 in fine w związku z art. 19 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z wnioskiem skarżącej spółki z 8 grudnia 2025 r., o wyłączenie od orzekania w spawie o sygn. akt I FSK 16/21 ze skargi kasacyjnej tej spółki, z powodu okoliczności mającej wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności, która – według wnioskodawcy - ma związek z pozwem wniesionym do Sądu Okręgowego w Warszawie w dniu 4 października 2025 r., sygn. akt XXV C 1357/25, przeciwko między innymi jego osobie, jako sędziego Izby Finansowej NSA (powództwo ma mieć charakter deliktowy i dotyczyć odpowiedzialności cywilnej za naruszenie dóbr osobistych osoby prawnej z uwagi na przebieg sprawy I FSK 16/21), wyjaśnił, że:
- nie posiada jakiejkolwiek wiedzy o tym, aby wobec niego została wszczęta lub toczyła się wskazana we wniosku sprawa cywilna z powództwa spółki B. sp. z o.o. w Warszawie;
- do dnia złożenia niniejszych wyjaśnień nie otrzymał ani odpisu pozwu, ani jakiejkolwiek innej informacji z Sądu Okręgowego w Warszawie, aby był osobą pozwaną w sprawie z powództwa spółki B. sp. z o.o. w Warszawie, o którym mowa we wniosku.
Wobec powyższego sędzia oświadczył, że nie może potwierdzić istnienia konfliktu interesów, czy innych następstw, na które powołuje się skarżąca spółka w swoim wniosku. W tej sytuacji nie stwierdził również wystąpienia takich okoliczności, które winny skutkować złożeniem żądania włączenia go od orzekania w sprawie o sygn. akt I FSK 16/21 z powodu przesłanki objętej art. 19 w związku z art. 21 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
12. Na podstawie notatki urzędowej z przeprowadzonej 10 grudnia 2025 r. rozmowy telefonicznej z Biurem Obsługi Interesantów Sądu Okręgowego w Warszawie, Naczelny Sąd Administracyjny ustalił, że do Sądu Okręgowego w Warszawie wpłynęła sprawa XXVC 1357/25 z powództwa M. D. i wśród pozwanych nie jest wskazany sędzia NSA H. S.
13. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
13.1. Wniosek skarżącej spółki o wyłączenie sędziego NSA H. S. od orzekania w sprawie o sygn. akt I FSK 16/21 nie zasługuje na uwzględnienie.
13.2. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając wniosek o wyłączenie sędziego NSA H. S. od orzekania w sprawie, stwierdza na wstępie, że nie stanowi przeszkody do jego rozpoznania brak podpisu na wniosku osoby upoważnionej do reprezentacji skarżącej spółki.
Powyższy wniosek jest kolejnym (trzecim) wnioskiem o wyłączenie sędziów orzekających w sprawie o sygn. akt I FSK 16/21, który nie został podpisany przez osoby upoważnione do reprezentacji skarżącej spółki. Wniosek ten został złożony w przeddzień wyznaczonej rozprawy i – mając na uwadze okoliczności rozpoznawanej sprawy – zmierza do kolejnego zdjęcia sprawy z posiedzenia jawnego i prowadzi do przewlekłości toczącego się postępowania kasacyjnego.
Skarżąca spółka – co należy odnotować – jest reprezentowana przez kwalifikowanego pełnomocnika, przy czym dwukrotnie, składając niepodpisane wnioski o wyłączenie kolejnych członków składu orzekającego, powodowała zdjęcie sprawy z posiedzenia jawnego. Istotne jest przy tym, że po złożeniu niepodpisanych wniosków, skarżąca spółka była dwukrotnie wzywana do ich podpisania, co wskazuje na to, że znane jej były warunki formalne wniosków.
13.3. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zgłaszanie przez stronę wniosku o wyłączenie sędziego w postępowaniu ze skargi kasacyjnej, należy poczytywać jako służące dobru wymiaru sprawiedliwości w tym znaczeniu, że realizuje istotny z punktu widzenia zasad państwa prawa postulat tworzenia rozwiązań sprzyjających skuteczności i efektywności postępowania sądowego.
Jednakże powielanie przez skarżącą spółkę niepodpisanych wniosków o wyłączenie sędziego i składanie tych wniosków – jak to ma miejsce w rozpoznawanej sprawie – w przeddzień rozprawy, obniża skuteczność i efektywność wymiaru sprawiedliwości. Strona, której zależy na opóźnieniu rozpoznania sprawy, może takimi wnioskami doprowadzić do paraliżu postępowania. Bez wątpienia tego rodzaju nadużycie praw procesowych nie służy określonemu w Konstytucji RP oraz prawie Unii Europejskiej celowi, jakim jest gwarancja bezstronności oraz rzetelności procesu. Nie służy również budowie społecznego zaufania do wymiaru sprawiedliwości. Wręcz przeciwnie, tego rodzaju praktyka prowadzi niejednokrotnie do wypaczenia sensu tej ochrony, przewlekłości postępowania lub naruszenia w inny sposób praw innych stron postępowania.
Z podanych wyżej powodów – traktując złożenie przez skarżącą spółkę trzeciego, niepodpisanego wniosku o wyłączenie sędziego w przeddzień wyznaczonej rozprawy, jako nadużycie prawa procesowego – Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł przeszkód do merytorycznej oceny podanych we wniosku okoliczności.
13.4. Naczelny Sąd Administracyjny oceniając zasadność wniosku o wyłączenie sędziego NSA H. S. od orzekania w sprawie z uwagi na istnienie okoliczności mogącej wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności tego sędziego w niniejszej sprawie, zauważa, że podstawą wniosku jest art. 19 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który stanowi, że sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie.
Powyższy przepis – jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wydanym w rozpoznawanej sprawie postanowieniu z 23 października 2025 r. – odnosi się do sytuacji, w której konkretne okoliczności danego postępowania przemawiają za uznaniem, że w rozpatrywanej sprawie możliwe jest zagrożenie bezstronności i obiektywizmu orzekania. Wniosek o wyłączenie sędziego na podstawie art. 19 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi powinien odwoływać się do zobiektywizowanych przesłanek, tak aby wątpliwość co do bezstronności sędziego mogła zostać uznana za mającą realne podstawy. O wyłączeniu sędziego nie może decydować subiektywne przekonanie strony o jego stronniczości i niesprawiedliwości.
13.5. Obowiązujące obecnie brzmienie art. 19 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zostało przyjęte w wykonaniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 13 grudnia 2005 r., SK 53/04 (opublikowano: OTK-A 2005/11/134, Dz.U. z 2005 r., nr 250, poz. 2118), w którym (pkt 2) Trybunał stwierdził, że art. 19 powołanej wyżej ustawy w zakresie, w jakim ogranicza przesłankę wyłączenia sędziego jedynie do stosunku osobistego, pomijając inne okoliczności, które mogą mieć wpływ na ocenę bezstronności sędziego, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji.
13.6. Trybunał Konstytucyjny, przedstawiając obszernie w uzasadnieniu wyroku cel instytucji wyłączenia sędziego, mechanizmy służące realizacji konstytucyjnej gwarancji prawa do sądu, której jeden z elementów realizowany jest za pomocą instytucji wyłączenia sędziego oraz ukształtowane na tym tle orzecznictwo sądów krajowych oraz Trybunału Praw Człowieka i Obywatela, zwrócił uwagę na to, że ocena bezstronności sędziego musi być każdorazowo dostosowana do okoliczności konkretnego postępowania, wolna od mechanicznego oceniania sytuacji sędziego, a także musi uwzględniać specyficzne uwarunkowania postępowania administracyjnego. Musi być więc zawsze wzięty pod uwagę nie tyle sam fakt wyrażenia stanowiska w tej lub innej kwestii prawnej, ale sposób zaangażowania i stopień, w jakim wywarło ono wpływ na kierunek przyjętych w konkretnej sprawie administracyjnej rozstrzygnięć.
13.7. Przedstawiony wyżej kierunek – jak zauważył Trybunał Konstytucyjny – pozwala na uniknięcie niebezpieczeństwa, że instytucja wyłączenia sędziego mogłaby przekształcić się w narzędzie służące paraliżowaniu sprawności postępowania sądowego. Trybunał podzielił pogląd wyrażony w uzasadnieniu postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 marca 2004 r., sygn. akt GZ 4/04 (ONSAiWSA nr 1/2004, poz. 7), że jedną z podstawowych przesłanek niezawisłości sędziowskiej jest stworzenie takich warunków sprawowania urzędu sędziowskiego, które eliminują możliwość wywierania nacisków na sędziego z którejkolwiek strony.
13.5. Przedstawienie przesłanek, na które zwrócił uwagę Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 13 grudnia 2005 r., SK 53/04, ma istotne znaczenie dla ustalenia czy w obecnie rozpoznawanej sprawie zachodziły przesłanki do wyłączenia sędziego NSA H. S. na podstawie 19 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Okoliczności, o których stanowi art. 19 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi obejmują zarówno te związane z osobistymi stosunkami między sędzią, a stroną czy jej przedstawicielem, jak i inne uwarunkowania zewnętrzne i wewnętrzne, które w przypadku konkretnego sędziego mogą budzić uzasadnione wątpliwości co do wydania orzeczenia opartego na w pełni zobiektywizowanych przesłankach.
Przez stosunki osobiste należy, w świetle ugruntowanego już orzecznictwa, zarówno sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych, rozumieć relacje charakteryzujące się istnieniem więzi uczuciowej, emocjonalnej (niezależnie od tego, czy wywołuje ona emocje pozytywne czy negatywne), gospodarczej (ekonomicznej). Natomiast inne uzasadnione okoliczności mogą dotyczyć, np. wcześniejszych związków sędziego z daną, konkretną sprawą (np. przez wykonywanie obowiązków służbowych jeszcze przed objęciem funkcji sędziego)
13.6. Naczelny Sąd Administracyjny oceniając zasadność wniosku o wyłączenie sędziego NSA H. S. stwierdza, że z jego treści wprost wynika, że twierdzenie o "uzasadnionej wątpliwości co do jego bezstronności" wiąże się z pozwem wniesionym do Sądu Okręgowego w Warszawie 4 października 2025 r., sygn. akt XXV C 1357/25, przeciwko między innymi jego osobie, jako sędziego Izby Finansowej NSA, który "ma charakter deliktowy i dotyczyć odpowiedzialności cywilnej za naruszenie dóbr osobistych osoby prawnej z uwagi na przebieg sprawy I FSK 16/21".
Pozostawiając na uboczu to, że sędzia NSA H. S. nie występuje jako pozwany w podanej wyżej sprawie (vide notatka urzędowa z 10 grudnia 2025 r.) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że poza wyznaczeniem go do składu orzekającego w sprawie o sygn. akt I FSK 16/21, początkowo jako sędziego zapasowego, nie podejmował w tej sprawie żadnych czynności procesowych wobec skarżącej spółki. Nie może być w tej sytuacji mowy o tym, że "jest sędzią we własnej sprawie".
13.7. Istotne znaczenie ma w podanym wyżej kontekście treść wyjaśnień złożonych przez sędziego NSA H. S., w których nie stwierdził wystąpienia takich okoliczności, które winny skutkować złożeniem żądania włączenia go od orzekania w sprawie o sygn. akt I FSK 16/21 z powodu przesłanki objętej art. 19 w związku z art. 21 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Z woli ustawodawcy to do sędziego należy ocena, czy będzie mógł obiektywnie i bez skrępowania rozpoznać sprawę i wydać w niej orzeczenie. Dostrzeżenie przez sędziego możności powstania uzasadnionej wątpliwości co do jego bezstronności należy traktować jako argument przemawiający na rzecz wyłączenia go od udziału w sprawie, z zastrzeżeniem sytuacji, w których okoliczności wskazywałyby, że żądanie może wynikać z niechęci do orzekania w konkretnej sprawie lub podane fakty jasno wybiegałyby poza krąg mogących usprawiedliwiać obiektywną obawę braku bezstronności (analogicznie postanowienie Sądu Najwyższego z 13 maja 2022 r., sygn. akt II CSKP 989/22, LEX nr 3345668).
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 22 § 1 i § 2 w związku z art. 19 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia.
Bartosz Wojciechowski Ryszard Pęk Danuta Oleś
sędzia NSA sędzia NSA sędzia NSA